CHƯƠNG 1 MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE TỎ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CUA TOA HANH CHÍNH CAP TINH 1. Sự hình thành và phát triển cửa Tòa hành chính. LLL Giai đoạn trước Cách mạng thing Tim Dưới thời ky Pháp thuộc, ở nước ta đã bất đâu hình thảnh hệ thông tải phán hành chính. Giai đoạn nay, thực dân Pháp thực hiện chế đồ cai trị trên toàn bộ lãnh thổ nước ta, thiết lập hệ thống cơ quan xét xử, trong đó các tranh.
chấp hành chính được giai quyết bởi Tham chính viện Pháp và Hi đồng tai phan hành chính Đồng Dương, Các cơ quan nay chỉ sét xử những hành vi do người Pháp thực hiện. Tuy nhiên thời kỳ nảy chưa đặt ra vấn dé kiểm soát, phán quyết tính hợp pháp của hoạt đông do cơ quan hanh chính tiền hành. Téa án hành chính của người Việt chỉ được xét xử đối với hành vi của công chức người Việt và phạm vi sét xử mới chi dừng lại ỡ việc xét xử những hành vi hành chính do công chức thực hiện. Có thé thấy rằng, trong giai đoạn nay, Tòa án hành chính của người Việt không có thẩm quyền cao như các Tòa án Pháp dat tai Việt Nam?.
Giai doan sau Cách mang tháng Tim đến năm 1975 - Thời kỷ từ năm 1950 đến năm 1954: Thời kỹ nay, miễn Bắc chưa hình thành cơ quan tài phản hành chính Miễn Nam tổn tại 3 hệ thống tài phán là Hệ thống hỗn hợp phap viên, hệ thống tài phán Việt Nam và hệ thống pháp dinh hành chính Pháp Hé thông hỗn hop pháp viên va hệ thông pháp đỉnh hành chính Pháp là hai hệ thống có quyển xét xử các hành vi hành chính liên quan đến công sở của người Pháp vả công chức Pháp. Thực tế, hệ thống tải phản Việt Nam không có thực quyển mà chỉ xét xử đổi với công chức người Việt và những hành vi liên quan đến công sở của người Việt Việc xét xử các tranh chấp "hành chính tiến hành bởi ba hệ thống này kết thúc khi Hiệp ước tư pháp ngày 16/9/1954 được ký giữa Chính phủ Pháp vả Việt Nam Hing Quốc Hồng 2007) “Đỗ tớ chứ và hoạt động da Tôa hnhcín đập ngân cx h dng ph quyên PHAN hey” _Niàindc ~ Thời ky từ năm 1954 đến năm 1975: Ở miễn Bắc van chưa hình thành. cơ quan tai phán hành chỉnh. Tại miễn Nam, chính quyển Sai Gòn thành lập Toa hảnh chính, Tham chính viện, Tối cao pháp viện.
Ba cơ quan ncó quyển. tải phần hành chính trên lãnh thổ miễn Nam Việt Nam đã tạo thành một hệ thông tai phán hãnh chính và được thành lêp theo cấp xét xử So với thời kỹ từ năm 1950 đền năm 1954, hệ thống tài phán hành chính trong giai đoạn nảy được hoàn hiện hơn về cơ cau tổ chức, mỡ rộng về thẩm. quyền, các hoạt động xét xử được tập trung chủ yếu la xét xử sơ thẩm, chung thấm va tranh tung. Mô hình Tòa hành chính ở miễn Nam Việt Nam thời kỷ nay mang nhiễu hơi hướng của tổ chức tải phán hành chính Pháp.
Tham chính. viên, Tôi cao pháp viên bên cạnh quyển xét xử còn có quyền kiến nghỉ sửa đổi, bỗ sung luật, phân quyết vẻ tính hop hiền hay không hop hiển của mét đao luật, sắc lênh, nghỉ định, quyết định hành chính. Thẩm phán hành chính. chuyên nghiệp thực hiện việc xét xử các vu an hành chính.
