Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls nhà nước pháp quyền và vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Lê Thị Loan
• Người hướng dẫn: Gs. Tskh Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước pháp luật
• Đề tài: Nhà nước pháp quyền và vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Kiểm soát quyền lực là biểu hiện cơ bản của nhà nước pháp quyền
• 1.2. Khái niệm nhà nước pháp quyền
• 1.3. Những giá trị phổ biến của Nhà nước pháp quyền
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU LỰC KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC
• 2.1. Thực trạng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2. Phương hướng, giải pháp cơ bản đổi mới và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước
• 2.3. Hoàn thiện cơ chế phân công phối hợp kiểm soát quyền lực nhà nước
• 2.4. Hoàn thiện cơ chế giám sát của Đảng
• 2.5. Hoàn thiện cơ chế giám sát của cơ quan Nhà nước
• 2.6. Hoàn thiện cơ chế giám sát xã hội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Nhà nước pháp quyền là một khái niệm quan trọng trong quản lý nhà nước hiện đại. Kiểm soát quyền lực nhà nước không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một nhu cầu xã hội. Việc kiểm soát quyền lực giúp ngăn chặn lạm dụng quyền lực và bảo vệ quyền lợi của công dân. Trong bối cảnh Việt Nam, việc xây dựng nhà nước pháp quyền đang diễn ra mạnh mẽ, với nhiều cơ chế kiểm soát quyền lực được thiết lập.

1.1. Khái Niệm Nhà Nước Pháp Quyền Và Kiểm Soát Quyền Lực

Nhà nước pháp quyền được hiểu là một hình thức tổ chức nhà nước mà trong đó quyền lực nhà nước được thực hiện theo pháp luật. Kiểm soát quyền lực là một trong những nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền, nhằm bảo đảm rằng quyền lực không bị lạm dụng.

1.2. Vai Trò Của Kiểm Soát Quyền Lực Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Kiểm soát quyền lực có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì sự công bằng trong xã hội. Nó giúp đảm bảo rằng các cơ quan nhà nước hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước

Mặc dù đã có nhiều cơ chế kiểm soát quyền lực, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham nhũng vẫn là những trở ngại lớn. Để xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự, cần phải giải quyết những vấn đề này một cách triệt để.

2.1. Những Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Kiểm Soát Quyền Lực

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc giám sát và kiểm tra quyền lực nhà nước.

2.2. Nguyên Nhân Của Sự Thiếu Hiệu Quả Trong Kiểm Soát Quyền Lực

Sự thiếu hiệu quả trong kiểm soát quyền lực có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm cả sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và sự không đồng bộ trong các cơ chế kiểm soát.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả của việc kiểm soát quyền lực, cần áp dụng các phương pháp và cơ chế hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước có thể giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

3.1. Cơ Chế Phân Quyền Trong Kiểm Soát Quyền Lực

Phân quyền giữa các cơ quan nhà nước là một trong những phương pháp quan trọng để kiểm soát quyền lực. Điều này giúp ngăn chặn sự tập trung quyền lực và bảo đảm rằng mỗi cơ quan đều có trách nhiệm riêng.

3.2. Tăng Cường Tính Minh Bạch Trong Quản Lý Nhà Nước

Tính minh bạch là yếu tố then chốt trong việc kiểm soát quyền lực. Cần có các quy định rõ ràng về việc công khai thông tin và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước

Việc kiểm soát quyền lực nhà nước không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng những cơ chế kiểm soát hiệu quả có thể giúp giảm thiểu tham nhũng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

4.1. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Kiểm Soát Quyền Lực

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các cơ chế kiểm soát quyền lực, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế có thể giúp cải thiện hệ thống kiểm soát quyền lực trong nước.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kiểm Soát Quyền Lực Tại Việt Nam

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc kiểm soát quyền lực tại Việt Nam đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn cần nhiều cải cách để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Kiểm soát quyền lực nhà nước là một yếu tố không thể thiếu trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự nỗ lực từ cả hệ thống chính trị và xã hội. Việc cải cách các cơ chế kiểm soát quyền lực là cần thiết để bảo đảm quyền lợi của công dân và phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Soát Quyền Lực Nhà Nước

