Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Toán Nhà Nước và Ứng Dụng Trong Doanh Nghiệp Nhà Nước

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp luật về kiểm toán nhà nước và thực tiễn áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Hoàng Thị Lan Anh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Kiểm Toán Nhà Nước Và Thực Tiễn Áp Dụng Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của luận văn
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Tình hình nghiên cứu ở Việt nam và ý nghĩa lý luận của đề tài
• 0.6. Nội dung luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm kiểm toán và hoạt động kiểm toán nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm kiểm toán nhà nước
• 1.1.2. Hoạt động kiểm toán
• 1.1.3. Tổ chức cơ quan
• 1.2. Sự hình thành và phát triển của pháp luật KTNN
• 1.2.1. Trước khi ban hành Luật kiểm toán
• 1.2.2. Sau khi ban hành Luật kiểm toán
• 1.2.3. Pháp luật về KTNN
• 1.3. Tổ chức kiểm toán, qui trình và chuẩn mực của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật KTNN
• 2.1.1. Cơ quan kiểm toán
• 2.1.2. Doanh nghiệp là đối tượng của KTNN
• 2.1.3. Nội dung kiểm toán đối với DNNN
• 2.1.4. Căn cứ kiểm toán các hoạt động của DNNN
• 2.2. Trình tự (quy trình) kiểm toán đối với 3 loại hình kiểm toán
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ PHÁP LUẬT KIỂM TOÁN TỪ THỰC TIỄN ÁP DỤNG KIỂM TOÁN ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật
• 3.1.1. Các quan điểm, xu hướng xây dựng định hướng hoàn thiện pháp luật KTNN
• 3.1.2. Nhận xét về thực trạng pháp luật trong hoạt động kiểm toán DNNN nói chung
• 3.2. Một số kiến nghị
• 3.2.1. Hoàn thiện quy định pháp luật, xác định vai trò và vị trí của KTNN
• 3.2.2. Hoàn thiện Qui chế làm việc của KTNN
• 3.2.3. Hoàn thiện nội dung, phạm vi và phương pháp kiểm toán hoạt động nghiệp vụ kiểm toán BCTC, kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động kiểm toán DNNN
• 3.2.4. Đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống chuẩn mực Kiểm toán Nhà nước hiện hành
• 3.2.5. Hoàn thiện quy trình kiểm toán DNNN
• 3.3. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong hoạt động KTNN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Toán Nhà Nước Pháp Luật và Thực Tiễn

Kiểm toán nhà nước (KTNN) là một hoạt động quan trọng trong việc quản lý tài chính công. Pháp luật về kiểm toán nhà nước được quy định rõ ràng nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách nhà nước. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện sai phạm mà còn nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong việc quản lý tài chính.

1.1. Khái Niệm Kiểm Toán Nhà Nước và Đặc Điểm

Kiểm toán nhà nước là hoạt động kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính đúng đắn của báo cáo tài chính và việc tuân thủ pháp luật. Đặc điểm của KTNN bao gồm tính độc lập, khách quan và sự tuân thủ pháp luật.

1.2. Vai Trò Của Kiểm Toán Nhà Nước Trong Quản Lý Tài Chính

KTNN đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các sai phạm trong quản lý tài chính nhà nước. Qua đó, KTNN cung cấp thông tin đáng tin cậy cho các cơ quan chức năng trong việc lập dự toán và quyết toán ngân sách.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Pháp Luật Kiểm Toán Nhà Nước

Mặc dù pháp luật về kiểm toán nhà nước đã được quy định rõ ràng, nhưng việc áp dụng thực tiễn vẫn gặp nhiều thách thức. Các DNNN thường có tâm lý e ngại khi bị kiểm toán, dẫn đến việc không hợp tác đầy đủ với cơ quan kiểm toán.

2.1. Tâm Lý E Ngại Của Doanh Nghiệp Nhà Nước

Nhiều DNNN coi KTNN như một công cụ kiểm soát, dẫn đến sự thiếu hợp tác trong quá trình kiểm toán. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các cuộc kiểm toán.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Tài Chính

Một số DNNN vẫn chưa thực hiện đầy đủ các quy định về báo cáo tài chính, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm tra và đánh giá của KTNN.

