Tổng quan luận án

Tổ chức thực hiện quyết định quản lý là chức năng trung tâm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của bộ máy hành chính nhà nước. Cấp xã, phường, thị trấn là cấp cơ sở trong hệ thống hành chính bốn cấp của Việt Nam, giữ vai trò trực tiếp triển khai đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước vào đời sống nhân dân. Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) xã, phường là người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm lãnh đạo, điều hành toàn diện mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng.

Tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh — trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam gồm 19 quận, 5 huyện (259 phường, 58 xã, 5 thị trấn) với quy mô dân số thực tế trên 10 triệu người và đóng góp 1/3 tổng sản phẩm quốc nội của cả nước — công tác lãnh đạo, điều hành cơ sở đối mặt với nhiều áp lực phức tạp về cải cách hành chính, quản lý tài chính công và phản biện xã hội. Mặc dù vậy, dưới góc độ tâm lý học quản lý và tâm lý học xã hội, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường còn rất ít và chưa được phân tích một cách có hệ thống. Do đó, luận án tiến sĩ tâm lý học của nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Giang (năm 2015, chuyên ngành Tâm lý học xã hội, mã số đào tạo thí điểm, người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Hữu Thụ và TS. Hoàng Mộc Lan) được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn này.

Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường; trên cơ sở đó đề xuất và thực nghiệm tác động một số biện pháp tâm lý – sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng này cho đội ngũ Chủ tịch UBND xã, phường hiện nay.

Giả thuyết khoa học:

  1. Kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường là một kỹ năng phức hợp gồm nhiều nhóm kỹ năng thành phần có mối liên hệ mật thiết với nhau. Trong đó, nhóm kỹ năng lập kế hoạch tổ chức thực hiện quyết định quản lý và nhóm kỹ năng bố trí nguồn lực thực hiện quyết định quản lý có mức độ phát triển cao hơn so với nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực thực hiện quyết định quản lý và nhóm kỹ năng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quyết định quản lý.
  2. Kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường chịu tác động mạnh mẽ bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan như: trình độ được đào tạo nghiệp vụ lãnh đạo, quản lý; uy tín cá nhân; sự quan tâm chỉ đạo của cấp trên đối với việc tổ chức thực hiện quyết định quản lý; công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ của Đảng và Nhà nước cho Chủ tịch UBND xã, phường.
  3. Có thể nâng cao được mức độ kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường thông qua một số biện pháp tác động tích cực như bồi dưỡng kiến thức và rèn luyện kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Xây dựng cơ sở lý luận về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường; xác định một số yếu tố chủ quan và khách quan tác động tới kỹ năng này trong thực tiễn.
  2. Đánh giá thực trạng biểu hiện và mức độ kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường; xác định các yếu tố tác động đến kỹ năng này.
  3. Đề xuất và thực nghiệm tác động một số biện pháp tâm lý – sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường.

Đối tượng và khách thể nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Biểu hiện và mức độ kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường.
  • Khách thể nghiên cứu: Khảo sát trên tổng số 631 khách thể tại Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm: 101 Chủ tịch UBND xã, phường (34 Chủ tịch xã và 67 Chủ tịch phường); 67 cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp quận, huyện (Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND, Bí thư quận/huyện); 228 cán bộ, công chức xã, phường chịu sự quản lý trực tiếp; 235 quần chúng nhân dân (Trưởng, Phó Ban điều hành Khu phố; Tổ trưởng, Tổ phó Tổ dân phố; Trưởng, Phó Ban bảo vệ dân phố và người dân trên địa bàn).

Phạm vi nghiên cứu:

  • Về không gian: Khảo sát thực nghiệm và điều tra thực tiễn trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu kỹ năng tổ chức thực hiện các quyết định quản lý do cấp trên ban hành mang tính khái quát chung, nền tảng. Về can thiệp thực nghiệm, tác giả giới hạn thực nghiệm tác động nâng cao nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực thực hiện quyết định quản lý bằng biện pháp bồi dưỡng kiến thức và rèn luyện kỹ năng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu về quản lý, hoạt động tổ chức thực hiện quyết định quản lý và kỹ năng quản lý theo các dòng tư tưởng trong và ngoài nước:

1. Các nghiên cứu quốc tế về quản lý và kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý:

  • Thời kỳ cổ đại: Tư tưởng phương Đông với thuyết "Đức trị", lấy dân làm gốc ("Dân vi bản") của Khổng Tử và thuyết "Pháp trị", dùng sức và trí của người khác qua thưởng phạt của Hàn Phi Tử; tư tưởng phương Tây của Platon ("Cộng hòa"), Plutarch và Aristote ("Bàn về tâm hồn" với quan niệm phẩm hạnh gắn liền với kỹ năng định hướng, làm việc và tìm tòi).
  • Trường phái quản lý học và tâm lý học phương Tây: Thuyết quản lý khoa học của Fredrick Taylor với 5 nguyên lý tổ chức lao động; lý thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol (1915) phân định các chức năng dự đoán, lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra; Chester I. Barnard (1948) phân tích bản chất ra quyết định và vai trò của các yếu tố tâm lý như linh cảm, trực giác, trách nhiệm; Herbert Simon (1947, 1960) với mô hình quyết định duy lý có giới hạn; Harold Koontz, Cyril O'Donnell và Heinz Weihrich (1988) nhấn mạnh các điều kiện thông tin và năng lực lựa chọn phương án; Paul Hersey và Kenneth Blanchard nghiên cứu lãnh đạo theo tình huống; Warren Blank (2000) phân loại kỹ năng nền tảng, định hướng và gây ảnh hưởng; các nhà nghiên cứu Nhật Bản như Sakaue, Uwayaki phân tích tính quyết đoán và sự thống nhất giữa tri thức, kỹ năng, thái độ.
  • Trường phái tâm lý học hành vi và tâm lý học hoạt động Liên Xô: E. Thorndike và B.F. Skinner tiếp cận kỹ năng theo phản xạ và thao tác máy móc; trong khi A.N. Leontiev, N.K. Krupskaya, P.M. Kerzhentsev (với 7 yếu tố cơ bản của công tác tổ chức và 2 kiểu người tổ chức: chiến lược và hành sự), J. Kozielecki (1979 - lý luận quyết định trong điều kiện bất định), A.I. Kitov (1980s - 3 năng lực: chẩn đoán, sáng tạo, tổ chức), Julius Boros (1982) tiếp cận kỹ năng từ cấu trúc hoạt động có mục đích, ý thức và nhân cách.

2. Các nghiên cứu trong nước:

  • Nghiên cứu về quản lý và tổ chức thực hiện quyết định: Nguyễn Đức Minh và Nguyễn Hải Khoát (1981) nghiên cứu tâm lý quản lý trường học; Song Tùng (1983) xác định quy trình 4 bước tổ chức thực hiện quyết định; Mai Hữu Khuê (1985) làm rõ các yêu cầu tâm lý trong quản lý kinh tế và hành chính; Đoàn Thị Thu Hà phân tích quy trình tổ chức thực hiện trong giáo trình Khoa học quản lý; Nghị quyết Đại hội V của Đảng (1982) khẳng định vai trò quyết định của khâu tổ chức thực hiện.
  • Nghiên cứu về kỹ năng, kỹ xảo: Trần Trọng Thủy, Phạm Tất Dong (phân chia 4 giai đoạn hình thành kỹ năng), Nguyễn Quang Uẩn, Trần Quốc Thành, Hoàng Thị Oanh, Hoàng Thị Anh (nghiên cứu cấu trúc kỹ năng giao tiếp và hoạt động sư phạm).
  • Nghiên cứu về cán bộ lãnh đạo cơ sở và cán bộ chuyên trách: Trần Hương Thanh (tính tích cực lao động của công chức phường), Phan Thanh Giản (uy tín của Chủ tịch UBND xã ở Tây Nguyên), Nguyễn Thanh Giang (đòi hỏi mới về phẩm chất trí tuệ, tình cảm, ý chí của Chủ tịch UBND xã), Nguyễn Đình Phong (hành vi quyền lực của Chủ tịch UBND xã/phường tại TP.HCM), Trần Nhật Duật (phong cách lãnh đạo của Chủ tịch UBND xã), Mai Thanh Thế (năng lực tổ chức thực hiện quyết định), Lê Văn Thái (năng lực ra quyết định quản lý), Nguyễn Thị Tuyết Mai (năng lực tổ chức thực tiễn của cán bộ chủ chốt cấp xã), Nguyễn Văn Túy (năng lực chuyên biệt của cán bộ biên phòng), Phạm Xuân Nguyên (năng lực ra quyết định của Sư đoàn trưởng).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Hầu hết các công trình trước đây xem xét hoạt động tổ chức thực hiện quyết định thuần túy từ góc độ khoa học quản lý hoặc hành chính học, hoặc chỉ xem xét các khía cạnh tâm lý đơn lẻ (như phong cách, uy tín, hành vi quyền lực) mà chưa xây dựng một khung lý thuyết hoàn chỉnh về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý dưới góc độ tâm lý học xã hội. Đặc biệt, chưa có nghiên cứu nào đi sâu phân tích cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần, khảo sát toàn diện thực trạng trên đối tượng Chủ tịch UBND xã, phường tại đô thị đặc thù như TP.HCM và tiến hành thực nghiệm các biện pháp tâm lý – sư phạm để nâng cao kỹ năng này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

