Kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng tmcp công thương việt nam chi nhánh đông sài gòn

Hoạt động nhận tiền gửi tại Vietinbank Đông Sài Gòn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì… 80 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Đỗ Thị Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Đoan Trang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán
• Đề tài: Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Nhận Tiền Gửi Tại Ngân Hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi Nhánh Đông Sài Gòn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa và đóng góp của đề tài
• 1.5.1. Về mặt lý luận
• 1.5.2. Về mặt thực tiễn
• 1.6. Cấu trúc khoá luận
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu
• 2.2. Khái quát về hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng thương mại
• 2.3. Khái niệm hoạt động nhận tiền gửi trong ngân hàng
• 2.4. Những rủi ro liên quan đến hoạt động nhận tiền gửi
• 2.5. Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng thương mại
• 2.5.1. Khái niệm về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.5.2. Khái niệm kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi
• 2.5.3. Mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hoạt động nhận tiền gửi
• 2.5.4. Các nhân tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ trong nghiệp vụ nhận tiền gửi
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG – CHI NHÁNH ĐÔNG SÀI GÒN
• 3.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank)
• 3.2. Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.3. Bộ máy tổ chức tại Vietinbank Đông Sài Gòn
• 3.4. Tình hình hoạt động kinh doanh tại Vietinbank Đông Sài Gòn
• 3.5. Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.5.1. Cơ cấu tổ chức các phòng ban liên quan đến kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.5.2. Những quy định liên quan đến hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.5.3. Các nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.5.4. Kết quả khảo sát về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam– Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.5.4.1. Tổng quan về khảo sát
• 3.5.4.2. Kết quả khảo sát
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KHUYẾN NGHỊ GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG – CHI NHÁNH ĐÔNG SÀI GÒN
• 4.1. Kết quả đạt được về hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công Thương – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 4.2. Những hạn chế tồn tại trong hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công Thương – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• 4.3. Khuyến nghị góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Nhận Tiền Gửi Tại Vietinbank Đông Sài Gòn

Hoạt động nhận tiền gửi tại Vietinbank Đông Sài Gòn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn vốn và phát triển bền vững. Kiểm soát nội bộ (KSNB) là yếu tố then chốt giúp ngân hàng đảm bảo an toàn tài chính và nâng cao niềm tin của khách hàng. Việc thiết lập một hệ thống KSNB hiệu quả không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh khác.

1.1. Khái niệm và vai trò của Kiểm Soát Nội Bộ

Kiểm soát nội bộ là quy trình nhằm đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong hoạt động ngân hàng. Nó giúp phát hiện và ngăn chặn gian lận, sai sót, đồng thời bảo vệ tài sản của ngân hàng và khách hàng.

1.2. Tầm quan trọng của hoạt động nhận tiền gửi

Hoạt động nhận tiền gửi là nguồn vốn chính cho ngân hàng, giúp cung cấp dịch vụ tài chính cho khách hàng. Việc duy trì lòng tin của khách hàng trong hoạt động này là rất cần thiết để ngân hàng phát triển bền vững.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Nhận Tiền Gửi

Mặc dù Vietinbank Đông Sài Gòn đã có những biện pháp KSNB nhất định, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các rủi ro trong hoạt động nhận tiền gửi có thể ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Việc nhận diện và xử lý kịp thời các rủi ro này là rất quan trọng.

2.1. Rủi ro gian lận trong hoạt động nhận tiền gửi

Gian lận có thể xảy ra khi nhân viên ngân hàng cấu kết với nhau để chiếm đoạt tài sản của khách hàng. Các vụ việc như vậy đã xảy ra trong quá khứ, gây thiệt hại lớn cho ngân hàng và khách hàng.

2.2. Thiếu sót trong quy trình kiểm soát

Một số quy trình KSNB hiện tại vẫn còn thiếu sót, dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các sai phạm. Điều này cần được cải thiện để đảm bảo an toàn cho hoạt động nhận tiền gửi.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Nội Bộ Tại Vietinbank Đông Sài Gòn

Để nâng cao hiệu quả KSNB trong hoạt động nhận tiền gửi, Vietinbank Đông Sài Gòn cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp. Việc cải tiến quy trình và đào tạo nhân viên là rất cần thiết.

