Khóa luận kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại Công ty AFA - ĐH Kinh tế Huế

Khóa luận tìm hiểu công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng tại công ty TNHH kiểm toán và thẩm định giá AFA, phân tích quy trình và hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Quang
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Phan Khánh Trang
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán - Tài chính
• Đề tài: Tìm Hiểu Công Tác Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng Trong Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính Tại Công Ty TNHH Kiểm Toán Và Thẩm Định Giá AFA
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 2. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.2. Phương pháp xử lí số liệu
• 5. Bố cục đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 1.1. Tổng quan về kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.1. Khái niệm kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.2. Mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.3. Nguyên tắc cơ bản của kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.2. Khái quát khoản mục nợ phải thu khách hàng trên Báo cáo tài chính
• 1.2.1. Nội dung khoản mục nợ phải thu khách hàng
• 1.2.2. Đặc điểm của khoản mục nợ phải thu khách hàng
• 1.3. Quy định kế toán liên quan đến khoản mục nợ phải thu khách hàng
• 1.3.1. Tài khoản 131 – Phải thu của khách hàng
• 1.3.2. Tài khoản 2293 – Dự phòng phải thu khó đòi
• 1.3.3. Hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán sử dụng để hạch toán nợ phải thu khách hàng
• 1.4. Kiểm soát nội bộ đối với các khoản nợ phải thu khách hàng
• 1.4.1. Mục tiêu kiểm soát
• 1.4.2. Thủ tục kiểm soát chủ yếu đối với khoản nợ phải thu khách hàng
• 1.5. Một số sai phạm có thể xảy ra và thủ thuật gian lận thường gặp đối với khoản nợ phải thu khách hàng
• 1.6. Mục tiêu kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.6.1. Mục tiêu chung
• 1.6.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.7. Quy trình kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.7.1. Chuẩn bị kiểm toán
• 1.7.1.1. Giai đoạn tiền kế hoạch
• 1.7.1.2. Giai đoạn lập kế hoạch
• 1.7.2. Thực hiện kiểm toán
• 1.7.2.1. Thử nghiệm kiểm soát
• 1.7.2.2. Thử nghiệm cơ bản
• 1.7.3. Hoàn thành kiểm toán
• 1.7.3.1. Đánh giá tổng thể trước khi lập báo cáo kiểm toán
• 1.7.3.2. Báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ THẨM ĐỊNH GIÁ AFA
• 2.1. Giới thiệu khái quát về công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• 2.1.1. Thông tin chung về công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• 2.1.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của công ty
• 2.1.1.2. Tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi
• 2.1.1.2.1. Tầm nhìn trong giai đoạn 2015 – 2025
• 2.1.1.2.2. Giá trị cốt lõi
• 2.1.2. Đặc điểm tổ chức, bộ máy quản lý của công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• 2.1.3. Tổ chức công tác kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.1.4. Các sản phẩm và dịch vụ chuyên ngành của Công ty
• 2.2. Thực trạng công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Tổng Công ty Cổ phần ABC do Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thực hiện
• 2.2.1. Phương pháp thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.2.2. Thực trạng công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng do công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thực hiện tại Tổng Công ty Cổ phần ABC
• 2.2.2.1. Đánh giá và chấp nhận khách hàng
• 2.2.2.2. Tiền kế hoạch
• 2.2.2.3. Lập kế hoạch
• 2.2.2.4. Thực hiện kiểm toán
• 2.2.2.5. Hoàn thành kiểm toán
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ THẨM ĐỊNH GIÁ AFA
• 3.1. Nhận xét chung về công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thực hiện
• 3.1.1. Ưu điểm của công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• 3.1.2. Hạn chế của công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA
• 3.2. Một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính
• PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng Tại AFA

Kiểm toán nợ phải thu khách hàng là một phần quan trọng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA. Hoạt động này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính mà còn nâng cao độ tin cậy cho các nhà đầu tư. Việc kiểm toán này bao gồm việc xác minh các khoản nợ phải thu, đánh giá khả năng thu hồi và phát hiện các rủi ro tiềm ẩn.

