Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Của Các Ngân Hàng Gặp Khó Khăn Tài Chính

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích kiểm soát chính sách cổ tức của ngân hàng trong bối cảnh khó khăn tài chính, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Văn Hùng
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Trần Thị Quế Giang
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính
• Đề tài: Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng Trong Khó Khăn Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh và vấn đề chính sách
• 1.2. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Lý thuyết cổ tức
• 2.2. Trường phái cổ tức không liên quan
• 2.3. Quan điểm về cổ tức có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. Khó khăn chung của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2009-2011
• 3.2. Tình hình chung về chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2009-2011
• 3.3. So sánh chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần với các tổ chức phi tài chính
• 3.4. So sánh chính sách cổ tức giữa các ngân hàng gặp khó khăn tài chính với các ngân hàng khác
• 3.5. So sánh chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam với các ngân hàng trên thế giới
• 4. CHƯƠNG 4: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH VÀ KẾT LUẬN
• 4.1. Khuyến nghị chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG NHÓM 1
• DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG NHÓM 2
• MÔ TẢ SỐ LIỆU VÀ CÁCH TÍNH
• PHÂN TÍCH MỘT SỐ TÌNH HUỐNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Chính sách cổ tức ngân hàng là một trong những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh khó khăn tài chính. Việc kiểm soát chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Trong giai đoạn 2009-2011, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam đã phải đối mặt với những thách thức lớn, dẫn đến việc áp dụng các chính sách cổ tức không hợp lý.

1.1. Định Nghĩa Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Chính sách cổ tức ngân hàng được hiểu là tỷ lệ lợi nhuận được phân phối cho cổ đông dưới dạng cổ tức. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tái đầu tư và phát triển của ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Cổ Tức

Chính sách cổ tức không chỉ phản ánh tình hình tài chính của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến lòng tin của nhà đầu tư và người gửi tiền. Một chính sách cổ tức hợp lý có thể tạo ra sự ổn định cho ngân hàng trong thời kỳ khó khăn.

II. Vấn Đề Chính Trong Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Trong bối cảnh khó khăn tài chính, nhiều ngân hàng đã phải đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến chính sách cổ tức. Việc trả cổ tức cao trong khi tình hình tài chính không ổn định đã dẫn đến nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

2.1. Rủi Ro Từ Chính Sách Cổ Tức Cao

Việc trả cổ tức cao trong thời kỳ khó khăn có thể dẫn đến tình trạng thiếu vốn, làm gia tăng rủi ro cho ngân hàng và người gửi tiền. Điều này đặc biệt nghiêm trọng khi ngân hàng không duy trì được tỷ lệ an toàn vốn.

2.2. Tác Động Của Chính Sách Cổ Tức Đến Hệ Thống Ngân Hàng

Chính sách cổ tức không hợp lý có thể gây ra sự bất ổn cho toàn bộ hệ thống ngân hàng, dẫn đến tình trạng khủng hoảng tài chính và mất lòng tin từ phía người gửi tiền.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng Hiệu Quả

Để kiểm soát chính sách cổ tức ngân hàng trong thời kỳ khó khăn, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm đảm bảo sự ổn định tài chính và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

3.1. Hạn Chế Trả Cổ Tức Đối Với Ngân Hàng Khó Khăn

Cần có quy định hạn chế việc trả cổ tức đối với các ngân hàng không duy trì được tỷ lệ an toàn vốn và không trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Chính Sách Cổ Tức

Cần tăng cường kỷ luật giám sát đối với các ngân hàng, không để cho các ngân hàng lách qua các quy định của cơ quan quản lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Việc áp dụng các chính sách cổ tức hợp lý có thể mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng và người gửi tiền. Các ngân hàng cần phải xem xét kỹ lưỡng tình hình tài chính trước khi quyết định trả cổ tức.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chính Sách Cổ Tức

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng gặp khó khăn tài chính thường trả cổ tức cao hơn so với các ngân hàng khác, điều này gây ra nhiều rủi ro cho toàn hệ thống.

