Chương 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN Ở MIỀN BẮC NHỮNG NĂM 1954 - 1965 1. Tình hình thanh niên miền Bắc và những yêu cầu nhiệm vụ mới đặt ra cho công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên sau năm 1954 Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã kết thúc cuộc kháng chiến lâu dài và anh dũng của nhân dân ta chống thực dân Pháp xâm lược. Hoà bình lập lại ở Đông Dương, miền Bắc hoàn toàn giải phóng và bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nhân dân phấn khởi ngày càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn.
Miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội với một nền nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, phải đương đầu với muôn vàn khó khăn chồng chất. Sản xuất nhiều ngành bị đình đốn, sa sút nghiêm trọng: 14 vạn ha đất bị bỏ hoang hoá; hơn 10 vạn trâu bò bị giết hại, những công trình thuỷ lợi quan trọng nhất bị tàn phá, gần 10 triệu đồng bào không có nhà ở, việc làm; thương nghiệp bị đình đốn. Chính sách ngu dân của thực dân Pháp đã ảnh hưởng nguy hại đến trình độ văn hoá, giáo dục, khoa học kỹ thuật… của nhân dân. Nạn đói, thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác phổ biến ở các vùng tạm chiếm cũ.
Trong khi đó, các thế lực thù địch tìm mọi âm mưu thâm độc để phá hoại miền Bắc. Bằng mọi thủ đoạn lừa gạt, đe doạ và cưỡng ép những người đã tham gia nguỵ quân, nguỵ quyền, đồng bào theo đạo Thiên chúa, một số người trong giai cấp tư sản, nhân viên và công nhân kỹ thuật di cư vào Nam hòng gây rối loạn xã hội miền Bắc, tạo điều kiện cho bọn nguỵ quân nguỵ quyền ở miền Nam có thêm chỗ dựa về chính trị, xã hội và nguồn dự trữ quân số. Chúng đã cung cấp phương tiện, tiền của cho bọn phản động gây ra những 8 vụ phá rối trật tự trị an ở nhiều nơi như Bùi Chu, Phát Diệm…., xúi giục, khuyến khích bọn phản động, thổ phỉ nổi dậy hoạt động phá hoại ở các tỉnh biên giới phía Bắc. Tháo dỡ mang đi hoặc phá hoại hàng ngàn tấn máy móc, thiết bị, dụng cụ sản xuất và hoạt động kinh tế ở miền Bắc trước khi ra khỏi vùng chiếm đóng.
Ở miền Nam, đế quốc Mỹ từng bước phá hoại Hiệp định Giơnevơ. Chúng dựng lên chính quyền độc tài Ngô Đình Diệm, dìm phong trào cách mạng miền Nam trong biển máu hòng thôn tính miền Nam, chia cắt lâu dài đất nước. Biến miền Nam nước ta thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mỹ, lập một phòng tuyến ngăn chặn chủ nghĩa xã hội lan xuống Đông Nam châu Á. Đồng thời, lấy miền Nam làm căn cứ để tiến công miền Bắc - tiền đồn của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Nam Á nhằm đè bẹp và đẩy lùi chủ nghĩa xã hội ở vùng này, bao vây và uy hiếp các nước xã hội chủ nghĩa.
Trên thế giới, chủ nghĩa xã hội hiện thực đang trở thành hệ thống thế giới, từng bước được củng cố phát triển lớn mạnh. Chủ nghĩa xã hội đã tỏ rõ tính ưu việt và ngày càng chinh phục được trái tim của nhân loại. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi còn có không ít những khó khăn, thách thức đang đặt ra cho cách mạng Việt Nam. Mỹ đã thể hiện rõ ý đồ bá chủ thế giới với một chiến lược toàn cầu phản cách mạng hết sức thâm độc, tổ chức và điều hành khối NATO, can thiệp hầu hết vào các cuộc chiến tranh, xung đột trên thế giới.
Ngăn cản, bao vây, phá hoại phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và điên cuồng chống phá hệ thống xã hội chủ nghĩa. Trọng tâm chiến lược toàn cầu của Mỹ thời điểm này là châu Âu nhưng vì vị trí quan trọng của Việt Nam đối với khu vực Đông Nam Á và vành đai châu Á - Thái Bình Dương trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nên những kẻ cầm đầu nước Mỹ đã coi Việt Nam là một mắt xích quan trọng. Trong lúc đó, hệ thống xã hội chủ nghĩa đã trở thành một lực lượng to lớn làm đối trọng với Mỹ cũng như các thế lực phản động quốc tế. Nhưng đã 9 xuất hiện khuynh hướng thoả hiệp trong nội bộ các nước xã hội chủ nghĩa.
Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế sau 1954 đã có những bất đồng về chính trị và tư tưởng gây ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng của nhiều cán bộ đảng viên và nhân dân. Trước những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và trong nước, tư tưởng của thanh niên đã có những tác động không nhỏ. Thanh niên miền Bắc lớn lên trong cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp, hầu hết đã tham gia chiến đấu và trải qua các cuộc vận động lớn của Đảng và Nhà nước cũng như nhiều phong trào của quần chúng nhân dân. Chính những cuộc vận động đó đã rèn luyện thanh niên ta tinh thần yêu nước chân chính, ngày càng nhận rõ kẻ thù và có lòng căm thù giặc sâu sắc.