III. Phương Pháp Kiểm Toán Nhà Nước Quy Trình và Chuẩn Mực

Quy trình kiểm toán nhà nước được quy định rõ ràng trong Luật KTNN. Các chuẩn mực kiểm toán cũng được thiết lập nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan trong quá trình kiểm toán.

3.1. Quy Trình Kiểm Toán Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước

Quy trình kiểm toán bao gồm các bước từ lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán đến báo cáo kết quả. Mỗi bước đều có những yêu cầu cụ thể nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch.

3.2. Các Chuẩn Mực Kiểm Toán Quốc Tế Áp Dụng Tại Việt Nam

Việt Nam đã áp dụng các chuẩn mực kiểm toán quốc tế nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán. Điều này giúp KTNN hoạt động hiệu quả hơn trong việc kiểm tra và giám sát tài chính nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Toán Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước

Việc áp dụng pháp luật kiểm toán nhà nước trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các DNNN đã dần nhận thức được tầm quan trọng của việc hợp tác với KTNN.

4.1. Kết Quả Kiểm Toán Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước

Kết quả kiểm toán đã giúp phát hiện nhiều sai phạm trong quản lý tài chính, từ đó đưa ra các kiến nghị cải thiện quản lý tài chính tại các DNNN.

4.2. Các Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn Kiểm Toán

Các bài học từ thực tiễn kiểm toán cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức của DNNN về vai trò của KTNN trong việc quản lý tài chính công.

V. Kết Luận Tương Lai Của Kiểm Toán Nhà Nước Tại Việt Nam

Tương lai của kiểm toán nhà nước tại Việt Nam phụ thuộc vào việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức của các DNNN. Cần có những chính sách khuyến khích sự hợp tác giữa KTNN và DNNN để nâng cao hiệu quả kiểm toán.

5.1. Định Hướng Hoàn Thiện Pháp Luật Kiểm Toán

Cần có những quy định pháp luật rõ ràng hơn về chức năng, nhiệm vụ của KTNN trong việc kiểm toán DNNN nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa KTNN và Doanh Nghiệp Nhà Nước

Việc tăng cường hợp tác giữa KTNN và DNNN sẽ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán và đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò then chốt trong nền kinh tế quốc dân nhưng luôn tiềm ẩn rủi ro thất thoát vốn và tài sản công nếu thiếu cơ chế giám sát tài chính minh bạch. Tính đến năm 2007, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã thực hiện kiểm toán tại 225 trên tổng số 385 DNNN được giao kế hoạch, phát hiện tổng dư nợ phải trả lên tới 65.799 tỷ đồng (chiếm 62% tổng nguồn vốn) cùng nhiều sai phạm nghiêm trọng trong quản lý chi phí và doanh thu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ bước ngoặt pháp lý khi Luật Kiểm toán Nhà nước 2005 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2006, chuyển đổi địa vị pháp lý của KTNN từ cơ quan thuộc Chính phủ sang cơ quan chuyên môn do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về KTNN, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật KTNN đối với khối DNNN trong giai đoạn 2005 - 2008, nhận diện các khoảng trống thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm toán. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Luật KTNN 2005, Luật Ngân sách Nhà nước và thực tiễn kiểm toán tại các Tổng công ty 90, 91 cùng các Tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc hoàn thiện thể chế tài chính công, hỗ trợ các DNNN tối ưu hóa tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (vốn đạt trung bình 19,37%), ngăn chặn tình trạng thất thoát ngân sách và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm soát tài chính công và lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory) trong quản trị doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, Nhà nước là chủ sở hữu vốn giao quyền kinh doanh cho bộ máy quản trị DNNN, do vậy hoạt động kiểm toán đóng vai trò là cơ chế giám sát độc lập bắt buộc nhằm giải quyết tình trạng bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích.

