Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp khoa về vấn đề giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước

Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp khoa phân tích vấn đề giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước, đóng góp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Ts. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật hành chính - Nhà nước
• Đề tài: Giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước
• Loại tài liệu: Kỷ yếu hội thảo khoa học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ỦY QUYỀN, GIAO QUYỀN TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Tóm tắt: Giao quyền và ủy quyền trong hoạt động của nhà nước
• 1.2. Về tư tưởng nền tảng của ủy quyền, giao quyền trong quản lí hành chính nhà nước
• 1.3. Về quan niệm ủy quyền, giao quyền trong quản lí hành chính nhà nước
• 1.4. Ủy quyền, giao quyền trong quản lí hành chính nhà nước
• 1.5. Chế độ ủy quyền theo quy định tại Điều 14 Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015

Tóm tắt

I. Kỷ yếu hội thảo khoa học Giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước

Kỷ yếu hội thảo khoa học là tài liệu tổng hợp các bài tham luận, nghiên cứu và thảo luận tại hội thảo khoa học về chủ đề giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước. Tài liệu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về lý luận mà còn phân tích thực tiễn áp dụng các cơ chế này trong hệ thống hành chính nhà nước hiện đại. Giao quyền và ủy quyền được xem là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ trách nhiệm và quyền hạn một cách hợp lý.

1.1. Lý luận về giao quyền và ủy quyền

Giao quyền và ủy quyền là hai khái niệm trung tâm trong quản lý hành chính nhà nước. Theo TS. Nguyễn Thanh Bình, giao quyền là việc chuyển giao quyền hạn từ cấp trên xuống cấp dưới, trong khi ủy quyền là việc giao quyền cho một cá nhân hoặc tổ chức thay mặt thực hiện nhiệm vụ. Cả hai cơ chế này đều nhằm mục đích tăng tính linh hoạt và hiệu quả trong quản lý. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện nay chưa phân biệt rõ ràng giữa giao quyền, ủy quyền và các hình thức phân cấp, phân công khác, dẫn đến nhiều bất cập trong thực tiễn.

1.2. Thực tiễn áp dụng giao quyền và ủy quyền

Trong thực tiễn, giao quyền và ủy quyền được áp dụng rộng rãi trong các cơ quan hành chính nhà nước. Ví dụ, theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, cơ quan hành chính cấp trên có thể ủy quyền cho cấp dưới thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể. Tuy nhiên, việc áp dụng này còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn của các bên liên quan. Điều này đòi hỏi cần có sự hoàn thiện hơn nữa về mặt pháp lý và cơ chế thực thi.

II. Quản lý hành chính nhà nước hiện đại

Quản lý hành chính nhà nước là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước, đòi hỏi sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Trong bối cảnh hiện đại, việc áp dụng các cơ chế giao quyền và ủy quyền đã trở thành xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

2.1. Phân quyền trong quản lý hành chính

Phân quyền là một trong những cơ chế quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước. Theo TS. Nguyễn Thị Kim Thoa, phân quyền giúp phân bổ quyền lực một cách hợp lý giữa các cấp chính quyền, từ đó tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của các địa phương. Tuy nhiên, việc phân quyền cần đi kèm với các cơ chế kiểm soát và giám sát chặt chẽ để tránh tình trạng lạm quyền hoặc thiếu trách nhiệm.

2.2. Quản lý công vụ và công quyền

Quản lý công vụ và quản lý công quyền là hai khía cạnh không thể tách rời trong quản lý hành chính nhà nước. Theo PGS. Bùi Thị Đào, việc giao quyền trong giải quyết khiếu nại theo pháp luật hiện hành là một ví dụ điển hình của việc áp dụng cơ chế giao quyền trong thực tiễn. Tuy nhiên, để đảm bảo hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan và cá nhân có thẩm quyền, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Kỷ yếu hội thảo khoa học không chỉ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu mà còn có giá trị thực tiễn cao trong việc hoàn thiện hệ thống quản lý hành chính nhà nước. Các bài viết trong kỷ yếu đã chỉ ra những điểm mạnh và hạn chế của các cơ chế giao quyền và ủy quyền, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

3.1. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Một trong những đề xuất quan trọng được đưa ra là cần hoàn thiện pháp luật về giao quyền và ủy quyền. Theo TS. Trần Thị Hiền, việc phân biệt rõ ràng giữa các khái niệm này sẽ giúp tránh được những nhầm lẫn và bất cập trong thực tiễn. Bên cạnh đó, cần xây dựng các cơ chế kiểm soát và giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

3.2. Ứng dụng trong thực tiễn quản lý

Các nghiên cứu trong kỷ yếu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng các cơ chế giao quyền và ủy quyền trong thực tiễn quản lý đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Ví dụ, việc giao quyền trong giải quyết khiếu nại và xử phạt vi phạm hành chính đã giúp giảm tải công việc cho các cơ quan cấp trên, đồng thời tăng cường tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan cấp dưới. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả tối đa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.