4.2. Bài Học Từ Các Ngân Hàng Quốc Tế

Các ngân hàng quốc tế đã áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát chính sách cổ tức hiệu quả, từ đó có thể rút ra bài học cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Kiểm soát chính sách cổ tức ngân hàng trong thời kỳ khó khăn là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Cần có các biện pháp cụ thể để hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

5.1. Tương Lai Của Chính Sách Cổ Tức Ngân Hàng

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh chính sách cổ tức ngân hàng để phù hợp với tình hình kinh tế và đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Đối Với Ngân Hàng

Cần có các khuyến nghị chính sách rõ ràng để các ngân hàng có thể thực hiện chính sách cổ tức hợp lý, bảo vệ quyền lợi của cổ đông và người gửi tiền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2009-2011 chứng kiến những biến động sâu sắc của kinh tế Việt Nam sau tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam suy giảm mạnh từ 8,46% năm 2007 xuống còn 5,89% vào năm 2011, trong khi tỷ lệ lạm phát phi mã tăng từ 8,30% lên mức 18,68%. Trước sức ép bất ổn vĩ mô, các chính sách thắt chặt tiền tệ được kích hoạt đã đẩy mặt bằng lãi suất lên cao, có thời điểm lãi suất chào vay liên ngân hàng kỳ hạn một tháng chạm ngưỡng 40%/năm. Hậu quả là hơn 79.000 doanh nghiệp phải phá sản trong năm 2011 do tắc nghẽn dòng vốn, nợ xấu toàn ngành ngân hàng tăng vọt vượt mốc 10 tỷ USD (tương đương gần 10% GDP).

Nghịch lý lớn nảy sinh khi các ngân hàng thương mại cổ phần vẫn công bố lợi nhuận lớn và liên tục thực hiện chi trả cổ tức bằng tiền mặt với tỷ lệ rất cao cho các cổ đông. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là hiện tượng chi trả cổ tức cao bất thường phản ánh sức khỏe tài chính thực chất hay là hệ quả của hành vi dịch chuyển rủi ro khi có sự bảo trợ từ chính phủ. Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng chính sách phân phối cổ tức tại 40 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn 2009-2011, làm rõ sự khác biệt giữa nhóm ngân hàng khó khăn tài chính và nhóm bình thường. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp căn cứ định lượng, hỗ trợ cơ quan quản lý hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vốn và kiểm soát rủi ro đạo đức trong hệ thống tín dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa của hai trường phái tài chính kinh điển về cổ tức và các lý thuyết bất đối xứng thông tin trong lĩnh vực ngân hàng:

• Trường phái cổ tức không liên quan: Dựa trên nền tảng của Modigliani và Miller (1961) cùng phát triển của Black (1976), khẳng định giá trị doanh nghiệp được quyết định bởi năng lực sinh lời của tài sản chứ không phụ thuộc vào quyết định phân phối cổ tức trong thị trường hoàn hảo.
• Trường phái cổ tức có liên quan: Kế thừa mô hình của Lintner (1956) và nghiên cứu của Bar-Yosef và Huffman (1986), chứng minh trong điều kiện thị trường thực tế có ma sát, cổ tức phản ánh trực tiếp giá trị doanh nghiệp và thực hiện chức năng phát tín hiệu ra thị trường.
• Lý thuyết bảo trợ chính phủ và dịch chuyển rủi ro: Mô hình của Ronn và Verma (1986), kết hợp cùng khung phân tích của Merton (1977) và Keeley (1990), giải thích cơ chế bảo hiểm tiền gửi như một quyền chọn bán. Sự bảo trợ ngầm của chính phủ khiến chủ sở hữu ngân hàng có xu hướng gia tăng rủi ro đạo đức, rút vốn tự có thông qua chi trả cổ tức tiền mặt để chuyển rủi ro vỡ nợ sang người gửi tiền và ngân sách công.
• Lý thuyết đại diện và lựa chọn ngược: Phát triển từ góc nhìn của Jensen, Murphy và Kevin (1990) cùng Bhattacharyya và Elston (2011), chỉ ra ban điều hành kém năng lực thường có xu hướng chi trả cổ tức cao nhằm phát tín hiệu giả mạo về năng lực tài chính nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân.