Hoạt động của các tổ chức nay tổn tại cho đến trước ngày 30/4/1975. Giai đoạn từ năm 1975 dén năm 1995 Sau ngày miễn Nam gii phóng, đất nước ta đã được thông nhất vẻ lãnh. thổ, yêu cầu cấp bách trước mắt 1a vừa phải nhanh chóng khôi phục lánh té, khắc phục hậu quả của chiến tranh, vừa tạo cơ sở cho cả nước đi lên chủ ngiĩa xã hội, zây dựng, cũng cổ bộ máy nha nước phủ hợp với điểu kiện mới. Mô hình tai phán hành chính không được thiết lập ỡ nước ta trong một thời gian dai, Nhưng hoạt đông giai quyết tranh chấp hành chính vấn được giải quyết bởi hệ thống Tòa án.
Một số trường hơp thuộc thẩm quyển giải quyết của Tòa dân sự như: Công dân không đồngy với quyết định giãi quyết khiếu nai theo thủ tục hanh chính của cơ quan hành chính vẻ danh sách cử tri va về việc cơ quan hành chính tir chỗi đăng ký hoặc không chấp nhân yên câu về sửa đổi những diéu ghi trong giấy to vẻ hộ tịch, các tranh chấp vé quyển sử dung đất của cả khu đất va trên đó co nhà ở, vật kiến trúc hoặc cây lâu năm đang có tranh chấp (Tòa án xem sét tinh hợp pháp va bai bố những quyết định ng Quốc Hồng 2007) “Bổ ớt chứ và hoạt động ca Tôa hdl đập ngân ci dng phíp quyên MeN hey” _Niàindc do cơ quan hành chính ban hành như quyết định cấp giấy chứng nhân quyển sử dung đất, quyết định về sở hữu nha ở), một số tranh chấp lao động do co quan hảnh chính giải quyết. Tuy nhiên, do chưa có Tòa chuyên trách xét xử các loại việc phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nên khả năng đảm ‘bao các quyển của công dân còn hạn ch. Có thể nói, trong giai đoạn này, những tranh chap vẻ lĩnh vực hành chính cơ ban déu do các cơ quan hành chính tu giải quyết. Bến canh đó, Tòa dân sự cũng tién hành ét zữ một số vụ việc có tính chất hảnh chính Việc thành lập một cơ quan để giải quyết tranh chấp hảnh chính mới chỉ được đặt ra tại các cuộc hội thảo khoa học vé hành chính và cãi cảch nn hành chính nha nước vào những năm 1900.
Tình hình sã hội lúc bay giờ đỏi hồi phải thành lêp một cơ quan tài phán hành chính độc lập để đáp ứng yêu câu của tiền trình đổi mới, tăng cường dân chủ hóa, xây dựng nhả nước pháp quyền, bảo vệ có hiệu. quả quyển, lợi ich hợp pháp cia công dân. Như vây, vấn dé thành lập Tòa hành chính dé giải quyết các tranh chấp hảnh chính đã được đất ra trong thời kỳ này!. Giai doan tie 1995 đền nay Luật sửa đổi, bd sung một sô diéu của Luật tổ chức Tòa án nhân dân.
được Quốc hôi nước Công hòa xã hội chủ nghĩa Viết Nam khóa IX thông qua tại kỹ hop thứ 8 vao ngày 28/10/1905 đã trao cho Tòa án nhân dân chức năng xét xử vụ án han chính. Như vay, kể từ năm 1995, Tòa hành chính được thành lập trong Téa án nhân dân tôi cao va các Tòa án nhân dân cấp tinh thực hiện chức năng xét xử các vu an hành chính. Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh thủ tục giãi quyết vụ án hành chính làm cơ sỡ pháp lý đầu tiên để Tòa hành chính thực hiên chức năng xét xử, sau đó là Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002; Luât Tô tụng hành chính năm 2010, Luật Tổ chức Téa án nhân dân năm 2014; Luật Tổ tung hành chỉnh năm 2015 đã kế thửa và hoàn thiên. những điểm con bat cập của Pháp lệnh thủ tục giãi quyết vu án hành chính, từ "Boing Quốc Hồng O007) “Bổ moi rổ chức và loạt động cia Tòa hành nh dp ứng vu cu xạ dng plep quyên PHAN hry” _Niàindc đó lam nén tăng tương đối vững chắc cho tổ chức và hoạt đông của Tòa hảnh chính Có thé thay, để dap ứng nhu cau đổi mới bộ máy nha nước theo hướng, tăng cường bảo về quyền công dân, việc tổ chức Téa án hành chính nằm trong cơ chu Téa án nhân dan lả một lựa chọn phủ hop trong giai đoạn lich sử nảy.