1.1. Khái Niệm Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng

Kiểm toán nợ phải thu khách hàng là quá trình đánh giá và xác minh các khoản nợ mà doanh nghiệp đang chờ thu từ khách hàng. Điều này bao gồm việc kiểm tra tính hợp lệ và chính xác của các khoản mục này trong báo cáo tài chính.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Toán Nợ Phải Thu

Kiểm toán nợ phải thu giúp phát hiện các sai sót và gian lận trong báo cáo tài chính. Nó cũng cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà đầu tư về khả năng thu hồi nợ của doanh nghiệp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng

Trong quá trình kiểm toán nợ phải thu, nhiều vấn đề và thách thức có thể phát sinh. Các khoản nợ khó đòi, sự không minh bạch trong thông tin tài chính và rủi ro tín dụng là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng Trong Kiểm Toán

Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không thanh toán nợ đúng hạn. Điều này có thể dẫn đến việc doanh nghiệp phải trích lập dự phòng cho các khoản nợ khó đòi.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Thông Tin Tài Chính

Thiếu minh bạch có thể dẫn đến việc các khoản nợ không được ghi nhận chính xác, gây khó khăn cho kiểm toán viên trong việc đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng Tại AFA

Để thực hiện kiểm toán nợ phải thu khách hàng hiệu quả, AFA áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm việc phân tích tài chính, kiểm tra chứng từ và thực hiện các thử nghiệm kiểm soát. Mỗi phương pháp đều có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính.

3.1. Phân Tích Tài Chính Để Đánh Giá Nợ Phải Thu

Phân tích tài chính giúp kiểm toán viên đánh giá khả năng thu hồi nợ của doanh nghiệp thông qua các chỉ số tài chính quan trọng.

3.2. Kiểm Tra Chứng Từ Liên Quan Đến Nợ Phải Thu

Kiểm tra chứng từ là bước quan trọng để xác minh tính hợp lệ của các khoản nợ phải thu. Điều này bao gồm việc xem xét hợp đồng, hóa đơn và các tài liệu liên quan.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng

Kiểm toán nợ phải thu không chỉ là một quy trình kiểm tra mà còn là một công cụ quản lý tài chính hiệu quả. Các kết quả từ kiểm toán giúp doanh nghiệp cải thiện quy trình quản lý nợ và tăng cường khả năng thu hồi nợ. Điều này có thể dẫn đến sự ổn định tài chính và tăng trưởng bền vững.

4.1. Cải Thiện Quy Trình Quản Lý Nợ

Kết quả kiểm toán giúp doanh nghiệp nhận diện các điểm yếu trong quy trình quản lý nợ, từ đó đưa ra các biện pháp cải thiện.

4.2. Tăng Cường Khả Năng Thu Hồi Nợ

Thông qua việc đánh giá và phân tích, doanh nghiệp có thể phát triển các chiến lược thu hồi nợ hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Kiểm Toán Nợ Phải Thu Khách Hàng Tại AFA

Kiểm toán nợ phải thu khách hàng là một phần không thể thiếu trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính tại AFA. Việc thực hiện kiểm toán này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính mà còn góp phần nâng cao độ tin cậy cho các nhà đầu tư. Tương lai của kiểm toán nợ phải thu sẽ tiếp tục phát triển với sự thay đổi của môi trường kinh doanh.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Toán Nợ Phải Thu

Với sự phát triển của công nghệ, kiểm toán nợ phải thu sẽ ngày càng trở nên hiệu quả hơn thông qua việc áp dụng các công nghệ mới.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cải thiện quy trình kiểm toán nợ phải thu để đáp ứng tốt hơn với yêu cầu của thị trường và các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thông tin tài chính trên Báo cáo tài chính (BCTC) là căn cứ then chốt để các nhà đầu tư và các bên liên quan đánh giá thực trạng tài chính, từ đó đưa ra các quyết định kinh tế. Hoạt động kiểm toán độc lập đóng vai trò xác nhận tính trung thực, hợp lý của BCTC, hạn chế các sai phạm về kế toán, thuế và bảo vệ sự ổn định của nền kinh tế.

Trong chu trình bán hàng – thu tiền, nợ phải thu khách hàng là tài sản nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến việc ghi nhận doanh thu và kết quả kinh doanh, đồng thời thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản. Sự cạnh tranh buộc nhiều doanh nghiệp mở rộng phương thức bán chịu, làm tăng nguy cơ phát sinh nợ khó đòi cũng như các rủi ro gian lận nhằm thổi phồng hoặc che giấu doanh thu. Bên cạnh chỉ tiêu doanh thu, các nhà đầu tư luôn chú trọng khả năng thu hồi nợ qua chỉ tiêu "Phải thu khách hàng" trên Bảng cân đối kế toán, dẫn đến khả năng đơn vị khai giảm công nợ để tạo hình ảnh tài chính lành mạnh. Do đó, kiểm toán nợ phải thu khách hàng luôn là một phần hành trọng yếu trong kiểm toán BCTC.

