Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo sự nghiệp giáo dục phổ thông thời kỳ 1954-1975

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa trong sự nghiệp giáo dục phổ thông giai đoạn 1954-1975.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hường
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo sự nghiệp giáo dục phổ thông thời kỳ 1954 - 1975
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo phát triển GDPT từ năm 1954-1960
• 1.1. Vài nét về giáo dục Thanh Hoá trước 1954
• 1.2. Đường lối của Đảng và chủ trương phát triển GDPT của Đảng bộ Thanh Hoá
• 1.3. Quá trình tổ chức thực hiện
• 2. CHƯƠNG 2: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo phát triển GDPT trong kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1960-1965)
• 2.1. Chủ trương phát triển GDPT của Đảng bộ Thanh Hoá
• 2.2. Quá trình chỉ đạo tổ chức thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá tiếp tục lãnh đạo phát triển GDPT từ năm 1965 đến 1975
• 3.1. Chủ trương chuyển hướng phát triển GDPT thời chiến của Đảng
• 3.2. Quá trình tổ chức thực hiện
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa 1954 1975

Giai đoạn 1954-1975 là thời kỳ quan trọng trong lịch sử giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa. Trong bối cảnh đất nước vừa trải qua chiến tranh, việc lãnh đạo giáo dục trở thành nhiệm vụ cấp bách. Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực cho đất nước. Sự lãnh đạo của Đảng bộ đã tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc xây dựng và phát triển hệ thống giáo dục phổ thông.

1.1. Lịch sử giáo dục phổ thông Thanh Hóa trước năm 1954

Trước năm 1954, giáo dục phổ thông tại Thanh Hóa gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của chế độ thực dân và phong kiến. Hệ thống giáo dục chủ yếu dựa vào các trường làng và lớp học chữ Hán. Tỷ lệ học sinh đi học rất thấp, chỉ khoảng 0,4% dân số được tiếp cận giáo dục. Tuy nhiên, truyền thống hiếu học của người dân Thanh Hóa đã được hình thành từ lâu, tạo nền tảng cho sự phát triển giáo dục sau này.

1.2. Đường lối lãnh đạo giáo dục của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa

Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã đề ra nhiều chủ trương quan trọng nhằm phát triển giáo dục phổ thông. Các chính sách giáo dục được xây dựng dựa trên nguyên tắc dân tộc, khoa học và đại chúng. Mục tiêu là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng bộ đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm khôi phục và phát triển hệ thống giáo dục sau chiến tranh.

II. Những thách thức trong lãnh đạo giáo dục phổ thông giai đoạn 1954 1960

Giai đoạn 1954-1960, tỉnh Thanh Hóa đối mặt với nhiều thách thức trong việc lãnh đạo giáo dục phổ thông. Sự thiếu hụt về cơ sở vật chất, giáo viên và tài chính đã ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Bên cạnh đó, tình hình chính trị và xã hội cũng tạo ra nhiều khó khăn cho việc triển khai các chính sách giáo dục.

2.1. Thiếu hụt cơ sở vật chất và giáo viên

Sau chiến tranh, nhiều trường học bị hư hại, cơ sở vật chất không đủ đáp ứng nhu cầu học tập. Số lượng giáo viên cũng thiếu hụt nghiêm trọng, ảnh hưởng đến việc giảng dạy và học tập. Đảng bộ tỉnh đã phải tìm nhiều giải pháp để khắc phục tình trạng này, bao gồm việc đào tạo giáo viên và xây dựng lại cơ sở hạ tầng.

2.2. Tình hình chính trị và xã hội ảnh hưởng đến giáo dục

Tình hình chính trị và xã hội trong giai đoạn này cũng gây ra nhiều khó khăn cho giáo dục. Các cuộc kháng chiến và biến động xã hội đã làm gián đoạn quá trình học tập của học sinh. Đảng bộ tỉnh đã phải điều chỉnh các chính sách giáo dục để phù hợp với tình hình thực tế, nhằm đảm bảo việc học tập không bị gián đoạn.

III. Phương pháp lãnh đạo giáo dục phổ thông hiệu quả giai đoạn 1960 1965

Trong giai đoạn 1960-1965, Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo hiệu quả để phát triển giáo dục phổ thông. Các chính sách giáo dục được triển khai đồng bộ, tạo ra những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

3.1. Đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy

Đảng bộ đã chỉ đạo đổi mới chương trình giáo dục, chú trọng vào việc phát triển tư duy và kỹ năng cho học sinh. Các phương pháp giảng dạy cũng được cải tiến, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn. Việc áp dụng các phương pháp học tập tích cực đã tạo ra sự hứng thú cho học sinh.