Sự ra đời của Tòa hảnh chính đã đánh déu một bước ngoặt quan trọng trong việc ác định rõ ranh giới giữa việc giải quyết tranh chấp hành chính theo con đường tô tung tại Tòa án nhân dân do Tòa hành chính đầm nhận và cơ chế tự kiểm soát thông qua giải quyết khiếu nại, tổ cáo do chính cơ quan hành chính. tiến hãnh Téa hành chính được thành lập với những nguyên tắc tổ chức và hoạt động riêng Trong thời gian qua, tir thực tiễn zét xử các vụ án hảnh chính, Tòa hảnh. chính đã chứng mính được vai trò quan trong trong việc bảo vệ quyển và lợi ích hop pháp của công dân, tổ chức. Tử đỏ, tinh thân, thai đồ, trách nhiém của cán bi công chức va cơ quan nha nước từng bước được nông cao, hiệu qua của hoạt động xét xử hành chính của Tòa hảnh chính từng bước được khẳng định Việc thiết lập Tòa hành chính cùng với việc xác lập thẩm quyển xét xử các vụ án hành chính đã đánh dẫu một bước tiển quan trong trong qua trình hoán thiện bô máy nhà nước - một nhà nước pháp quyển phục vu nhân dân, bảo vệ quyên lợi ích hợp pháp của công dân, quyén cơn người trong xã hội Tòa hành chính tiến hanh giãi quyết các tranh chấp hành chính thông qua cơn đường tổ tung tai Téa án nhân dân lả mét van dé mới và phức tap, vì vay cần phải tiếp tục xây dung, củng cổ tổ chức, hoạt động của Tòa hành chính để dap ứng được yêu cầu nhiệm vu trong thời kỹ đổi mới.
Tir khi thanh lập đến nay, hoạt động của Tòa hảnh chính đã dan đi vao én định, phan nào khẳng. đính được ý ngiấa to lớn, phát huy được vai trò đổi với nha nước và xã hội. Có thể thay rằng, Toa hành chính không chỉ là công cụ dim bảo pháp chế trong Nba nước xã hội chủ nghĩa như những năm đâu ra đời ma đã trở thảnh thuết chế không thể thiểu trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam 10 đặc điểm, vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền. m, thâm quyền và đôi trong xét xử của Tòa hành chính cấp tinh 12.
Khái niệm, đặc điêm của Tòa hành chính cấp tinh 4 Khái niệm Tòa hành chính, Téa hành chính cấp tinh Do mới được thành lập từ năm 1905, nên trên phương diện lý luận hay trên góc đô thực tiễn, khái niêm Tòa hảnh chính còn khá mới mẻ. Chính vì vây, còn tân tai nhiễu quan điểm khác nhau vẻ khái niêm Téa hành chính, tuy nhiên, theo Hiển pháp năm 2013 va Luật Té chức tòa án nhân dân năm 2014 quy định: “Toa án nhân dân 1a cơ quan sét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyển tư pháp”. Trên cơ sỡ đó, có thé nói Toa "hành chính là tòa chuyên trách thuộc hệ thống Tòa án nhân dân có chức năng xét xử những vụ án hảnh chính Nhìn nhân đưới góc đô Tòa hanh chỉnh là một cơ quan tài phán hành. chính, bản đến khái niệm “Toa hánh chính” là để cập đền khái niệm "tài phán hành chính”.