Xuất phát từ thực tiễn thực tập tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA, tác giả thực hiện khóa luận với mục tiêu và phạm vi cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA.
  2. Mục tiêu cụ thể: (1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC; (2) Tìm hiểu và phản ánh thực trạng công tác kiểm toán phần hành này tại Công ty AFA; (3) Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán tại công ty.
• Đối tượng nghiên cứu: Nội dung kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thực hiện.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA và khách hàng kiểm toán là Tổng Công ty Cổ phần ABC.
  • Thời gian: Số liệu trên sổ sách kế toán và BCTC từ ngày 01/01/2019 đến ngày 31/12/2019 của Tổng Công ty Cổ phần ABC.
  • Nội dung: Tập trung vào phần hành kiểm toán nợ phải thu khách hàng, không bao quát toàn bộ quy trình kiểm toán các phần hành khác trên BCTC.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung pháp lý và cơ sở lý thuyết

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống chuẩn mực và văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại Việt Nam:

• Khung pháp lý kiểm toán: Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 (Điều 5); hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam gồm VSA 200 (Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên), VSA 210 (Hợp đồng kiểm toán), VSA 220 (Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán), VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán), VSA 315 (Xác định và đánh giá rủi ro), VSA 320 (Tính trọng yếu trong kiểm toán), VSA 450 (Đánh giá sai sót phát hiện) và VSA 530 (Lấy mẫu kiểm toán).
• Chế độ và chuẩn mực kế toán: Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (Điều 17, 18 quy định về nội dung, kết cấu, nguyên tắc kế toán Tài khoản 131 – Phải thu của khách hàng và đánh giá lại ngoại tệ; Điều 45 về Tài khoản 2293 – Dự phòng phải thu khó đòi); Thông tư số 48/2019/TT-BTC hướng dẫn việc trích lập và xử lý các khoản dự phòng tổn thất tài sản.
• Mô hình rủi ro và trọng yếu: Mô hình rủi ro kiểm toán $AR = IR \times CR \times DR$ (trong đó $AR$ là rủi ro kiểm toán, $IR$ là rủi ro tiềm tàng, $CR$ là rủi ro kiểm soát, $DR$ là rủi ro phát hiện); Ma trận rủi ro phát hiện theo quan điểm của Alvin Arens; Các tiêu chí và tỷ lệ xác định mức trọng yếu tổng thể BCTC, mức trọng yếu thực hiện (50% - 75% mức trọng yếu tổng thể) và ngưỡng sai sót không đáng kể (thường lấy 4% mức trọng yếu thực hiện).

Chỉ tiêu tính mức trọng yếu tổng thể	Tỷ lệ phần trăm áp dụng (%)
Tổng tài sản	1% – 2%
Tổng doanh thu	0,5% – 3%
Vốn chủ sở hữu	1% – 5%
Lợi nhuận trước thuế	5% – 10%

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và kỹ thuật kiểm toán thực địa:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ văn bản pháp luật, giáo trình, hồ sơ kiểm toán mẫu do Công ty AFA cung cấp (bảng số liệu thô, tài liệu photo/chụp từ hồ sơ khách hàng, thông tin từ website công ty); Thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua quan sát trực tiếp các kiểm toán viên thực hiện thủ tục kiểm toán, kỹ thuật kiểm tra chứng từ và phỏng vấn trực tiếp nhân sự trong đoàn kiểm toán với vai trò Trợ lý kiểm toán viên.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: So sánh đối chiếu giữa lý luận kiểm toán và quy trình thực tế tại AFA để nhận diện ưu nhược điểm; Tổng hợp dữ liệu kiểm toán và tính toán số học bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý luận nền tảng về kiểm toán BCTC và phần hành nợ phải thu khách hàng:

• Bản chất và quy định kế toán: Nợ phải thu khách hàng là tài sản hình thành từ các giao dịch thương mại mua - bán, được phân loại thành ngắn hạn (kỳ hạn còn lại không quá 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh) và dài hạn (kỳ hạn trên 12 tháng). Kế toán sử dụng TK 131 và TK 2293 để phản ánh công nợ và giá trị thuần có thể thực hiện được. Doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, kỳ hạn, nguyên tệ và đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối kỳ theo tỷ giá mua của ngân hàng thương mại giao dịch.

