Nghiên Cứu Kỹ Năng Giao Tiếp Sư Phạm Của Sinh Viên Trường ĐH Đồng Nai

Khám phá luận văn thạc sĩ về kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên trường Đại học Đồng Nai, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy.

• Tác giả: Cao Thị Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lê Thị Minh Loan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học xã hội
• Đề tài: Kỹ Năng Giao Tiếp Sư Phạm Của Sinh Viên Sư Phạm Trường Đại Học Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP VÀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm
• 1.1.1. Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm trên thế giới
• 1.1.2. Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm ở Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Giao tiếp sư phạm
• 1.2.2. Kỹ năng giao tiếp sư phạm
• 1.2.3. Kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên sư phạm
• 1.2.4. Một số yếu tố ảnh hưởng tới kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên sư phạm
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu
• 2.2. Tổ chức nghiên cứu
• 2.3. Mục đích nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 2.5.3. Tiến độ triển khai nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN KỸ NĂNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM
• 3.1. Thực trạng mức độ thực hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên sư phạm trường Đại học Đồng Nai
• 3.1.1. Kỹ năng định hướng giao tiếp sư phạm
• 3.1.2. Kỹ năng định vị giao tiếp sư phạm
• 3.1.3. Kỹ năng điều chỉnh, điều khiển giao tiếp sư phạm
• 3.1.4. Tổng hợp mức độ kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên sư phạm
• 3.1.5. Thực trạng mức độ các kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên sư phạm
• 3.1.6. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên ĐH Đồng Nai

Kỹ năng giao tiếp sư phạm là một trong những yếu tố quan trọng giúp sinh viên ĐH Đồng Nai phát triển toàn diện. Giao tiếp không chỉ là phương tiện truyền đạt kiến thức mà còn là cầu nối giữa giáo viên và học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện đại, kỹ năng này càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Sinh viên cần nắm vững các kỹ năng giao tiếp để có thể tương tác hiệu quả trong môi trường học tập và nghề nghiệp tương lai.

1.1. Khái niệm về kỹ năng giao tiếp sư phạm

Kỹ năng giao tiếp sư phạm được hiểu là khả năng truyền đạt thông tin, cảm xúc và ý tưởng một cách hiệu quả trong môi trường giáo dục. Điều này bao gồm khả năng lắng nghe, thuyết trình và tương tác với học sinh. Theo nghiên cứu của Cao Thị Huyền (2014), kỹ năng này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng giao tiếp trong giáo dục

Kỹ năng giao tiếp đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách và phát triển tư duy của học sinh. Nó giúp giáo viên truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả, đồng thời tạo ra sự kết nối giữa giáo viên và học sinh. Nghiên cứu cho thấy, sinh viên có kỹ năng giao tiếp tốt thường có thành tích học tập cao hơn và được học sinh yêu mến hơn.

II. Những thách thức trong kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên ĐH Đồng Nai

Mặc dù kỹ năng giao tiếp sư phạm rất quan trọng, nhưng sinh viên ĐH Đồng Nai vẫn gặp nhiều thách thức trong việc phát triển kỹ năng này. Những khó khăn này có thể đến từ nhiều yếu tố như tâm lý, môi trường học tập và sự thiếu hụt trong chương trình đào tạo.

2.1. Tâm lý và sự tự tin của sinh viên

Nhiều sinh viên cảm thấy lo lắng và thiếu tự tin khi giao tiếp trước đám đông. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng truyền đạt thông tin và tương tác với học sinh. Theo nghiên cứu, sự tự tin trong giao tiếp có thể được cải thiện thông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm thực tế.

2.2. Thiếu hụt trong chương trình đào tạo

Chương trình đào tạo hiện tại tại ĐH Đồng Nai chưa chú trọng đầy đủ đến việc phát triển kỹ năng giao tiếp sư phạm. Nhiều sinh viên cho rằng họ không được trang bị đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để giao tiếp hiệu quả trong môi trường giáo dục.

III. Phương pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm cho sinh viên ĐH Đồng Nai

Để cải thiện kỹ năng giao tiếp sư phạm, sinh viên cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn mà còn nâng cao khả năng tương tác với học sinh.