3.1. Cải tiến quy trình kiểm soát nội bộ

Cần thiết lập các quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động nhận tiền gửi. Việc này sẽ giúp phát hiện sớm các rủi ro và sai phạm.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhân viên

Đào tạo nhân viên về KSNB và các quy định liên quan là rất quan trọng. Nhân viên cần hiểu rõ vai trò của mình trong việc đảm bảo an toàn cho hoạt động ngân hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Soát Nội Bộ Tại Vietinbank Đông Sài Gòn

Việc áp dụng KSNB hiệu quả không chỉ giúp Vietinbank Đông Sài Gòn bảo vệ tài sản mà còn nâng cao uy tín và sự tin tưởng của khách hàng. Các kết quả nghiên cứu cho thấy KSNB đã có những cải thiện đáng kể trong thời gian qua.

4.1. Kết quả khảo sát về hiệu quả KSNB

Kết quả khảo sát cho thấy đa số nhân viên đánh giá cao hệ thống KSNB hiện tại, tuy nhiên vẫn cần cải thiện một số khía cạnh để đạt hiệu quả tối ưu hơn.

4.2. Những cải tiến đã được thực hiện

Vietinbank Đông Sài Gòn đã thực hiện nhiều cải tiến trong quy trình KSNB, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động nhận tiền gửi.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Nhận Tiền Gửi Tại Vietinbank Đông Sài Gòn

Kiểm soát nội bộ trong hoạt động nhận tiền gửi tại Vietinbank Đông Sài Gòn là một yếu tố quan trọng giúp ngân hàng phát triển bền vững. Việc cải thiện KSNB sẽ giúp ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng hơn và giảm thiểu rủi ro.

5.1. Tóm tắt những điểm chính

Hoạt động nhận tiền gửi cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn tài chính. Các biện pháp KSNB hiện tại đã có những cải thiện nhưng vẫn cần tiếp tục nâng cao.

5.2. Định hướng tương lai cho KSNB

Trong tương lai, Vietinbank Đông Sài Gòn cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao hiệu quả KSNB, từ đó đảm bảo an toàn cho hoạt động ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống kinh tế thị trường, ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò trung gian tài chính thiết yếu, thực hiện điều hòa vốn thông qua việc huy động các nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế để cung cấp tín dụng và thanh toán. Trong các hình thức huy động vốn, hoạt động nhận tiền gửi là nguồn vốn chủ đạo nhất, quyết định năng lực cung ứng dịch vụ tài chính và duy trì sự ổn định thanh khoản của tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro tác nghiệp, rủi ro thanh khoản và nguy cơ gian lận từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Tác giả luận văn đã dẫn chứng hai vụ việc thực tiễn nổi cộm trong ngành ngân hàng Việt Nam: vụ thất thoát hơn 400 tỷ đồng tiền gửi của khách hàng tại Ngân hàng OceanBank – Chi nhánh Hải Phòng (năm 2017) do sự cấu kết chiếm đoạt tài sản của cán bộ nhân viên, và vụ lừa đảo chiếm đoạt 264 tỷ đồng tiền gửi tại Ngân hàng Eximbank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh (năm 2018) do nguyên Phó giám đốc thực hiện. Những sự cố này xuất phát từ các lỗ hổng trong kiểm soát nội bộ (KSNB), làm suy giảm niềm tin của người gửi tiền và đe dọa sự an toàn hoạt động của toàn hệ thống ngân hàng.

Xuất phát từ thực trạng đó, khóa luận tập trung nghiên cứu công tác KSNB nghiệp vụ nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) – Chi nhánh Đông Sài Gòn, nhằm phân tích sự vận hành thực tế của hệ thống kiểm soát và tìm ra các giải pháp khắc phục kẽ hở.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá thực trạng quy trình KSNB trong hoạt động nhận tiền gửi tại VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại đơn vị.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Một là: Đánh giá ưu điểm, hạn chế của quy trình KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn.
   • Hai là: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn.