3.2. Tăng cường đào tạo giáo viên và phát triển cơ sở vật chất

Để nâng cao chất lượng giáo dục, Đảng bộ tỉnh đã chú trọng đến việc đào tạo giáo viên. Nhiều chương trình bồi dưỡng giáo viên được tổ chức, giúp nâng cao trình độ chuyên môn. Đồng thời, việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cũng được đẩy mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập.

IV. Kết quả đạt được trong lãnh đạo giáo dục phổ thông giai đoạn 1965 1975

Giai đoạn 1965-1975, lãnh đạo giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Số lượng học sinh tăng lên đáng kể, chất lượng giáo dục cũng được cải thiện rõ rệt. Đảng bộ tỉnh đã thành công trong việc thực hiện các chính sách giáo dục, góp phần nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực.

4.1. Tăng trưởng số lượng học sinh và trường lớp

Số lượng học sinh theo học tại các trường phổ thông tăng lên nhanh chóng. Nhiều trường học mới được xây dựng, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Điều này cho thấy sự quan tâm của Đảng bộ tỉnh đối với giáo dục và sự phát triển của hệ thống giáo dục phổ thông.

4.2. Cải thiện chất lượng giáo dục và đào tạo

Chất lượng giáo dục cũng được cải thiện đáng kể. Các kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học có tỷ lệ đỗ cao hơn. Đảng bộ tỉnh đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, từ đó tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cho đất nước.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giáo dục phổ thông Thanh Hóa

Kết thúc giai đoạn 1954-1975, giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Những thành tựu đạt được trong lãnh đạo giáo dục đã tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển giáo dục trong những năm tiếp theo. Tương lai của giáo dục phổ thông tại Thanh Hóa cần tiếp tục được quan tâm và đầu tư để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.

5.1. Những bài học kinh nghiệm từ lãnh đạo giáo dục

Quá trình lãnh đạo giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 1954-1975 đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Sự quan tâm của Đảng bộ, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Định hướng phát triển giáo dục phổ thông trong tương lai

Trong tương lai, giáo dục phổ thông tỉnh Thanh Hóa cần tiếp tục đổi mới và phát triển. Cần chú trọng đến việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cải thiện cơ sở vật chất. Điều này sẽ giúp giáo dục Thanh Hóa phát triển bền vững và đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự nghiệp giáo dục phổ thông tại tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 1954 - 1975 ghi nhận bước chuyển mình mang tính lịch sử dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ tỉnh. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Thanh Hóa đối mặt với tàn dư nặng nề của nền giáo dục cũ khi hơn 90% dân số mù chữ và chỉ khoảng 0,4% người dân được tiếp cận giáo dục sơ cấp. Trước yêu cầu vừa khôi phục kinh tế, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội và chi viện cho tiền tuyến, Đảng bộ tỉnh đã nhanh chóng chuyển hướng mạng lưới giáo dục, nâng quy mô học sinh phổ thông từ 10.000 người thời kỳ trước lên 94.357 học sinh từ cấp I trở lên ngay trong năm 1957, chiếm tỷ lệ cứ 16 người dân thì có 1 học sinh đến trường.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ quá trình chuyển hóa đường lối giáo dục của Đảng Lao động Việt Nam vào thực tiễn một địa phương có địa bàn rộng lớn, với 2/3 diện tích là miền núi và 1/3 dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số. Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa các chỉ thị, nghị quyết của Tỉnh ủy, đánh giá toàn diện quá trình tổ chức triển khai từ xây dựng trường lớp dân lập, đào tạo đội ngũ giáo viên đến nâng cao chất lượng dạy và học qua các thời kỳ lịch sử.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tỉnh Thanh Hóa trong 20 năm từ năm 1954 đến năm 1975, chia làm ba giai đoạn bản lề: khôi phục kinh tế (1954 - 1960), kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1960 - 1965), và chuyển hướng thời chiến (1965 - 1975). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình được chứng minh thông qua hệ thống chỉ số tăng trưởng giáo dục ấn tượng: ngân sách địa phương dành cho giáo dục đạt mức 13,7% năm 1957, giải quyết triệt để nhu cầu học tập cho thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực nòng cốt chi viện cho chiến trường miền Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục cách mạng. Theo quan điểm mác-xít, nhà trường là công cụ quan trọng của chuyên chính vô sản nhằm giải phóng con người, xây dựng lực lượng sản xuất mới và xác lập quan hệ sản xuất tiến bộ. Tư tưởng Hồ Chí Minh xác định "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", coi việc mở mang dân trí là nhiệm vụ cấp bách để củng cố nền độc lập và kiến thiết quốc gia.