Tương lai của kiểm soát quyền lực nhà nước phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới của hệ thống chính trị. Cần có những bước đi cụ thể để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Tăng Cường Kiểm Soát Quyền Lực

Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường đào tạo cho cán bộ, cải cách hành chính và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước giữ vị trí then chốt nhằm bảo đảm quyền lực thực sự thuộc về Nhân dân. Lịch sử lập hiến qua 5 bản Hiến pháp từ năm 1946 đến năm 2013 luôn khẳng định nguyên tắc tối cao này, song việc chuyển hóa từ nguyên lý sang cơ chế vận hành thực tiễn vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hiện tượng lạm quyền, tha hóa quyền lực và tham nhũng xuất hiện khi quyền lực công không được đặt dưới cơ chế giám sát chặt chẽ. Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật (mã số 60 38 01 01) do học viên Lê Thị Loan thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đào Trí Úc tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2017 đã giải quyết trực diện vấn đề cấp bách này.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ nền tảng lý luận về kiểm soát quyền lực trong nhà nước pháp quyền, đánh giá toàn diện thực trạng các cơ chế kiểm soát tại Việt Nam giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2017, và luận chứng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm soát trong giai đoạn mới. Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống thiết chế quyền lực từ cấp trung ương đến 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Về mặt giá trị thực tiễn, luận văn cung cấp cơ sở khoa học nhằm hướng tới mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả vận hành của 3 nhánh quyền lực (lập pháp, hành pháp, tư pháp), góp phần bảo đảm 100% văn bản quy phạm pháp luật ban hành đúng Hiến pháp và củng cố niềm tin của hơn 90 triệu người dân vào thể chế pháp quyền minh bạch, công bằng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng 2 trục lý thuyết trụ cột: học thuyết Nhà nước pháp quyền cùng Chủ nghĩa hợp hiến cổ điển và hiện đại (tiêu biểu từ tư tưởng của Aristotle, John Locke, Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau) kết hợp với Lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức quyền lực nhà nước. Học thuyết phân quyền nhấn mạnh cơ chế kìm chế và đối trọng giữa các nhánh quyền lực nhằm triệt tiêu nguy cơ độc đoán, trong khi quan điểm Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định tính thống nhất của quyền lực nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân nhưng đòi hỏi sự phân công, kiểm tra rành mạch để chống tha hóa công quyền.

Mô hình nghiên cứu được định hình theo cấu trúc kiểm soát quyền lực đa tầng gồm 2 phân hệ chính: kiểm soát bên trong bộ máy nhà nước (giữa Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân) và kiểm soát bên ngoài (sự lãnh đạo, kiểm tra của Đảng Cộng sản Việt Nam; sự giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân). Luận văn làm sâu sắc 4 khái niệm cốt lõi: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Kiểm soát quyền lực nhà nước, Giám sát tối cao của cơ quan dân cử và Trách nhiệm giải trình công vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản pháp lý quốc gia qua 5 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992 và 2013), hơn 30 đạo luật chuyên ngành, cùng 15 báo cáo tổng kết thực tiễn tư pháp, thanh tra và giám sát nhà nước giai đoạn 2011-2016. Cỡ mẫu khảo cứu chuyên sâu bao gồm 5 bản Hiến pháp lịch sử, 28 đạo luật và văn bản dưới luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động giám sát, cùng dữ liệu tổng kết công tác thực thi công vụ tại hơn 20 bộ, ngành và địa phương trọng điểm.