Các câu hỏi nghiên cứu tương ứng gồm:

• KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại VietinBank Đông Sài Gòn có những ưu và nhược điểm gì?
• Giải pháp nào góp phần nâng cao hiệu quả cho việc KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại VietinBank Đông Sài Gòn?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đông Sài Gòn.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại trụ sở VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn (địa chỉ: số 35 Nguyễn Văn Bá, phường Bình Thọ, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh).
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu và khảo sát thực địa được thực hiện từ ngày 19/06/2023 đến ngày 20/08/2023; dữ liệu hoạt động kinh doanh của chi nhánh được thu thập trong giai đoạn 2020 – 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khung chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp lý chuyên ngành:

• Khung kiểm soát nội bộ COSO (2013, 2016): Tiếp cận KSNB như một quy trình do Hội đồng quản trị, ban giám đốc và các nhân viên vận hành, cấu thành bởi 5 bộ phận: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, và Hoạt động giám sát.
• Chuẩn mực của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Basel Committee on Banking Supervision - Basel 1998, 2004): Vận dụng định nghĩa và phân loại rủi ro tác nghiệp phát sinh do quy trình, con người, hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc các biến cố bên ngoài.
• Cơ sở pháp lý Việt Nam:
  • Khoản 13 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (quy định về nghiệp vụ nhận tiền gửi).
  • Khoản 1 Điều 3 Thông tư số 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (quy định về hệ thống KSNB của NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài).
  • Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 (VSA 315) về xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu thông qua hiểu biết về đơn vị và môi trường của đơn vị.
  • Các quy định nội bộ của VietinBank: Cẩm nang nghiệp vụ tiền gửi; Sổ tay Kiểm toán nội bộ VietinBank; Quy định về Quản lý thông tin khách hàng; Quyết định số 056/2022/QĐ-HĐQT-NHCT về tập hợp, luân chuyển chứng từ kế toán và kiểm soát kế toán tổng hợp; Quyết định số 073/QĐ-HĐQT-NHCT ngày 04/05/2018 ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Kiểm soát.

Về nhận diện rủi ro ngân hàng, tác giả phân tích ba nhóm rủi ro chính trong nghiệp vụ tiền gửi: rủi ro lãi suất (sự chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay theo Hoàng Xuân Phong, 2012), rủi ro thanh khoản (sự thiếu hụt nguồn vốn chi trả khi khách hàng rút tiền theo Džmuráňová, 2014), và rủi ro tác nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện bao gồm:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu, tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trước đây (Nguyễn Thị Hương Liên, 2015; Vũ Thị Thanh Thủy, 2016; Đinh Thị Trà My, 2018; Quách Lâm Diễm Quỳnh, 2021; Đỗ Thị Bích Hợp, 2021; Chiemela Chimezie Otuonye), phân tích các khái niệm, khung lý thuyết COSO và các quy chế ngân hàng.
• Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp số liệu: Thu thập báo cáo tài chính, báo cáo quản trị nội bộ của phòng Kế toán và phòng Tổ chức hành chính VietinBank Đông Sài Gòn để phân tích thực trạng.
• Phương pháp điều tra khảo sát: Thiết kế phiếu khảo sát theo thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất thấp đến 5: Rất cao) gửi trực tiếp đến cán bộ nhân viên công tác tại chi nhánh. Điểm trung bình (ĐTB) của từng tiêu chí được tính theo công thức: $$\text{ĐTB} = \sum (% \text{ lựa chọn mức } i \times i) \quad (i = 1 \dots 5)$$

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ 25 phiếu khảo sát hợp lệ của các cán bộ quản lý và nhân viên tại các bộ phận liên quan trực tiếp đến nghiệp vụ tiền gửi của chi nhánh.
• Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020 – 2022, hồ sơ quy trình luân chuyển chứng từ, số liệu nhân sự và các văn bản quy định nghiệp vụ do VietinBank ban hành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về đề tài

Chương mở đầu tập trung trình bày tính cấp thiết của việc hoàn thiện hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ nhận tiền gửi tại các NHTM trong bối cảnh cạnh tranh thị phần gay gắt và các vụ án sai phạm tài chính gây thất thoát hàng trăm tỷ đồng trong ngành ngân hàng. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, hai mục tiêu cụ thể, hai câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian tại VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn và phạm vi thời gian khảo sát (19/06/2023 – 20/08/2023). Bên cạnh đó, chương 1 cũng khái quát phương pháp tiếp cận và khẳng định ý nghĩa học thuật lẫn thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp bức tranh vận hành kiểm soát tại đơn vị nghiên cứu.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu trước và cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng thương mại

