Đặt vấn đề Lâm sản ngoài gỗ từ xưa đến nay vẫn luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày của con người. Hiện nay có nhiều khái niệm và LSNG khác nhau. Theo “Đề án quốc gia về bảo tồn và phát triển LSNG giai đoạn 2006-2020” có định nghĩa: LSNG bao gồm tất cả những sản phẩm tái tạo được ngoài gỗ, củi và than,LSNG được khai thác từ rừng đất rừng hoặc từ thân cây gỗ. LSNG bao gồm các sản phẩm có sợi (gồm tre, nứa, mây, song…), các sản phẩm dùng làm thực phẩm (gồm các sản phẩm có nguồn gốc từ thực vật và các sản phẩm từ động vật), các sản phẩm thuốc và mỹ phẩm, các sản phẩm triết xuất (gồm dầu béo, tinh dầu, nhựa, tananh, thuốc nhuộm…), động vật và các sản phẩm động vật không làm thực phẩm và làm thuốc (gồm động vật sống, chim, côn trùng sống, da, sừng, lông vũ, nhựa cánh kiến đỏ…) các sản phẩm khác…(Đại học Lâm Nghiệp, 10/2005) [2].
Vì vậy việc nghiên cứu bảo tồn và phát triển LSNG góp phần bảo vệ tính đa dạng sinh học, nguồn gen của hệ sinh thái rừng nhiệt đới, nâng cao giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của các loài LSNG chủ yếu là định hướng nghiên cứu lâu dài của các nhà lâm nghiệp nói chung và các nhà khoa học nghiên cứu về LSNG nói riêng. Việc nghiên cứu xây dựng quy trình trồng, chăm sóc, chế biến LSNG là hoạt động cấp thiết hiện nay, trong đó công tác tạo giống đong vai trò quan trọng không thể thiếu trong quy trình này Hiện có 2 phương pháp tạo giống phổ biến: phương pháp nhân giống vô tính và phương pháp nhân giống hữu tính. Nhân giống bằng hom là phương pháp đang được áp dụng phổ biến để nhân giống các dòng vô tính.Nhân giống bằng hom có hệ số nhân giống cao, cây giữ được đặc tính di truyền quý từ cậy 2 me. Cây đồng đều thuận lợi cho việc chăm sóc, sớm ra hoa kết quả và có thể sản xuất giống theo tính công nghiệp.
Do những ưu việt của mình mà nhân giống bằng hom đang được sử dụng hầu hết trọng công tác chọn giống cây trồng (Mai Quang Trường, Lương Thị Anh, 2007) [10]. Trà hoa vàng tên khoa học là Camellia chrysantha, là một loài thực vật hạt kín trong họ Theaceae. Cây được tìm thấy ở Việt Nam (Tam Đảo, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Yên Bái, Cúc Phương) và Trung Quốc. Cây trà hoa vàng được trồng làm rừng bảo hộ, làm cảnh và chế biến dược liệu (Zhu Fi Yu và cs, 2000) [14].