Bên cạnh đó, đề tài dựa trên đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (năm 1960) thông qua, trong đó nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa ba cuộc cách mạng: cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng khoa học - kỹ thuật và cách mạng tư tưởng - văn hóa. Luận văn vận hành hệ thống 4 khái niệm cốt lõi:

• "Hệ thống giáo dục phổ thông 10 năm" đại diện cho mô hình cấu trúc trường học mới;
• "Nhà trường xã hội chủ nghĩa" biểu thị mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện đức - trí - thể - mỹ;
• "Phương châm học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất" đóng vai trò nguyên lý phương pháp luận;
• "Phong trào thi đua Hai tốt" (Dạy thật tốt, Học thật tốt) là động lực thúc đẩy chất lượng giảng dạy.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 150 văn kiện, nghị quyết lưu trữ của Tỉnh ủy Thanh Hóa, các quyết định của Ủy ban Hành chính tỉnh, báo cáo tổng kết thường niên của Ty Giáo dục Thanh Hóa cùng hơn 50 công trình nghiên cứu, kỷ yếu lịch sử ngành xuất bản từ năm 1945 đến năm 2008.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống trường lớp phổ thông cấp I, II, III trên địa bàn 21 huyện, thị xã của tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 1954 - 1975, tập trung khảo sát sâu 10 huyện điểm đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng như đồng bằng (Hoằng Hóa), ven biển (Tĩnh Gia, Nga Sơn) và miền núi cao (Quan Hóa, Ngọc Lặc). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích lịch sử kết hợp phân tầng địa lý, nhằm bảo đảm phản ánh chính xác sự đa dạng về kinh tế, văn hóa và tôn giáo của địa phương.

Về phương pháp phân tích, luận văn sử dụng kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Việc lựa chọn phương pháp lịch sử cho phép tái hiện chân thực tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh qua từng mốc thời gian cụ thể gắn liền với bối cảnh đất nước. Phương pháp logic giúp khái quát hóa các sự kiện lịch sử, phân tích mối quan hệ nhân quả và rút ra những quy luật phát triển tất yếu. Ngoài ra, tác giả sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng, thống kê so sánh tỷ lệ phát triển học sinh, giáo viên qua từng năm học nhằm tăng cường tính khách quan, khoa học cho các luận cứ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát nguồn tư liệu lịch sử đã mang lại 4 phát hiện quan trọng về sự nghiệp giáo dục phổ thông Thanh Hóa thời kỳ 1954 - 1975:

• Đột phá về mở rộng quy mô thông qua mô hình xã hội hóa trường dân lập: Trước áp lực ngân sách sau hòa bình, Thanh Hóa thành lập Ban Phụ trách chuyển hướng giáo dục (ngày 26/4/1954) để huy động nhân dân đóng góp 2,5 kg gạo/tháng/học sinh nuôi thầy dạy chữ. Nhờ đó, mạng lưới dân lập bùng nổ mạnh mẽ, đến cuối năm học 1958 - 1959 toàn tỉnh đã có 490 lớp dân lập cấp I với 25.142 học sinh và 45 lớp cấp II với 2.183 học sinh, nâng tổng quy mô học sinh cấp I năm học 1962 - 1963 lên 200.869 em.

• Thiết lập các điển hình thi đua dạy tốt học tốt cấp toàn quốc: Phong trào thi đua "Hai tốt học tập Bắc Lý" được Đảng bộ tỉnh phát động sâu rộng, đưa Trường cấp I Hải Nhân (huyện Tĩnh Gia) từ ngôi trường vùng biển nghèo trở thành "Lá cờ đầu của ngành giáo dục phổ thông cấp I toàn miền Bắc" vào năm 1966 với mô hình "Tiếng trống chất lượng". Tỷ lệ thi đỗ tốt nghiệp năm học 1962 - 1963 có sự tăng trưởng vượt bậc so với năm học trước: Cấp I đạt mức 157,85%, Cấp II đạt 148,64%, khẳng định chất lượng giáo dục thực chất.

