Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng việt nam sự tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài ngân hàng 2023

Khám phá rủi ro thanh khoản của ngân hàng Việt Nam và tác động của các yếu tố nội, ngoại tại năm 2023. Thông tin chi tiết và phân tích sâu.

• Tác giả: Lê Nhật Quân Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Rủi Ro Thanh Khoản Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam: Tác Động Của Các Nhân Tố Nội Tại Và Ngoại Tại
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Tổng quan rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về rủi ro thanh khoản
• 2.2. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.2.1. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản dựa vào khe hở tài trợ
• 2.2.2. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản dựa vào các chỉ số thanh khoản
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại
• 2.4. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản
• 2.4.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tiến trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Các biến độc lập
• 3.2.2.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.2.2.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP)
• 3.2.2.3. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA)
• 3.2.2.4. Tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 3.2.2.5. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 3.2.2.6. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 3.2.2.7. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Lựa chọn phương pháp ước lượng phù hợp cho mô hình
• 3.4.2. Kiểm định sự vi phạm của các giả định của mô hình hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.1. Kiểm định lựa chọn mô hình bình phương dữ liệu gộp (Pooled OLS) và mô hình hồi quy tác động cố định (FEM)
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy tác động cố định (FEM) và mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.6. Kiểm định tự tương quan
• 4.7. Khắc phục mô hình bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS)
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng Thực trạng Giải pháp

Trong bối cảnh Ngân hàng thương mại Việt Nam ngày càng phát triển, rủi ro thanh khoản ngân hàng nổi lên như một thách thức lớn. Rủi ro thanh khoản không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định của từng ngân hàng thương mại mà còn tác động tiêu cực đến toàn bộ hệ thống tài chính. Nghiên cứu này tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng rủi ro thanh khoản, cả nhân tố nội tại và nhân tố ngoại tại, nhằm đưa ra các giải pháp quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả. Việc hiểu rõ bản chất và các yếu tố tác động là then chốt để các Ngân hàng thương mại Việt Nam xây dựng hệ thống phòng ngừa và ứng phó hiệu quả, đảm bảo khả năng thanh toán và duy trì sự ổn định hoạt động.

1.1. Định nghĩa tầm quan trọng của Thanh khoản Ngân hàng

Thanh khoản ngân hàng là khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn, bao gồm việc chi trả cho người gửi tiền, thanh toán các khoản vay và thực hiện các giao dịch khác. Thiếu thanh khoản có thể dẫn đến khủng hoảng niềm tin, dòng tiền ngân hàng bị gián đoạn và thậm chí là phá sản. Quản lý thanh khoản hiệu quả là yếu tố sống còn cho sự ổn định của Ngân hàng thương mại Việt Nam. Theo Gup và Kolari (2005), rủi ro thanh khoản phát sinh khi ngân hàng không thể cung ứng đủ lượng tiền mặt hoặc tài sản tương đương tiền cho nhu cầu thanh khoản tức thời. Đảm bảo thanh khoản ngân hàng là yếu tố then chốt.

1.2. Các Phương pháp đo lường Rủi ro Thanh khoản phổ biến

Có nhiều phương pháp để đo lường rủi ro thanh khoản, bao gồm phân tích khe hở tài trợ (Funding Gap), tỷ lệ thanh khoản (Liquidity Ratio) và stress test thanh khoản. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, và việc sử dụng kết hợp các phương pháp này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về khả năng thanh toán của ngân hàng. Theo Vodova (2011), rủi ro thanh khoản có thể đo lường bằng hai phương pháp chính: khe hở tài trợ và các chỉ số thanh khoản.

1.3. Tổng quan về Hệ thống Ngân hàng Thương mại Việt Nam

Hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam đang trải qua giai đoạn phát triển nhanh chóng, đi kèm với đó là sự gia tăng về quy mô và độ phức tạp. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản trị rủi ro thanh khoản. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel III và tuân thủ các quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là vô cùng quan trọng. Hiện có 31 NHTMCP đang hoạt động tại Việt Nam, tuy nhiên có những mặt hạn chế về thu thập số liệu của một vài ngân hàng chưa niêm yết.