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các đạo luật nền tảng như Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Thanh tra, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để phản ánh đúng bản chất thể chế. Về phương pháp phân tích, tác giả vận dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phân tích quy phạm pháp luật chuẩn tắc, so sánh luật học và tổng hợp số liệu thực chứng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, luận giải thấu đáo cả bản chất chính trị lẫn tính khả thi thực tế trong tiến trình nghiên cứu kéo dài 2 năm (2015-2017).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra rằng Điều 2 Hiến pháp năm 2013 đánh dấu bước ngoặt lập hiến khi lần đầu tiên bổ sung thuật ngữ "kiểm soát" vào nguyên tắc tổ chức quyền lực: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp". Quy định này mở rộng phạm vi kiểm soát chéo lên 100% các cơ quan trong hệ thống chính trị so với giai đoạn áp dụng Hiến pháp năm 1992.

Thứ hai, công tác kiểm tra của Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò kiểm soát chính trị bao trùm, với hơn 70 năm lịch sử trưởng thành. Việc Ủy ban Kiểm tra các cấp chuyển dịch phương thức từ kiểm tra chấp hành thông thường sang kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đã giúp nâng tỷ lệ phát hiện, ngăn ngừa sai phạm nghiêm trọng lên khoảng 35% so với các giai đoạn trước đây.

Thứ ba, cơ chế kiểm soát tư pháp của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân được định hình rõ rệt qua 3 cấp độ thẩm quyền tố tụng: sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Viện kiểm sát nhân dân thực thi quyền công tố và kiểm sát 100% các hoạt động điều tra, xét xử hình sự, trong khi Tòa án kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định hành chính thông qua hoạt động xét xử độc lập.

Thứ tư, giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân dù đã được thể chế hóa trong gần 30 văn bản quy phạm pháp luật nhưng hiệu lực thực tế vẫn còn hạn chế. Theo ước tính từ thực tiễn công tác giám sát tại cơ sở, tỷ lệ các kiến nghị, phản biện xã hội được cơ quan hành chính giải quyết dứt điểm mới đạt khoảng 60% đến 65%, cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa quy định pháp luật và thực thi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc mô hình phân định thẩm quyền giữa 3 nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp ở nước ta chưa thực sự đồng bộ. Cơ chế tài phán hiến pháp chuyên trách chưa được thành lập, khiến việc xử lý các văn bản có dấu hiệu vi hiến còn chậm trễ. Thêm vào đó, mối quan hệ trực thuộc hai chiều của Ủy ban nhân dân các cấp (vừa chịu sự chỉ đạo của Hội đồng nhân dân cùng cấp, vừa chịu sự lãnh đạo của cơ quan hành chính cấp trên) tạo ra xung đột thẩm quyền nhất định trong kiểm tra nội bộ.

So sánh với các công trình nghiên cứu cùng chủ đề của các học giả pháp lý đầu ngành, luận văn này làm nổi bật tính đặc thù của mô hình kiểm soát quyền lực "kép" tại Việt Nam: kết hợp chặt chẽ giữa kiểm soát pháp lý bên trong bộ máy nhà nước và kiểm soát chính trị - xã hội từ phía Đảng và Nhân dân. Để trực quan hóa, toàn bộ ma trận phân luồng kiểm soát quyền lực có thể được mô tả qua cấu trúc bảng đối chiếu 3 trục (Lập pháp - Hành pháp - Tư pháp) tương tác với 2 kênh giám sát ngoài (Kênh lãnh đạo Đảng và Kênh giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc). Mô hình này minh chứng rằng kiểm soát không làm suy yếu tính thống nhất của quyền lực mà ngược lại, bảo đảm cho quyền lực vận hành đúng quỹ đạo phục vụ Nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tăng cường hiệu lực kiểm soát quyền lực nhà nước:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quốc hội và Chính phủ cần rà soát, sửa đổi các đạo luật về tổ chức bộ máy, phấn đấu chuẩn hóa 100% quy trình ủy quyền và phân cấp quản lý giữa trung ương và địa phương trong lộ trình 2018-2023, loại bỏ hoàn toàn tình trạng chồng chéo chức năng.

Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đối với cán bộ, đảng viên giữ chức vụ lãnh đạo trong bộ máy công quyền. Ban Chấp hành Trung ương và Ủy ban Kiểm tra các cấp cần thiết lập quy chế giám sát tài sản, thu nhập minh bạch, bảo đảm 100% cán bộ thuộc diện cấp ủy quản lý được kiểm tra định kỳ và đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm phẩm chất hoặc lạm quyền.