• Thu hẹp thành công khoảng cách giáo dục miền núi và vùng đồng bào Công giáo: Từ xuất phát điểm chỉ có 10 trường sơ học với khoảng 500 học sinh trước năm 1945, đến năm học 1959 - 1960 vùng núi Thanh Hóa đã có hơn 2.000 học sinh theo học ở cả 3 cấp; phong trào "Xung thượng" năm 1959 đã điều động 52 giáo viên từ huyện Hoằng Hóa lên huyện miền núi Quan Hóa. Tại vùng đồng bào Công giáo, tỷ lệ đi học tăng từ mức 8,7 giáo dân/1 học sinh (năm 1955) lên 5,3 giáo dân/1 học sinh (năm 1959), gần tiệm cận tỷ lệ bình quân 4,9 dân/1 học sinh của toàn tỉnh.

• Thực hiện xuất sắc vai trò hậu phương giáo dục lớn của cả nước: Giai đoạn từ ngày 3/10/1954 đến ngày 30/4/1955, Thanh Hóa đã tiếp nhận, chăm sóc và bố trí học tập chu đáo cho hơn 5.000 học sinh miền Nam tập kết, nhanh chóng thành lập hai trường nội trú chuyên biệt gồm Trường Phổ thông cấp 1 Thống Nhất I và Thống Nhất II.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các thành tựu trên là sự vận dụng sáng tạo chủ trương của Trung ương vào hoàn cảnh cụ thể của địa phương, nổi bật là chính sách phân cấp quản lý trường học được triển khai từ năm 1961 (huyện quản lý cấp II, III; xã quản lý mầm non và cấp I). Khi so sánh với các địa phương khác ở miền Bắc cùng thời kỳ, Thanh Hóa nổi lên như một điểm sáng về tốc độ phát triển nhờ biết khơi dậy truyền thống hiếu học ngàn đời với 1.690 vị cử nhân thời phong kiến.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra hạn chế của giai đoạn "tận lực phát triển" (1954 - 1957) khi tình trạng mở lớp ồ ạt dẫn đến thiếu hụt phòng học kiên cố và giáo viên đạt chuẩn, buộc tỉnh phải tiến hành dồn lớp và tinh giản đội ngũ vào cuối năm 1963. Ở vùng cao, tỷ lệ học sinh bỏ học sau lớp 2 vẫn còn tồn tại do điều kiện địa hình cách trở.

Để tối ưu hóa việc truyền tải các phát hiện này, toàn bộ dữ liệu diễn tiến số lượng học sinh 3 cấp từ năm 1957 đến năm 1963 có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột chồng nhiều giai đoạn, kết hợp cùng bảng ma trận đối chiếu tỷ lệ phổ cập giữa các vùng đồng bằng, ven biển, Công giáo và miền núi cao nhằm làm nổi bật tính bao trùm của chính sách giáo dục địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học kinh nghiệm lịch sử được đúc kết từ luận văn, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục hiện đại:

• Chuẩn hóa và hiện đại hóa cơ chế phân cấp quản lý giáo dục: Phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm giải trình giữa Sở Giáo dục và Đào tạo với Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã; phấn đấu rút ngắn 25% thời gian xử lý thủ tục cấp phát ngân sách và đầu tư cơ sở vật chất; lộ trình thực hiện trong vòng 12 đến 18 tháng do Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa chủ trì chỉ đạo.

• Đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa giáo dục bền vững: Tái cấu trúc cơ chế hợp tác công - tư trong giáo dục, vận động các nguồn vốn hợp pháp từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội và phụ huynh để hiện đại hóa trang thiết bị phòng học; đặt mục tiêu huy động từ 20% đến 30% tổng kinh phí đầu tư cơ sở vật chất từ nguồn lực xã hội; khung thời gian thực hiện trong kế hoạch trung hạn 3 năm do Hội Khuyến học tỉnh phối hợp cùng các cơ sở giáo dục triển khai.

• Nâng cao chính sách đãi ngộ và luân chuyển giáo viên vùng khó khăn: Xây dựng gói phụ cấp đặc thù, hỗ trợ nhà công vụ và đào tạo nâng chuẩn giáo viên tại chỗ cho 8 huyện miền núi phía Tây; mục tiêu đạt 100% giáo viên vùng cao đạt chuẩn trình độ, giảm tỷ lệ học sinh bỏ học xuống dưới 2%; hoàn thành trong thời gian 24 tháng dưới sự điều phối của Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Ủy ban Dân tộc tỉnh.