  • Quyết định quản lý (QĐQL): Phương án giải quyết vấn đề do chủ thể quản lý ban hành theo thẩm quyền nhằm thực hiện mục tiêu quản lý nhất định.
  • Hoạt động tổ chức thực hiện QĐQL của CTXP: Tổ hợp những hành động của Chủ tịch UBND xã, phường nhằm lập kế hoạch; bố trí nguồn lực; điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện QĐQL trong hoạt động thực tiễn để hiện thực hóa các mục tiêu đặt ra.
  • Kỹ năng tổ chức thực hiện QĐQL của CTXP: Khả năng của Chủ tịch UBND xã, phường vận dụng tri thức, kinh nghiệm và phương thức hành động đã có để thực hiện thành công các giai đoạn tổ chức thực hiện quyết định quản lý.
  • Cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần:
    1. Nhóm kỹ năng lập kế hoạch tổ chức thực hiện QĐQL: Khả năng cụ thể hóa mục tiêu, xác định nội dung công việc, phân bổ thời gian và biện pháp thực hiện.
    2. Nhóm kỹ năng bố trí nguồn lực thực hiện QĐQL: Khả năng lựa chọn, phân công, bố trí cán bộ, tài chính và phương tiện vật chất phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.
    3. Nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực thực hiện QĐQL: Khả năng truyền đạt quyết định, kích thích động viên cán bộ, phối hợp hoạt động và xử lý tình huống phát sinh.
    4. Nhóm kỹ năng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện QĐQL: Khả năng theo dõi, giám sát tiến độ, phát hiện sai sót, đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm thực tiễn.
  • Hệ thống các yếu tố ảnh hưởng:
    • Yếu tố chủ quan: Trình độ được đào tạo về nghiệp vụ lãnh đạo, quản lý; kinh nghiệm lãnh đạo, quản lý; động cơ lãnh đạo, quản lý; uy tín cá nhân của Chủ tịch UBND xã, phường.
    • Yếu tố khách quan: Công tác đào tạo, bồi dưỡng của Đảng và Nhà nước; chế độ, chính sách đãi ngộ; sự quan tâm chỉ đạo của cấp trên; năng lực, tinh thần trách nhiệm của cán bộ, công chức dưới quyền.

Phương pháp luận

Luận án được triển khai dựa trên ba nguyên tắc tiếp cận nền tảng:

  • Nguyên tắc tiếp cận hoạt động – nhân cách: Kỹ năng tâm lý được hình thành, bộc lộ và phát triển thông qua hoạt động thực tiễn tổ chức thực hiện quyết định quản lý tại địa phương.
  • Nguyên tắc tiếp cận hệ thống: Xem xét các kỹ năng thành phần và các yếu tố ảnh hưởng trong mối quan hệ hữu cơ, đa chiều.
  • Nguyên tắc tiếp cận tâm lý học liên ngành: Kết hợp góc nhìn của tâm lý học xã hội, tâm lý học lãnh đạo - quản lý, tâm lý học nhân cách và tâm lý học chính trị.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