Thứ ba, tăng cường tính độc lập và nâng cao năng lực xét xử của hệ thống Tòa án nhân dân, đẩy mạnh vai trò kiểm sát tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân. Tòa án nhân dân tối cao cần mở rộng thẩm quyền phán quyết đối với các quyết định hành chính trái pháp luật, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết đúng hạn các vụ án khiếu kiện hành chính lên trên 95% trong giai đoạn 2020-2025.

Thứ tư, thể chế hóa đầy đủ và nâng cao hiệu lực cơ chế giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội xây dựng cơ chế phản hồi bắt buộc, bảo đảm trên 90% kiến nghị sau giám sát nhân dân phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền trả lời công khai và xử lý nghiêm minh trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp xây dựng, hoàn thiện các dự thảo luật về tổ chức bộ máy và nâng cao kỹ năng giám sát tối cao, chất vấn công vụ.

Nhóm 2: Đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thanh tra, kiểm tra của Đảng và Nhà nước. Tài liệu là cẩm nang hữu ích giúp chuẩn hóa quy trình thanh tra hành chính, nhận diện dấu hiệu lạm quyền và xử lý các điểm nghẽn trong kiểm soát công vụ nội bộ.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật học, Lý luận chính trị, Hành chính công. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực với hệ thống khái niệm, lịch sử lập hiến và khung lý thuyết toàn diện về Nhà nước pháp quyền.

Nhóm 4: Cán bộ Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan báo chí. Nghiên cứu trang bị cơ sở pháp lý và phương pháp luận để triển khai hiệu quả hoạt động phản biện xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm soát quyền lực nhà nước khác gì so với hoạt động thanh tra và kiểm tra thông thường? Kiểm soát quyền lực là khái niệm rộng nhất, bao hàm toàn bộ các hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm sát và giám sát. Trong khi thanh tra và kiểm tra thường mang tính hành chính nội bộ từ trên xuống dưới, kiểm soát bao gồm cả việc kìm chế lẫn nhau giữa 3 nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp, tư pháp và sự giám sát tối cao từ Nhân dân.

Hiến pháp năm 2013 có bước đột phá nào về kiểm soát quyền lực so với các bản Hiến pháp trước? Điểm đột phá lớn nhất là Điều 2 Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên ghi nhận nguyên tắc "kiểm soát" bên cạnh "phân công" và "phối hợp" giữa các nhánh quyền lực. Ngoài ra, Điều 6 khẳng định Nhân dân thực hiện quyền lực bằng cả dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, tạo nền tảng hiến định vững chắc cho giám sát xã hội.

Tại sao quyền lực nhà nước ở Việt Nam là thống nhất nhưng vẫn cần cơ chế kiểm soát chéo? Quy định quyền lực thống nhất nhằm khẳng định nguồn gốc tối cao thuộc về Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, quyền lực đó được giao cho các cơ quan cụ thể thực thi, nên việc kiểm soát chéo giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp là điều kiện bắt buộc nhằm ngăn chặn nguy cơ lộng quyền và tha hóa quyền lực công.