Nội dung chính

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC: GIAO QUYỀN VÀ ỦY QUYỀN TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Questions): Bản chất pháp lý của giao quyền và ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước (QLHCNN) là gì? Khung pháp lý hiện hành của Việt Nam (Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Đất đai, Luật Xử lý vi phạm hành chính,...) đang tồn tại những khoảng trống, bất cập nào trong việc phân định ranh giới giữa phân quyền, phân cấp, giao quyền và ủy quyền? Cơ chế xác định trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm công vụ khi xảy ra sai phạm được thiết lập ra sao?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Công trình áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học pháp lý kết hợp giữa phân tích lý luận tảng nền (Thuyết Khế ước xã hội của Epicurus, J.J. Rousseau), phân tích chuẩn tắc quy phạm pháp luật thực định (Normative Legal Analysis), đối chiếu lịch sử lập hiến – lập pháp (Chế độ Kinh lược sứ thời Minh Mệnh) và tổng kết thực tiễn tư pháp hành chính tại Việt Nam.
• Phát hiện chính (Key Findings): Báo cáo chỉ rõ sự chồng chéo và thiếu nhất quán trong việc sử dụng các thuật ngữ "ủy quyền", "giao quyền", "ủy nhiệm", "giữ quyền" giữa các văn bản quy phạm pháp luật; sự thiếu khuyết của cơ chế xác định trách nhiệm kép (song trùng) và bồi thường nhà nước khi đối tượng được ủy quyền/giao quyền ban hành quyết định sai trái; khoảng trống pháp lý về xác định tư cách người bị kiện tại Tòa án hành chính; hiện tượng tâm lý né tránh trách nhiệm hoặc ngược lại là cục bộ, ôm đồm quyền lực ở các cấp cơ sở.
• Hàm ý chính sách (Implications): Cung cấp luận cứ khoa học toàn diện để sửa đổi, hoàn thiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, chuẩn hóa quy trình ủy quyền hành chính bằng văn bản và thiết lập cơ chế giám sát thực thi quyền lực, đãi ngộ công vụ gắn liền với trách nhiệm cá nhân người đứng đầu.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng nhận thức và khung thể chế

Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động cốt lõi của nhánh quyền lực hành pháp trong việc tổ chức thi hành pháp luật. Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, khối lượng công việc hành chính tại các cấp chính quyền gia tăng với tốc độ nhanh chóng và tính chất ngày càng phức tạp. Để bộ máy nhà nước vận hành linh hoạt, thông suốt và thông minh, các công cụ chuyển giao thẩm quyền như phân quyền, phân cấp, giao quyền và ủy quyền là đòi hỏi khách quan mang tính tất yếu.

Khoảng trống nghiên cứu và bất cập thực tiễn

Mặc dù Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) đã ghi nhận các chế định phân cấp, phân quyền và ủy quyền, nhưng trên thực tế vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa quy định lý thuyết và thực thi:

1. Sự nhầm lẫn khái niệm: Các thuật ngữ ủy quyền, giao quyền, phân cấp, ủy nhiệm bị sử dụng tản mạn, thiếu thống nhất giữa luật chung và luật chuyên ngành (Luật Đất đai 2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, Luật Thanh tra, Luật Luật sư,...).
2. Khủng hoảng trách nhiệm công vụ: Khi một quyết định hành chính bị khiếu kiện hoặc gây thiệt hại, việc xác định "Ai chịu trách nhiệm?", "Ai bồi thường?", "Ai đứng tên bị đơn trước Tòa án hành chính?" giữa bên ủy quyền và bên nhận ủy quyền vẫn còn nhiều lỗ hổng lớn.
3. Mâu thuẫn phân bổ nguồn lực: Quy định pháp luật buộc cấp trên khi phân cấp/ủy quyền phải chuyển giao kèm điều kiện bảo đảm (tài chính, nhân lực), nhưng cơ chế tài khóa và biên chế hiện hành lại gắn chặt theo vị trí việc làm cố định, gây khó khăn cho việc phân bổ thực tế.