Chương 2 tổng hợp các nghiên cứu trong nước và quốc tế về KSNB hoạt động huy động vốn, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu khi các đề tài trước chủ yếu tiếp cận KSNB nói chung mà ít đánh giá định lượng chuyên sâu vào tính hữu hiệu của từng thành phần kiểm soát trong nghiệp vụ nhận tiền gửi tại một chi nhánh cụ thể. Về mặt lý luận, chương này phân tích khái niệm hoạt động nhận tiền gửi theo Luật Các tổ chức tín dụng 2010, nhận diện ba loại rủi ro trọng yếu (lãi suất, thanh khoản, tác nghiệp), làm rõ ba mục tiêu của KSNB tiền gửi (an toàn - hiệu quả, thông tin trung thực - kịp thời, tuân thủ pháp luật). Nội dung trọng tâm là luận giải chi tiết 5 bộ phận cấu thành KSNB theo khung COSO 2013 gắn với đặc thù nghiệp vụ ngân hàng:

• Môi trường kiểm soát: Tính chính trực, giá trị đạo đức, năng lực chuyên môn, sự giám sát của ban quản trị, cơ cấu tổ chức, chính sách nhân sự và phân định quyền hạn.
• Đánh giá rủi ro: Nhận diện, phân tích tác động và quản lý rủi ro đối với nghiệp vụ tiền gửi.
• Hoạt động kiểm soát: Phân chia trách nhiệm, sự phê chuẩn đúng đắn (phê duyệt chung và phê duyệt cụ thể), kiểm soát chứng từ sổ sách, bảo vệ vật chất tài sản, kiểm soát hệ thống thông tin (kiểm soát chung, kiểm soát ứng dụng), kiểm tra độc lập và đối chiếu số liệu.
• Thông tin và truyền thông: Luân chuyển thông tin hai chiều (dọc và ngang), thông tin kế toán tài chính - quản trị, kênh truyền thông với khách hàng và cơ quan quản lý.
• Hoạt động giám sát: Giám sát thường xuyên trong hoạt động hàng ngày và giám sát định kỳ thông qua kiểm toán nội bộ độc lập.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công thương – Chi nhánh Đông Sài Gòn

Chương 3 trình bày lịch sử hình thành VietinBank (thành lập ngày 26/02/1988 theo Nghị định 53/HĐBT) và VietinBank – CN Đông Sài Gòn (tiền thân là Chi nhánh 14 TP.HCM thành lập ngày 26/03/1988, đổi tên ngày 11/02/2010 theo Quyết định 180/QĐ-HĐQT). Chi nhánh có tổng số 114 nhân sự, tổ chức theo mô hình gồm Ban Giám đốc và 3 khối nghiệp vụ (Khối Quan hệ khách hàng, Khối Tác nghiệp, Khối Quản lý nội bộ) cùng 4 Phòng giao dịch trực thuộc (Tô Ngọc Vân, Nguyễn Duy Trinh, Lê Văn Việt, Đỗ Xuân Hợp).

Về quy trình kiểm soát nghiệp vụ nhận tiền gửi: Cơ cấu tổ chức tách bạch qua 3 khâu: tác nghiệp, kiểm soát và hậu kiểm. Bộ máy kế toán có 12 quầy giao dịch (5 quầy khách hàng doanh nghiệp, 1 quầy khách hàng ưu tiên, 6 quầy khách hàng cá nhân) do các giao dịch viên (GDV) kiêm kế toán viên đảm trách, cùng 4 Phó phòng kế toán làm kiểm soát viên (KSV) kiểm tra và ký duyệt cả chứng từ giấy lẫn chứng từ điện tử. Quy trình nhận tiền gửi được chuẩn hóa cho hai trường hợp:

• Gửi tiền lần đầu: Tiếp nhận yêu cầu $\rightarrow$ Tạo mã khách hàng (CIF) $\rightarrow$ Mở tài khoản $\rightarrow$ Thu tiền $\rightarrow$ Quét mẫu dấu/chữ ký $\rightarrow$ KSV kiểm soát, duyệt mở tài khoản và lưu trữ hồ sơ.
• Gửi tiền lần sau: Bỏ qua bước đăng ký thông tin mới; nếu gửi hộ, người nộp phải xuất trình giấy tờ tùy thân hợp lệ (CCCD/CMND/hộ chiếu) của chủ tài khoản.