Từ ngày hoà bình lập lại, đông đảo thanh niên miền Bắc hăng hái phấn khởi tham gia lao động sản xuất trên các công trường, kiến thiết đất nước, thể hiện niềm tin tưởng vào con đường cách mạng mà Đảng và Bác đã lựa chọn. Tích cực thi đua sản xuất, tiết kiệm trong các xí nghiệp, trên đồng ruộng nhất là những phong trào vỡ hoang, chống hạn, chống bão lụt. Những ngày lao động kiến thiết đất nước đã bồi dưỡng thêm lòng yêu nước và rèn luyện cho thanh niên tinh thần lao động mới nhất là thanh niên nữ có vai trò rất to lớn trong nhiệm vụ đảm đang sản xuất, công tác ở hậu phương, thay thế và động viên chiến sỹ ở tiền tuyến quyết tâm giết giặc. Thanh niên còn là lực lượng xung kích đảm nhận nhiệm vụ sản xuất và bảo vệ sản xuất, chiến đấu, phục vụ chiến đấu trong điều kiện chiến trường gay go quyết liệt và khẩn trương nhất.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thanh niên miền Bắc với tinh thần yêu nước đã hăng hái tham gia phong trào thi đua lao động sản xuất, bước đầu xác lập được quan điểm lao động mới, trung thành với chế độ ta, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng. Từ trong lao động, học tập hay trong chiến đấu, từ xí nghiệp, công nông trường đến hợp tác xã nông nghiệp, đơn vị quân đội và trường học đều tỏ rõ tinh thần hăng hái đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, 10 tích cực chấp hành chính sách của Đảng và Nhà nước. Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, trước yêu cầu và đòi hỏi của cách mạng với tinh thần ở đâu Đảng cần thanh niên có, cái gì mới thanh niên xung phong đi đầu, thanh niên ta đã lập nhiều thành tích, hoàn thành tốt nhiệm vụ mà cách mạng giao phó. Đây cũng chính là những mặt thể hiện bản chất cách mạng của thanh niên, phẩm chất chính trị tốt đẹp, sẵn sàng đi theo tiếng gọi của Đảng và Chính phủ, có ý thức bảo vệ chế độ, bảo vệ thành quả cách mạng.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm căn bản và những tiến bộ mới thì trong tư tưởng thanh niên từ khi hoà bình lập lại đã bộc lộ một số nhược điểm: Tinh thần hy sinh phấn đấu, chịu đựng gian khổ, khắc phục khó khăn, một lòng một dạ phục vụ nhân dân có phần giảm sút, ý thức tổ chức kỷ luật lỏng lẻo hơn. Trước những diễn biến phức tạp của tình hình miền Bắc sau giải phóng, đặc biệt là sự phá hoại nhiều mặt của các thế lực thù địch (cả lực lượng thân Pháp còn lại và lực lượng tay sai của Mỹ) đã tác động tiêu cực đến tư tưởng của thanh niên miền Bắc. Cụ thể: Thanh niên công nhân: Số đông thanh niên công nhân xuất thân từ nhiều tầng lớp khác nhau (nông dân, tiểu tư sản, một số lớn là thanh niên xung phong chuyển sang hoặc là bộ đội nhân viên cơ quan chuyển ngành, con em gia đình cán bộ trong đó có khá nhiều thanh niên miền Nam ra Bắc tập kết). Nói chung, phần lớn là những thanh niên tốt, được giáo dục rèn luyện về tinh thần yêu nước, xây dựng niềm tin vào Đảng, cầu tiến bộ, họ là lực lượng mới trẻ và luôn hăng hái đi đầu trong nhiều hoạt động do Đảng phát động.
Tuy nhiên, do xuất thân từ nhiều tầng lớp khác nhau, chưa được rèn luyện qua chiến đấu, lao động, do vậy, chưa thật gắn bó với nhà máy công trường, chưa nhận thức được địa vị làm chủ và vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, chưa có quan điểm lao động vững vàng, ý thức tổ chức kỷ luật lao động còn thấp. Hơn nữa, trong một thời gian tương đối dài, đời sống thanh niên công nhân còn khó khăn, yêu cầu của thanh niên về cải thiện đời sống, điều kiện 11 làm việc, học tập nghề nghiệp chưa được thực hiện nên thanh niên công nhân chưa yên tâm sản xuất. Thanh niên nông dân: Qua kháng chiến và cải cách ruộng đất thanh niên nông dân đã được giáo dục rèn luyện nhiều về tinh thần yêu nước. Bên cạnh đó, ở nông thôn đang có phong trào cách mạng của nông dân từ làm ăn riêng lẻ tiến lên xây dựng tổ đổi công và hợp tác xã, tạo sự chuyển biến sâu sắc trong phương thức sản xuất, lề lối làm việc của nông dân.
Nhưng một số thanh niên không nhận thấy nội dung cuộc biến đổi cách mạng ấy vì quá quen và bị trói buộc bởi tư tưởng, tập quán làm ăn cũ cho nên không say sưa, phấn khởi trước phong trào hợp tác hoá. Thanh niên sinh viên một số chưa nhận thấy vinh quang được học tập trở thành người lao động phục vụ nhân dân nên trong phong trào cách mạng của toàn thể nhân dân đang phát triển họ cảm thấy hình như mình bị thiệt thòi nên chưa thật hăng hái, phấn khởi. Trên cơ sở đặc điểm cũng như tình hình tư tưởng thanh niên miền Bắc sau năm 1954, để phát huy những ưu điểm của thanh niên, lấy đó làm cơ sở khắc phục những nhược điểm, đòi hỏi sự lãnh đạo của Đảng trong việc giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên để họ có định hướng phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng cao đẹp đó. * Yêu cầu nhiệm vụ mới đặt ra cho công tác giáo dục thanh niên ở miền Bắc 1954- 1965.