Khung phân tích tập trung vào 5 khái niệm cốt lõi: Bất cân xứng thông tin, Rủi ro đạo đức (Moral Hazard), Dịch chuyển rủi ro (Risk Shifting), Giá trị vốn hóa đặc quyền (Franchise Value), và Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) kết hợp đệm vốn bảo tồn 2,5% theo chuẩn mực Basel III.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả chuyên sâu và nghiên cứu tình huống điển hình. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ đặc thù quy mô mẫu toàn bộ gồm 40 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam (loại trừ Ngân hàng Nông nghiệp và Ngân hàng Đầu tư Phát triển do chưa cổ phần hóa tính đến 2011), giúp phản ánh toàn diện bức tranh ngành mà không bị nhiễu bởi các sai số mô hình kinh tế lượng trong giai đoạn bất ổn vĩ mô.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và chuẩn hóa từ hệ thống báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, bản cáo bạch của 40 ngân hàng thương mại cổ phần cùng 634 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên hai sàn HSX và HNX trong chuỗi thời gian 3 năm từ 2009 đến 2011. Mẫu nghiên cứu ngân hàng được phân tách thành 2 nhóm: Nhóm 1 gồm 9 ngân hàng suy giảm nghiêm trọng giá trị vốn hóa thuộc diện phải tái cơ cấu bắt buộc, và Nhóm 2 gồm 31 ngân hàng còn lại. Phương pháp phân tích áp dụng đồng thời 3 cách tính tỷ lệ cổ tức trên lợi nhuận (tỷ lệ tổng gộp, trung bình cộng đơn giản, và bình quân gia quyền theo quy mô vốn điều lệ) để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình tổng hợp và phân tích dữ liệu thực nghiệm đã xác định 4 phát hiện trọng tâm mang tính đột phá về chính sách cổ tức:

• Tỷ lệ chi trả cổ tức của toàn hệ thống ngân hàng liên tục leo thang bất chấp sự suy thoái kinh tế: Trong giai đoạn 2009-2011, 40 ngân hàng thương mại đã chi trả tổng cộng 31,1 nghìn tỷ đồng cổ tức trên 83,5 nghìn tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, đạt tỷ lệ trung bình 37,2%. Riêng năm 2011, trong khi tăng trưởng lợi nhuận toàn ngành giảm tốc rõ rệt chỉ còn 21,4% (đạt 34,9 nghìn tỷ đồng) thì mức chi trả cổ tức lại tăng đột biến 42,8% (đạt 14,4 nghìn tỷ đồng), đồng nghĩa với việc các ngân hàng đã dành tới 69,35% phần lợi nhuận tăng thêm để chia cổ tức tiền mặt.
• Ngân hàng duy trì tỷ lệ cổ tức trên lợi nhuận cao vượt trội so với khối doanh nghiệp phi tài chính: Tỷ lệ chi trả bình quân trọng số giai đoạn 2009-2011 của ngành ngân hàng đạt 41,0%, cao hơn đáng kể so với mức 32,0% của 634 doanh nghiệp niêm yết. Trong năm 2011, nếu loại trừ các doanh nghiệp xây dựng và bất động sản rơi vào tình trạng tháo chạy vốn, tỷ lệ cổ tức của khối doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thuần túy chỉ dừng lại ở mức 33,0%.
• Các ngân hàng gặp khó khăn tài chính trầm trọng chi trả cổ tức cao gấp nhiều lần nhóm ngân hàng lành mạnh: Tỷ lệ cổ tức bình quân gia quyền của Nhóm 1 trong giai đoạn 2009-2011 đạt tới 59,0%, vượt xa mức 39,0% của Nhóm 2. Đỉnh điểm vào năm 2011, tỷ lệ chi trả của Nhóm 1 lên tới 135,0% (hoặc 320,0% nếu tính cả Ngân hàng Tiên Phong). Điển hình, Ngân hàng Nhà Hà Nội (HBB) trả cổ tức tới 178% lợi nhuận năm 2011 trước khi buộc phải sáp nhập vào SHB; Ngân hàng Phương Tây (WEB) trả 124% trước khi hợp nhất; Ngân hàng Tiên Phong (TPB) dù ghi nhận khoản lỗ ròng 347,4 tỷ đồng năm 2011 nhưng vẫn chi trả gần 150 tỷ đồng cổ tức tiền mặt.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân phối lợi nhuận tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2009-2011 phản ánh rõ nét sự méo mó cấu trúc bắt nguồn từ vấn đề rủi ro đạo đức. Khi giá trị vốn hóa đặc quyền bị xói mòn nghiêm trọng bởi nợ xấu và quy định tăng vốn pháp định lên 3.000 tỷ đồng theo Nghị định 141/2006/NĐ-CP tạo ra tình trạng sở hữu chéo, các cổ đông lớn nắm quyền điều hành rơi vào tâm lý không còn gì để mất. Họ tận dụng các kỹ thuật tài chính kế toán để tạo ra lãi giả lỗ thật, từ đó hợp thức hóa việc rút vốn tự có thông qua việc chia cổ tức tiền mặt quy mô lớn.