3.1. Thực hành giao tiếp trong môi trường thực tế

Thực hành giao tiếp trong môi trường thực tế là một trong những cách hiệu quả nhất để nâng cao kỹ năng này. Sinh viên có thể tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, thực tập giảng dạy để rèn luyện kỹ năng giao tiếp của mình.

3.2. Tham gia các khóa học kỹ năng mềm

Các khóa học kỹ năng mềm có thể giúp sinh viên phát triển kỹ năng giao tiếp một cách toàn diện. Những khóa học này thường bao gồm các chủ đề như lắng nghe, thuyết trình và quản lý xung đột, giúp sinh viên tự tin hơn trong giao tiếp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kỹ năng giao tiếp sư phạm tại ĐH Đồng Nai

Kỹ năng giao tiếp sư phạm không chỉ có giá trị trong môi trường học tập mà còn trong thực tiễn nghề nghiệp. Sinh viên ĐH Đồng Nai có thể áp dụng những kỹ năng này trong quá trình giảng dạy và tương tác với học sinh.

4.1. Tạo môi trường học tập tích cực

Kỹ năng giao tiếp giúp sinh viên tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh cảm thấy thoải mái và tự tin khi tham gia vào các hoạt động học tập. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện.

4.2. Xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh

Kỹ năng giao tiếp giúp sinh viên xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh, từ đó tạo ra sự kết nối và lòng tin. Mối quan hệ này rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự hứng thú và động lực học tập của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển kỹ năng giao tiếp sư phạm tại ĐH Đồng Nai

Kỹ năng giao tiếp sư phạm là một yếu tố không thể thiếu trong quá trình đào tạo sinh viên tại ĐH Đồng Nai. Để nâng cao kỹ năng này, cần có sự phối hợp giữa nhà trường và sinh viên trong việc thực hiện các phương pháp học tập hiệu quả.

5.1. Đề xuất cải tiến chương trình đào tạo

Cần cải tiến chương trình đào tạo để chú trọng hơn đến việc phát triển kỹ năng giao tiếp sư phạm. Các môn học nên bao gồm nhiều hoạt động thực hành và trải nghiệm thực tế để sinh viên có cơ hội rèn luyện kỹ năng này.

5.2. Khuyến khích sinh viên tham gia hoạt động ngoại khóa

Khuyến khích sinh viên tham gia các hoạt động ngoại khóa sẽ giúp họ phát triển kỹ năng giao tiếp một cách tự nhiên và hiệu quả. Những hoạt động này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn mà còn tạo ra cơ hội để họ áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kỹ năng giao tiếp sư phạm là một trong những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả hoạt động giảng dạy và giáo dục của sinh viên sư phạm. Theo ước tính, tại Trường Đại học Đồng Nai, khoảng 200 sinh viên sư phạm và 50 học sinh thực tập đã được khảo sát nhằm đánh giá thực trạng kỹ năng giao tiếp sư phạm trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2014. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các kỹ năng định hướng, định vị và điều chỉnh giao tiếp của sinh viên sư phạm, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực giao tiếp này. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá thực trạng kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên, phân tích các yếu tố tác động và đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng này nhằm chuẩn bị tốt hơn cho nghề nghiệp tương lai của sinh viên. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại Trường Đại học Đồng Nai và một số trường trung học cơ sở nơi sinh viên thực tập, với ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giáo dục tại địa phương. Các chỉ số đánh giá kỹ năng giao tiếp sư phạm được đo lường thông qua bảng hỏi, phỏng vấn sâu và quan sát thực tế, góp phần cung cấp dữ liệu khách quan cho việc xây dựng chương trình đào tạo phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tâm lý học giao tiếp và tâm lý học sư phạm, trong đó nổi bật là quan điểm của A. Leonchev về giao tiếp như một dạng hoạt động có mục đích và động cơ rõ ràng. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của giao tiếp sư phạm trong việc xây dựng và phát triển nhân cách học sinh thông qua quá trình tiếp xúc tâm lý giữa giáo viên và học sinh. Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình phân loại kỹ năng giao tiếp sư phạm thành ba nhóm chính: kỹ năng định hướng giao tiếp (nhận biết và dự đoán tâm lý đối tượng), kỹ năng định vị giao tiếp (xác định vị trí và vai trò trong giao tiếp), và kỹ năng điều chỉnh, điều khiển giao tiếp (quản lý quá trình giao tiếp để đạt mục tiêu giáo dục). Các khái niệm chuyên ngành như "kỹ năng giao tiếp sư phạm", "động cơ chọn nghề", "hứng thú nghề nghiệp" và "thái độ học sinh" được sử dụng để phân tích sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp của sinh viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phối hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát 200 sinh viên sư phạm, 50 học sinh và 10 giáo viên hướng dẫn thực tập tại các trường trung học cơ sở liên kết với Trường Đại học Đồng Nai. Phương pháp thu thập dữ liệu gồm bảng hỏi, phỏng vấn sâu và quan sát trực tiếp quá trình giảng dạy của sinh viên. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các khối ngành sư phạm tự nhiên và xã hội. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê toán học như tính phần trăm, trung bình cộng, sử dụng phần mềm Excel và SPSS để đảm bảo kết quả chính xác và khách quan. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2014, bao gồm các giai đoạn chuẩn bị, thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ kỹ năng định hướng giao tiếp sư phạm: Khoảng 65% sinh viên đạt mức trung bình trở lên trong kỹ năng nhận biết và dự đoán tâm lý học sinh qua biểu hiện bên ngoài như nét mặt, cử chỉ và ngôn ngữ phi ngôn ngữ. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 40% sinh viên thể hiện tốt khả năng định hướng trước khi tiếp xúc với học sinh, cho thấy sự cần thiết trong việc nâng cao kỹ năng chuẩn bị tâm lý và thông tin trước khi giao tiếp.

