Mở đầu, 4 chương (10 tiết), kết luận, danh mục các công trình của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng của một số nước trên thế giới A.
Cuốn sách đã khẳng định vai trò của con người tạo nên sức mạnh của quân đội. Trong xây dựng quân đội, nhiệm vụ hết sức quan trọng là hoàn thiện hệ thống huấn luyện và giáo dục, đào tạo về tư tưởng tâm lý, phát triển tinh thần của bộ đội. Tác giả khẳng định: Công tác tư tưởng có vị trí to lớn: “Xây dựng quân đội trước hết bằng biện pháp tư tưởng, bằng việc lĩnh hội những tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin và bằng sự phấn đấu tích cực, thiết thực để thực hiện những tư tưởng đó” [97, tr. Nội dung giáo dục chính trị cho quân nhân là: Thế giới quan niềm tin cộng sản chủ nghĩa, chủ nghĩa Mác - Lênin, các văn kiện, cương lĩnh, nghị quyết của Đảng Cộng sản Liên Xô,.
với nhiều hình thức, phương pháp giáo dục phong phú, đa dạng, theo chương trình kế hoạch xác định. Đánh giá chất lượng giáo dục thông qua hành động, hành vi và việc làm hằng ngày của cán bộ, chiến sĩ, biểu hiện ở “tình cảm yêu mến đơn vị mình và qua đó, yêu mến toàn thể Hồng quân, khi người chiến sĩ đó tự hào rằng mình là chiến sĩ Hồng quân, phấn khởi vui mừng trước những thắng lợi của Hồng quân và đau buồn trước những thất bại của Hồng quân” [97, tr.Lênin Đảng Cộng sản Liên Xô bàn về công tác đảng, công tác chính trị trong các lực lượng vũ trang” [121]. Tác giả khẳng định: “Thắng lợi của Hồng quân đạt được chủ yếu là nhờ công tác tuyên truyền tích cực chủ nghĩa cộng sản; công tác cổ động chính trị và văn hóa - giáo dục trong quần chúng Hồng quân” [121, tr. Để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền cổ động cần nắm chắc và vận dụng linh hoạt các 11 nguyên tắc: tính ứng biến, tính cụ thể, tính linh hoạt của các biện pháp và tính dễ hiểu của nó.
Đồng thời, các tập thể, cá nhân phải thường xuyên tìm tòi, sáng tạo ra những hình thức mới, những biện pháp mới, tránh tuyên truyền theo kiểu công thức kém hiệu quả. Vì vậy, “đừng bó hẹp trên những thủ đoạn cổ động thông thường, những bài diễn thuyết, những buổi mít tinh. Cần phát triển công tác cổ động của nhóm và các cá nhân trong Hồng quân” [121, tr. Lực lượng làm công tác cổ động là mọi cán bộ, đảng viên, quần chúng trong đơn vị, trước hết và chủ yếu là đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặt dưới sự tổ chức, hướng dẫn của cán bộ lãnh đạo các cấp.
Tác giả cuốn sách đã chỉ rõ vị trí, vai trò công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô: Là bộ phận cấu thành hết sức quan trọng trong hoạt động của Đảng, mục đích cao nhất của nó là biện giải về mặt lý luận đường lối của Đảng. Công tác tư tưởng có trọng trách: “Xây dựng con người phát triển toàn diện và có đời sống tinh thần phong phú, không ngừng nâng cao ý thức giác ngộ giai cấp của họ, phát triển tích cực sáng tạo của quần chúng” [203, tr. Công tác tư tưởng gồm 3 bộ phận: Hoạt động lý luận, tuyên truyền và cổ động; các bộ phận cấu thành công tác tư tưởng thống nhất hữu cơ với nhau và tác động lẫn nhau. Công tác tư tưởng có tính đảng, tính khoa học, tính trung thực, sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, kết hợp công tác tư tưởng và công tác tổ chức, quan điểm đồng bộ, tính hệ thống, tính nhất quán và tính rõ ràng.
Trong đó, nguyên tắc tính Đảng là nguyên tắc nền tảng. Hình thức hoạt động công tác tư tưởng gồm: Công tác giáo dục chính trị tư tưởng, tuyên truyền và cổ động. Mỗi hình thức có mục đích, nội dung, biện pháp thực hiện; lãnh đạo công tác tư tưởng là một trong những nhiệm vụ cơ bản của Đảng Cộng sản Liên Xô trong sự nghiệp xã hội chủ nghĩa. Trung tâm Thông tin - Công nghệ - Môi trường Bộ Quốc phòng Việt Nam (1998), Xây dựng văn minh tinh thần với quân đội Trung Quốc [191].
Cuốn sách đã khẳng định: Xây dựng văn minh tinh thần là một trọng tâm 12 chiến lược phát triển xuyên thế kỷ - hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa Trung Quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc. Trong xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa, quân đội Trung Quốc được coi là lực lượng tiên phong. Trong đó, lấy trọng tâm là hình thành phát triển đạo đức xã hội chủ nghĩa, chú trọng “xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan, giá trị quan đúng đắn” [191, tr. Nâng cao chất lượng tuyên truyền lý luận, đường lối, chính sách, quyết sách của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân ủy Trung ương, những thành tựu và điển hình tiên tiến trong công cuộc xây dựng quân đội.