Hành vi này hoàn toàn trái ngược với thực tiễn quốc tế. Tại Mỹ, trong cuộc khủng hoảng 2007-2009, trước sự giám sát nghiêm ngặt của FDIC thông qua đạo luật Can thiệp sớm (Prompt Corrective Action), tổng mức chi trả cổ tức hàng quý của các ngân hàng Mỹ đã giảm mạnh từ 11,19 tỷ USD (quý 4/2007) xuống còn 0,78 tỷ USD (quý 4/2009), tỷ lệ cổ tức trên tổng tài sản giảm từ 0,09% về 0,02%. Các ngân hàng nhận hỗ trợ thanh khoản từ chính phủ bị nghiêm cấm chia cổ tức để bảo toàn vốn cấp 1. Sự đối lập này cho thấy cơ chế quản lý tại Việt Nam còn tồn tại lỗ hổng lớn khi thiếu các chế tài gắn kết quyết định phân phối lợi nhuận với trạng thái an toàn vốn thực chất. Các kết quả so sánh định lượng nêu trên có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng đối chiếu tỷ lệ chi trả qua từng năm và ma trận phân nhóm tài chính, giúp làm nổi bật khoảng cách chênh lệch giữa các nhóm ngân hàng và xu hướng dịch chuyển rủi ro hệ thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tái lập kỷ cương phân phối lợi nhuận và nâng cao tính lành mạnh của hệ thống tài chính:

• Thiết lập khung pháp lý cấm chi trả cổ tức đối với các ngân hàng suy yếu tài chính: Ban hành quy chế yêu cầu 100% ngân hàng không đạt tỷ lệ an toàn vốn CAR tối thiểu 8%, chưa trích lập đủ 100% dự phòng rủi ro nợ xấu hoặc đang nhận hỗ trợ tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước phải đình chỉ tuyệt đối việc chia cổ tức tiền mặt và mua lại cổ phiếu. Cơ quan chịu trách nhiệm: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thời gian hoàn thành: 6 đến 12 tháng.
• Xóa bỏ cơ chế bảo trợ ngầm và áp dụng kỷ luật thị trường nghiêm ngặt: Từng bước điều chỉnh các công cụ lãi suất tái chiết khấu và tái cấp vốn tiệm cận lãi suất thị trường dựa trên mức độ rủi ro tín nhiệm của từng tổ chức; thực hiện cơ chế phá sản hoặc can thiệp xử lý theo nguyên tắc thị trường đối với các tổ chức tín dụng mất khả năng thanh toán để buộc cổ đông tự chịu trách nhiệm vốn. Cơ quan chịu trách nhiệm: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Lộ trình thực hiện: 1 đến 2 năm.
• Giảm tải áp lực cung ứng vốn trung dài hạn của hệ thống ngân hàng: Tăng cường phát triển thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp minh bạch nhằm nâng quy mô vốn hóa thị trường vốn đạt trên 60% GDP, tạo kênh huy động vốn trực tiếp cho doanh nghiệp và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Cơ quan chịu trách nhiệm: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Thời hạn thực thi: 3 đến 5 năm.
• Siết chặt kỷ cương thanh tra giám sát và chuẩn hóa năng lực quản trị điều hành: Chuẩn hóa 100% tiêu chuẩn năng lực hội đồng quản trị theo khung chuẩn Basel III; công khai minh bạch danh tính các nhóm cổ đông sở hữu trên 5% vốn điều lệ nhằm triệt tiêu hoàn toàn tình trạng sở hữu chéo và thao túng dòng tiền cổ tức nội bộ. Cơ quan thực hiện: Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng. Thời gian áp dụng: 1 đến 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong nền kinh tế:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính có thể sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, thiết kế thang can thiệp giám sát dòng tiền phân phối lợi nhuận gắn liền với mức đệm vốn bảo toàn 2,5% theo chuẩn mực quốc tế.
• Ban điều hành và bộ phận quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Hội đồng quản trị và giám đốc rủi ro có thể vận dụng khung phân tích để cân đối hài hòa giữa áp lực thỏa mãn cổ đông ngắn hạn và chiến lược giữ lại lợi nhuận nhằm củng cố hệ số an toàn vốn CAR bền vững trên 9%.
• Các tổ chức đầu tư, quỹ quản lý tài sản và chuyên viên phân tích tài chính: Cung cấp mô hình nhận diện rủi ro rút vốn ẩn giấu đằng sau các con số lãi danh nghĩa, hỗ trợ đánh giá chính xác chất lượng tài sản của 40 ngân hàng thương mại trước khi ra quyết định giải ngân.
• Giới học thuật, giảng viên và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị về sự kết hợp giữa lý thuyết quyền chọn trong định giá bảo hiểm tiền gửi của Merton (1977) với thực tiễn tái cơ cấu ngân hàng tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao các ngân hàng thương mại Việt Nam lại tăng chi trả cổ tức trong giai đoạn khủng hoảng 2009-2011? Hiện tượng này xuất phát từ rủi ro đạo đức dưới sự bảo trợ ngầm của chính phủ. Khi giá trị vốn hóa bị suy giảm và nợ xấu tăng cao, các cổ đông kiểm soát có động cơ rút vốn đầu tư ban đầu thông qua cổ tức tiền mặt. Thực tế năm 2011, tốc độ tăng trưởng cổ tức toàn ngành đạt tới 42,8%, gấp đôi tốc độ tăng trưởng lợi nhuận 21,4%.