Quy trình kiểm soát tuân thủ nguyên tắc kiểm soát trước (GDV kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ, số dư tài khoản) và kiểm soát sau (KSV thẩm định độc lập thao tác và chứng từ). Về công nghệ, chi nhánh đã chuyển đổi từ hệ thống Corebanking cũ sang hệ thống Core SunShine (giải pháp công nghệ của Mỹ), giúp tự động hóa quy trình, tăng tốc độ xử lý giao dịch và hỗ trợ đối chiếu, truy soát dữ liệu.

Phần khảo sát thực nghiệm thu được 25 phiếu hợp lệ từ nhân sự có chuyên môn trực tiếp. Số liệu được tổng hợp chi tiết qua các bảng:

Tiêu chí phân loại	Nhóm phân loại	Số lượng (người)	Tỷ lệ (%)
Chức vụ	Trưởng / Phó phòng	7	28%
	Cán bộ nhân viên	18	72%
Bộ phận công tác	Phòng Giao dịch khách hàng	17	68%
	Phòng Tiền tệ kho quỹ	4	16%
	Phòng Hậu kiểm	4	16%
Trình độ học vấn	Đại học	15	60%
	Sau đại học	10	40%
	Cao đẳng / Trung cấp	0	0%
Thâm niên công tác	Dưới 1 năm	0	0%
	Từ 1 đến 2 năm	3	12%
	Trên 2 năm	22	88%

Bảng: Tổng hợp cơ cấu nhân sự tham gia khảo sát tại chi nhánh (Nguồn: Khóa luận, Chương 3)

Kết quả khảo sát thành phần Môi trường kiểm soát:

• Lãnh đạo chấp hành tốt quy định, gương mẫu (MT1): ĐTB đạt 4,88 (88% Rất cao, 12% Cao).
• Chú trọng năng lực tuyển dụng (MT2): ĐTB đạt 4,68 (68% Rất cao, 32% Cao).
• Phổ biến đạo đức nghề nghiệp (MT3): ĐTB đạt 4,48 (52% Rất cao, 44% Cao, 4% Trung bình).
• Chính sách đào tạo, kiểm tra định kỳ 2 năm/lần (MT4): ĐTB đạt 4,64 (68% Rất cao, 28% Cao, 4% Trung bình).
• Chính sách khen thưởng, kỷ luật minh bạch (MT5): ĐTB đạt 4,48 (52% Rất cao, 44% Cao, 4% Trung bình).

Kết quả khảo sát thành phần Đánh giá rủi ro:

• Cập nhật quy định quản lý rủi ro nhanh chóng (ĐG1): ĐTB đạt 4,52 (56% Rất cao, 40% Cao, 4% Trung bình).
• Nhận dạng, cảnh báo rủi ro kịp thời (ĐG2): ĐTB đạt 4,24 (40% Rất cao, 44% Cao, 16% Trung bình).
• Phổ biến biện pháp xử lý khi có biến động bất lợi (ĐG3): ĐTB đạt 4,28 (40% Rất cao, 48% Cao, 12% Trung bình).

Chương 4: Nhận xét và khuyến nghị góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng TMCP Công thương – Chi nhánh Đông Sài Gòn

Dựa trên kết quả khảo sát và phân tích vận hành, chương 4 tổng hợp các thành tựu: hệ thống KSNB của chi nhánh bám sát khuôn khổ COSO 2013 và chuẩn mực Basel 1998; quy trình giao dịch tiền gửi được ban hành văn bản chặt chẽ; việc phân định 3 khâu tác nghiệp - kiểm soát - hậu kiểm rõ ràng; ứng dụng Core SunShine tăng cường tính chuẩn xác.