Tính cấp thiết và tác động kỳ vọng

Hội thảo khoa học do Khoa Pháp luật Hành chính - Nhà nước (Trường Đại học Luật Hà Nội) tổ chức ngày 02/04/2021 là diễn đàn học thuật cấp thiết nhằm định vị lại toàn diện hệ thống lý thuyết, phân tích thực trạng và đưa ra giải pháp lập pháp, góp phần hiện thực hóa các Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về sắp xếp, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị công.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Công trình được thiết kế theo hướng nghiên cứu định tính phân tích chuẩn tắc (Qualitative Normative Legal Research) kết hợp với phân tích so sánh thể chế và nghiên cứu lịch sử pháp lý. Bằng cách tiếp cận đa chiều từ triết học pháp quyền đến thực tiễn tố tụng hành chính, nhóm tác giả xây dựng khung ma trận phân biệt rành mạch giữa 4 phương thức chuyển giao quyền lực: Phân quyền (Devolution/Decentralization), Phân cấp (Deconcentration), Ủy quyền (Delegation) và Giao quyền (Assignment).

Nguồn dữ liệu và phạm vi thu thập (Data Collection)

1. Dữ liệu pháp lý sơ cấp: Toàn văn các văn bản pháp luật nền tảng gồm Hiến pháp năm 2013; Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi 2019); Luật Đất đai 2013; Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi 2020); Luật Khiếu nại 2011; Luật Tố tụng Hành chính 2015; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015; các Nghị định hướng dẫn thi hành.
2. Dữ liệu tư liệu lịch sử: Các bộ chính sử triều Nguyễn, đặc biệt là Đại Nam thực lục chính biên (Tập 1 - 5), các nghiên cứu về bộ máy nhà nước quân chủ Việt Nam giai đoạn 1820–1841.
3. Dữ liệu án lệ và thực tiễn thi hành: Báo cáo tổng kết thi hành công tác xử phạt vi phạm hành chính, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các vụ án hành chính liên quan đến ủy quyền tham gia tố tụng của Chủ tịch UBND các cấp.

Kỹ thuật phân tích và độ tin cậy khoa học

• Kỹ thuật phân tích quy phạm (Doctrinal Analysis): Mổ xẻ câu chữ, điều khoản, logic nội tại của các quy định pháp luật hiện hành nhằm phát hiện các mâu thuẫn, xung đột pháp lý (legal antinomy) và khoảng trống lập pháp (legislative gap).
• Phân tích so sánh - đối chiếu: Đối chiếu mô hình quản trị công hiện đại với mô hình tản quyền lịch sử (Chế độ Kinh lược sứ) để rút ra bài học về cơ chế đối trọng, kiểm soát quyền lực và chế độ đãi ngộ.
• Tính giá trị và độ tin cậy: Các tham luận được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu từ Trường Đại học Luật Hà Nội, Bộ Tư pháp, Viện Chiến lược phát triển, Trường Đại học Nội vụ,... đảm bảo tính phản biện sâu sắc, giá trị khoa học và độ tin cậy cao.

---

Các phát hiện nghiên cứu chính

1. Phân định rõ ràng ma trận 4 khái niệm: Phân quyền, Phân cấp, Giao quyền, Ủy quyền

Nghiên cứu làm sáng tỏ ranh giới bản chất pháp lý giữa các hình thức trao chuyển thẩm quyền:

• Phân quyền (Decentralization): Được quy định trực tiếp trong Luật do Quốc hội ban hành. Cấp chính quyền địa phương được phân quyền có tư cách pháp nhân công quyền độc lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm toàn bộ. Cấp trên chỉ kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp, tuyệt đối không can thiệp tính hợp lý hay làm thay.
• Phân cấp (Deconcentration): Được quy định bằng Văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan phân cấp. Chuyển giao nhiệm vụ thực hiện thường xuyên, liên tục. Cấp trên có thể điều chỉnh hoặc thu hồi thẩm quyền phân cấp tùy theo năng lực thực tế của cấp dưới.
• Ủy quyền (Delegation): Thực hiện bằng Văn bản hành chính cá biệt trong khoảng thời gian xác định và theo vụ việc cụ thể. Cấp trên vẫn chịu trách nhiệm chính về kết quả cuối cùng; bên nhận ủy quyền không được phép ủy quyền tiếp (delegatus non potest delegare).
• Giao quyền (Assignment): Thường mang tính nội bộ (cấp trưởng giao cấp phó khi vắng mặt, hoặc nhà nước giao quyền cho chủ thể quản lý cụ thể), chỉ thực hiện trong phạm vi chức trách và chịu trách nhiệm trực tiếp trước cấp trưởng và pháp luật.

2. Sự bất cập trong việc phân định trách nhiệm và tư cách tố tụng hành chính

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý lớn trong thực tiễn áp dụng Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Tố tụng Hành chính:

• Quy định hiện hành xác lập cơ chế "trách nhiệm song trùng": Cơ quan ủy quyền chịu trách nhiệm về kết quả, cơ quan nhận ủy quyền chịu trách nhiệm về việc thực hiện đúng nội dung.
• Tuy nhiên, khi xảy ra vi phạm gây thiệt hại hoặc bị người dân khởi kiện, pháp luật chưa có cơ chế phân định rõ: Ai là người phải bồi thường thiệt hại nhà nước? Ai là người bị kiện tại Tòa án hành chính? Thực tế nhiều trường hợp cấp trưởng ủy quyền cho cấp phó ký quyết định hành chính, nhưng khi ra tòa lại lúng túng trong việc xác định tư cách tham gia tố tụng.