  1. Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu: Phân tích các chủ trương, văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ, kế hoạch quản lý.
  2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Công cụ chính thu thập dữ liệu định lượng từ 631 khách thể với hệ thống thang đo đánh giá các mặt biểu hiện kỹ năng.
  3. Phương pháp quan sát: Quan sát hành vi điều hành, giao việc, họp giao ban và xử lý công việc của Chủ tịch UBND xã, phường.
  4. Phương pháp phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin định tính từ lãnh đạo quận/huyện, Chủ tịch xã/phường và chuyên viên.
  5. Phương pháp thảo luận nhóm: Trao đổi nhóm tập trung nhằm làm rõ các rào cản tâm lý trong thực thi quyết định.
  6. Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động: Đánh giá các báo cáo, kế hoạch công tác, quyết định chỉ đạo do Chủ tịch UBND ban hành.
  7. Phương pháp phân tích chân dung tâm lý điển hình: Khắc họa sâu trường hợp thành công và hạn chế sau thực nghiệm.
  8. Phương pháp thực nghiệm tác động: Tổ chức chương trình bồi dưỡng kiến thức và rèn luyện kỹ năng điều khiển, điều chỉnh nguồn lực cho nhóm thực nghiệm.
  9. Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến các nhà khoa học tâm lý học, cán bộ quản lý cấp cao về cấu trúc thang đo và biện pháp can thiệp.
  10. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: Sử dụng phần mềm thống kê để tính điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn, kiểm định sai biệt, phân tích tương quan và hồi quy dự báo.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường

Chương này khái quát tiến trình phát triển tư tưởng quản lý và kỹ năng quản lý từ cổ đại đến hiện đại ở phương Đông, phương Tây và Việt Nam. Tác giả phân tích các hạn chế của các trường phái quản trị phương Tây khi nặng về chủ nghĩa hành vi và thực dụng, chưa đánh giá thấu đáo các yếu tố tâm lý xã hội. Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã bước đầu tiếp cận các khía cạnh năng lực và phẩm chất của cán bộ cơ sở, nhưng chưa xây dựng được mô hình lý thuyết chuyên biệt về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường, tạo cơ sở khẳng định tính cấp thiết của đề tài.

Chương 2. Cơ sở lý luận nghiên cứu kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường

Chương 2 tập trung xác lập hệ thống khái niệm nền tảng:

  • Phân loại quyết định quản lý theo 8 tiêu chí: thời gian (dài hạn, trung hạn, ngắn hạn); tầm quan trọng (chiến lược, chiến thuật, tác nghiệp); phạm vi điều chỉnh (toàn cục, bộ phận); tính chất (chuẩn mực, riêng biệt); quy mô nguồn lực (lớn, vừa, nhỏ); cấp quyết định (cấp cao, trung gian, cấp thấp); mức độ ổn định (định kỳ, đột xuất); chủ thể ra quyết định (cá nhân, tập thể).
  • Xác định đặc trưng hoạt động của Chủ tịch UBND cấp xã với 3 thuộc tính cơ bản: tính trực tiếp/cụ thể, tính toàn diện và tính tổng hợp.
  • Xây dựng mô hình cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần (lập kế hoạch; bố trí nguồn lực; điều khiển/điều chỉnh nguồn lực; kiểm tra/đánh giá) và mô tả chi tiết hệ thống tri thức, phương thức thực hiện tại Bảng 2.1 của luận án.
  • Phân tích cơ chế tác động của 4 yếu tố chủ quan và 4 yếu tố khách quan đến sự hình thành và phát triển kỹ năng.

Chương 3. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu qua 3 giai đoạn: (1) Nghiên cứu tài liệu và khảo sát sơ bộ; (2) Khảo sát thực trạng; (3) Thực nghiệm tác động. Tác giả mô tả đặc điểm địa bàn TP.HCM và phân bổ cơ cấu khách thể điều tra thực tế.

Nhóm khách thể Ký hiệu Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
Chủ tịch UBND xã, phường (34 CTX, 67 CTP) CTXP 101 16,01%
Cán bộ lãnh đạo cấp quận, huyện CBCT 67 10,62%
Cán bộ, công chức cấp xã, phường CBCD 228 36,13%
Quần chúng nhân dân QCND 235 37,24%
Tổng cộng 631 100,0%

Chương này cũng thiết kế chi tiết tiến trình thực nghiệm tác động sư phạm (Bảng 3.2) và xác lập thang điểm đánh giá mức độ kỹ năng (kém, yếu, trung bình, khá, tốt/cao).