Đồng thời, tác giả chỉ ra các hạn chế tồn tại:

• Khâu phê duyệt của KSV (Phó phòng kế toán) chiếm nhiều thời gian do phải đối chiếu song song cả chứng từ giấy và chứng từ điện tử, dễ dẫn đến tình trạng ùn ứ cục bộ vào các khung giờ cao điểm khi nhiều GDV đẩy lệnh cùng lúc.
• Hoạt động nhận dạng và cảnh báo rủi ro vẫn còn tỷ lệ đánh giá ở mức trung bình (12% - 16%), cho thấy tính chủ động phòng ngừa rủi ro của cán bộ cấp cơ sở chưa thực sự đồng đều.
• Công tác tập huấn chuyên môn tuy duy trì định kỳ nhưng việc bồi dưỡng kỹ năng nhận diện rủi ro công nghệ và gian lận tinh vi cần được cập nhật thường xuyên hơn.

Từ đó, chương 4 đề xuất các nhóm khuyến nghị tập trung vào: rút gọn và tối ưu hóa quy trình luân chuyển, phê duyệt chứng từ kế toán; phân cấp hạn mức phê duyệt hợp lý cho kiểm soát viên; nâng cao tần suất rà soát, đánh giá rủi ro tác nghiệp; và tăng cường đào tạo chuyên sâu về đạo đức nghề nghiệp và quy chuẩn kiểm toán nội bộ.

Kết quả và đóng góp

Công trình nghiên cứu mang lại các kết quả định lượng và thực tiễn cụ thể:

• Đo lường mức độ hữu hiệu của hệ thống KSNB: Kết quả điều tra thực nghiệm trên mẫu khảo sát gồm 25 nhân sự có trình độ cao (100% từ đại học trở lên, 88% có thâm niên trên 2 năm) xác nhận hệ thống KSNB tại VietinBank Đông Sài Gòn hoạt động hữu hiệu. Điểm trung bình các thành tố đều ở mức cao: Môi trường kiểm soát dao động từ 4,48 đến 4,88/5,0 điểm; Đánh giá rủi ro dao động từ 4,24 đến 4,52/5,0 điểm.
• Làm rõ thực trạng mô hình vận hành kiểm soát: Đề tài phản ánh chi tiết cơ chế phân công lao động tại phòng Kế toán gồm 12 quầy giao dịch, 4 Phó phòng phụ trách kiểm soát chứng từ; việc áp dụng nguyên tắc kiểm soát kép và đối chiếu độc lập; vai trò của hệ thống Core SunShine trong việc giám sát tự động luồng giao dịch tiền gửi.
• Hệ thống hóa các giải pháp hoàn thiện: Tác giả đề xuất nhóm giải pháp thực tế nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thời gian phê duyệt hai lần (giấy và điện tử), phân định rõ trách nhiệm kiểm soát trước - kiểm soát sau và đẩy mạnh công tác hậu kiểm độc lập.
• Đóng góp của đề tài: Về mặt lý luận, khóa luận bổ sung tài liệu nghiên cứu thực nghiệm đánh giá KSNB trong một nghiệp vụ ngân hàng cụ thể theo chuẩn mực COSO 2013 kết hợp hướng dẫn Thông tư 13/2018/TT-NHNN. Về mặt thực tiễn, kết quả khảo sát cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực giúp ban lãnh đạo VietinBank Chi nhánh Đông Sài Gòn nhận diện các điểm hạn chế trong khâu phê duyệt chứng từ và quản trị rủi ro để cải tiến quy trình.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu thực tế:

• Quy mô mẫu khảo sát: Dung lượng mẫu điều tra còn khiêm tốn ($n = 25$), tập trung chủ yếu vào các nhân sự thuộc phòng Giao dịch khách hàng, phòng Tiền tệ kho quỹ và phòng Hậu kiểm tại một chi nhánh duy nhất, chưa mở rộng ra toàn bộ các phòng giao dịch trực thuộc.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu khảo sát sơ cấp được thu thập trong khoảng thời gian 2 tháng (19/06/2023 – 20/08/2023), do đó chưa phản ánh được sự biến động của công tác kiểm soát qua các chu kỳ kinh doanh dài hạn.
• Phương pháp phân tích: Nghiên cứu dừng lại ở mức thống kê mô tả tần số và tính điểm trung bình thang đo Likert, chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (như phân tích nhân tố khám phá EFA, hồi quy tuyến tính bội hoặc mô hình cấu trúc tuyến tính SEM) để đo lường mức độ tác động của từng yếu tố đến tính hữu hiệu KSNB.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên quy mô nhiều chi nhánh trong cùng hệ thống VietinBank hoặc so sánh đối sánh giữa các NHTM có vốn nhà nước và NHTM cổ phần tư nhân; đồng thời áp dụng phương pháp phân tích định lượng chuyên sâu để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp phương pháp luận thực tế về cách chuyển hóa 5 thành phần của khung COSO 2013 vào việc thiết kế bảng câu hỏi khảo sát thực trạng KSNB tại một tổ chức tín dụng.
• Cán bộ quản lý rủi ro và kiểm soát viên tại các ngân hàng thương mại: Tham khảo chi tiết mô tả quy trình tiếp nhận và luân chuyển chứng từ tiền gửi (lần đầu và lần sau), cơ chế kiểm soát trước - sau, và việc tổ chức mô hình 3 khâu (tác nghiệp, kiểm soát, hậu kiểm) tại phòng kế toán ngân hàng.
• Những người thực hiện đề tài nghiên cứu tương tự: Sử dụng hệ thống văn bản quy chuẩn (Thông tư 13/2018/TT-NHNN, VSA 315, các quyết định nội bộ VietinBank) và danh mục tài liệu tham khảo để xây dựng cơ sở lý thuyết cho các nghiên cứu về kiểm soát nội bộ hoạt động huy động vốn.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng khung lý thuyết và chuẩn mực nào làm nền tảng đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ tiền gửi?
Khóa luận sử dụng khuôn khổ KSNB COSO 2013 (với 5 thành phần: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Hoạt động giám sát) kết hợp các nguyên tắc quản lý rủi ro của Ủy ban Basel (Basel 1998, 2004), Thông tư 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước và Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 315.

2. Mẫu khảo sát thực nghiệm tại VietinBank Chi nhánh Đông Sài Gòn được cơ cấu như thế nào?
Mẫu khảo sát gồm 25 cán bộ nhân viên, trong đó có 7 Trưởng/Phó phòng (28%) và 18 nhân viên (72%). Về bộ phận, 17 người thuộc Phòng Giao dịch khách hàng (68%), 4 người thuộc Phòng Tiền tệ kho quỹ (16%) và 4 người thuộc Phòng Hậu kiểm (16%). Toàn bộ người tham gia đều có trình độ từ đại học trở lên (60% đại học, 40% sau đại học) và 88% có thâm niên công tác trên 2 năm.

3. Tác giả đã dẫn chứng các vụ việc thực tế nào để minh chứng cho rủi ro trong hoạt động nhận tiền gửi ngân hàng?
Văn bản dẫn chứng hai vụ án tài chính lớn: vụ khách hàng tại OceanBank – Chi nhánh Hải Phòng bị rút ruột hơn 400 tỷ đồng vào năm 2017 do cán bộ nhân viên cấu kết chiếm đoạt, và vụ nguyên Phó giám đốc Eximbank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh lừa đảo chiếm đoạt 264 tỷ đồng tiền gửi tiết kiệm vào năm 2018.

4. Khâu nào trong quy trình giao dịch tiền gửi tại VietinBank Đông Sài Gòn tiêu tốn nhiều thời gian nhất?
Theo phản ánh trong khóa luận, khâu phê duyệt của Phó phòng kế toán (kiểm soát viên) chiếm nhiều thời gian nhất trong mỗi giao dịch do phải đồng thời kiểm tra, đối chiếu và phê duyệt trên cả hai hệ thống: chứng từ giấy và chứng từ điện tử, đặc biệt trong các trường hợp số lượng giao dịch phát sinh đồng thời lớn.