3. Tính phi thực tế của điều kiện bảo đảm "Tài chính - Nhân lực"

Điều 11, 13 và 14 Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định: Khi phân cấp, ủy quyền phải bảo đảm điều kiện về tài chính, nguồn nhân lực và điều kiện cần thiết khác. Nghiên cứu chỉ ra đây là quy định mang tính hình thức, thiếu khả thi:

• Bộ máy hành chính Việt Nam vận hành theo cơ chế vị trí việc làm và hạn ngạch biên chế cố định được phân bổ từ đầu năm ngân sách. Cấp trên không thể tùy nghi cắt chuyển ngân sách hay điều chuyển biên chế kèm theo từng quyết định ủy quyền vụ việc.

4. Bài học lịch sử từ Chế độ Kinh lược sứ thời Minh Mệnh

Qua khảo cứu lịch sử thời Nguyễn (1820–1841), nghiên cứu rút ra 2 bài học kinh nghiệm sâu sắc về ủy quyền:

• Cơ chế tản quyền và giám sát chéo: Vua Minh Mệnh cử đoàn kinh lược sứ luôn gồm một Chánh sứ và một Phó sứ với cơ chế phối hợp – kiểm soát lẫn nhau để tránh lộng quyền, lạm quyền.
• Đãi ngộ tương xứng với trọng trách: Trao quyền lớn luôn đi đôi với thưởng phạt nghiêm minh và chế độ đãi ngộ hậu hĩnh để bảo đảm công tâm, tránh tiêu cực. Trái lại, pháp luật hiện đại trao quyền/ủy quyền kèm trách nhiệm nặng nề nhưng hoàn toàn thiếu chế độ đãi ngộ tương xứng cho cán bộ thực thi.

---

Bảng so sánh chuẩn hóa: Phân quyền, Phân cấp, Ủy quyền, Giao quyền

Tiêu chí	Phân quyền (Decentralization)	Phân cấp (Deconcentration)	Ủy quyền (Delegation)	Giao quyền (Assignment)
Cơ sở pháp lý ban hành	Duy nhất bằng Luật do Quốc hội ban hành	Văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan cấp trên	Văn bản áp dụng pháp luật (quyết định hành chính)	Văn bản hành chính / Quyết định phân công
Chủ thể thực hiện	Quốc hội trao cho Chính quyền địa phương	Cơ quan NN cấp trên giao cho cơ quan NN cấp dưới	Cơ quan/người có thẩm quyền cấp trên trao cấp dưới	Cấp trưởng giao cho cấp phó / cơ quan trực thuộc
Tính chất thời gian	Ổn định, lâu dài, mang tính thể chế	Thường xuyên, liên tục, có thể thu hồi	Có thời hạn xác định hoặc theo vụ việc cụ thể	Theo vụ việc hoặc khi cấp trưởng vắng mặt
Tính độc lập	Độc lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm toàn diện	Chịu sự quản lý, chỉ đạo trực tiếp của cấp phân cấp	Nhân danh và chịu trách nhiệm trước chủ thể ủy quyền	Chịu trách nhiệm trước cấp trưởng và trước pháp luật
Ủy quyền/phân cấp lại	Không được phân quyền tiếp (trừ luật định)	Có thể phân cấp tiếp (nếu cấp trên đồng ý)	Tuyệt đối cấm ủy quyền tiếp	Tuyệt đối cấm giao quyền tiếp
Phạm vi giám sát của cấp trên	Giám sát tính hợp hiến, hợp pháp	Kiểm tra cả tính hợp pháp và hợp lý	Giám sát toàn diện nội dung và kết quả thực hiện	Kiểm soát công vụ trực tiếp

---

Đóng góp khoa học và hàm ý thực tiễn

Đóng góp về mặt lý luận

• Đặt nền móng lý thuyết vững chắc cho chế định ủy quyền hành chính dựa trên Thuyết Khế ước xã hội, làm sáng tỏ nguồn gốc quyền lực xuất phát từ nhân dân ủy thác cho nhà nước, từ đó định hình bản chất mối quan hệ quyền lực – phục tùng trong nền hành chính công.
• Chuẩn hóa hệ thống khái niệm, chấm dứt tình trạng đồng nhất hoặc đánh đồng giữa phân quyền, phân cấp và ủy quyền vốn tồn tại dai dẳng trong khoa học pháp lý hành chính Việt Nam.