Xây dựng văn minh tinh thần phải “kiên trì nguyên tắc tính đảng” [191, tr.27] của công tác tuyên truyền; thúc đẩy xây dựng chính quy trong quân đội. được xác định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công tác chính trị tư tưởng trong quân đội Trung Quốc. Tác giả luận án đưa ra quan niệm: “Công tác tư tưởng là một bộ phận cấu thành rất quan trọng trong công tác xây dựng Đảng nhằm tác động có định hướng lên trạng thái và quá trình vận động của tư tưởng theo các quy luật riêng của nó để phát triển tiềm năng sáng tạo của tư tưởng nhằm góp phần xây dựng con người mới và xã hội mới” [202, tr. Công tác tư tưởng gồm 3 bộ phận: Công tác nghiên cứu lý luận, công tác tuyên truyền, công tác cổ động.
Nguyên tắc tiến hành công tác tư tưởng là tính đảng, tính khoa học, tính thực tiễn. Công tác tư tưởng phải đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối, trực tiếp của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, phát huy vai trò của các tổ chức trong hệ thống chính trị; phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Lãnh đạo công tác tư tưởng cần xây dựng bộ máy và cán bộ làm công tác tư tưởng gọn nhẹ hiệu quả cao từ trung ương đến cơ sở; kết hợp công tác tư tưởng, công tác tổ chức, công tác kinh tế, đổi mới hoạt động thông tin đại chúng. Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (2005), Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới [4].
Nội dung cuốn sách khẳng 13 định: Công tác tuyên truyền tư tưởng là con đường quan trọng nhất để quán triệt đường lối, chủ trương, chính sách và thực hiện đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, bảo đảm sự thống nhất tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, hoàn thành tốt nhiệm vụ của Đảng. Đảng Cộng sản Trung Quốc đặc biệt coi trọng và phát huy đầy đủ vai trò của công tác tuyên truyền tư tưởng và hướng tới 5 trọng điểm đó là: “Xây dựng lý luận, hướng dẫn dư luận, giáo dục tư tưởng, hát vang giai điệu chính và xây dựng đội ngũ” [4, tr. Lấy giáo dục niềm tin vào lý tưởng làm cốt lõi; luôn giữ nguyên tắc tính đảng, toàn diện, kịp thời, chuẩn xác đường lối của Đảng; hướng vào phục vụ nhân dân, giữ vững đoàn kết, hướng dẫn quần chúng. Đội ngũ những người làm công tác tuyên truyền tư tưởng phải thực sự nhiệt tâm yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm cao, giữ vững đường lối của Đảng, không dao động, có quan điểm quần chúng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân; nhạy bén về chính trị, coi trọng hiệu quả thực tế, tránh hình thức chủ nghĩa.
Thimsảo Đuôngchămpa (2015), Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị ở các trung đoàn bộ binh Quân đội nhân dân Lào hiện nay [143]. Tác giả luận án quan niệm công tác giáo dục là một bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Quân đội nhân dân Lào, “có vai trò đặc biệt quan trọng góp phần xây dựng trận địa chính trị, tư tưởng vững chắc ở các trung đoàn bộ binh Quân đội nhân dân Lào” [143, tr. Nội dung, hình thức giáo dục chính trị ở các trung đoàn bộ binh Quân đội nhân dân Lào rất phong phú, đa dạng, song cần coi trọng giáo dục truyền thống, phổ biến giáo dục pháp luật, giáo dục thông qua hoạt động của phong trào thi đua, các cuộc vận động, quán triệt nhiệm vụ, huấn luyện chiến đấu, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật,. Để nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, trước hết cấp ủy, cán bộ các cấp cần tăng cường quán triệt, nắm vững nội dung, yêu cầu giáo dục chính trị, đề cao trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện; phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị trong tổ chức giáo dục chính trị; tích cực đổi mới chương trình, nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục chính trị; coi trọng bồi dưỡng kiến thức và năng 14 lực sư phạm của đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị và phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong công tác giáo dục chính trị.
Những công trình khoa học nghiên cứu về công tác tư tưởng của một số nước trên thế giới được nghiên cứu sinh lựa chọn tổng quan là những công trình tiêu biểu, gồm sách, tạp chí, luận án tiến sĩ. Các công trình đã đi sâu nghiên cứu về vị trí, vai trò của công tác tư tưởng trong tổng thể hoạt động của các đảng cộng sản; vai trò của công tác tư tưởng trong việc xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng con người. Tác giả của các công trình khoa học đã chỉ ra những nguyên tắc cơ bản, nội dung, hình thức, các hoạt động của công tác tư tưởng; khẳng định vai trò rất quan trọng của công tác tư tưởng trong hoạt động của đảng cộng sản và xây dựng lực lượng vũ trang; khẳng định cơ sở lý luận của công tác tư tưởng là chủ nghĩa Mác - Lênin; làm rõ các nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành công tác tư tưởng gắn với thực tiễn ở mỗi nước. Đây là những vấn đề rất cần thiết, giúp nghiên cứu sinh có cách nhìn toàn diện về công tác tư tưởng, về công tác tư tưởng trong lực lượng vũ trang dưới sự lãnh đạo của các đảng cộng sản.
Những công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng ở Việt Nam 1.