Tòa án nhân dân thực hiện vai trò kiểm soát nhánh hành pháp thông qua cơ chế nào? Tòa án nhân dân kiểm soát nhánh hành pháp chủ yếu thông qua hoạt động xét xử các vụ án hành chính độc lập theo quy định của Luật Tố tụng Hành chính. Khi phát hiện quyết định hoặc hành vi hành chính trái pháp luật xâm phạm quyền công dân, Tòa án có quyền tuyên hủy quyết định đó và buộc bồi thường thiệt hại thực tế.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực thi quyền giám sát quyền lực nhà nước bằng những công cụ pháp lý nào? Mặt trận Tổ quốc thực thi giám sát thông qua gần 30 văn bản quy phạm pháp luật, sử dụng các công cụ chủ yếu như: tổ chức các đoàn giám sát chuyên đề, thực hiện phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản luật, tiếp nhận ý kiến cử tri và phối hợp thông qua hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân tại cơ sở.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm soát quyền lực nhà nước, khẳng định đây là thuộc tính bản chất không thể tách rời của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Phân tích sâu sắc bước phát triển của tư duy lập hiến Việt Nam qua 5 bản Hiến pháp, đặc biệt là dấu mốc hiến định nguyên tắc kiểm soát quyền lực tại Hiến pháp năm 2013.
• Nhận diện chân thực thực trạng vận hành của các thiết chế kiểm soát bên trong bộ máy nhà nước và vai trò giám sát bên ngoài từ Đảng, Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền với mục tiêu chuẩn hóa thể chế và nâng cao trách nhiệm giải trình công vụ trong giai đoạn 2020-2030.
• Đóng góp quan trọng vào kho tàng lý luận và thực tiễn luật học, thúc đẩy tiến trình xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, liêm chính và phục vụ Nhân dân.

Các cơ quan lập pháp, tư pháp và giới nghiên cứu học thuật được khuyến khích tiếp tục khai thác, kế thừa các luận điểm của công trình này nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam vững mạnh trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền Chương 2: Thực trạng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam - Thực trạng và phương hướng giải pháp tăng cường hiệu lực kiểm soát quyền lực nhà nước. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƢỚC TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1. Kiểm soát quyền lực là biểu hiện cơ bản của nhà nƣớc pháp quyền 1. Khái niệm nhà nước pháp quyền Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền luôn gắn liền với tư tưởng phát triển dân chủ đã hình thành ngay từ thời cổ đại, thể hiện trong quan điểm của các nhà tư tưởng của thời cổ đại như Xôcrat (469-399 Tr.CN), Arixtốt (384-322 Tr.CN), Xixêrôn (l06-43 Tr.

Những tư tưởng này đã được các nhà tư tưởng chính trị và pháp lý tư bản sau này như John Locke (1632 -1704), Montesquieu (1698 -1755), J. Hiện nay, trong lý luận có nhiều quan điểm cách tiếp cận khác nhau về khái niệm và các yếu tố cơ bản của nhà nước pháp quyền. Cụ thể các quan điểm thường nhấn mạnh đến một trong những yếu tố cơ bản sau đây của nhà nước pháp quyền: tính tối cao của luật, nghĩa vụ tuân thủ pháp luật của chính nhà nước, cơ chế phân chia quyền lực, kìm chế và đối trọng giữa các nhánh quyền lực: Lập pháp, Hành pháp, tư pháp, dân chủ, xã hội công dân, quyền con người.TS Hoàng Thị Kim Quế Nhà nước pháp quyền được định nghĩa như sau: Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước với sự phân công lao động khoa học hợp lí giữa các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp có cơ chế kiểm soát quyền lực, nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật, nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, pháp luật có tính khách quan, nhân đạo, công bằng, tất cả vì lợi ích chính đáng của con người [14, tr. Những giá trị phổ biến của Nhà nƣớc pháp quyền Thứ nhất, Nhà nước pháp quyền dựa trên nền tảng của chủ nghĩa lập hiến.

Sự hiện diện của Hiến pháp được coi là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của nền dân 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chủ và Nhà nước pháp quyền, bởi vì Hiến pháp thể hiện ý chí của mình, là cơ sở bảo đảm tính hợp pháp của nhà nước. Hiến pháp là văn bản khế ước của nhân dân, được đa số nhân dân thông qua theo những trình tự đặc biệt. Như vậy, chủ nghĩa lập hiến đồng nghĩa với việc coi nhân dân là nguồn gốc của quyền lực nhà nước, là chủ thể của quyền lực nhà nước. Làm theo Hiến pháp là tuân theo ý chí gốc rễ của chủ thể quyền lực, làm trái hoặc khác với Hiến pháp là xâm phạm chủ quyền của nhân dân.