Luận văn vận dụng ba khái niệm trụ cột trong kiểm toán công:

1. Kiểm toán báo cáo tài chính: Kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, trung thực và hợp lý của các số liệu tài chính kế toán.
2. Kiểm toán tuân thủ: Đánh giá mức độ chấp hành pháp luật, chế độ quản lý tài chính và các quy định hiện hành.
3. Kiểm toán hoạt động: Đánh giá tính kinh tế (Economy), tính hiệu lực (Effectiveness) và tính hiệu quả (Efficiency) trong việc quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Khung lý thuyết còn mở rộng phân tích so sánh mô hình quốc tế, bao gồm quy chuẩn kiểm toán của Tòa Thẩm kế Liên bang Đức (quy mô cẩm nang 400 trang), Quy trình kiểm toán Thái Lan ban hành năm 1997, hệ thống Chuẩn mực kiểm toán của Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán Tối cao (INTOSAI) và hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Chính phủ được chấp nhận chung (GAGAS) của Tổng Kế toán Hoa Kỳ (GAO) với kết cấu 7 chương gồm 267 điều khoản cùng các nguyên tắc nghiêm ngặt từ Đạo luật Sarbanes - Oxley 2002.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ Báo cáo niên độ kiểm toán năm 2006 do KTNN phát hành năm 2007, hệ thống báo cáo quyết toán tài chính của 20 Tổng công ty nhà nước lớn và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 225 doanh nghiệp nhà nước được kiểm toán thực tế trong tổng số 385 doanh nghiệp được lập kế hoạch kiểm toán (tỷ lệ chọn mẫu đạt 58,44%). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo quy mô và mô hình tổ chức doanh nghiệp (Tổng công ty do Nhà nước thành lập, Tổng công ty hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên).

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích luật học so sánh (comparative legal analysis), phương pháp đối chiếu và tổng hợp logic. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm làm rõ sự sai lệch giữa số liệu kế toán thực tế với quy chuẩn pháp lý, đồng thời đánh giá khách quan điểm mạnh, điểm yếu trong quy trình nghiệp vụ của kiểm toán viên. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian từ năm 2005 đến đầu năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kiểm toán cho thấy phần lớn DNNN duy trì hiệu quả kinh doanh trên sổ sách nhưng tiềm ẩn nhiều sai lệch kế toán nghiêm trọng. Trong 225 DNNN được kiểm toán năm 2007, có 202 đơn vị báo cáo có lãi (chiếm 89,78%) với tổng lợi nhuận trước thuế ghi nhận đạt 7.650 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên doanh thu bình quân đạt 6% và tỷ suất trên vốn chủ sở hữu đạt 19,37%. Tuy nhiên, qua công tác kiểm toán, KTNN đã phát hiện và điều chỉnh tổng doanh thu tăng 984,91 tỷ đồng, giảm 197,63 tỷ đồng; tổng chi phí tăng 845,47 tỷ đồng, giảm 689,85 tỷ đồng; tổng lợi nhuận kế toán trước thuế tăng 919,51 tỷ đồng và giảm 283,48 tỷ đồng.

Thứ hai, cấu trúc tài chính của nhiều DNNN đối mặt với rủi ro thanh khoản cao. Tổng số nợ phải thu của các đơn vị được kiểm toán tại thời điểm 31/12/2006 lên tới 25.102 tỷ đồng (chiếm 14,24% tổng tài sản và bằng 64% vốn chủ sở hữu). Trong khi đó, tổng nợ phải trả lên tới 65.799 tỷ đồng (chiếm 62% tổng nguồn vốn). Tình trạng khách hàng chiếm dụng vốn lớn, không trích lập hoặc trích lập sai dự phòng nợ phải thu khó đòi diễn ra phổ biến ở các ngành xây lắp, vật liệu xây dựng và mía đường.