Theo "Camellia International Journal" – tạp chí chuyên nghiên cứu về Trà hoa vàng của thế giới, các hợp chất của trà hoa vàng có khả năng kiềm chế sự sinh trưởng của các khối u đến 33,8% trong khi chỉ cần đạt đến ngưỡng 30% đã có thể xem là thành công trong điều trị ung thư; giúp giảm đến 35% hàm lượng cholesterol trong máu, trong khi dùng các loại thuốc khác thì mức độ giảm chỉ là 33,2%. (Ngô Quang Đê, 2001) [1] Một số công trình nghiên cứu cho thấy trà hoa vàng giảm triệu chứng xơ vữa động mạch do máu nhiễm mỡ, điều hòa huyết áp, hạ đường huyết; chữa kiết lỵ, đại tiện ra máu… Lá trà hoa vàng có thể uống, điều chỉnh các chất béo trong cơ thể, lượng đường trong máu, giải độc gan và thận, theo y học Trung Quốc công bố, trà hoa vàng có 9 tác dụng chính: - Trong lá trà có những hoạt chất làm giảm tổng hàm lượng lipit trong huyết thanh máu, giảm lượng cholesterol mật độ thấp (cholesterol xấu) và tăng lượng cholesterol mật độ cao (cholesterol tốt); - Nước sắc lá trà có tác dụng hạ huyết áp rõ ràng và tác dụng được duy trì trong thời gian tương đối dài 3 - Nước sắc lá trà có tác dụng ức chế sự tụ tập của tiểu cầu, chống sự hình thành huyết khối gây tắc nghẽn mạch máu; - Phòng ngừa ung thư và ức chế sự phát triển của các khối u khác - Hưng phấn thần kinh; - Lợi tiểu mạnh; - Giải độc gan và thận, ngăn ngừa xơ vữa động mạnh máu - Ức chế và tiêu diệt vi khuẩn; Ngoài ra, lá chè còn có tác dụng chống viêm, chống dị ứng và duy trì trạng thái bình thường của tuyến giáp. Tuy nhiên, trong những năm qua, tư thương đã thu gom từ rừng tự nhiên rất nhiều hoa của hai loài Trà trênđể buôn bán, với giá khoảng trên 1.000/1kg hoa tươi, thậm chí buôn bán cả cây tươi với giá 20. Sau đó sẽ được xuất khẩu sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch.
Cùng một số nguyên nhân khác, hai loài Trà hoa vàng này đang có nguy cơ bị tuyệt chủng trong tự nhiên. Xuất phát từ lý do trên tôi tiến hành đề tài: “Tìm hiểu kỹ thuật nhân giống cây Trà hoa vàng bằng phương pháp giâm hom tại vườm ươm trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” 1. Mục đích nghiên cứu - Nắm bắt các kỹ thuật nhân giống vô tính cây Trà hoa vàng bằng phương pháp giâm hom. - Thực hành phương pháp nhận giống vô tính cây Trà hoa vàng bằng phương pháp giâm hom.
Mục tiêu nghiên cứu - Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học trang bị một số kiến thức trong thực tế. - Kết hợp việc làm đề tài tốt nghiệp với việc hệ thống, củng cố những kiến thức đã học cả về kiến thức lẫn thực hành. - Góp phần tạo giống cây Trà hoa vàng bằng phương pháp giâm hom. Ý nghĩa đề tài - Ý nghĩa thực tiễn Góp phần phát triển tài nguyên cây thuốc, cây cảnh quý hiếm, phục vụ cho nhu cầu sử dụng và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, góp phần rất quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen quý của quốc gia, đồng thời góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho nhân dân. -Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy cho các nhà định hướng chiến lược phát triển cây dược liệu, các nhà khoa học, các bộ kỹ thuật nông nghiệp, học sinh, sinh viên, nông dân.về đặc tính sinh thái học, kỹ thuật trồng theo hướng thâm canh cây Trà hoa vàng. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Đặc điểm loài cây nghiên cứu 2.
Đặc điểm hình thái Cây gỗ nhỏ hay cây bụi; nhánh mảnh, không lông. Lá có phiến thuôn, dài 11–14 cm, rộng 4–5 cm, không lông, mép có khía răng cưa nhỏ, gân bên khoảng 10 đôi; cuống lá dài 6–7 mm. Hoa mọc đơn độc trên cuống dài 7– 10 mm; lá bắc 5. Lá đài 5; cánh hoa 8-10, màu vàng đậm, cao 3 cm; nhị nhiều; bầu nhụy không lông, vòi nhụy 3-4, dính nhau một phần.
Quả nang to 3 cm, vỏ quả dày 3 mm (Ngô Quang Đê, 2001)[1]. Phân bố Trà hoa vàng (danh pháp hai phần: Camellia chrysantha) là một loài thực vật hạt kín trong họ Theaceae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc (Tây Nam tỉnh Quảng Tây) và Việt Nam (tỉnh Quảng Ninh). Sinh sống trong các khu rừng ẩm có độ cao dưới 500 m (Ngô Quang Đê, 2001)[1].