• Sự khác biệt về tỷ lệ chi trả cổ tức giữa nhóm ngân hàng khó khăn tài chính và nhóm bình thường là gì? Nhóm ngân hàng gặp khó khăn tài chính có tỷ lệ chi trả cổ tức bình quân giai đoạn 2009-2011 lên tới 59,0%, cao hơn nhiều so với mức 39,0% của nhóm bình thường. Nhiều ngân hàng yếu kém chi trả cổ tức vượt 100% lợi nhuận, tiêu biểu như HBB trả 178%, WEB trả 124%, và TPB trả 150 tỷ đồng dù thua lỗ 347,4 tỷ đồng.

• Chính sách cổ tức của hệ thống ngân hàng Việt Nam khác gì so với hệ thống ngân hàng Mỹ trong khủng hoảng? Ngân hàng Mỹ buộc phải cắt giảm mạnh cổ tức từ mức 11,19 tỷ USD quý 4/2007 xuống 0,78 tỷ USD quý 4/2009 (tương ứng tỷ lệ trên tổng tài sản giảm từ 0,09% xuống 0,02%) theo quy định đạo luật Can thiệp sớm của FDIC. Ngược lại, ngân hàng Việt Nam tăng tỷ lệ chi trả lên 41,2% năm 2011 do thiếu chế tài ràng buộc.

• Việc chi trả cổ tức cao trong thời kỳ nợ xấu tăng gây ra hệ lụy gì cho nền kinh tế? Hành vi này làm xói mòn vốn tự có, cạn kiệt nguồn lực trích lập dự phòng rủi ro tín dụng khi nợ xấu thực tế vượt 10 tỷ USD (chiếm gần 10% GDP). Hậu quả là rủi ro mất thanh khoản bị chuyển dịch trực tiếp sang người gửi tiền và buộc ngân sách nhà nước phải chi hàng chục nghìn tỷ đồng tái cấp vốn cứu trợ.