Giá trị thực tiễn và định hướng chính sách

1. Kiến nghị lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Đất đai, Luật Xử lý vi phạm hành chính nhằm tạo sự đồng bộ tối đa; bãi bỏ các thuật ngữ gây tranh cãi như "thừa ủy quyền", "ủy nhiệm" không rõ ràng về mặt thẩm quyền.
2. Minh bạch hóa trách nhiệm tài phán: Quy định rõ trách nhiệm bồi thường nhà nước và tư cách bị đơn của cơ quan ủy quyền / nhận ủy quyền trong Luật Tố tụng Hành chính khi có tranh chấp phát sinh.
3. Cải cách công vụ: Xây dựng quy chế ủy quyền nội bộ minh bạch, gắn quyền hạn với chế độ đãi ngộ, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực, loại trừ tâm lý né tránh, đẩy việc lên cấp trên hoặc ôm đồm quyền lực ở cấp cơ sở.

---

Đối tượng quan tâm và giá trị ứng dụng

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp (Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ): Nguồn tài liệu tham khảo thiết yếu trong quá trình soạn thảo các dự án luật sửa đổi về tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách hành chính và phân định thẩm quyền trung ương – địa phương.
• Cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý (UBND, Sở, Ban, Ngành các cấp): Cẩm nang nghiệp vụ pháp lý giúp nhận diện đúng thẩm quyền, thực hiện chuẩn xác thủ tục ủy quyền, giao quyền xử phạt vi phạm hành chính, giao đất, thu hồi đất, giải quyết khiếu nại đúng luật định, phòng ngừa rủi ro pháp lý.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Luật sư): Cơ sở lý luận chuẩn xác để xác định thẩm quyền ban hành quyết định hành chính, tư cách đương sự và nghĩa vụ chứng minh trong các vụ án hành chính.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Luật và Hành chính công: Tài liệu học thuật chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu bộ môn Luật Hành chính, Luật Hiến pháp và Khoa học Quản lý nhà nước.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Sự khác biệt cốt lõi nhất giữa "Phân cấp" và "Ủy quyền" là gì?

Phân cấp là việc chuyển giao thẩm quyền mang tính thường xuyên, liên tục và bắt buộc phải được quy định bằng Văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, Ủy quyền chỉ được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định hoặc theo từng vụ việc cụ thể, được xác lập bằng Văn bản áp dụng pháp luật (quyết định cá biệt).

2. Người nhận ủy quyền có được phép ủy quyền lại cho bên thứ ba không?

Tuyệt đối không. Theo quy định tại Khoản 3 Điều 14 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận ủy quyền không được ủy quyền tiếp cho bất kỳ chủ thể nào khác thực hiện nhiệm vụ đã được ủy quyền, ngay cả khi được bên ủy quyền ban đầu đồng ý.

3. Khi quyết định hành chính được ban hành theo ủy quyền bị khiếu kiện, ai là người chịu trách nhiệm?

Pháp luật hiện hành áp dụng cơ chế trách nhiệm kép: Bên ủy quyền (cấp trên) chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng, bên nhận ủy quyền chịu trách nhiệm về việc thực hiện đúng nội dung ủy quyền. Tuy nhiên, về mặt tố tụng hành chính, tư cách bị kiện và trách nhiệm bồi thường thiệt hại cần được xem xét cụ thể theo văn bản ủy quyền và cơ chế nhân danh công quyền.

4. Cấp trưởng có thể giao quyền xử phạt vi phạm hành chính cho ai?

Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử phạt (cấp trưởng) chỉ có thể giao quyền cho cấp phó trực tiếp của mình. Việc giao quyền phải được thể hiện bằng văn bản, xác định rõ phạm vi, nội dung, thời hạn và cấp phó không được giao quyền tiếp.

5. Tại sao nói quy định "bảo đảm điều kiện tài chính, nhân lực khi ủy quyền" còn thiếu tính khả thi?

Do cơ chế quản lý ngân sách và biên chế công vụ ở Việt Nam hiện nay được phê duyệt cố định theo niên độ và vị trí việc làm. Khi phát sinh ủy quyền theo từng vụ việc hoặc trong thời gian ngắn, cơ quan cấp trên không có cơ chế linh hoạt để điều chuyển tức thời ngân sách hay bổ sung biên chế tương ứng cho cơ quan cấp dưới.