II. Nhân Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Rủi Ro Thanh Khoản Phân tích chi tiết

Các nhân tố nội tại đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức độ rủi ro thanh khoản của một ngân hàng thương mại. Các yếu tố này bao gồm quy mô ngân hàng, cơ cấu vốn, chất lượng tài sản, hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị rủi ro. Việc đánh giá và kiểm soát chặt chẽ các nhân tố nội tại là nền tảng để đảm bảo sự ổn định và an toàn của thanh khoản ngân hàng. Nghiên cứu này xem xét các yếu tố nội tại như Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA), Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu (NPL), Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE).

2.1. Tác động của Quy mô Ngân hàng đến Thanh khoản

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến thanh khoản ngân hàng theo cả hai hướng. Các ngân hàng lớn thường có khả năng tiếp cận thị trường vốn tốt hơn, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với áp lực thanh khoản lớn hơn do quy mô hoạt động lớn. Việc quản trị rủi ro thanh khoản ở các ngân hàng lớn đòi hỏi sự chuyên nghiệp và hệ thống hơn. Quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động tích cực đến Rủi ro thanh khoản

2.2. Ảnh hưởng của Chất lượng Tín dụng đến Thanh khoản

Nợ xấu (NPL) là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng tiêu cực nhất đến thanh khoản ngân hàng. Nợ xấu làm giảm dòng tiền ngân hàng, tăng chi phí dự phòng và làm suy yếu bảng cân đối kế toán. Việc quản trị nợ xấu hiệu quả là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định của thanh khoản ngân hàng. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tác động tiêu cực đến rủi ro thanh khoản.

2.3. Vai trò của Năng lực Quản trị trong Kiểm soát Rủi ro

Năng lực quản trị đóng vai trò then chốt trong việc quản trị rủi ro thanh khoản. Các ngân hàng có hệ thống quản trị rủi ro tốt, đội ngũ quản lý chuyên nghiệp và văn hóa quản trị rủi ro mạnh mẽ thường có khả năng ứng phó tốt hơn với các cú sốc thanh khoản. Khả năng quản trị rủi ro thanh khoản đóng vai trò quan trọng.

III. Yếu Tố Ngoại Tại Tác Động Đến Rủi Ro Thanh Khoản Kinh tế Chính sách

Các yếu tố ngoại tại, bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ, và môi trường pháp lý, cũng có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro thanh khoản của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Sự biến động của lãi suất, tỷ giá hối đoái và lạm phát có thể tác động đến dòng tiền ngân hàng và khả năng thanh toán. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết thanh khoản thị trường liên ngân hàng. Nghiên cứu xem xét Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (INF).

3.1. Ảnh hưởng của Tăng trưởng Kinh tế đến Thanh khoản

Tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ thường tạo ra nhu cầu tín dụng lớn, có thể gây áp lực lên thanh khoản ngân hàng. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế cũng làm tăng thu nhập và cải thiện khả năng thanh toán của các doanh nghiệp và hộ gia đình, từ đó giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa trong mô hình.

3.2. Tác động của Lạm phát và Lãi suất đến Rủi ro Thanh khoản

Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của tiền gửi và tăng chi phí hoạt động của ngân hàng, từ đó gây áp lực lên thanh khoản. Lãi suất tăng cũng có thể làm giảm nhu cầu tín dụng và tăng chi phí huy động vốn, ảnh hưởng đến dòng tiền ngân hàng. Tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động tích cực đến rủi ro thanh khoản.

3.3. Vai trò của Chính sách Tiền tệ Pháp lý

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có ảnh hưởng trực tiếp đến thanh khoản thị trường liên ngân hàng. Các quy định pháp lý về dự trữ bắt buộc, tỷ lệ an toàn vốn và quản trị rủi ro thanh khoản cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Việc tuân thủ các quy định của Thông tư 13/2018/TT-NHNN là bắt buộc đối với các Ngân hàng thương mại Việt Nam.

IV. Giải Pháp Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản Hướng dẫn Ứng dụng

Để giảm thiểu rủi ro thanh khoản, các Ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng các giải pháp quản trị rủi ro thanh khoản toàn diện, bao gồm việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và thực hiện stress test thanh khoản thường xuyên. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel III cũng là một yêu cầu quan trọng. Giải pháp bao gồm các giải pháp để các ngân hàng hạn chế rủi ro thanh khoản giai đoạn 2012 - 2021 và đưa ra khuyến nghị cho ngân hàng nhằm hạn chế RRTK.