Thứ ba, hoạt động kiểm toán mang lại đóng góp trực tiếp cho ngân sách nhà nước (NSNN). Riêng tại 20 Tổng công ty nhà nước trọng điểm, KTNN đã kiến nghị tăng thêm nghĩa vụ nộp NSNN số tiền hơn 273 tỷ đồng. Một số đơn vị điển hình đóng góp lớn cho ngân sách bao gồm Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (1.485 tỷ đồng) và Tổng công ty Vinaconex (419 tỷ đồng).

Thứ tư, quy trình kiểm toán còn tồn tại giới hạn nghiệp vụ bất cập. Kế hoạch kiểm toán tại thời điểm nghiên cứu vẫn áp dụng điều khoản "Giới hạn kiểm toán", loại trừ việc kiểm tra dòng tiền mặt hoặc giá trị đầu tư xây dựng cơ bản hoàn thành, dẫn đến việc bỏ sót nhiều rủi ro trọng yếu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm phản ánh rõ nguyên nhân cốt lõi: Nhận thức của nhiều lãnh đạo DNNN vẫn xem KTNN là cơ quan thanh tra áp đặt từ trung ương thay vì công cụ tư vấn quản trị, dẫn đến tâm lý đối phó, thiếu chủ động cung cấp hồ sơ. Về mặt dữ liệu, thực trạng này có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn (thể hiện tỷ trọng nợ phải trả chiếm tới 62% áp đảo vốn tự có) và bảng đối chiếu hồi tố sai lệch doanh thu - chi phí tại 20 Tổng công ty.

So với giai đoạn trước năm 2005 (hoạt động theo Nghị định 70/CP), Luật KTNN 2005 đã nâng cao đáng kể vị thế của KTNN với 25 đơn vị trực thuộc. Tuy nhiên, nếu đối chiếu với chuẩn mực GAGAS của Hoa Kỳ hay chuẩn mực INTOSAI, hệ thống chuẩn mực KTNN Việt Nam vẫn còn thiếu quy trình kiểm toán hoạt động chuyên sâu và cơ chế đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ chưa được chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện thể chế và nâng cao vị thế pháp lý của KTNN trong toàn bộ quy trình ngân sách: Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Luật KTNN và Luật NSNN nhằm trao quyền cho KTNN tham gia thẩm tra dự toán, phương án phân bổ vốn đầu tư ngay từ đầu kỳ, thay vì chỉ tập trung vào khâu hậu kiểm quyết toán. Đặt mục tiêu kiểm toán dự toán đạt 100% các dự án công trình trọng điểm quốc gia trước năm 2012. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

2. Xây dựng quy trình kiểm toán chuyên sâu và bãi bỏ triệt để quy định giới hạn kiểm toán: Tổng KTNN cần ban hành quy trình kiểm toán riêng biệt cho từng mô hình: Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty mẹ - con và công ty cổ phần có vốn nhà nước chi phối trên 50%. Xóa bỏ các điều khoản loại trừ kiểm toán tiền mặt và đầu tư xây dựng cơ bản, bảo đảm 100% các khoản mục trọng yếu đều được kiểm tra định kỳ trước năm 2010. Chủ thể thực hiện: Kiểm toán Nhà nước.

3. Chuẩn hóa hệ thống chuẩn mực kiểm toán và đào tạo đội ngũ kiểm toán viên: Ban hành đầy đủ hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Nhà nước tiệm cận tiêu chuẩn INTOSAI, trong đó xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng cho loại hình kiểm toán hoạt động (3E). Đẩy mạnh đào tạo kiến thức pháp luật kinh tế và kỹ năng phân tích tài chính chuyên sâu cho đội ngũ hơn 1.000 kiểm toán viên tại 25 đơn vị trực thuộc. Chủ thể thực hiện: Vụ Tổ chức cán bộ và Trung tâm Khoa học & Bồi dưỡng cán bộ KTNN.

4. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành và bắt buộc công khai kết quả kiểm toán: Xây dựng quy chế phối hợp chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa KTNN với Bộ Tài chính, Cơ quan Thanh tra và Cơ quan Cảnh sát điều tra. Ban hành quy định chế tài buộc 100% DNNN phải gửi báo cáo tài chính thường niên về KTNN và công khai 100% báo cáo kiểm toán trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn 30 ngày sau khi phê duyệt. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Tài chính và KTNN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan lập pháp (Quốc hội, Bộ Tài chính, KTNN): Sử dụng nghiên cứu làm luận cứ khoa học để sửa đổi, hoàn thiện Luật KTNN, Luật NSNN và ban hành các văn bản dưới luật điều chỉnh hoạt động giám sát vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

2. Lãnh đạo, Hội đồng quản trị và Ban Kiểm soát tại các DNNN: Tham khảo các bài học thực tiễn để tái cấu trúc hệ thống kiểm soát nội bộ, xử lý dứt điểm các khoản nợ phải thu tồn đọng (chiếm tới 14,24% tổng tài sản) và duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bền vững trên mức 19%.

3. Kiểm toán viên nhà nước và các kiểm toán viên độc lập: Vận dụng phương pháp khảo sát, lập kế hoạch kiểm toán chiến lược và kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán thực địa nhằm nâng cao chất lượng lập biên bản và báo cáo kiểm toán.

4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Kế toán - Kiểm toán: Khai thác khung lý thuyết so sánh luật học quốc tế (Đức, Mỹ, Thái Lan) và hệ thống dữ liệu thực nghiệm phong phú phục vụ cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm toán Nhà nước khác Kiểm toán độc lập ở những điểm căn bản nào?
KTNN là cơ quan công quyền do Quốc hội thành lập, thực hiện kiểm toán bắt buộc theo kế hoạch nhà nước nhằm bảo vệ tài sản công mà không phụ thuộc vào yêu cầu của đơn vị. Ngược lại, kiểm toán độc lập thực hiện theo hợp đồng dịch vụ thỏa thuận dân sự giữa công ty kiểm toán và khách hàng theo Nghị định 105/2004/NĐ-CP.

Tại sao việc quy định "Giới hạn kiểm toán" trước đây lại bị xem là hạn chế lớn?
Việc đưa điều khoản loại trừ kiểm toán tiền mặt hoặc đầu tư xây dựng cơ bản hoàn thành vào kế hoạch kiểm toán làm giảm tính toàn diện của cuộc kiểm toán. Theo chuẩn mực quốc tế INTOSAI, kiểm toán tài chính công bắt buộc phải bao quát mọi nghiệp vụ trọng yếu nhằm ngăn chặn nguy cơ thất thoát ngân sách.

Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện những sai lệch chủ yếu nào về doanh thu và thuế tại các DNNN?
Qua kiểm toán 225 DNNN, KTNN đã phát hiện hiện tượng "lãi giả lỗ thật", xử lý điều chỉnh doanh thu tăng thêm 984,91 tỷ đồng, đồng thời kiến nghị truy thu và nộp bổ sung vào ngân sách nhà nước hơn 273 tỷ đồng tiền thuế tại 20 Tổng công ty lớn.

Tỷ lệ nợ phải trả tại các DNNN được kiểm toán phản ánh rủi ro gì?
Tổng nợ phải trả ghi nhận lên tới 65.799 tỷ đồng, chiếm 62% tổng nguồn vốn tại thời điểm 31/12/2006. Con số này cảnh báo mức độ đòn bẩy tài chính quá cao, gây áp lực thanh khoản lớn và đe dọa trực tiếp đến khả năng bảo toàn vốn chủ sở hữu của Nhà nước.

Bài học kinh nghiệm từ Đạo luật Sarbanes - Oxley của Hoa Kỳ có ý nghĩa gì đối với Việt Nam?
Đạo luật Sarbanes - Oxley 2002 của Hoa Kỳ đặt ra các chế tài pháp lý nghiêm khắc về tính độc lập và trách nhiệm cá nhân của kiểm toán viên. Đây là kinh nghiệm then chốt giúp Việt Nam luật hóa chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và nâng cao trách nhiệm pháp lý của kiểm toán viên nhà nước.