2. Kỹ năng định vị giao tiếp: Kết quả khảo sát cho thấy 58% sinh viên có khả năng xác định đúng vị trí và vai trò của mình trong quá trình giao tiếp với học sinh, trong đó sinh viên năm thứ 3 có tỷ lệ thành thạo kỹ năng này cao hơn năm thứ 2 khoảng 15%. Điều này phản ánh sự tiến bộ về kỹ năng giao tiếp theo quá trình học tập và thực tập.

3. Kỹ năng điều chỉnh, điều khiển giao tiếp: Chỉ khoảng 50% sinh viên thể hiện tốt kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, hành vi và sử dụng phương tiện giao tiếp phù hợp trong các tình huống sư phạm đa dạng. Việc kiểm soát trạng thái tâm lý và ứng xử linh hoạt còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy và quan hệ với học sinh.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp sư phạm: Nhận thức về vai trò kỹ năng giao tiếp, động cơ chọn nghề và hứng thú nghề nghiệp có mối tương quan tích cực với mức độ thành thạo kỹ năng giao tiếp (hệ số tương quan khoảng 0.6). Thái độ của học sinh nơi thực tập và sự hỗ trợ của cơ sở thực tập cũng đóng vai trò quan trọng, với 70% sinh viên đánh giá sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn là yếu tố thúc đẩy kỹ năng giao tiếp của mình.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên tại Trường Đại học Đồng Nai đang ở mức trung bình, với sự khác biệt rõ rệt giữa các năm học và các nhóm kỹ năng. Nguyên nhân chính được xác định là do sinh viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và thực hành về kỹ năng giao tiếp trong chương trình đào tạo, cũng như thiếu môi trường thực tế để rèn luyện kỹ năng này. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mức độ kỹ năng giao tiếp của sinh viên tại đây tương đối thấp hơn so với các trường đại học sư phạm lớn, phản ánh sự cần thiết trong việc cải tiến chương trình đào tạo và tăng cường thực hành. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ phân bố mức độ kỹ năng theo từng nhóm và bảng so sánh tỷ lệ thành thạo kỹ năng giữa các năm học sẽ giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và xu hướng phát triển kỹ năng giao tiếp sư phạm. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các giải pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả giảng dạy trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng giao tiếp sư phạm trong chương trình học: Nhà trường cần bổ sung các môn học chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp sư phạm, tập trung vào ba nhóm kỹ năng định hướng, định vị và điều chỉnh giao tiếp. Mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên đạt kỹ năng giao tiếp tốt lên ít nhất 70% trong vòng 2 năm tới. Bộ môn Tâm lý học và Sư phạm chịu trách nhiệm triển khai.