Thời gian quá hạn nợ phải thu	Tỷ lệ trích lập dự phòng theo Thông tư 48/2019/TT-BTC
Từ 6 tháng đến dưới 1 năm	30% giá trị khoản nợ
Từ 1 năm đến dưới 2 năm	50% giá trị khoản nợ
Từ 2 năm đến dưới 3 năm	70% giá trị khoản nợ
Từ 3 năm trở lên	100% giá trị khoản nợ

• Kiểm soát nội bộ và gian lận thường gặp: Hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền cần phân chia trách nhiệm rõ ràng giữa các khâu: chấp nhận đơn hàng, xét duyệt bán chịu, xuất kho - vận chuyển, lập hóa đơn, ghi sổ kế toán, theo dõi công nợ, xét duyệt hàng bán trả lại/xóa nợ và lập dự phòng. Các sai phạm và thủ thuật gian lận phổ biến bao gồm: thủ thuật gối đầu (lapping - lấy tiền trả nợ của khách hàng sau bù cho khách hàng trước), tạo cân bằng giả (ghi sai tài khoản để chiếm đoạt tiền), thay đổi/làm giả thư nhắc nợ và xóa sổ nợ không đúng quy định.
• Mục tiêu và quy trình kiểm toán: Kiểm toán viên hướng đến các mục tiêu cơ sở dẫn liệu: hiện hữu, quyền, đầy đủ, đánh giá và phân bổ, ghi chép chính xác, trình bày và thuyết minh. Quy trình kiểm toán gồm 3 giai đoạn:
  1. Chuẩn bị kiểm toán: Đánh giá chấp nhận khách hàng mới/duy trì khách hàng cũ theo VSA 220, soát xét tính độc lập và các nguy cơ (tư lợi, tự kiểm tra, bào chữa, quen thuộc, bị đe dọa), nhận diện lý do kiểm toán, phân công nhóm kiểm toán và ký kết hợp đồng kiểm toán (VSA 210). Lập kế hoạch kiểm toán (VSA 300), thực hiện thủ tục đánh giá rủi ro (VSA 315), phân tích sơ bộ BCTC, đánh giá kiểm soát nội bộ qua kỹ thuật kiểm tra từng bước (walk-through), xác lập mức trọng yếu (VSA 320, VSA 450) và xây dựng chương trình kiểm toán.
  2. Thực hiện kiểm toán: Triển khai thử nghiệm kiểm soát (kiểm tra chọn mẫu hóa đơn, đơn hàng, phê duyệt bán chịu, chứng từ hàng bán trả lại) và thử nghiệm cơ bản. Thử nghiệm cơ bản gồm thủ tục phân tích (vòng quay nợ phải thu, tỷ số dự phòng/nợ phải thu, so sánh tuổi nợ) và kiểm tra chi tiết (đối chiếu số dư sổ cái với sổ chi tiết, gửi thư xác nhận theo mẫu khẳng định hoặc phủ định theo VSA 530, thực hiện thủ tục thay thế khi không nhận được phúc đáp, kiểm tra tính hợp lý của trích lập dự phòng theo Thông tư 48/2019/TT-BTC, kiểm tra khóa sổ nghiệp vụ bán hàng, đánh giá chênh lệch tỷ giá và kiểm tra nợ cầm cố/thế chấp).
  3. Hoàn thành kiểm toán: Đánh giá tổng hợp kết quả kiểm toán và phát hành báo cáo kiểm toán về BCTC.

Chương 2: Thực trạng công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA

Chương 2 mô tả tổ chức hoạt động của Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA và quy trình kiểm toán phần hành nợ phải thu khách hàng tại khách hàng thực tế là Tổng Công ty Cổ phần ABC cho niên độ tài chính 2019:

• Giới thiệu đơn vị kiểm toán: Trình bày lịch sử hình thành, tầm nhìn giai đoạn 2015 – 2025, giá trị cốt lõi, bộ máy quản lý và các dịch vụ chuyên ngành của Công ty AFA.
• Quy trình kiểm toán thực tế tại Tổng Công ty Cổ phần ABC: Phân tích chi tiết hồ sơ kiểm toán thông qua hệ thống giấy làm việc (GLV) chuẩn của AFA qua từng giai đoạn:
  • Giai đoạn tiền kế hoạch và lập kế hoạch: Đánh giá rủi ro kinh doanh qua GLV Mẫu 0330.MO; thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ BCTC qua GLV Mẫu 0340.MO; xác định mức trọng yếu tổng thể và mức trọng yếu thực hiện dựa trên các tỷ lệ quy định.
  • Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Thực hiện đối chiếu khớp đúng giữa sổ chi tiết và sổ cái qua GLV Mẫu 5340; thực hiện các thủ tục phân tích đánh giá qua GLV Mẫu 5342 (Thủ tục 1 và Thủ tục 2); kiểm tra chi tiết tính toán trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi qua GLV Mẫu 5352 và Mẫu 5353; thực hiện thủ tục gửi thư xác nhận công nợ và áp dụng thủ tục kiểm toán thay thế qua GLV Mẫu 5361; kiểm tra đánh giá lại chênh lệch tỷ giá hối đoái cuối kỳ qua GLV Mẫu 5370.
  • Giai đoạn hoàn thành kiểm toán: Tổng hợp các vấn đề cần lưu ý doanh nghiệp trên GLV Mẫu 5320 và đưa ra kết luận kiểm toán đối với khoản mục nợ phải thu khách hàng.

Chương 3: Giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kiểm toán nợ phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA

Dựa trên thực trạng kiểm toán tại Công ty AFA, Chương 3 đưa ra các nhận xét và đề xuất giải pháp:

• Đánh giá chung: Khái quát các ưu điểm đã đạt được (tuân thủ quy trình chuẩn mực, hệ thống giấy làm việc mẫu tương đối đầy đủ) và chỉ ra các mặt hạn chế còn tồn tại trong quá trình thực hiện kiểm toán nợ phải thu tại AFA (thủ tục đánh giá rủi ro ban đầu, việc kiểm soát tỷ lệ phản hồi thư xác nhận hoặc các thủ tục thay thế trong kiểm tra chi tiết).
• Hệ thống giải pháp hoàn thiện: Đề xuất các khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thu thập bằng chứng kiểm toán, hoàn thiện phương pháp chọn mẫu, tối ưu hóa việc phân tích tuổi nợ và hoàn thiện các biểu mẫu giấy làm việc cho phần hành nợ phải thu khách hàng tại AFA.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả thực tế:
  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán nợ phải thu (TK 131), lập dự phòng nợ phải thu khó đòi (TK 2293) theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 48/2019/TT-BTC, kết hợp chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA).
  • Phản ánh chi tiết quy trình kiểm toán thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA áp dụng cho khách hàng Tổng Công ty Cổ phần ABC, làm rõ hệ thống hồ sơ giấy làm việc thực tế gồm các mẫu: 0330.MO, 0340.MO, 5340, 5342, 5352, 5353, 5361, 5370 và 5320.
  • Minh họa các phương pháp thực hiện thử nghiệm kiểm soát và thử nghiệm cơ bản (gửi thư xác nhận, thủ tục thay thế, tính toán lại dự phòng, kiểm tra đánh giá tỷ giá hối đoái).
• Đóng góp của tác giả:
  • Đối chiếu trực tiếp giữa khung lý thuyết chuẩn tắc với thực tiễn hành nghề tại một công ty kiểm toán độc lập tại miền Trung Việt Nam.
  • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm khắc phục những điểm còn hạn chế trong quy trình kiểm toán nợ phải thu khách hàng tại Công ty AFA.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chỉ tập trung vào một phần hành duy nhất là kiểm toán nợ phải thu khách hàng; phạm vi khảo sát thực tế giới hạn trong một cuộc kiểm toán BCTC tại một khách hàng cụ thể (Tổng Công ty Cổ phần ABC) trong niên độ tài chính 2019 do Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thực hiện. Dữ liệu chưa bao quát các loại hình doanh nghiệp có chu trình bán hàng đặc thù khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang các phần hành kiểm toán có mối liên hệ mật thiết như kiểm toán doanh thu, hàng tồn kho và dòng tiền; nghiên cứu so sánh quy trình kiểm toán nợ phải thu tại nhiều doanh nghiệp kiểm toán độc lập khác nhau hoặc trên các nhóm khách hàng thuộc các lĩnh vực kinh doanh đặc thù (xây lắp, bất động sản, xuất nhập khẩu).