• Giải pháp pháp lý cốt lõi nào cần thực thi ngay để ngăn chặn hiện tượng chia cổ tức bất chấp rủi ro? Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy định cấm 100% việc chi trả cổ tức tiền mặt đối với các tổ chức tín dụng có tỷ lệ an toàn vốn CAR dưới 8%, có lỗ lũy kế hoặc đang nhận vốn vay tái cấp vốn, đồng thời bắt buộc duy trì đệm vốn bảo toàn 2,5% theo lộ trình chuẩn mực Basel III.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất hiện tượng chi trả cổ tức cao tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2009-2011, khẳng định đây là hình thức rút vốn tự có của các chủ sở hữu xuất phát từ rủi ro đạo đức và sự bảo trợ ngầm của chính phủ.
• Dữ liệu thực nghiệm từ 40 ngân hàng đã chứng minh các ngân hàng suy giảm vốn chi trả cổ tức bình quân lên tới 59,0% lợi nhuận, với tổng số tiền chi trả toàn ngành đạt 31,1 nghìn tỷ đồng, đi ngược lại hoàn toàn xu hướng cắt giảm cổ tức bảo toàn vốn của các ngân hàng quốc tế (điển hình tại Mỹ giảm từ 11,19 tỷ USD xuống 0,78 tỷ USD).
• Công trình đã chỉ rõ khoảng trống giám sát thị trường và thực trạng lãi giả lỗ thật bắt nguồn từ việc sở hữu chéo, vi phạm quy định vốn pháp định 3.000 tỷ đồng và thiếu kỷ luật xử lý phá sản theo nguyên tắc thị trường.
• Hệ thống khuyến nghị đã xác lập lộ trình cụ thể từ 1 đến 3 năm nhằm hoàn thiện khung can thiệp sớm, đình chỉ chia cổ tức khi vi phạm an toàn vốn, thiết lập bộ đệm vốn 2,5% theo chuẩn Basel III và nâng tỷ trọng vốn hóa thị trường chứng khoán lên trên 60% GDP.
• Nghiên cứu kêu gọi các cơ quan quản lý tiền tệ cùng cộng đồng học thuật nhanh chóng triển khai các công cụ thanh tra giám sát dòng tiền phân phối lợi nhuận, kiên quyết loại bỏ tâm lý ỷ lại vào các gói cứu trợ nhằm xây dựng hệ thống ngân hàng an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU. Bối cảnh và vấn đề chính sách. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu. Phương pháp, đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Cấu trúc luận văn. 4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH. Lý thuyết cổ tức. Trường phái cổ tức không liên quan.

Quan điểm về cổ tức có liên quan. Cổ tức và vấn đề bất cân xứng thông tin trong lĩnh vực ngân hàng. Khung phân tích. Bảo trợ chính phủ và dịch chuyển rủi ro liên quan đến cổ tức ngân hàng.

Vai trò của giá trị vốn hóa và vấn đề cổ tức ngân hàng. Lựa chọn ngược và vấn đề cổ tức ngân hàng. 10 CHƯƠNG 3 CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM. Khó khăn chung của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2009-2011.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình chung về chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2009-2011. So sánh chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần với các tổ chức phi tài chính. So sánh chính sách cổ tức giữa các ngân hàng gặp khó khăn tài chính với các ngân hàng khác.

So sánh chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam với các ngân hàng trên thế giới. 28 CHƯƠNG 4 KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH VÀ KẾT LUẬN. Khuyến nghị chính sách. 35 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM. DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG NHÓM 1. DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG NHÓM 2. MÔ TẢ SỐ LIỆU VÀ CÁCH TÍNH.

PHÂN TÍCH MỘT SỐ TÌNH HUỐNG. 45 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3-1 Tỷ lệ trả cổ tức của các ngân hàng (%). 14 Biểu đồ 3-2 Lợi nhuận và cổ tức của 40 ngân hàng (VNĐ). 18 Biểu đồ 3-3 Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận của các ngân hàng (%).

19 Biểu đồ 3-4 So sánh Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận của các lĩnh vực (%). 21 Biểu đồ 3-5 So sánh Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận trung bình cộng của các lĩnh vực (%). 22 Biểu đồ 3-6 So sánh Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận bình quân trọng số của các lĩnh vực (%). 23 Biểu đồ 3-7 Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận các nhóm ngân hàng (%).

26 Biểu đồ 3-8 Trung bình cộng Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận các nhóm ngân hàng (%). 26 Biểu đồ 3-9 Tỷ lệ cổ tức/lợi nhuận trung bình trọng số các nhóm ngân hàng (%). 27 Biểu đồ 3-10 Chi trả cổ tức hàng quý của các NH Mỹ (tỷ USD). 29 Biểu đồ 3-11 Tỷ lệ cổ tức hàng quý so với tổng tài sản.