2. Tổ chức các hoạt động thực hành, mô phỏng tình huống giao tiếp sư phạm: Tạo điều kiện cho sinh viên tham gia các buổi thực hành, giải quyết tình huống giao tiếp giả định nhằm nâng cao kỹ năng điều chỉnh và ứng xử linh hoạt. Thời gian thực hiện từ học kỳ II năm học hiện tại, do phòng Đào tạo phối hợp với các khoa tổ chức.

3. Phát triển chương trình hỗ trợ và tư vấn kỹ năng giao tiếp cho sinh viên: Thiết lập các nhóm hỗ trợ, tư vấn kỹ năng giao tiếp, giúp sinh viên nhận thức đúng về vai trò kỹ năng giao tiếp và khích lệ động viên học tập. Mục tiêu tăng cường nhận thức tích cực về kỹ năng giao tiếp lên 80% sinh viên trong 1 năm. Phòng Công tác sinh viên và các khoa phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và cơ sở thực tập: Đẩy mạnh công tác phối hợp với các trường trung học cơ sở để tạo môi trường thực tập thuận lợi, có sự hỗ trợ tích cực từ giáo viên hướng dẫn nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp thực tế cho sinh viên. Thời gian thực hiện liên tục hàng năm, do Ban Giám hiệu và phòng Thực tập quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên sư phạm: Giúp sinh viên hiểu rõ về tầm quan trọng của kỹ năng giao tiếp sư phạm, nhận diện các kỹ năng cần thiết và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó chủ động rèn luyện và phát triển năng lực giao tiếp trong quá trình học tập và thực tập.

2. Giảng viên và cán bộ đào tạo sư phạm: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế chương trình đào tạo, xây dựng các bài giảng và hoạt động thực hành phù hợp nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

3. Nhà quản lý giáo dục và các cơ sở thực tập: Giúp hiểu rõ vai trò của môi trường thực tập và sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên, từ đó xây dựng chính sách và quy trình hỗ trợ hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu tâm lý học và giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về kỹ năng giao tiếp sư phạm, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển năng lực sư phạm và cải tiến phương pháp giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ năng giao tiếp sư phạm gồm những nhóm kỹ năng nào?
   Kỹ năng giao tiếp sư phạm được chia thành ba nhóm chính: kỹ năng định hướng (nhận biết tâm lý học sinh qua biểu hiện bên ngoài), kỹ năng định vị (xác định vị trí và vai trò trong giao tiếp), và kỹ năng điều chỉnh, điều khiển (quản lý quá trình giao tiếp để đạt mục tiêu giáo dục). Ví dụ, kỹ năng định hướng giúp giáo viên dự đoán tâm trạng học sinh qua nét mặt và cử chỉ.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên?
   Nhận thức về vai trò kỹ năng giao tiếp, động cơ chọn nghề và hứng thú nghề nghiệp là những yếu tố chủ quan quan trọng nhất. Ngoài ra, thái độ của học sinh nơi thực tập và sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn cũng đóng vai trò lớn. Ví dụ, sinh viên có động cơ chọn nghề rõ ràng thường có kỹ năng giao tiếp tốt hơn.

3. Làm thế nào để nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm cho sinh viên?
   Có thể nâng cao bằng cách tăng cường đào tạo chuyên sâu, tổ chức các hoạt động thực hành mô phỏng tình huống, phát triển chương trình tư vấn kỹ năng và tăng cường phối hợp với cơ sở thực tập. Ví dụ, các buổi thực hành giải quyết tình huống giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng điều chỉnh hành vi linh hoạt.

4. Tại sao kỹ năng giao tiếp sư phạm lại quan trọng đối với sinh viên?
   Kỹ năng giao tiếp giúp sinh viên thiết lập mối quan hệ gần gũi với học sinh, nâng cao hiệu quả giảng dạy, tạo bầu không khí học tập tích cực và phát triển nhân cách học sinh. Ví dụ, giọng nói truyền cảm và thái độ hòa nhã giúp thu hút sự chú ý và kích thích tinh thần học tập của học sinh.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn này?
   Nghiên cứu sử dụng phối hợp phương pháp lý luận, khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, quan sát thực tế và phân tích thống kê toán học với cỡ mẫu 200 sinh viên, 50 học sinh và 10 giáo viên hướng dẫn. Phần mềm SPSS và Excel được dùng để xử lý số liệu nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác.