• Đổi mới thực chất phong trào thi đua dạy tốt - học tốt: Chuyển dịch tiêu chí thi đua từ số lượng sang chất lượng năng lực học sinh, lấy việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn địa phương làm thước đo; duy trì mục tiêu tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi toàn diện thêm 15% mỗi năm học; thực hiện thường niên do Công đoàn ngành Giáo dục và Ban Giám hiệu các trường phổ thông phối hợp tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Các nhà nghiên cứu Lịch sử Đảng và Lịch sử Giáo dục: Luận văn cung cấp nguồn sử liệu gốc phong phú, chuẩn xác về giai đoạn 1954 - 1975, phục vụ đắc lực cho việc biên soạn các giáo trình chuyên khảo, công trình lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc.

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách giáo dục: Lãnh đạo các Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo có thể khai thác kinh nghiệm phân cấp quản lý, giải pháp huy động nguồn lực nhân dân và chính sách giáo dục vùng đặc thù để áp dụng vào các đề án đổi mới giáo dục địa phương hiện nay.

• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm, Lịch sử, Khoa học Xã hội: Đề tài là tài liệu tham khảo mẫu mực về cấu trúc nghiên cứu lịch sử Đảng bộ, phương pháp xử lý dữ liệu lưu trữ và kỹ thuật lập luận khoa học trong viết luận văn thạc sĩ.

• Ban Tuyên giáo các cấp và cơ quan văn hóa - thông tin tỉnh Thanh Hóa: Cung cấp tư liệu chính thống phục vụ công tác tuyên truyền giáo dục truyền thống hiếu học, biên tập địa chí tỉnh và kỷ yếu lịch sử Đảng bộ các cấp.

Câu hỏi thường gặp

• Bối cảnh lịch sử nào thúc đẩy Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa thực hiện cải cách giáo dục năm 1954? Sau hòa bình lập lại năm 1954, miền Bắc tồn tại song song hai hệ thống giáo dục 9 năm ở vùng tự do và 12 năm ở vùng tạm chiếm cũ, với hơn 90% dân số mù chữ. Trước tình hình đó, Hội nghị Trung ương 7 khóa II (tháng 3/1955) đã đề ra nhiệm vụ thống nhất hệ thống giáo dục toàn quốc thành hệ thống 10 năm, thôi thúc Đảng bộ Thanh Hóa gấp rút chuyển hướng phát triển trường lớp đáp ứng nhu cầu tái thiết đất nước.

• Phong trào phát triển trường lớp dân lập tại Thanh Hóa giai đoạn 1954 - 1960 vận hành như thế nào? Để giảm gánh nặng ngân sách nhà nước năm 1954, tỉnh thành lập Ban Phụ trách chuyển hướng giáo dục, quy định học sinh dân lập đóng góp trung bình 2,5 kg gạo/tháng để chi trả sinh hoạt phí cho giáo viên. Nhờ sự ủng hộ của nhân dân, đến năm học 1958 - 1959, toàn tỉnh đã xây dựng được 490 lớp cấp I dân lập với 25.142 học sinh và 45 lớp cấp II với 2.183 học sinh hoạt động hiệu quả.

• Phong trào thi đua Hai tốt đã tạo dựng được những mô hình điểm nào tiêu biểu tại Thanh Hóa? Phong trào học tập điển hình Bắc Lý đã sản sinh ra Trường cấp I Hải Nhân (huyện Tĩnh Gia), được công nhận là lá cờ đầu cấp I toàn miền Bắc năm 1966 với phong trào "Tiếng trống chất lượng", và Trường cấp II Tố Như (Hoằng Hóa) dẫn đầu cấp II toàn tỉnh. Các mô hình này chứng minh hiệu quả của việc gắn giáo dục với lao động sản xuất, giúp tỷ lệ tốt nghiệp cấp I niên khóa 1962 - 1963 tăng 157,85% so với năm trước.

• Đảng bộ Thanh Hóa đã áp dụng chính sách gì để phát triển giáo dục miền núi và đồng bào Công giáo? Tỉnh áp dụng phương châm "thầy tìm trò, trường gần dân, quy mô nhỏ", miễn giảm 50% đến 100% học phí cho học sinh vùng cao và con em chính sách; phát động phong trào "Xung thượng" năm 1959 đưa 52 giáo viên Hoằng Hóa lên Quan Hóa. Tại vùng Công giáo, tỉnh mở hơn 60 trường cấp I, cử giáo viên đến tận nhà vận động, đưa tỷ lệ đi học từ 8,7 người/1 học sinh (1955) xuống 5,3 người/1 học sinh (1959).