30 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC CÁC TỪ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT BCB Bản cáo bạch BCTC Báo cáo tài chính BCTN Báo cáo thường niên CAR Hệ số an toàn vốn tối thiểu (Capital Adequacy Ratio) CCI Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Công nghiệp - Thương mại Củ Chi CCL Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đô thị Dầu khí Cửu Long CSH Chủ sở hữu CTCK Công ty Chứng khoán DIG Tổng Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Xây dựng DN Doanh nghiệp DXG Công ty Cổ phần Dịch vụ và Xây dựng Địa ốc Đất Xanh EPS Thu nhập trên mỗi cổ phần (Earning Per Share) FPT Công ty cổ phần FPT HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội HSX Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM NPL Nợ xấu (Non-Performing Loan) NPV Giá trị hiện tại ròng (Net Present Value) NTL Công ty Cổ phần Phát triển Đô thị Từ Liêm NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTMCP Ngân hàng Thương mại Cổ phần PVFC Công ty Tài chính Cổ phần Dầu khí TCTD Tổ chức tín dụng VIC Công ty Cổ phần Vincom VN Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG STT Tên Viết tắt 1 NHTMCP An Bình ABB 2 NHTMCP Á Châu ACB 3 NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam AGRB 4 NHTMCP Bắc Á BAB 5 NHTMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam BIDV 6 NHTMCP Bảo Việt BVB 7 NHTMCP Công Thương Việt Nam CTG 8 NHTMCP Đại Á DAB 9 NHTMCP Đông Á EAB 10 NHTMCP XNK Việt Nam EIB 11 NHTMCP Đệ Nhất FCB 12 NHTMCP Gia Định GDB 13 NHTMCP Dầu khí Toàn cầu GPB 14 NHTMCP Nhà Hà Nội HBB 15 NHTMCP Phát triển Nhà TPHCM HDB 16 NHTMCP Kiên Long KLB 17 NHTMCP Bưu điện Liên Việt LPB 18 NHTMCP Quân Đội MBB 19 NHTMCP Phát triển Mê Kông MDB 20 NHTMCP Phát triển Nhà Đồng bằng Sông Cửu Long MHB 21 NHTMCP Hàng Hải Việt Nam MSB 22 NHTMCP Nam Á NAB 23 NHTMCP Nam Việt NVB 24 NHTMCP Phương Đông OCB 25 NHTMCP Đại Dương OJB 26 NHTMCP Xăng Dầu Petrolimex PGB LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ix STT Tên Viết tắt 27 NHTMCP Phương Nam PNB 28 NHTMCP Sài Gòn SCB 29 NHTMCP Đông Nam Á SEAB 30 NHTMCP Sài Gòn Công thương SGB 31 NHTMCP Sài Gòn - Hà Nội SHB 32 NHTMCP Sài Gòn Thương Tín STB 33 NHTMCP Kỹ Thương Việt Nam TCB 34 NHTMCP Việt Nam Tín Nghĩa TNB 35 NHTMCP Tiên Phong TPB 36 NHTMCP Đại Tín TRB 37 NHTMCP Việt Á VAB 38 NHTMCP Ngoại Thương Việt Nam VCB 39 NHTMCP Quốc Tế Việt Nam VIB 40 NHTMCP Việt Nam Thịnh Vượng VPB 41 NHTMCP Việt Nam Thương Tín VTB 42 NHTMCP Phương Tây WEB LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 GIỚI THIỆU 1. Bối cảnh và vấn đề chính sách Chính sách cổ tức là một trong mười vấn đề khó nhất và vẫn chưa tìm ra cách giải quyết trong các nghiên cứu kinh tế tài chính (Brealey và Myers, 2003, trích trong Al-Kuwari, 2010). Với những đặc tính khác biệt của ngành ngân hàng (NH), vấn đề cổ tức lại càng trở nên khó khăn hơn đối với các nhà nghiên cứu kinh tế tài chính và các cơ quan điều hành chính sách. Ở Việt Nam (VN), trong giai đoạn 2009-2011 chính sách cổ tức của các NH gây ra nhiều tranh luận.

Giữa lúc kinh tế khó khăn, doanh nghiệp (DN) lao đao vì lãi suất thì các NH vẫn lãi “khủng” (Ánh Hồng – Hải Đăng, 2011) từ hoạt động cho vay, đồng thời dành tỷ lệ lớn trong lợi nhuận để trả cổ tức cao cho cổ đông (Nguyễn Quang, 2011). Tình trạng trả cổ tức cao của các NH diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam (VN) nói riêng gặp rất nhiều khó khăn do chịu ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giảm mạnh từ 8,46% năm 2007 xuống còn 5,89% năm 2011, trong khi lạm phát tăng cao từ 8,30% năm 2007 lên 18,68% năm 2011 (The World Bank, 2013). Đối mặt với những bất ổn kinh tế vĩ mô, nhất là vấn đề lạm phát, chính phủ đã thực hiện hàng loạt các biện pháp thắt chặt kinh tế.