Kết luận

• Kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên Trường Đại học Đồng Nai hiện ở mức trung bình, với sự khác biệt giữa các năm học và nhóm kỹ năng.
• Ba nhóm kỹ năng chính gồm định hướng, định vị và điều chỉnh giao tiếp đều cần được nâng cao thông qua đào tạo và thực hành.
• Các yếu tố chủ quan như nhận thức, động cơ chọn nghề và hứng thú nghề nghiệp cùng các yếu tố khách quan như thái độ học sinh và sự hỗ trợ của cơ sở thực tập ảnh hưởng rõ rệt đến kỹ năng giao tiếp.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm trong chương trình đào tạo và môi trường thực tập.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để hoàn thiện hơn các giải pháp đào tạo kỹ năng giao tiếp sư phạm trong tương lai.

Các nhà quản lý giáo dục, giảng viên và sinh viên sư phạm nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả giảng dạy trong các cơ sở giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP VÀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM 1. Tổng quan nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng gao tiếp sư phạm 1. Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm trên thế giới Vấn đề nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm trên thế giới hiện nay có thể phân những công trình nghiên cứu thành hai hướng: nghiên cứu lý luận giao tiếp và nghiên cứu giao tiếp ứng dụng. * Hướng nghiên cứu lí luận giao tiếp.

Từ xa xưa giao tiếp đã là một vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Tất cả các tâm lý học trên thế giới đều gặp nhau tại một điểm trong phạm trù giao tiếp – khẳng định vai trò quyết định của giao tiếp đối với cuộc sống xã hội và sự hình thành nhân cách con người. Ngay từ thời kì cổ đại Arixtôt (384-322 TCN) trong cuốn sách “Bàn về tâm hồn”, cuốn sách đầu tiên của loài người bàn về tâm lý học đã quan tâm đến kỹ năng hoạt động nói chung. Theo ông nội dung phẩm hạnh là: “Biết định hướng, biết làm viêc, biết tìm tòi”, điều đó có nghĩa con người có phẩm hạnh là con người có kỹ năng làm việc.

Năm 1956 ba tác giả người Mỹ: Johnson, Lgrrison, M.Schlekamp đã viết cuốn sách về “giao tiếp” , đề cập đến mối quan hệ giữa kỹ năng giao tiếp với sự tiến bộ trong trường đại học của sinh viên, cách biểu lộ tình cảm, kỹ năng bình luận. Năm 1960 Bavelas (Pháp) tiến hành nghiên cứu thực nghiệm về cấu trúc giao tiếp, đưa ra khái niệm “khoảng cách” được xác định như là một mắt xích giao tiếp cần thiết để một thông điệp tới được người khác bằng con đường ngắn nhất. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đến những năm đầu thế kỉ XX, tâm lý học hành vi ra đời với đại diện là: Watson, Skinner và Thordai…cũng bàn tới vấn đề rèn luyện kỹ năng trong việc tạo lập hành vi. Các nhà tâm lý học Xô viết cũng giành nhiều thời gian nghiên cứu về kỹ năng trong đó có kỹ năng giao tiếp như: Rudic, Makarenco….

Đặc biệt trước những năm 1970 khi lý thuyết hoạt động của Leonchiev ra đời, dưới ánh sáng của lý thuyết hoạt động hàng loạt các công trình nghiên cứu về kỹ năng, kỹ xảo được tuyên bố. Xavier Rogier Xem kỹ năng như một biểu hiện của năng lực và không có kỹ năng nào tồn tại dưới dạng thuần khiết. Mọi kỹ năng đều biểu hiện thông qua những nội dung cụ thể, theo ông thì kỹ năng được phân ra làm hai nhóm: nhóm kỹ năng nhận thức và nhóm kỹ năng hoạt động tay chân. Nhưng thực tế sự phân chia này chỉ mang tính chất tương đối vì dù lao động chân tay nhưng hoạt động của con người vẫn được nhận thức ở mức độ nào đó.

Dakharov đã giành nhiều thời gian tâm huyết và làm việc của mình để phân loại các nhóm kỹ năng giao tiếp. Trong trắc nghiệm giao tiếp của mình ông đã đưa ra 10 nhóm kỹ năng giao tiếp. Đó là sự phân định khá rõ ràng mạch lạc, nghiên cứu của ông tới nay vẫn còn giá trị lớn, Đặc biệt trắc nghiệm này hiện nay vẫn còn được sử dụng tại Việt Nam. * Hướng nghiên cứu giao tiếp ứng dụng.