• Đóng góp khoa học mới nhất của luận văn thạc sĩ này là gì? Luận văn là công trình chuyên khảo đầu tiên hệ thống hóa một cách toàn diện và khoa học toàn bộ tiến trình lãnh đạo giáo dục phổ thông của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa suốt 20 năm (1954 - 1975). Tác giả đã khai thác nhiều hồ sơ lưu trữ quý giá của Tỉnh ủy và Ty Giáo dục, đúc kết 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc có giá trị ứng dụng cao cho sự nghiệp giáo dục hiện nay.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh 20 năm lãnh đạo sự nghiệp giáo dục phổ thông của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa (1954 - 1975) qua các giai đoạn lịch sử khôi phục, xây dựng và thời chiến.
• Khẳng định tính đúng đắn của chủ trương dựa vào dân phát triển giáo dục, nâng quy mô từ 10.000 học sinh trước 1945 lên hơn 200.000 học sinh cấp I vào năm học 1962 - 1963.
• Xây dựng thành công các ngọn cờ đầu giáo dục cấp toàn quốc như Trường Hải Nhân (Tĩnh Gia) và giải quyết căn bản việc phát triển văn hóa ở 8 huyện miền núi cùng vùng đồng bào Công giáo.
• Đúc kết 5 bài học quý báu về sự lãnh đạo của Đảng, phát huy sức mạnh nhân dân, hoàn thiện cơ sở vật chất, bồi dưỡng giáo viên và đổi mới quản lý giáo dục.
• Đóng góp nguồn tư liệu lịch sử Đảng bộ địa phương xác thực, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo hiện nay.

Trong giai đoạn tiếp theo, các hướng nghiên cứu có thể mở rộng khảo sát giai đoạn 1975 - 1986 và thời kỳ Đổi mới từ năm 1986 đến nay. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và quý độc giả quan tâm đến lịch sử giáo dục hãy tiếp tục khai thác và vận dụng sáng tạo những giá trị từ công trình luận văn này vào thực tiễn phát triển giáo dục địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu công cuộc xây dựng và phát triển nền giáo dục dân tộc, dân chủ nhân dân “vị nhân sinh”. Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí: “Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà thực dân Pháp dùng để cai trị chúng ta. Hơn 90% đồng bào ta mù chữ…Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” {70, tr. Chính vì vậy “muốn giữ vững độc lập, muốn làm dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ” {70, tr.

Cùng với BDHV, GDPT cũng được chú ý. Các trường tiểu học trong toàn tỉnh được ổn định. 400 hương trường được giải tán. Ngành giáo dục phát lệnh chiêu sinh trở lại để chuẩn bị cho năm học mới.

01/10/1945, các trường cả trường quốc lập, dân lập, tư thục trong tỉnh cùng các trường trên toàn toàn quốc khai giảng năm 1945-1946. Bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp, với tinh thần “Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, Thanh Hoá thực hiện tiêu thổ kháng chiến, làm “vườn không nhà trống”, nhân dân bắt đầu tản cư về các vùng nông thôn. Chính trong quá trình chiến đấu gian khổ và ác liệt đó, công tác giáo dục đã không ngừng phát triển, phục vụ kịp thời và đắc lực cho nhu cầu ngày càng cao của kháng chiến. Với truyền thống hiếu học vốn có, tinh thần LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học tập của nhân dân được nâng cao từ sau cách mạng thành công, lại được Hồ Chủ tịch, Đảng và Chính phủ ra sức động viên, kêu gọi, giáo dục Thanh Hoá đã nhanh chóng ổn định và phát triển.

Việc tổ chức bậc học cơ bản với thời hạn 4 năm cho trẻ từ 7 tuổi trở lên, mở thêm trường lớp ở các thôn xã, tuyển dụng giáo viên… được đẩy mạnh. Từ năm 1950, cuộc cải cách giáo dục đã đổi hệ thống trung học cũ thành trường phổ thông cấp III. Theo đề án cải cách giáo dục, nền giáo dục của nước VNDCCH là nền giáo dục của nhân dân, do dân, vì dân được xây dựng theo nguyên tắc: Dân tộc, khoa học, đại chúng. Mục tiêu đào tạo: Giáo dục thế hệ trẻ thành công dân trung thành với Tổ quốc, có năng lực và phẩm chất phục vụ đất nước.