---

Kết luận

Kỷ yếu hội thảo khoa học "Vấn đề giao quyền, ủy quyền trong quản lý hành chính nhà nước" của Trường Đại học Luật Hà Nội là công trình nghiên cứu toàn diện, giàu giá trị lý luận và thực tiễn. Hội thảo đã làm sáng tỏ ma trận các khái niệm phân quyền, phân cấp, giao quyền và ủy quyền; đồng thời chỉ ra những điểm nghẽn thể chế nghiêm trọng trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nền hành chính phục vụ, liêm chính và kiến tạo phát triển, việc khẩn trương thể chế hóa các khuyến nghị của hội thảo vào các đạo luật sửa đổi là yêu cầu cấp thiết, bảo đảm sự thông suốt, hiệu lực và hiệu quả của quyền lực nhà nước trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUAT HANH CHÍNH - NHÀ N¯ỚC “VAN DE GIAO QUYEN, UY QUYEN TRONG QUAN LY HANH CHINH NHA NUOC” Ha Nội, ngày 02 thang 04 nam 2021 CH¯ NG TRÌNH HỘI THẢO CÁP KHOA “Van dé giao quyền, ủy quyền trong quản lý hành chính nhà n°ớc” Hà Nội, ngày 02 tháng 04 nm 2021 Thời gian Nội dung Thực hiện 13h15 — 13h30 ng ký ại biéu Ban Tô chức 13h30 — 13h35 Giới thiệu ại biêu Ban Tô chức 13h35 — 13h40 Phat biéu khai mạc Hội thảo TS. Trần Thị Hiền Phiên I Những van dé lý luận về ủy quyền, TS. Nguyễn Thanh Bình 13h40 — 13h55 giao quyền trong quản lý hành chính Viện chiến l°ợc phát triển nhà n°ớc Binh luận các quy ịnh về c¡ chế uy TS. Nguyễn Thi Kim Thoa 13h55 — I4h10 quyền, phân quyền, giao quyền, phân Tr°ờng ại học Nội vụ công theo pháp luật Việt Nam Trách nhiệm của ng°ời uỷ quyên trong ThS.

Nguyễn Thu Trang 14h10 — 14h25 quản lí hành chính nhà n°ớc Tr°ờng ại học Luật Hà Nội 14h25 — 15h00 Thảo luận 15h00 — 15h15 Nghi giai lao Phiên II Chế ộ kinh l°ợc sứ thoi Minh Mệnh TS. Tran Hong Nhung- TS. 15h15 - 15h30 (1820-1841) - một hình thức trao Pham Thi Thu Hién quyền trong lịch sử Truong Dai học Luật Hà Nội Giao quyền trong giải quyết khiếu nại PGS. Bùi Thị Dao 15h30 - 15h45 theo pháp luật hiện hành Tr°ờng ại học Luật Hà Nội Giao quyên, ủy quyên trong xử phat vi TS.

Nguyễn Ngọc Bích 15h45 — 16h00 phạm hành chính Tr°ờng ại học Luật Hà Nội 16h00 — 16h30 Thảo luậ n 16h30 — 16h35 Phát biểu kết thúc Hội thảo TS. Trần Thị Hiền MỤC LỤC TT Tên bài viết Tr. Những vấn ề lý luận về ủy quyền, giao quyền trong quản lý hành chính 1 nha n°ớc 1 TS Nguyễn Thanh Bình Phân cấp, phân quyền, ủy quyền, giao quyền theo quy ịnh của pháp luật 2 Việt Nam 14 TS. Nguyễn Thị Kim Thoa Chế ộ kinh l°ợc sứ thời Minh Mệnh (1820-1841) - một hình thức trao 3| quyên trong lịch sử 29 TS.

Tran Hong Nhung- TS. Phạm Thị Thu Hiền Khái quát về ủy quyền, giao quyền trong quản lý hành chính nhà n°ớc. Tạ Quang Ngọc “ Trách nhiệm của ng°ời uỷ quyên trong quản lí hành chính nhà n°ớc ° ThS.Nguyén Thu Trang 47 Pháp luật về ủy quyền của ng°ời ứng ầu c¡ quan hành chính nhà n°ớc ở 6 | ịa ph°¡ng ở Việt Nam hiện nay 57 TS. Nguyễn Thị Thủy Giao quyền trong giải quyết khiếu nại theo pháp luật hiện hành ’ PGS.

Bui Thi Dao * Giao quyên, ủy quyền trong xử phạt vi phạm hành chính ° TS. Nguyén Ngoc Bich re Giao quyên, ủy quyên trong quan ly nhà n°ớc về dat dai ° ThS. Nguyén Thi Thao b Quy ịnh pháp luật về giao quyền xử phạt vi phạm hành chính trong l)nh 10 | vực giao thông °ờng bộ, °ờng sắt 96 TS. Hoàng Quốc Hồng Một số vấn ề về ủy quyền theo pháp luật hành chính hiện hành II - 104 ThS.