Song song với việc nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về giao tiếp các nhà nghiên cứu đã đi sâu vào nghiên cứu hiện tượng giao tiếp theo tính chất và đặc trưng nghề nghiệp. Trong đó giao tiếp của người thầy giáo đã trở thành đối tượng quan tâm đặc biệt của nhiều nhà tâm lý học sư phạm. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy những quan điểm khác nhau về giao tiếp sư phạm trong các giáo trình tâm lý học sư phạm và tâm lý học lứa tuổi. Nếu như trong cuốn “tâm lý học trẻ em và tâm lý học sư phạm” của Lêvitốp (NXB Giáo dục 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hà Nội) và cuốn “tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm” do Petrốpxki chủ biên, giao tiếp sư phạm được xem như là năng lực truyền thụ tri thức có hiệu quả, làm cho trẻ lắm vững và nhớ lâu tài liệu, thì ở trong cuốn “những phảm chất tâm lý của người giáo viên” của B.

Gônôbôlen (NXB Giáo dục Hà Nội, 1976) và cuốn “những cơ sở của tâm lý học sư phạm” của Kruchetxki (NXB Giáo dục Hà Nội, 1976) giao tiếp sư phạm được xem như là năng lực tiếp xúc, sự khéo léo đối sử sư phạm…của người thầy giáo đối với học sinh. Nhưng dù tiếp cận với giao tiếp sư phạm ở góc độ nào các tác giả này đều đánh giá cao vai trò của nó trong quá trình hình thành nhân cách cho học sinh. Những năm gấn đây tác giả Muđrich trong bài “tiềm lực của giao tiếp sư phạm” (tạp chí giáo dục học Xô Viết tháng 7, 1985) và A.T Curibanôva “những cơ sở của giao tiếp sư phạm” xem giao tiếp như là tác động sư phạm của thầy giáo và những người quản lý giáo dục. Bên cạnh việc xem xét bản chất của giao tiếp sư phạm, các tác giả cũng ít nhiều đề cập đến kỹ năng giao tiếp của người thầy giáo.

Mặc dù có những ý kiến khác nhau nhưng nhìn chung các tác giả này đều xuất phát từ quan điểm của Macarenkô về kỹ năng giao tiếp sư phạm. Bằng cuộc đời hoạt động sư phạm của mình, nhà giáo dục học, tâm lý học thực hành Macarenkô đã đề ra một loạt những yêu cầu đối với giao viên khi tiến hành giao tiếp với học sinh. Theo ông, khi giao tiếp người thầy giáo phải có kỹ năng quan sát tinh tế, biết đánh giá đúng đối tượng và đặc biệt phải biết làm chủ giọng nói, biết kiềm chế trạng thái tâm lý của bản thân. Những ý kiến này của Macarenkô phù hợp hoàn toàn với lý thuyết của tâm lý học hiện đại về giao tiếp.

Nh- vËy, viÖc nghiªn cøu kü n¨ng nãi chung, kü n¨ng giao tiÕp nãi riªng cña c¸c t¸c gi¶ n-íc ngoµi ë mét møc nµo ®ã ®· thu ®-îc nh÷ng hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh. KÕt qu¶ cung cÊp cho chóng ta nh÷ng tri thøc khoa häc trong 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viÖc nh×n nhËn vai trß cô thÓ cña kü n¨ng ®èi víi mét ho¹t ®éng, víi mét lÜnh vùc lao ®éng bÊt kú trong x· héi. Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giao tiếp sư phạm ở Việt Nam Tại Việt Nam, tâm lý học là khoa học còn non trẻ. Vấn đề giao tiếp được đi sâu nghiên cứu từ năm 1970 - 1980.

Việc nghiên cứu giao tiếp phát triển mạnh mẽ và đi theo xu hướng khác nhau, thể hiện các công trình nghiên cứu lí luận và thực tiễn. * Các công trình nghiên cứu về mặt lí luận. NguyÔn Quang UÈn trong “ T©m lý häc ®¹i c-¬ng” 1995, ®· quan niÖm Tri thøc- Kü n¨ng- Kü x¶o lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó h×nh thµnh n¨ng lùc trong mét lÜnh vùc nµo ®ã [33, tr. T¸c gi¶ Ng« C«ng Hoµn, Hoµng ThÞ Anh ®Æc biÖt ®i s©u nghiªn cøu cÊu tróc cña 3 nhãm kü n¨ng giao tiÕp s- ph¹m ®ã lµ nhãm kü n¨ng ®Þnh h-íng giao tiÕp, nhãm kü n¨ng ®Þnh vÞ, nhãm kü n¨ng ®iÒu khiÓn qu¸ tr×nh giao tiÕp.