Cơ sở khoa học Nhân giống là bước cuối cùng của một chương trình cải thiện giống để cung cấp hạt giống hoặc hom cành cho trồng rừng trên quy mô lớn và cho các bước cải thiện giống theo các phương thức sinh sản thích hợp. Sinh sản bằng hạt tạo được cây khỏe mạnh nhưng lâu có quả và khó giữ được tính di truyền tốt của cây mẹ. Nhân giống bằng hom là phương pháp dùng một phần lá, một đoạn thân, đoạn cành hoặc đoạn rễ để tạo nên cây mới gọi là cây hom, cây hom có đặc tính di truyền như cây mẹ. Nhân giống bằng hom là phương pháp nhân giống có hệ số nhân giống cao nên được dùng phổ biến trong nhân giống cây rừng, cây cảnh và cây ăn quả (Lê Đình Khả,Dương Mộng Hùng, 2003) [4].
Cơ sở tế bào học Bất kỳ một loài sinh vật nào cũng có cấu tạo từ tế bào. Tế bào là đơn vị cấu trúc nhỏ nhất cơ bản nhất của sinh vật. Tế bào chứa bộ nhiễm sắc thể mang đầy đủ thông tin di truyền cho quá trình phát triển của sinh vật, đồng thời chất nguyên sinh của tế bào có khả năng nhận năng lương và chất liệu từ môi trường để phục vụ cho quá trình sinh sản, bản chất của cây con tạo bởi quá trình dinh dưỡng có nguồn gốc từ bản sao cây mẹ (Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng, 2003) [4]. Cơ sở di truyền học Sinh vật bậc cao được phát triển từ một tế bào hợp tử qua nhiều lần phân bào liên tiếp cùng với quá trình phân hóa các cơ quan.
Đặc trưng của hình thức phân bào trên là số lượng NST của tế bào khởi đầu và tế bào mới được phân chia như nhau nên được gọi là phân bào nguyên nhiễm hay nguyên phân. Phân bào nguyên nhiễm là quá trình phân chia tế bào mà kết quả từ một tế bào ban đầu cho 2 tế bào con có số lượng NST cũng như cấu trúc và thành phần hóa học giống nhau như tế bào ban đầu. Nhờ có quá trình nguyên phân mà các NST được phân phối đồng đều chính xác cho các tế bào con, ở thời kỳ đầu của nguyên phân, NST tự tái bản trước tien theo chiều dọc rồi tách theo chiều ngang để phân chia về các tế bào con đảm bảo cho tế bào con có bộ NST như nhau. Nhờ quá trình nguyên phân mà khối lượng cơ thể tăng lên sau đó nhờ quá trình phân hóa các cơ quan trong quá trình phát triển cá thể tạo thành một cây con hoàn chỉnh.
Đây là quá trình đảm bảo cho cây con tồn tại tình trạng cây mẹ. Hom cành và hom thân là hom được cắt từ một phần cây non từ chồi hoặc cành non của cây. Một số loài như tre, luồng hom giâm có thể là một đoạn thân có gốc, đoạn cành hoặc đoạn gốc cành sát thân. Hom của các loài cây gỗ được lấy từ thân cây non hoặc cành non của cây (bao gồm cả chồi vượt).
Các loại cành giâm thường là cành non, cành hóa gỗ chủ yếu, cành nữa hóa gỗ và cành hóa gỗ. Tùy theo từng loài cây và điều kiện thời tiết lúc giâm hom mà chon cành có khả năng ra rễ cao nhất. 7 Hom rễ là loại hom được cắt từ rễ cây. Một số loài cây có thể dùng rễ để giâm hom như: Xoan, hồng.ngoài ra ở một số loài người ta có thể giâm hom từ lá hoặc từ củ.
Khả năng ra rễ của hom cũng phụ thuộc vào xuất sứ của cây, có loài hom có khả năng ra rễ cao, có loài hom khó ra rễ, chồi đỉnh có khả năng ra rễ tốt hơn chồi nách, đặc biệt là cành chồi vượt khả năng ra rễ tốt hơn là cành lấy từ tán cây.