4.1. Xây dựng Hệ thống Cảnh báo Sớm Rủi ro Thanh khoản

Hệ thống cảnh báo sớm rủi ro cho phép các ngân hàng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về thanh khoản và có biện pháp ứng phó kịp thời. Hệ thống này cần dựa trên các chỉ số thanh khoản quan trọng, kết hợp với phân tích dòng tiền ngân hàng và đánh giá rủi ro thị trường. Việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro thanh khoản là vô cùng quan trọng.

4.2. Đa dạng hóa Nguồn Vốn và Nâng cao Hiệu quả Sử dụng Vốn

Việc phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn vốn duy nhất có thể làm tăng rủi ro thanh khoản. Các ngân hàng cần đa dạng hóa nguồn vốn, bao gồm cả tiền gửi, vay vốn thị trường liên ngân hàng và phát hành trái phiếu. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn để tối ưu hóa dòng tiền ngân hàng và giảm thiểu nhu cầu vay vốn. Đa dạng hoá nguồn vốn giúp giảm thiểu rủi ro thanh khoản.

4.3. Thực hiện Stress Test Thanh khoản Xây dựng Kế hoạch Ứng phó

Stress test thanh khoản gi p các ngân hàng đánh giá khả năng chống chịu của mình trước các cú sốc thanh khoản. Kết quả stress test sẽ gi p xây dựng kế hoạch ứng phó phù hợp, bao gồm các biện pháp huy động vốn khẩn cấp và hạn chế cho vay. Stress test giúp đánh giá khả năng chống chịu rủi ro thanh khoản.

V. Kết luận Khuyến nghị Về Quản trị Rủi Ro Thanh Khoản Hiệu quả

Nghiên cứu này đã làm rõ các yếu tố ảnh hưởng rủi ro thanh khoản tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam, cả nhân tố nội tại và nhân tố ngoại tại. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và giải pháp quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ gi p các ngân hàng duy trì sự ổn định hoạt động và đóng góp vào sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính. Từ kết quả của chương 4 thì chương 5 sẽ đánh giá kết quả nghiên cứu của đề tài, những hạn chế và hướng phát triển tiếp theo.

5.1. Tổng kết Các Yếu tố Chính Tác Động Đến Thanh khoản

Các yếu tố chính tác động đến thanh khoản ngân hàng bao gồm quy mô ngân hàng, chất lượng tín dụng, hiệu quả hoạt động, tình hình kinh tế vĩ mô và chính sách tiền tệ. Việc kiểm soát chặt chẽ các yếu tố này là then chốt để đảm bảo sự ổn định của thanh khoản ngân hàng. Tổng kết các yếu tố chính giúp kiểm soát thanh khoản tốt hơn.

5.2. Khuyến nghị cho Ngân hàng Cơ quan Quản lý

Các ngân hàng cần tăng cường năng lực quản trị rủi ro, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và thực hiện stress test thanh khoản thường xuyên. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quản trị rủi ro thanh khoản và tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng. Cần tăng cường quản lý rủi ro và hoàn thiện khung pháp lý.

5.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Phát Triển

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các yếu tố phi tài chính đến rủi ro thanh khoản, hoặc phân tích hiệu quả của các công cụ quản trị rủi ro thanh khoản mới. Các nghiên cứu tiếp theo nên đánh giá tác động của yếu tố phi tài chính.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính, rủi ro thanh khoản là một trong những rủi ro trọng yếu đe dọa trực tiếp đến sự an toàn hoạt động của từng ngân hàng thương mại cũng như tính ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Khi ngân hàng mất khả năng thanh khoản, tổn thất có thể lan truyền nhanh chóng, dẫn đến nguy cơ đổ vỡ dây chuyền và gây tổn hại nghiêm trọng đến nền kinh tế. Sau các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và biến động kinh tế vĩ mô tại Việt Nam, vấn đề kiểm soát và nhận diện các yếu tố chi phối rủi ro thanh khoản trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan thanh tra giám sát.

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước phân tích về rủi ro thanh khoản ngân hàng (như Aspachs và cộng sự, 2005; Shen và cộng sự, 2009; Arif & Anees, 2012; Trương Quang Thông, 2013; Đặng Văn Dân, 2015), song kết quả thực nghiệm vẫn ghi nhận nhiều điểm phân kỳ tùy thuộc vào bối cảnh thị trường, giai đoạn nghiên cứu và đặc thù của hệ thống ngân hàng tại từng quốc gia. Xuất phát từ thực tiễn đó, khóa luận tập trung nghiên cứu đề tài: "Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam: sự tác động của các yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài ngân hàng".