Các chính sách này đã gây ra tình trạng ách tắc tín dụng và gây nhiều khó khăn cho cả NH và DN. Lãi suất tăng cao khiến các DN không thể huy động được vốn, tình trạng thiếu vốn hoạt động trở nên căng thẳng, các DN hoạt động cầm chừng, hàng nghìn DN không thể tiếp tục hoạt động và buộc phải phá sản (Nguyễn Thị Hoài Lê, 2013). Hệ thống NH – huyết mạch của nền kinh tế có nhiều trục trặc. Tình trạng thanh khoản hết sức căng thẳng, lãi suất liên NH bị đẩy lên rất cao (có thời điểm lên đến gần 40%/năm kỳ hạn một tháng) (Nhuệ Mẫn, 2011).

Đặc biệt hơn là vấn đề nợ xấu ngày càng gia tăng, một số NH mất khả năng thanh toán và buộc phải sáp nhập để tránh rủi ro đổ vỡ cho toàn hệ thống. Tái cơ cấu hệ thống NH trở thành vấn đề cấp thiết của chính phủ với mục tiêu xây dựng hệ thống NH hoạt động an toàn, hiệu quả và phát triển vững chắc. Chính phủ phải sử dụng các gói cứu trợ và các chính sách ưu đãi để hỗ trợ cho các NH hoạt động ổn định. Chính phủ không để cho NH nào phá sản vì e ngại ảnh hưởng lan truyền của hệ thống ngân hàng – sẽ gây hoang mang trong dân chúng, làm mất lòng tin vào chính phủ.

Quan điểm này được thể hiện rõ trong đề án tái cơ cấu hệ thống NH của chính phủ. Đề LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 án đưa ra những chính sách cho vay hỗ trợ thanh khoản đối với hệ thống NH thương mại ngoài nhà nước, hoặc bổ sung vốn cho các NH thương mại nhà nước (Thủ tướng Chính phủ, 2012) Những biện pháp này đã lấy đi phần ngân sách rất lớn của chính phủ. Vấn đề quan trọng hơn nữa là hiệu quả của các gói cứu trợ lại không được đề cập rõ ràng. Thực tế cho thấy, một mặt các NH luôn nói rằng họ gặp rất nhiều khó khăn và cần hỗ trợ của nhà nước, mặt khác những con số lợi nhuận lớn và tỷ lệ trả cổ tức cao được công bố ở hầu hết các NH.

Điển hình là Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nhà Hà Nội (HBB) đã dành tới 178% lợi nhuận thu được để trả cổ tức cho cổ đông trong năm 2011 (HBB, 2011), con số này ở Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phương Tây (WEB) là 124% (WEB, 2011), và đến nay HBB đã buộc phải sáp nhập, còn WEB cũng thuộc diện phải hợp nhất, sáp nhập. Theo như các con số đã công bố thì công chúng sẽ đánh giá các NH đã vượt lên trên mọi khó khăn chung của nền kinh tế, không giống với với các lĩnh vực khác ở đó các DN đang đối mặt với muôn vàn khó khăn và nguy cơ phá sản có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Hai lĩnh vực có trạng thái hoạt động kinh doanh hoàn toàn trái ngược. Nhưng thực tế không chắc như các các NH đã công bố, mà rất có thể tồn tại tình trạng “lãi giả lỗ thật” tại các NH.

Họ có thể dùng các kỹ thuật về tài chính kế toán để biến các con số trên báo cáo trở nên đẹp hơn. Từ đó họ lấy tiền cứu trợ của chính phủ (hay đúng hơn là của những người nộp thuế) cả dưới dạng ngầm ẩn hay hiện hữu, và của người gửi tiền để trả cho các cổ đông thông qua hình thức cổ tức tiền mặt. Hành động này sẽ làm hao mòn nguồn vốn của NH, gây ra rủi ro cho hoạt động của NH và rủi ro này lại được chuyển cho người gửi tiền và cơ quan bảo hiểm tiền gửi (bản chất cuối cùng cũng là người nộp thuế).