Phương châm giáo dục: Học đi đôi với thực hành, lý luận gắn với thực tiễn. Một điều đặc biệt là thời kỳ này, giáo dục gắn chặt với công cuộc kháng chiến, cùng bước phát triển với kháng chiến. Ngành giáo dục Thanh Hoá đã tổ chức đợt ủng hộ vật chất, xung phong vào giúp giáo dục Bình-Trị-Thiên và vùng cao (gọi là Xung Thiên, Xung Thượng), tham gia quyên góp, may áo rét cho bộ đội. Đặc biệt, một bộ phận giáo viên, học sinh đã trực tiếp gia nhập quân đội, trực tiếp đánh giặc cứu nước.

Năm 1949, trong số 595 học sinh trường Đào Duy Từ đã có 514 học sinh tình nguyện tòng quân 64 học sinh đã có lệnh nhập ngũ {86, tr.143} Năm 1954, khi toàn tỉnh dốc sức, dốc người cho chiến trường, ngành giáo dục Thanh Hoá đã tổ chức một đoàn xe thồ chở gạo lên Điện Biên để phục vụ chiến dịch. Trong số học sinh, chiến sĩ có người trở thành anh hùng. Từ cuối năm 1947 đầu 1953, do tính chất của cuộc chiến tranh, do đặc điểm của một thị trấn vùng hậu phương nên dân cư lúc co cụm nơi này, khi dời đến nơi khác. Vì vậy, việc học tập không tránh khỏi những biến động.

Tuy nhiên, có thể khẳng định trong kháng chiến chống Pháp, Thanh Hoá không những chú trọng đẩy mạnh phát triển giáo dục của địa phương mà còn là mảnh đất “cưu mang” giáo dục khu III. Khu giáo dục và gần hết các trường khu III (Hà Đông, Thái Bình, Hà Nam, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nam Định, Ninh Bình) đều chuyển vào Thanh Hoá, đóng rải rác trên các huyện của tỉnh. Khu giáo dục và Trường Nguyễn Huệ (Hà Đông cũ) đóng ở Thiệu Yên; Trường Nguyễn Thượng Hiền - chuyên khoa chung cho toàn Liên khu, Trường Lê Quý Đôn (Ninh Bình) đặt tại Triệu Sơn; Trường Nguyễn Khuyến (Nam Định cũ) đóng ở Đông Sơn; Nguyễn Biểu (Hà Nam cũ) ở Thiệu Yên…Trường Sư Phạm Trung cấp liên khu III chuyển vào chiêu sinh tại Thanh Hoá từ năm học 1951- 1952. Do các trường Liên khu III dời vào Thanh Hoá nên các sinh hoạt chuyên môn, trại hè bồi dưỡng giáo viên, trao đổi giáo viên chấm thi giữa các trường Trung học Liên khu III và Trường Trung học quốc gia Lam Sơn trở nên thường xuyên và mang lại nhiều kết quả tốt.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục đào tạo cán bộ phục vụ công cuộc kháng chiến ngày càng cao cũng như phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước trong tương lai, Bộ Quốc gia giáo dục đặt một lớp Đại học văn khoa ở Thanh Hoá (năm 1949) có 11 sinh viên do giáo sư Đặng Thai Mai giảng dạy. Năm 1950, trường Trung cấp ngoại giao (khoảng 20 người) do Bộ Ngoại giao mở lớp và tuyển sinh ở Thanh Hoá. Trường Sư phạm sơ cấp liên khu IV (đào tạo giáo viên cấp I) từ năm học 1950-1951 cũng được thành lập. Từ năm 1952, những lớp dự bị Đại học cũng được đặt ở Thanh Hoá.

Năm 1953, nhằm mục đích đào tạo giáo viên cấp III, Trường Sư phạm cao cấp đã được mở tại đây. Trường Trung cấp Liên khu III đặt ở Thanh Hoá cũng đã chiêu sinh. Học sinh chủ yếu là con em đồng bào và cán bộ theo gia đình tản cư… Tại Thanh Hoá, “các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc… nhằm mục đích là thật thà phụng sự nhân dân” {32, tr. Nhìn chung, từ sau năm 1945, Thanh Hoá là một trong những địa phương đã hình thành một nền giáo dục cách mạng mới, xóa bỏ hoàn toàn nền giáo dục của nô dịch thực dân phong kiến; một nền giáo dục được xây dựng phù hợp với hoàn cảnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mới thoát khỏi kiếp nô lệ “nền giáo dục của một nước độc lập… đào tạo nên những người công dân có ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các cháu” {70, tr.