Chương 4. Kết quả nghiên cứu thực tiễn

Chương 4 trình bày các số liệu khảo sát thực trạng và kết quả can thiệp thực nghiệm:

  • Thực trạng kỹ năng: Kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường tại TP.HCM nhìn chung đạt mức trung bình cao (Bảng 4.5). Có sự chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm kỹ năng thành phần: nhóm kỹ năng lập kế hoạch (Bảng 4.1, Biểu đồ 4.1) và bố trí nguồn lực (Bảng 4.2, Biểu đồ 4.2) đạt điểm đánh giá cao hơn nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh nguồn lực (Bảng 4.3, Biểu đồ 4.3) và kiểm tra, đánh giá (Bảng 4.4, Biểu đồ 4.4).
  • Khác biệt theo đặc điểm nhân khẩu học: Phân tích so sánh (Bảng 4.6) chỉ ra rằng Chủ tịch UBND có trình độ học vấn sau đại học đạt điểm kỹ năng cao hơn nhóm trình độ cử nhân; những người có trình độ lý luận chính trị cao cấp và cử nhân đạt điểm kỹ năng cao hơn nhóm có trình độ trung cấp lý luận chính trị.
  • Ảnh hưởng của các yếu tố: Yếu tố "Trình độ được đào tạo về nghiệp vụ lãnh đạo, quản lý" (Bảng 4.7) và "Sự quan tâm chỉ đạo của cấp trên" (Bảng 4.13) có mối tương quan thuận và tác động mạnh nhất. Mô hình hồi quy (Bảng 4.15) chứng minh sự kết hợp đồng thời của các yếu tố chủ quan có năng lực dự báo sự thay đổi kỹ năng cao hơn các yếu tố khách quan.
  • Kết quả thực nghiệm tác động: Sau khi áp dụng biện pháp bồi dưỡng kiến thức và rèn luyện kỹ năng chuyên sâu, nhóm khách thể thực nghiệm đã có sự chuyển biến rõ rệt về kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực (Bảng 4.16, Bảng 4.17, Biểu đồ 4.6).
Nhóm kỹ năng / Chỉ số thực nghiệm Trước thực nghiệm Sau thực nghiệm Mức độ thay đổi
Kỹ năng lập kế hoạch Trung bình khá Khá Phát triển ổn định
Kỹ năng bố trí nguồn lực Trung bình khá Khá Phát triển ổn định
Kỹ năng điều khiển, điều chỉnh nguồn lực Trung bình Khá / Tốt Tăng trưởng rõ rệt
Kỹ năng kiểm tra, đánh giá Trung bình Trung bình khá Cải thiện
Đánh giá tổng thể kỹ năng Trung bình Khá Nâng cao có ý nghĩa

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Luận án đã xây dựng hoàn chỉnh khung lý thuyết nghiên cứu kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường từ cách tiếp cận tâm lý học xã hội và tâm lý học quản lý.
  2. Xác định rõ cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần cấu thành kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý (lập kế hoạch; bố trí nguồn lực; điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực; kiểm tra, đánh giá).
  3. Hệ thống hóa và chỉ ra mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố chủ quan (đào tạo nghiệp vụ, kinh nghiệm, động cơ, uy tín) và khách quan (đào tạo bồi dưỡng của Đảng/Nhà nước, chế độ đãi ngộ, chỉ đạo của cấp trên, trách nhiệm của cấp dưới) đối với sự hình thành kỹ năng.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Phản ánh chân thực bức tranh thực trạng kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường trên địa bàn TP.HCM ở mức trung bình cao; chỉ ra sự không đồng đều giữa các nhóm kỹ năng (khâu lập kế hoạch, bố trí nhân lực tốt hơn khâu điều khiển, điều chỉnh và kiểm tra).
  2. Xác định các biến số nhân khẩu học ảnh hưởng đến kỹ năng: trình độ học vấn sau đại học và trình độ cao cấp lý luận chính trị giúp nâng cao rõ rệt mức độ thực hành kỹ năng.
  3. Lượng hóa năng lực dự báo của các yếu tố chủ quan và khách quan, khẳng định trình độ đào tạo nghiệp vụ quản lý và sự chỉ đạo của cấp trên là hai nhân tố tác động mạnh nhất.
  4. Chứng minh tính khả thi và hiệu quả thực tiễn của biện pháp can thiệp tâm lý – sư phạm (bồi dưỡng kiến thức kết hợp rèn luyện tình huống thực hành kỹ năng điều khiển nguồn lực).