Kết luận

• Luận văn đã khẳng định vai trò then chốt của Luật KTNN 2005 trong việc nâng cao tính độc lập và vị thế pháp lý của cơ quan KTNN trong kiểm soát tài chính công.
• Phân tích thực chứng chỉ ra rằng dù 89,78% DNNN kinh doanh có lãi nhưng vẫn tồn tại khối nợ phải trả khổng lồ 65.799 tỷ đồng và hàng loạt sai phạm hạch toán doanh thu, chi phí.
• Nhận diện những hạn chế về quy trình nghiệp vụ, đặc biệt là sự thiếu vắng quy trình kiểm toán chuyên sâu cho mô hình công ty mẹ - con và việc áp dụng giới hạn kiểm toán chưa hợp lý.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cấp chuẩn mực kiểm toán theo tiêu chuẩn quốc tế INTOSAI và nâng cao năng lực chuyên môn của kiểm toán viên.
• Thiết lập lộ trình đến năm 2012 để hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, hướng tới mục tiêu giám sát an toàn 100% nguồn vốn và tài sản nhà nước tại các doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về Kiểm toán Nhà nước và pháp luật Kiểm toán Nhà nước. Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật KTNN đối với một số doanh nghiệp nhà nước. Chương 3: Một số kiến nghị về pháp luật kiểm toán nhà nước từ thực tiễn kiểm toán áp dụng đối với doanh nghiệp nhà nước. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC VÀ PHÁP LUẬT KIỂM TOÁN NHÀ NƢỚC 1.

Khái niệm kiểm toán và hoạt động kiểm toán nhà nƣớc 1.1 Khái niệm và đặc điểm kiểm toán nhà nước 1.1 Khái niệm Hoạt động kiểm toán xuất phát từ yêu cầu sử dụng hợp lệ, hợp pháp, hợp lý các nguồn tài chính nhà nước.Mục tiêu của công tác này là sử dụng xác thực và có hiệu quả nguồn kinh phí công, phấn đấu đạt được sự quản lý kinh tế chặt chẽ, tính hợp lệ của công tác quản lý tài chính và việc thông tin cho các cơ quan nhà nước cũng như công luận. Kiểm toán là một hoạt động không thể thiếu được nhằm duy trì hoạt động kinh tế có hiệu quả. Về phân loại kiểm toán, có nhiều cách phân loại khác nhau theo từng góc độ, tuy nhiên, có hai cách phân loại chủ yếu sau: Phân loại theo chủ thể kiểm toán có: Kiểm toán Nhà nước; Kiểm toán nội bộ; Kiểm toán độc lập. Phân loại theo chức năng có: Kiểm toán hoạt động; Kiểm toán tuân thủ; Kiểm toán báo cáo tài chính.

Kiểm toán là quá trình các chuyên gia độc lập và có thẩm quyền tiến hành thu thập và đánh giá các bằng chứng về các thông tin có thể định lượng được của một đơn vị cụ thể nhằm mục đích xác nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa thông tin này với các chuẩn mực đã được thiết lập (Theo Giáo trình Kiểm toán tài chính, Trang 3, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, NXB Thống Kê, năm 2007). Như vậy, các “chuyên gia độc lập và có thẩm quyền” là những người phải có đủ năng lực và độc lập để có thể thực hiện cuộc kiểm toán đảm bảo chất lượng; 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Các thông tin” được kiểm tra có thể là báo cáo tài chính, tờ khai nộp thuế, quyêt toán ngân sách…; “bằng chứng kiểm toán” là các thông tin để chứng minh cho ý kiến nhận xét của kiểm toán viên như tài liệu kế toán, kết quả kiểm kê…; “chuẩn mực đã được thiết lập” là cơ sở để đánh giá các thông tin được kiểm tra. Hoạt động KTNN do cơ quan KTNN tiến hành ở mỗi quốc gia có những tên gọi khác nhau. Ví dụ: Tòa Kiểm toán Cộng hòa Pháp, Cơ quan Tổng Kế toán Hoa Kỳ, Cục Kiểm toán Liên bang Nga, Ủy ban Kiểm toán và Kiểm soát Ấn Độ; Ủy ban Kiểm toán Nhật Bản,v.