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp; Trợ lý kiểm toán viên mới vào nghề tại các công ty kiểm toán độc lập; Giảng viên hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kiểm toán.
• Nội dung giá trị:
  • Bảng tổng hợp các căn cứ pháp lý, tỷ lệ trích lập dự phòng theo Thông tư 48/2019/TT-BTC và khung tỷ lệ xác định mức trọng yếu.
  • Danh mục và quy trình luân chuyển chứng từ trong chu trình bán hàng – thu tiền, các dấu hiệu nhận biết thủ thuật gian lận công nợ (gối đầu, làm giả thư nhắc nợ, cân bằng giả).
  • Cấu trúc hệ thống giấy làm việc (GLV) kiểm toán nợ phải thu khách hàng thực tế tại doanh nghiệp kiểm toán.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận căn cứ vào văn bản pháp lý nào để xác định tỷ lệ trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi?

Khóa luận căn cứ vào Thông tư số 48/2019/TT-BTC ngày 08/08/2019 của Bộ Tài chính, quy định 4 mức trích lập theo thời gian quá hạn: 30% (từ 6 tháng đến dưới 1 năm), 50% (từ 1 năm đến dưới 2 năm), 70% (từ 2 năm đến dưới 3 năm) và 100% (từ 3 năm trở lên).

Ma trận rủi ro phát hiện trong khóa luận được thiết lập dựa trên các yếu tố nào?

Ma trận rủi ro phát hiện (theo quan điểm của Alvin Arens) được thiết lập dựa trên sự kết hợp giữa mức độ đánh giá của kiểm toán viên về Rủi ro tiềm tàng (IR) và Rủi ro kiểm soát (CR) ở 3 cấp độ: Cao, Trung bình và Thấp, nhằm xác định mức độ Rủi ro phát hiện (DR) tương ứng (từ Tối thiểu, Thấp, Trung bình, Cao đến Tối đa).

Tác giả chỉ ra những thủ thuật gian lận phổ biến nào đối với nợ phải thu khách hàng?

Văn bản nêu 4 thủ thuật gian lận chính: (1) Thủ thuật gối đầu (lấy tiền trả nợ của khách hàng sau bù cho khách hàng trước để chiếm đoạt tiền); (2) Thủ thuật tạo cân bằng giả (ghi nợ sai tài khoản khách hàng khác để biển thủ); (3) Thủ thuật thay đổi hoặc làm giả thư nhắc nợ; (4) Thủ thuật xóa sổ nợ phải thu không đúng quy định.

Hồ sơ kiểm toán nợ phải thu tại Công ty AFA sử dụng những mẫu giấy làm việc (GLV) cụ thể nào?

Quy trình thực tế tại AFA sử dụng hệ thống GLV mã hóa gồm: Mẫu 0330.MO (Đánh giá rủi ro kinh doanh), Mẫu 0340.MO (Thủ tục phân tích sơ bộ), Mẫu 5340 (Khớp đúng với sổ cái), Mẫu 5342 (Đánh giá phân tích), Mẫu 5352 và 5353 (Dự phòng phải thu khó đòi), Mẫu 5361 (Thư xác nhận và thủ tục thay thế), Mẫu 5370 (Đánh giá chênh lệch tỷ giá hối đoái) và Mẫu 5320 (Lưu ý doanh nghiệp).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Tiến Quang đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kiểm toán nợ phải thu khách hàng theo hệ thống chuẩn mực kiểm toán và chế độ kế toán hiện hành tại Việt Nam. Công trình phản ánh chi tiết thực trạng thực hiện quy trình kiểm toán phần hành này tại Công ty TNHH Kiểm toán và Thẩm định giá AFA thông qua một trường hợp khách hàng thực tế trong niên độ 2019. Trên cơ sở đối chiếu lý luận và thực tiễn, tác giả đã đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm góp phần hoàn thiện công tác kiểm toán công nợ phải thu tại doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỢ PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về kiểm toán báo cáo tài chính 1. Khái niệm kiểm toán báo cáo tài chính Theo Giáo trình Kiểm toán của Khoa Kế toán - Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết lập.

Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên đủ năng lực và độc lập.” Theo Điều 5, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 định nghĩa: “Kiểm toán báo cáo tài chính là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán.” Trong kiểm toán báo cáo tài chính, đối tượng kiểm toán là các báo cáo tài chính, gồm: Bảng cân đối kế toán (hoặc Báo cáo tình hình tài chính), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (hoặc Báo cáo tình hình hoạt động), Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính chứa đựng những thông tin tài chính và phi tài chính phản ánh tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, tình hình và kết quả lưu chuyển tiền tệ, các thông tin cần thiết khác để người sử dụng báo cáo tài chính có thể phân tích, đánh giá đúng đắn tình hình và kết quả kinh doanh của đơn vị. Các chuẩn mực được thiết lập là cơ sở để đánh giá các thông tin được kiểm tra. Cơ sở của các báo cáo tài chính là các quy định pháp lý về kế toán như Luật kế toán, Chuẩn mực kế toán, Chế độ kế toán, hình thức kế toán, các chính sách kế toán,…Ngoài ra, cơ sở của các báo cáo tài chính còn bao gồm cả các quy định pháp lý SVTH: Nguyễn Tiến Quang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.