Nguyên Thùy Linh 2 Phân biệt giao quyền với ủy quyền trong quản lý hành chính nhà n°ớc 1 112 ThS. Lê Thi Thúy Uy quyền hành chính và việc giải quyết các vu án hành chính ở Việt Nam 13 | hiện nay 120 TS. Tran Thị Hiên Uỷ quyền tham gia tố tụng của ng°ời bị kiện trong giải quyết vụ án 14 | hành chính 128 TS. Tran Kim Liễu Phân cấp, ủy quyền theo Luật Tổ chức chính quyền ịa ph°¡ng nm 2015 15 139 TS.

Tạ Quang Ngọc và ThS. Nguyễn Thùy Linh | NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE ỦY QUYEN, GIAO QUYEN TRONG QUAN LY HANH CHINH NHA NUOC TS Nguyén Thanh Binh Tóm tắt: Giao quyên và uy quyên trong hoạt ộng của nha n°ớc ã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử. Trong quan ly hành chỉnh nhà n°ớc ngày nay, giao quyên, ủy quyên giúp cho các c¡ quan nhà n°ớc, ng°ời có thẩm quyên có thé thực hiện nhiệm vu, quyên hạn của mình linh hoạt h¡n qua ó có thể nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà n°ớc. Mặc dù ã có quy ịnh nh°ng pháp luật Việt Nam hiện nay ch°a phân biệt rõ giao quyên, uy quyên với phân cấp, phân công trong quản lý nhà n°ớc nên hoạt ộng này trên thực tế còn bất cập.

Từ khóa: giao quyền, ủy quyền, phân công, phân cap 1. Về t° t°ởng nền tảng của ủy quyền, giao quyền trong quản lí hành chính nhà n°ớc Tr°ớc hết cần khng ịnh rằng QLHCNN là một phạm trù khoa học pháp lý °ợc nhiều học thuyét lý luận về nhà n°ớc pháp quyền nghiên cứu d°ới nhiều góc ộ khác nhau. ặc biêt, QLHCNN là một loại hoạt ộng vô cùng quan trọng trong quá trình tổ chức và thực hiện quyền lực nhà n°¡c. Nó thuộc quyền hành pháp, °ợc th°c hiện cùng v¡i các quyền lập pháp, t° pháp trong mối quan hệ tập trung hay phân chia quyền lực.

Do vậy, ể nghiên cứu vấn ề ủy quyền trong QLHCNN chúng ta cần bắt nguồn từ các luận thuyết về ủy quyên, giao quyên trong quá trình tô chức và thực hiện quyên lực nhà n°ớc trong ó có quyền hành pháp và hoạt ộng QLHCNN: Quyền lực nha n°ớc nói chung, quyền hành pháp nói riêng không phải tự nhiên mà có. Nó °ợc hình thành từ nhu cầu của ời sống xã hội, từ nguyện vọng của cộng ồng dân c° và trên c¡ sở mức ộ liên kết của họ và d°ới những hình thức nhất ịnh. Lịch sử loài ng°ời ã có nhiều quan niệm, nhiều tri thức về sự hình thành quyên lực nhà n°ớc và qua ó một loạt các nội dung liên quan °ợc hình thành nh° Uỷ quyền, phân quyền, chuyên giao quyền lực nhà n°ớc. Một trong những tri thức quan trọng ó bàn về ủy quyền, chuyền giao quyền lực nhà n°ớc rõ nhất, từ thời cô ại là “Thuyết khế °ớc xã hội” có từ thời trung cổ.

Thuyết khế °ớc xã hội là học thuyết chính trị - pháp lí tần ầu tiên ra ời trong xã hội Hy Lạp cô ại, thé ki thứ IV - thé ki thứ II (tr°ớc Công nguyên) cho rằng nhà n°ớc và pháp luật ra ời không phải bắt nguồn từ th°ợng dé mà là kết quả của một sự thoả thuận thống nhất giữa những con ng°ời với nhau nh° một thứ khế °ớc, hợp ồng xã hội với mục ích ngn chặn tác hại có thé nay sinh trong mối quan hệ giữa ng°ời với nhau. Trong xã hội Hy Lạp ng°ời chủ tr°¡ng thuyết khế °ớc xã hội là Êpiquya (341 - 270 2 tr°ớc Công nguyên). Epiquya là nhà triết học duy vật, vô thần cô Hi Lạp. Epiquya phủ nhận sự can thiệp của thần linh vào việc ời, lay tính chất tôn tại v)nh viễn của vat chat có vận ộng nội tại làm iểm xuất phát.