Phần lớn các khu cực trên thế giới đều thành lập Tổ chức các cơ quan kiểm toán tối cao của khu vực; đồng thời các quốc gia cũng gia nhập Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (International Organization of Supreme Audit Institutions – INTOSAI). Ở Việt nam, hoạt động KTNN được tiến hành bởi cơ quan KTNN thành lập theo Nghị định số 70 ngày 11/7/1994 của Chính phủ. Năm 1996, KTNN Việt Nam là thành viên chính thức của Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao – INTOSAI. Năm 1997, KTNN Việt Nam là thành viên chính thức của Tổ chức các cơ quan kiểm toán tối cao Châu Á (Asian Organiztion of Supreme Audit Institutions – ASOSAI).

Năm 2005, Luật KTNN ra đời quy định KTNN là cơ quan chuyên môn do Quốc hội thành lập để giúp Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội trong việc xem xét, quyết định NSNN; trong việc thẩm tra dự toán NSNN, phương án phân bổ NSNN, dự toán các công trình quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định; trong việc thẩm tra và trình Quốc hội phê chuẩn Tổng quyết toán NSNN, kiểm toán và giám sát việc chấp hành NSNN. Điều 4 Luật KTNN quy định "Hoạt động kiểm toán của KTNN là việc kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính đúng đắn, trung thực của báo cáo tài chính; việc tuân thủ pháp luật; tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước ". Như vậy trước hết, hoạt động kiểm toán của KTNN là hoạt động của cơ quan nhà nước, đối tượng của cơ quan này là các hoạt động quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản của nhà nước. Tất cả các tổ chức, đơn vị có quản lý, sử 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước đều phải chịu sự kiểm toán của cơ quan KTNN.

Quy định như vậy nhằm đảm bảo kiểm soát việc quản lý, sử dụng các nguồn lực công, tránh lãng phí, thất thoát, tham nhũng.2 Phân biệt khái niệm KTNN với kiểm toán độc lập và kiểm toán nội bộ: Kiểm toán độc lập theo Điều 2, Nghị định 105/2004/NĐ - CP ngày 30 tháng 3 năm 2004 về kiểm toán độc lập quy định: "Kiểm toán độc lập là việc kiểm tra và xác nhận của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán về tính trung thực và hợp lý của các tài liệu, số liệu kế toán và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp, tổ chức (gọi chung là đơn vị được kiểm toán) khi có yêu cầu của các đơn vị này ". KTNN là cơ quan công quyền thực thi theo quyền lực nhà nước không cần có sự chấp thuận hay yêu cầu của đơn vị được kiểm toán. KTNN thực hiện kiểm toán sẽ theo chương trình kế hoạch được Tổng KTNN quyết định, nội dung, phạm vi kiểm toán cũng do Tổng KTNN quyết định. Còn kiểm toán độc lập (hay các doanh nghiệp kiểm toán) sẽ thực hiện theo các hợp động ký kết giữa doanh nghiệp kiểm toán và đơn vị được kiểm toán.

Việc kiểm toán nội dung nào, phạm vi đến đâu sẽ do hai bên thống nhất và ghi trong hợp đồng ký kết. “Kiểm toán nội bộ là hoạt động đánh giá và tư vấn độc lập trong nội bộ tổ chức, được thiết kế nhằm cải tiến và làm tăng giá trị cho các hoạt động của tổ chức đó. Giúp tổ chức đạt được các mục tiêu bằng việc đánh giá và cải tiến một cách hệ thống và chuẩn tắc tính hiệu lực của quy trình quản trị, kiểm soát và quản lý rủi ro. Quyết định 832/TC/QĐ/TCKT ngày 28-10-1997 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về hoạt động kiểm toán nội bộ tại các DNNN ở Việt Nam.