Trần Phan Khánh Trang khác có liên quan đến quá trình tổ chức và hoạt động kinh doanh của đơn vị như những quy định về sản xuất kinh doanh, trao đổi, mua bán sản phẩm,… Báo cáo tài chính có thể được kiểm toán bởi các loại hình như: kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ và kiểm toán nhà nước. Tuy nhiên, yêu cầu chung khi kiểm toán báo cáo tài chính là kiểm toán viên phải có đủ năng lực và độc lập để có thể thực hiện cuộc kiểm toán đảm bảo chất lượng, tạo được niềm tin ở người sử dụng kết quả kiểm toán. Mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200: “Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính là: (a) Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu báo cáo tài chính, xét trên phương diện tổng thể, có còn sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay không, từ đó giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng, trên các khía cạnh trọng yếu hay không. (b) Lập báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, phù hợp với các phát hiện của kiểm toán viên.” Mục tiêu kiểm toán đạt được thể hiện qua kết quả của cuộc kiểm toán báo cáo tài chính sau khi trao đổi để đưa ra báo cáo kiểm toán chính thức, thể hiện ý kiến của kiểm toán viên về mức độ trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính được kiểm toán.

Ngoài ra, kết quả kiểm toán còn bao gồm thư quản lý nêu lên những tồn tại trong việc thiết lập và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ, trong việc tổ chức công tác kế toán và lập báo cáo tài chính ở đơn vị để tìm ra hướng khắc phục. Nguyên tắc cơ bản của kiểm toán báo cáo tài chính Nhằm đạt được mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính và tăng mức độ tin cậy cao hơn của Báo cáo kiểm toán đối với những đối tượng sử dụng báo cáo tài chính, yêu cầu mỗi kiểm toán viên phải đảm bảo những nguyên tắc cơ bản sau: SVTH: Nguyễn Tiến Quang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Phan Khánh Trang - Tuân thủ pháp luật của Nhà nước. - Tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp.

- Tuân thủ chuẩn mực kiểm toán. - Kiểm toán viên phải có thái độ hoài nghi mang tính nghề nghiệp. Tuân thủ pháp luật của Nhà nước: Kiểm toán viên luôn luôn coi trọng và chấp hành đúng pháp luật của Nhà nước trong quá trình hành nghề nhằm đảm bảo thực hiện đúng theo pháp luật tránh những trách nhiệm về dân sự và hình sự. Tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp: Những nguyên tắc của đạo đức hành nghề kiểm toán: + Độc lập là nguyên tắc hành nghề cơ bản của kiểm toán viên hành nghề.

+ Chính trực: Người làm kiểm toán phải thẳng thắn, trung thực và có chính kiến rõ ràng. + Khách quan: Người làm kiểm toán phải công bằng, tôn trọng sự thật và không được thành kiến, thiên vị. + Năng lực chuyên môn và tính thận trọng: thực hiện công việc với kiến thức chuyên môn cần thiết, sự thận trọng cao và tinh thần làm việc chuyên cần + Tính bảo mật: Giữ kín các thông tin có được trong quá trình kiểm toán, không được tiết lộ bất cứ một thông tin nào khi chưa được phép của người có thẩm quyền. + Tư cách nghề nghiệp: người làm kiểm toán phải giữ gìn uy tín nghề nghiệp, không được gây ra những hành vi làm giảm uy tín nghề nghiệp.

+ Tuân thủ các chuẩn mực chuyên môn: thực hiện công việc theo những quy trình và các chuẩn mực đã được quy định. Tuân thủ chuẩn mực kiểm toán: Chuẩn mực kiểm toán do Bộ Tài chính ban hành quy định các nguyên tắc, thủ tục cơ bản và cách thực hiện trong quá trình kiểm toán BCTC, yêu cầu kiểm toán viên phải đảm bảo thực hiện đúng chuẩn mực. SVTH: Nguyễn Tiến Quang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Phan Khánh Trang Kiểm toán viên phải có thái độ hoài nghi mang tính nghề nghiệp: Phải ý thức rằng luôn tồn tại những sự kiện phát sinh dẫn đến những sai sót trọng yếu trong các BTCT để lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro kiểm toán.