Theo c¸c t¸c gi¶ c¸c kü n¨ng nµy cã mèi quan hÖ chÆt chÏ vµ chi phèi lÉn nhau. Bªn c¹nh ®ã nhiÒu t¸c gi¶ còng ®i s©u nghiªn cøu kü n¨ng giao tiÕp trong ho¹t ®éng s- ph¹m nh- t¸c gi¶ NguyÔn Hoµng Anh, NguyÔn Nh- An, NguyÔn B¶o Ngäc… * Các công trình nghiên cứu về mặt thực tiễn. - “Đặc điểm giao tiếp của sinh viên trường Cao Đẳng sư phạm Quảng Trị” - Nguyễn Thị Diễm. Đề tài đã chỉ ra: Giao tiếp của sinh viên sư phạm có đặc thù riêng, thể hiện cụ thể là nhu cầu giao tiếp khá cao và chịu ảnh hưởng của thời gian theo học tại trường sư phạm, kỹ năng giao tiếp trung bình, nội dung giao tiếp mang đặc trưng của lứa tuổi thanh niên.

- “Tìm hiểu một số kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên”, của tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình, khoa Tâm lý giáo dục- trường Đại học sư phạm 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hà Nội. Tác giả khẳng định tầm quan trong của kỹ năng giao tiếp đối với việc nâng cao hiệu quả giờ lên lớp, kích thích tính tích cực lĩnh hội tri thức và khêu gợi lòng khát khao hiểu biết ở học sinh….Kỹ năng giao tiếp là một trong những điều kiện quan trọng cho sự thành công của sinh viên trong thực tập sư phạm, đồng thời góp phần hình thành nhân cách của người thầy giáo trong tương lai. - Nguyễn Thị Thanh Bình trong luận án “Nghiên cứu một số trở ngại tâm lý trong giao tiếp của sinh viên với học sinh khi thực tập tốt nghiệp”, đã chỉ ra khó khăn như hiểu biết chưa đầy đủ về học sinh, chưa làm chủ được trạng thái tâm lý của bản thân. - “Thực trạng kỹ năng giao tiếp của sinh viên sỹ quan”, 2005, đề tài so sánh đánh giá mức độ sử dụng các nhóm kỹ năng giao tiếp với nhau ở sinh viên sỹ quan chưa chỉ ra được hiệu quả của việc sử dụng kỹ năng giao tiếp đối với hoạt động chính của sinh viện sỹ quan.

Nói chung nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng. - Hoµng Anh trong cuèn: “Kü n¨ng giao tiÕp s- ph¹m cña sinh viªn”, luËn ¸n PTS t©m lý häc ®· nªu ra 03 nhãm kü n¨ng giao tiÕp s- ph¹m [5, tr.38]: + Nhãm kü n¨ng ®Þnh h-íng giao tiÕp. + Nhãm kü vị. + Nhãm kü n¨ng ®iÒu khiÓn ®èi ph-¬ng.

Đề tài “kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên” đi sâu vào phân tích, xem xét và đưa ra nhận xét “kỹ năng giao tiếp sư phạm là khả năng nhận biết kịp thời các biểu hiện tâm lý bên ngoài và bên trong của bản thân và đối tượng giao tiếp, trong quá trình giao tiếp tạo ra và vận hành mối quan hệ giao tiếp giữa mình và người khác góp phần tạo ra mối quan hệ tối ưu cho quá trình dạy và học”. Bên cạnh đó còn có: 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Công trình nghiên cứu trẻ em phạm pháp trẻ em vị thành niên ở khía cạnh từ nguyên nhân sang thoái nhân cách Phạm Minh Hạc đã nêu lên định nghĩa : “giao tiếp là hoạt động vận hành và xác lập các quan hệ người -người để thực hiện hóa các quan hệ xã hội giữa ta với nhau”.