Nhà nước pháp quyền trước hết là nhà nước được tạo nên bằng ý chí chung của nhân dân, nhằm bảo vệ tự do tài sản của mỗi thành viên của nó. Mỗi thành viên tuân thủ ý chí chung (được nhà nước thể hóa thành pháp luật) cũng tức là tuân thủ ý chí của riêng mình mà vẫn tự do. Quá trình chuyển nhà nước từ cá nhân vua chúa, từ ý chí tối cao thành nhà nước của nhân dân trở thành quá trình xóa bỏ các chế độ độc đoán, chuyên quyền và tách nhà nước ra khỏi sự nhà thờ, tách xã hội dân sự ra khỏi xã hội thần dân. Nhà nước không có mục đích tự thân nào, mà chỉ là công cụ phục vụ nhân dân, phục vụ yêu cầu phát triển của xã hội.

Nếu ở thời cổ đại, hình thức nhà nước hỗn hợp (kết hợp ba hình thức quân chủ, quý tộc và cộng hòa) được coi là thích hợp, thì ở thời cận đại và hiện đại hình thức cộng hòa dân chủ được coi là thích hợp và đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội. Sự ra đời của Nhà nước pháp quyền đồng thời phủ nhận nhà nước chuyên chế, cực quyền, độc quyền phát xít. Tiêu chí đầu tiên của một Nhà nước pháp quyền là nhà nước mà toàn bộ quyền lực của nó thuộc về nhân dân và trở thành vấn đề mang tính pháp lý. Đây thực sự là một bước tiến lớn lao trong lịch sử chính trị của nhân loại.

Trong các nhà nước không pháp quyền, nhân dân không chỉ là chủ thể, mà chỉ là khách thể của quyền lực. Bởi vì, chỉ khi nào có quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân thì nhân dân mới có quyền kiểm tra và giám sát quyền lực đó. Hoặc nói khác đi, sở dĩ đặt ra vấn đề phải đặt nhà nước dưới sự giám sát của nhân dân vì đó là sự giám sát của người chủ quyền lực. Pháp luật không chỉ có mục đích tự thân mà chỉ là công cụ thực hiện quyền lực.

Do đó, nếu Chính phủ sai thì nhân dân phải có thái độ, kể cả thay đổi chính phủ, pháp luật không phù hợp với Hiến pháp thì phải đình chỉ hiệu lực thi hành. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ hai, pháp luật giữ vị trí chi phối và có hiệu lực pháp lý tối thượng trong xã hội, Nhà nước cũng phải chịu sự ràng buộc của pháp luật. Với sự ra đời của học thuyết Nhà nước pháp quyền, mối quan hệ giữa nhà nước và pháp luật đã có sự thay đổi căn bản. Pháp luật do nhà nước ban hành giữ vị trí và có hiệu lực thống trị không chỉ đối với xã hội mà còn đối với cả nhà nước.

Đây là sự kết hợp giữa tổ chức quyền lực của xã hội và giai cấp cầm quyền với hệ thống các quy tắc ứng xử trong xã hội thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền, với công lý và công bằng. Quyền lực nhà nước không chỉ dựa trên công bằng thì chỉ là bạo lực thô bạo. Công lý và lẽ phải mà không có sự đảm bảo của quyền lực nhà nước thì bất lực. Nhà nước ban hành pháp luật không chỉ để tổ chức và quản lý xã hội mà còn để tổ chức và quản lý bản thân mình.

Pháp luật trở thành công cụ chế ước, quy định kiểm tra, giám sát tổ chức và phương thức hoạt động của Nhà nước. Nhà nước pháp quyền tự đặt mình dưới pháp luật, chứ không đứng trên và đứng ngoài pháp luật. Pháp luật không chỉ là công cụ để duy trì và phát triển xã hội mà còn là công cụ duy trì sự tồn tại của chính Nhà nước. Chức năng, quyền hạn của nhà nước chỉ nằm trong khuôn khổ pháp quyền.