Khái quát khoản mục nợ phải thu khách hàng trên Báo cáo tài chính 1. Nội dung khoản mục nợ phải thu khách hàng Theo Điều 17, Chương 2, Thông tư 200/2014/TT-BTC: “Phải thu của khách hàng gồm các khoản phải thu mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch có tính chất mua – bán, như: Phải thu về bán hàng, cung cấp dịch vụ, thanh lý, nhượng bán tài sản (TSCĐ, BĐS đầu tư, các khoản đầu tư tài chính) giữa doanh nghiệp và người mua (là đơn vị độc lập với người bán, gồm cả các khoản phải thu giữa công ty mẹ và công ty con, liên doanh, liên kết). Khoản phải thu này gồm cả các khoản phải thu về tiền bán hàng xuất khẩu của bên giao ủy thác thông qua bên nhận ủy thác.” Theo Nguyên tắc kế toán các khoản phải thu, quy định: “Các khoản phải thu được theo dõi chi tiết theo kỳ hạn phải thu, đối tượng phải thu, loại nguyên tệ phải thu và các yếu tố khác theo nhu cầu quản lý của doanh nghiệp” và “Khi lập Báo cáo tài chính, kế toán căn cứ kỳ hạn còn lại của các khoản phải thu để phân loại là dài hạn hoặc ngắn hạn”. Nợ phải thu khách hàng là một tài sản, gồm nợ phải thu ngắn hạn, nợ phải thu dài hạn và dự phòng nợ phải thu khó đòi.

Trên Bảng cân đối kế toán, nợ phải thu ngắn hạn khách hàng được trình bày tại phần A “Tài sản ngắn hạn”, gồm chỉ tiêu “Phải thu ngắn hạn khách hàng” ghi theo số phải thu gộp và chỉ tiêu “Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi” được ghi số âm. Do đó, hiệu số giữa Phải thu khách hàng và Dự phòng phải thu khó đòi sẽ phản ánh số dư phải thu thuần, tức là giá trị thuần có thể thực hiện được. Riêng khoản nợ phải thu dài hạn của khách hàng được trình bày trong phần B “Tài sản dài hạn”, cụ thể: - Chỉ tiêu “Phải thu ngắn hạn của khách hàng” phản ảnh số tiền còn phải thu của khách hàng có kỳ hạn thu hồi còn lại không quá 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm báo cáo. Số liệu để ghi vào chỉ tiêu này căn cứ vào SVTH: Nguyễn Tiến Quang 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.

Trần Phan Khánh Trang tổng số dư Nợ chi tiết của Tài khoản 131 “Phải thu của khách hàng” mở chi tiết theo từng khách hàng. - Chỉ tiêu “Dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi” phản ánh khoản dự phòng cho các khoản phải thu ngắn hạn khó đòi tại thời điểm báo cáo. Số liệu để ghi vào chỉ tiêu này là số dư bên Có chi tiết của Tài khoản 2293 “Dự phòng phải thu khó đòi”, chi tiết dự phòng cho các khoản phải thu ngắn hạn khó đòi và được ghi bằng số âm. - Chỉ tiêu “Phải thu dài hạn của khách hàng” phản ánh số tiền còn của khách hàng có kỳ hạn thu hồi còn lại trên 12 tháng hoặc hơn một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm báo cáo.

Số liệu để ghi vào chỉ tiêu này căn cứ vào tổng số dư Nợ chi tiết của Tài khoản 131 “Phải thu của khách hàng” mở chi tiết theo từng khách hàng. - Chỉ tiêu “Dự phòng phải thu dài hạn khó đòi” phản ánh khoản dự phòng cho các khoản phải thu dài hạn khó đòi tại thời điểm báo cáo. Số liệu để ghi vào chỉ tiêu này là số dư bên Có chi tiết của Tài khoản 2293 “Dự phòng phải thu khó đòi”, chi tiết dự phòng cho các khoản phải thu dài hạn khó đòi và được ghi bằng số âm. Nội dung chi tiết của khoản mục nợ phải thu khách hàng được thể hiện trên Bản thuyết minh báo cáo tài chính, Bảng cân đối số phát sinh, sổ cái và sổ chi tiết.

Đặc điểm của khoản mục nợ phải thu khách hàng Nợ phải thu khách hàng là một loại tài sản khá nhạy cảm với những gian lận như bị nhân viên chiếm dụng hoặc biển thủ.