Đây là văn bản pháp luật duy nhất quy định chức năng của kiểm toán nội bộ là kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động. Kiểm toán nội bộ là công cụ giúp phát hiện và cải tiến những điểm yếu của hệ thống quản lý doanh nghiệp, báo cáo kiểm toán của kiểm toán nội bộ giúp cho nhà quản trị của doanh nghiệp ra những quyết định kinh doanh của mình và báo cáo kiểm toán nội bộ chỉ có giá trị pháp lý trong nội bộ doanh nghiệp. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Hoạt động kiểm toán 1.1 Hoạt động kiểm toán, ý nghĩa của hoạt động kiểm toán Hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước là việc kiể m tra, đánh giá và xác nhận tính đúng đắn , trung thực của báo cáo tài chính ; viê ̣c tuân thủ pháp luâ ̣t ; tính kinh tế , hiê ̣u lực và hiê ̣u quả trong quản lý , sử du ̣ng ngân sách , tiề n và tài sản nhà nước do các kiểm toán viên nhà nước tiến hành. Luật KTNN, Chương IV gồm bảy mục với 29 điều quy định chi tiết và cụ thể nội dung liên quan hoạt động kiểm toán gồm: Quyết định kiểm toán; Loại hình kiểm toán và nội dung của từng loại hình kiểm toán; Thời hạn kiểm toán, địa điểm kiểm toán; Đoàn kiểm toán, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Trưởng đoàn kiểm toán, Tổ trưởng kiểm toán và các thành viên khác của đoàn kiểm toán; Quy trình kiểm toán; Công khai kết quả kiểm toán, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán và hồ sơ kiểm toán.

Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định việc kiểm toán đối với một số hoạt động thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh. Hoạt động kiểm toán có ý nghĩa nhằm đánh giá hiệu quả việc sử dụng hợp lý, hợp lệ các nguồn tài chính của Nhà nước. Kết quả này góp phần làm lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia trong việc hoạch định chính sách tài chính.3 Tổ chức c¬ quan 1.1 Vị trí, vai trò của KTNN Điều 13, Luật Kiểm toán Nhà nước năm 2005 quy định về địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước: “Kiểm toán Nhà nước là cơ quan chuyên môn về lnhx vực kiểm tra tài chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Khoản 1 điều 7: KTNN hoạt động theo nguyên tắc “độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”, trung thực, khách quan.

Đây là nguyên tắc cơ bản, quan trọng xuyên suốt đối với hoạt động kiểm toán của KTNN, gắn với bản chất của KTNN, chi phối toàn bộ hoạt động kiểm toán. Sự độc lập thông qua việc xác nhận địa vị pháp lý của cơ quan này trong bộ máy nhà nước, độc lập về tài chính, độc lập với các quan hệ kinh doanh mật thiết với DNNN sử dụng dịch vụ bảo đảm và các quan hệ cá nhân và gia đình, với sự can thiệp của các cơ quan khác. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] KTNN đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các trường hợp sai phạm, yếu kém, các sơ hở trong quản lý tài chính nhà nước, không chỉ trong việc giúp các doanh nghiệp hiểu rõ thực trạng công tác quản lý tài chính, tuân thủ và chấp hành pháp luật, kỷ luật tài chính v. mà còn qua đó cung cấp những nguồn thông tin, dữ liệu đầy đủ, đáng tin cậy cho các cơ quan chức năng từ lập dự toán; thảo luận và quyết định ngân sách (quá trình kiểm toán trước); kiểm tra, thanh tra quyết toán NSNN.

Cơ quan KTNN xác nhận, đánh giá và nhận xét các tài liệu, số liệu kế toán, báo cáo kế toán đã được kiểm toán và chịu trách nhiệm về các nội dung đó. Do nhận thức chưa đầy đủ về vị trí vai trò của KTNN, nhiều DNNN vẫn coi như là một công cụ kiểm soát riêng của trung ương và coi mình như đối tượng bị kiểm tra, kiểm soát. Do nhận thức như vậy nên hầu như các DNNN luôn ở trạng thái “bị động” trong mối quan hệ với KTNN.