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo cấp xã, phường theo hướng rèn luyện kỹ năng thực hành và giải quyết tình huống thực tế.
  • Tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ kịp thời từ lãnh đạo UBND quận, huyện đối với chính quyền cơ sở.
  • Hoàn thiện chính sách đãi ngộ, quy hoạch cán bộ và chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh Chủ tịch UBND cấp xã gắn với trình độ lý luận chính trị và quản lý nhà nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của luận án: Địa bàn nghiên cứu khảo sát tập trung chủ yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng so sánh liên vùng với các khu vực nông thôn, miền núi hoặc các đô thị khác. Luận án nghiên cứu kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định mang tính khái quát chung của cấp trên ban hành, chưa đi sâu vào từng loại hình quyết định chuyên ngành biệt lập. Chương trình thực nghiệm tác động mới chỉ tiến hành trên nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh nguồn lực do giới hạn về nguồn lực và thời gian nghiên cứu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng khảo sát trên các vùng kinh tế - xã hội khác nhau của cả nước để kiểm chứng tính phổ quát; nghiên cứu sâu kỹ năng thực hiện quyết định theo từng lĩnh vực chuyên ngành (quản lý đất đai, đô thị, an sinh xã hội); triển khai thực nghiệm tác động đồng bộ cho cả 4 nhóm kỹ năng thành phần.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp khung lý thuyết, thang đo và hệ thống công cụ khảo sát chuẩn mực về tâm lý học quản lý, tâm lý học xã hội và khoa học hành chính.
  • Đối với các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ: Là tài liệu tham khảo giá trị cho Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Hành chính Quốc gia, các trường chính trị tỉnh, thành phố trong việc biên soạn giáo trình và đổi mới phương pháp giảng dạy kỹ năng lãnh đạo, điều hành.
  • Đối với nhà quản lý và cơ quan tổ chức cán bộ: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng tiêu chí đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm và bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Khách thể nghiên cứu của luận án gồm những thành phần nào và quy mô bao nhiêu?
Luận án khảo sát tổng số 631 khách thể tại Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm 101 Chủ tịch UBND xã, phường (34 xã, 67 phường); 67 cán bộ lãnh đạo quận, huyện; 228 cán bộ, công chức xã/phường dưới quyền và 235 người dân, cán bộ khu phố/tổ dân phố.

2. Cấu trúc kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường gồm những nhóm nào?
Gồm 4 nhóm kỹ năng thành phần liên kết chặt chẽ: (1) Nhóm kỹ năng lập kế hoạch tổ chức thực hiện; (2) Nhóm kỹ năng bố trí nguồn lực; (3) Nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực; (4) Nhóm kỹ năng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quyết định quản lý.

3. Trong các yếu tố ảnh hưởng, yếu tố nào tác động mạnh nhất đến kỹ năng của Chủ tịch UBND xã, phường?
Nghiên cứu chỉ ra yếu tố chủ quan tác động mạnh nhất là "Trình độ được đào tạo về nghiệp vụ lãnh đạo, quản lý" và yếu tố khách quan tác động mạnh nhất là "Sự quan tâm chỉ đạo của cấp trên đối với việc tổ chức thực hiện quyết định quản lý".

4. Nội dung thực nghiệm tác động của luận án tập trung vào khâu nào và đạt kết quả ra sao?
Luận án tiến hành thực nghiệm biện pháp tâm lý – sư phạm (bồi dưỡng kiến thức và rèn luyện kỹ năng) tập trung vào nhóm kỹ năng điều khiển, điều chỉnh sự vận hành của nguồn lực; kết quả cho thấy mức độ kỹ năng của nhóm thực nghiệm được cải thiện rõ rệt so với trước thực nghiệm.

5. Trình độ học vấn và lý luận chính trị có ảnh hưởng như thế nào đến mức độ kỹ năng của Chủ tịch UBND xã, phường?
Kết quả kiểm định số liệu khẳng định các Chủ tịch UBND xã, phường có trình độ sau đại học đạt điểm kỹ năng cao hơn nhóm trình độ cử nhân; nhóm có trình độ cao cấp và cử nhân lý luận chính trị đạt điểm kỹ năng cao hơn nhóm có trình độ trung cấp lý luận chính trị.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Giang đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về kỹ năng tổ chức thực hiện quyết định quản lý của Chủ tịch UBND xã, phường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh dưới góc độ tâm lý học xã hội. Công trình đã xác lập mô hình cấu trúc 4 nhóm kỹ năng thành phần, đánh giá thực trạng kỹ năng đạt mức trung bình cao và xác định các yếu tố chủ quan, khách quan chi phối. Kết quả thực nghiệm tác động khẳng định tính khả thi của các biện pháp tâm lý – sư phạm trong việc cải thiện kỹ năng điều hành của cán bộ lãnh đạo chính quyền cơ sở. Luận án đóng góp nguồn dữ liệu khoa học tin cậy phục vụ công tác chuẩn hóa, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ công chức cấp xã, phường hiện nay.