5. Hệ thống phần mềm công nghệ thông tin cốt lõi mà VietinBank sử dụng trong hoạt động nhận tiền gửi có tên là gì?
Ngân hàng đã thực hiện nâng cấp từ hệ thống Corebanking cũ sang hệ thống Core SunShine – giải pháp công nghệ ngân hàng lõi của Mỹ, giúp tự động hóa quy trình nghiệp vụ, tăng tốc độ xử lý giao dịch và nâng cao khả năng tra soát, kiểm soát dữ liệu.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đỗ Thị Thuý Hằng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về KSNB hoạt động nhận tiền gửi theo khung COSO 2013 và các quy định pháp lý hiện hành của ngành ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về bộ máy tổ chức, quy trình giao dịch 3 khâu (tác nghiệp, kiểm soát, hậu kiểm) và kết quả khảo sát định lượng tại VietinBank – Chi nhánh Đông Sài Gòn. Các phát hiện về điểm nghẽn thời gian phê duyệt chứng từ và tỷ lệ đánh giá rủi ro là căn cứ xác đáng để tác giả đưa ra các khuyến nghị hoàn thiện mang tính khả thi cho đơn vị. Công trình đáp ứng đầy đủ yêu cầu học thuật của một khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán và có giá trị tham khảo thực tiễn rõ ràng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu về đề tài 4 Chương 2: Tổng quan nghiên cứu trƣớc và cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng thƣơng mại. Chương 3: Kết quả nghiên cứu về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Công Thƣơng – Chi nhánh Đông Sài Gòn. Chương 4: Nhận xét và khuyến nghị góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng TMCP Công thƣơng – Chi nhánh Đông Sài Gòn. 5 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 Kết thúc Chƣơng 1, tác giả đã giới thiệu tổng quan về đề tài, nêu lên sự cần thiết của công tác kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tại ngân hàng thƣơng mại.

Chƣơng 1 này sẽ là tiền đề quan trọng phục vụ nghiên cứu cho các chƣơng tiếp theo. 6 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƢỚC VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Tổng quan nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã tham khảo các bài nghiên cứu trƣớc đây có cùng đề tài, bao gồm: Công trình nghiên cứu trong nước: "Bài học từ thất bại của hệ thống kiểm soát nội bộ ngân hàng thương mại" - Nguyễn Thị Hƣơng Liên (Tạp chí Nghiên cứu khoa học kiểm toán năm 2015). Công trình nghiên cứu này nêu lên những thất bại của hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thƣơng mại và đƣa ra một số khuyến nghị đối với hệ thống kiểm soát nội bộ NHTM ở Việt Nam.

Đề tài khoá luận tốt nghiệp của Vũ Thị Thanh Thuỷ (2016) "Kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại ngân hàng TMCP Quân Đội Chi nhánh An Phú". Bài nghiên cứu đã nhận xét đƣợc thực trạng chung về các vấn đề liên quan đến hệ thống KSNB tại MBBank An Phú, nguyên nhân tồn tại cùng những biện pháp để cải thiện giúp hệ thống KSNB tại CN hoạt động tốt hơn. Đinh Thị Trà My (2018) với đề tài: "Kiểm soát nội bộ hoạt động tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Bình Dương". Công trình nghiên đã đánh giá hệ thống KSNB liên quan đến hoạt động tiền gửi và đề xuất các giải pháp nâng cao tính hiệu lực của hoạt động kiểm soát nội bộ tiền gửi.

Quách Lâm Diễm Quỳnh (2021) với đề tài ''Kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Phòng giao dịch Lê Quang Định" – Khoá luận tốt nghiệp. Tác giả đã dùng các phƣơng pháp nhƣ quan sát, thu thập và xử lý số liệu, phỏng vấn,… từ đó đƣa ra những nhận xét về ƣu điểm và hạn chế của hệ thống KSNB tại đơn vị. Đề tài khoá luận tốt nghiệp của Đỗ Thị Bích Hợp: "Kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank) – Chi nhánh Thủ Thiêm" năm 2021. Bài nghiên cứu đã dùng phƣơng pháp quan sát, phân 7 tích và tổng hợp số liệu.

Tác giả đã phân tích, đánh giá ƣu và nhƣợc điểm của hoạt động KSNB tại đơn vị từ đó đƣa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao hệ thống KSNB. Theo góc nhìn của tác giả, các bài nghiên cứu trƣớc đã nêu lên đƣợc những vấn đề liên quan đến KSNB tại NHTM, mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đối với hệ thống KSNB nói chung. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về các nhân tố tác động đến tính hữu hiệu của KSNB hoạt động nhận tiền gửi hiện vẫn còn khá hạn chế, chƣa nghiên cứu đánh giá cụ thể tính hiệu lực của KSNB hoạt động nhận tiền gửi tại từng ngân hàng cụ thể.