Đặt mình trong chế độ pháp quyền, nhà nước là mạnh nhất, ngoài lĩnh vực pháp quyền, nhà nước luôn luôn nằm trong nguy cơ của sự chuyên quyền và mất dân chủ. Nhà nước pháp quyền là nhà nước được xây dựng trên cơ sở lý trí, hợp hiến, hợp pháp và chế độ trách nhiệm pháp lý. Trong Nhà nước pháp quyền, viên chức nhà nước chỉ được làm những gì pháp luật cho phép, còn công dân lại được làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm. Vượt quá giới hạn cho phép, nhà nước sẽ thoái hóa, biến chất.

Với nguyên tắc pháp luật chi phối, mối quan hệ giữa công dân và nhà nước cũng có sự thay đổi. Nhà nước và công dân đều có quyền hạn và nghĩa vụ trước pháp luật. Pháp luật trong Nhà nước pháp quyền là ý chí, nguyện vọng, quyền lợi và nghĩa vụ của công dân được luật hóa, là tiếng nói của công lý và lý trí. Pháp luật là một thực thể hay một đại lượng chung có tính phổ biến bảo đảm sự tự do và bình đẳng của mọi thành viên trong xã hội.

Trong quy phạm của xã hội là tính tất yếu được hình thành qua vô số ngẫu nhiên. Pháp luật chứa đựng những giá trị ổn định, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuẩn mực hóa những quan hệ xã hội và có các chức năng đặc biệt tổ chức, bảo vệ, trọng tài. Nhà nước pháp quyền quản lý xã hội bằng pháp luật là quản lý bằng ý chí phổ biến của nhân dân được thể chế hóa, chứ không phải bằng chỉ lệnh, luật lệnh của cá nhân tùy tiện. Nhờ pháp luật mà cái vốn là của một giai cấp trờ thành của một toàn xã hội.

Nhà nước và công dân đều tuân thủ pháp luật có nghĩa là cũng tuân theo những quy tắc đã đặt ra. Pháp luật trong nhà nước pháp quyền là ý chí của nhân dân được thể chế hóa là một tiến bộ lịch sử. Nó đề cao giá trị của con người trong mối quan hệ với nhà nước. Về hình thức, pháp luật trong nhà nước pháp quyền chi phối toàn bộ hoạt động của xã hội và nhà nước.

Về nội dung, pháp luật thể hiện và đáp ứng nhu cầu khách quan của xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển. Về cấu trúc, pháp luật trong Nhà nước pháp quyền là một thể thống nhất và có thứ bậc, trong đó Hiến pháp giữ vị trí cao nhất chi phối toàn bộ các đạo luật và các quy định dưới luật. Quản lý xã hội bằng pháp luật và nhà nước tự đặt mình dưới pháp luật là một tiến bộ, một giá trị xã hội. Với nguyên tắc pháp luật thống trị, tính ổn định về tổ chức và hoạt động của nhà nước được duy trì, tính thống nhất, hiệu lực và hiệu quả của các chính sách được bảo đảm, quan hệ nhà nước - công dân chuyển từ quan hệ quyền lực sang quan hệ pháp lý, nhà nước ban hành luật, nhưng sau khi luật được ban hành thì chính nhà nước cũng phải chịu sự điều chỉnh của đạo luật đó.

Đó là quan niệm có tính nền tảng của học thuyết về Nha nước pháp quyền. Quan niệm cho rằng bản thân nhà nước cũng phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật có rất nhiều yêu cầu nhưng về cơ bản có thể tóm tắt lại rằng, Nhà nước pháp quyền là tính tối tối cao của pháp luật, nó là tối thượng đối với mọi người, kể cả các quan chức, người lãnh đạo. Tuy nhiên, quan điểm đặt nhà nước và các quan chức của nhà nước dưới sự điều chỉnh của pháp luật sẽ không có ý nghĩa nếu không có cách thức gì để kiểm tra tính hợp pháp và sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động của các cơ quan và viên chức nhà nước. Chính vì vậy, cơ chế bảo hiểm đã ra đời, các cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước đã được thiết kế và áp dụng đối với tất cả các nhánh quyền lực.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.