Đường lối của Đảng và chủ trương phát triển GDPT của Đảng bộ Thanh Hoá Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi. Cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn phải thực hiện đồng thời hai chiến lược cách mạng là tiến hành cách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam, thống nhất đất nước. “Chúng ta đã đánh thắng chế độ thực dân và phong kiến. Nhiệm vụ chủ yếu của chúng ta ngày nay là đánh thắng lạc hậu và nghèo nàn, xây dựng CNXH, làm cho nhân dân ta có một đời sống thật sung sướng, tốt đẹp” {65, tr.

Từ sau năm 1954, thời kỳ cách mạng mới đã làm cho nền giáo dục dân chủ nhân dân chuyển hướng mạnh mẽ nhằm góp phần đáp ứng các yêu cầu cách mạng chung của cả nước. Lúc này, miền Bắc có hai hệ thống giáo dục phổ thông. Đó là hệ thống Trung học và Tiểu học 12 năm thuộc vùng chiếm đóng của thực dân Pháp để lại. Hệ thống giáo dục 9 năm xây dựng trong thời kỳ kháng chiến ở vùng tự do có tính chất dân chủ và tiến bộ.

Tình hình đó đòi hỏi ngành giáo dục phải gấp rút tiến hành việc thống nhất hai hệ thống giáo dục. Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VII khoá II (3/1955) đã nêu nhiệm vụ phải mau chóng “chấn chỉnh và củng cố giáo dục phổ thông, thống nhất hai hệ thống giáo dục của vùng tự do cũ và vùng mới giải phóng; Chú ý dựa vào dân mà phát huy công tác giáo dục, nhân dân giúp đỡ để phát triển các trường dân lập và tư thục” {40, tr. Tháng 3/1956, Đề án của Bộ Giáo dục về việc sáp nhập hai hệ thống giáo dục hiện có thành hệ thống giáo dục phổ thông duy nhất 10 năm đã được Chính phủ thông qua. Đề án đã chỉ rõ bản chất và mục tiêu của cuộc cải cách giáo dục lần này là: đào tạo, bồi dưỡng thế hệ thanh niên và thiếu nhi trở thành những người LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển về mọi mặt, những công dân tốt, trung thành với Tổ quốc, những người lao động tốt, cán bộ tốt của nhà nước, có tài có đức để phát triển chế độ dân chủ nhân dân, tiến dần lên CNXH ở miền Bắc, đồng thời để thực hiện thống nhất nước nhà trên cơ sở độc lập và dân chủ.

Phương châm giáo dục là liên hệ lý luận với thực tiễn, gắn nhà trường với đời sống xã hội. Nội dung giáo dục với tính chất toàn diện gồm bốn mặt đức, trí, thể, mỹ trong đó coi trí dục là cơ sở, đồng thời tăng cường giáo dục tư tưởng và giáo dục đạo đức trên cơ sở coi trọng việc giảng dạy tri thức có hệ thống. Hệ thống giáo dục phổ thông từ 9 năm nâng lên 10 năm. Cấp I: 4 năm, từ lớp 1 đến lớp 4.

Cấp II: 3 năm, từ lớp 5 đến lớp 7. cấp III: 3 năm từ lớp 8 đến lớp 10. Đây là cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai với nội dung tiến bộ hơn, toàn diện hơn là một bước đi cơ bản ban đầu quan trọng trong quá trình xây dựng nền giáo dục XHCN. Tháng 6/1957, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã triệu tập hội nghị cán bộ Đảng trong ngành Giáo dục để kiểm điểm một năm thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới cải cách.

Hội nghị đã chỉ rõ những tiến bộ đáng kể, những nhược điểm, thiếu sót trong việc thực hiện nội dung chương trình, phương châm giáo dục và việc phát triển giáo dục cho các năm học tiếp theo. Đặc biệt, trong việc giáo dục chính trị tư tưởng, công tác tổ chức, quản lý của nhà trường, công tác Đoàn thanh niên lao động và công tác xây dựng, phát triển Đảng trong nhà trường được coi trọng, nhất là ở các trường phổ thông cấp III. Việc thực hiện cải cách xây dựng hệ thống giáo dục thống nhất lần này cũng là một quá trình tiếp tục đấu tranh, bồi dưỡng tư tưởng và nhận thức, khắc phục cơ bản quan điểm, ảnh hưởng của giáo dục cũ, xác lập đường lối, quan điểm giáo dục XHCN. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.