Kế tục học thuyết duy vật, vô thần của êmôcrit, một trong những nhà triết học duy vật lớn nhất của Hi Lạp cô ại, khi ề cập ến lí do ton tại của nhà n°ớc và pháp luật, Epiquya cho rằng, con ng°ời trong khi h°ớng tới lợi ích chung ã củng nhau tham gia vào một khế °ớc, hợp ồng và ã ặt ra các ạo luật. Họ thoả thuận không gây cho nhau iều gi tệ hại, nhờ thế họ thay không phải sợ sệt nhau. Ông viết: những ng°ời lần ầu tiên °a ra pháp luật, thiết lập ph°¡ng thức cầm quyền và chế ộ hành chính tại các ô thị, ã qua ó giúp ỡ việc ảm bảo an ninh cao nhất cho ời sống. Bởi lẽ, "nếu nh° ai day xoá bỏ moi thứ ó, thì chúng ta số lại phải sống nh° dã thú." Theo ông, các ạo luật không còn thể hiện tính công lí, nếu nh° chúng sinh ra không phải vì lợi ích giao tiếp chung giữa mọi ng°ời.

Theo ông, pháp luật là sản phẩm của một sự thoả thuận, theo sau một khế °ớc. Mác có nhận xét rằng, "ở Epiquya lần ầu tiên bắt gặp nhận thức rng nhà n°ớc dựa trên sự ồng thuận của con ng°ời, dựa trên một khế °ớc xã hội". Những ng°ời theo chủ thuyết khế °ớc xã hội rn dạy con ng°ời phải biết chấp hành pháp luật một cách nghiêm minh. Theo họ, "kẻ ngốc nghếch xâm phạm pháp luật nhm tìm kiếm một cái gì ó có lợi cho mình còn ng°ời thông thái thì chấp hành pháp luật một cách nghiêm chỉnh vì ng°ời ó hiểu ra rang, ng sau sự xâm phạm pháp luật là một sự trừng phạt không tránh khỏi.

Epiquya là ng°ời ã bác bỏ khuynh h°ớng thống trị của bất kì một ai ó ối với nhân dân. Ông m¡ °ớc giải phóng Hi Lạp khỏi ach thống tri của Makêôn¡a. Trong thời cận - hiện ại, thuyết khế °ớc xã hội có một ại biểu xuất sắc là Ruxô (Jean - Jacques Rousseau; 1712 - 1788) - nha vn và nha triết học lỗi lạc, lí luận gia tiêu biểu của Cách mạng Pháp 1789. Ông là ng°ời có ảnh h°ởng lớn ến các cuộc cách mang t° sản, vn học và triết học châu Âu.

Trong l)nh vực nhà n°ớc, pháp luật, t° t°ởng Ruxô mang tinh cấp tiễn, v°ợt qua nhiều t° t°ởng tam quyền phân lập, quân chủ lập hiến, dân chủ ại iện của Môngtexkid. Trong học thuyết của mình, Ruxô ặc biệt nhân mạnh chủ quyền nhân dân. Có thé nói, ây là t° t°ởng trung tâm, nh° sợi chỉ ỏ xuyên suốt t° duy sáng tạo của ông. Các quan iểm chính trị - xã hội của Ruxô nỗi bật ở t° t°ởng dân chủ thị dân, thấm °ợm sâu sắc sự quan tâm ến ng°ời dân bình th°ờng vốn bị chế ộ chuyên chế è nén h¡n cả.

Ruxô không ¡n thuần chỉ phê phán các thiết chế v°¡ng quyền tàn bạo mà chủ tr°¡ng phá bỏ toàn bộ hệ thống chính trị của chế ộ ó. Tác phẩm chủ yếu của ông, tác phẩm ã °a tên tudi của ông vào hàng các v) nhân của n°ớc Pháp, có sức cổ vi, ộng viên mạnh mẽ các tang lớp nhân dân cách mang ang ấu tranh lật ồ chế ộ phong kiến là "Khế °ớc xã hội" ra ời nm 1762 chứa ựng những t° t°ởng tiên phong của cuộc cách mạng dân chủ. 3 Ruxô xuất phát tử giả thiết, ở trạng thái tự nhiên nguyên thuỷ ban ầu mọi ng°ời ều bình ng, tự do, ch°a biết gì ến bất công xã hội, quyền t° hữu, sự áp bức và chuyên quyền. Ở ó chỉ có một ạng có thể nói là bất công, là do thể lực và tuổi tác, sức khoẻ của con rg°ời rất khác nhau.

Ruxô quy kết nguồn gốc của bất công xã hội là do xuất hiện quyền t° hữu nảy sinh trong quá trình hoàn thiện công cụ sản xuất, còn quyền t° hữu ra ời kéo theo sự phân hoa dân c° trong xã hội phân thành ng°ời giàu, ng°ời nghèo, làm suy ồi ạo ức xã hội: kẻ giàu càng muốn giàu h¡n bằng lao ộng của ng°ời khác.