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là xác định và phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Đề tài xác lập ba mục tiêu cụ thể gồm:

1. Phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
2. Kiểm định ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại Việt Nam.
3. Đề xuất khuyến nghị nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Để thực hiện các mục tiêu trên, khóa luận giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào tác động đến rủi ro thanh khoản ở các ngân hàng thương mại tại Việt Nam?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như thế nào?
3. Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra những khuyến nghị nào để hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là sự tác động của các yếu tố bên trong (thuộc về đặc thù ngân hàng) và các yếu tố bên ngoài (vĩ mô) đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Không gian nghiên cứu: Đề tài thu thập dữ liệu từ 24 ngân hàng thương mại cổ phần đang hoạt động tại Việt Nam có đầy đủ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên công khai (loại trừ các ngân hàng chưa niêm yết hoặc thiếu hụt dữ liệu liên tục gồm SCB, PVcomBank, DongA Bank, Vietbank, BaoViet Bank, OCB). Dữ liệu kinh tế vĩ mô được tổng hợp từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Thời gian nghiên cứu: Giai đoạn 10 năm từ năm 2012 đến năm 2021, phản ánh giai đoạn phục hồi và tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam sau khủng hoảng tài chính.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng khung phân tích dựa trên các nền tảng lý thuyết tài chính - ngân hàng kinh điển và hiện đại:

• Khái niệm rủi ro thanh khoản: Tiếp cận theo Gup và Kolari (2005) và Duttweiler (2009), rủi ro thanh khoản phát sinh khi ngân hàng không thể cung ứng đủ lượng tiền mặt hoặc tài sản tương đương tiền cho nhu cầu thanh khoản tức thời, hoặc không thể chuyển đổi kịp tài sản thành tiền với chi phí hợp lý để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính đến hạn.
• Giả thuyết sự hấp thụ rủi ro (Risk absorption hypothesis): Đề xuất bởi Diamond và Dybvig (1983), phát triển bởi Bhattacharya & Thakor (1993), Allen & Gale (2004) và Bouwman (2013). Giả thuyết này chỉ ra rằng vốn chủ sở hữu đóng vai trò như tấm đệm hấp thụ các cú sốc tổn thất, giúp ngân hàng gia tăng khả năng tạo thanh khoản và chống chịu các biến động rút tiền.
• Lý thuyết tín hiệu (Signalling theory): Khởi xướng bởi Spence (1973), được ứng dụng trong nghiên cứu ngân hàng (Akhtar và cộng sự, 2011; Greg, 2009), cho rằng quy mô ngân hàng lớn phát đi tín hiệu an toàn, giúp ngân hàng tiếp cận nguồn vốn huy động dễ dàng hơn, tác động đến vị thế thanh khoản.
• Lý thuyết ưa thích thanh khoản của Keynes (Keynes Liquidity Preference Theory, 1936): Phân tích sự đánh đổi giữa việc nắm giữ tài sản thanh khoản cao (sinh lời thấp) và đầu tư vào tài sản kém thanh khoản hơn (sinh lời cao), từ đó giải thích hành vi chấp nhận rủi ro thanh khoản để tối ưu hóa lợi nhuận của ngân hàng (Berger, 1995).
• Lý thuyết chu kỳ kinh tế và thanh khoản (Aspachs và cộng sự, 2005; Bordo và cộng sự, 2001): Giải thích sự phụ thuộc của thanh khoản ngân hàng vào chu kỳ tăng trưởng kinh tế (GDP) và lạm phát (INF).

Về phương pháp đo lường, tác giả lựa chọn chỉ số Khe hở tài trợ (FGAP) theo đề xuất của Shen và cộng sự (2009) làm biến phụ thuộc đo lường rủi ro thanh khoản, thay vì sử dụng các chỉ số thanh khoản đơn lẻ (L1, L2, L3, L4). Khe hở tài trợ phản ánh sự mất cân đối giữa tài sản và nguồn vốn trong cả hiện tại và tương lai theo công thức:

$$\text{FGAP} = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng nguồn vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$$

Mô hình nghiên cứu bao gồm 7 biến độc lập:

1. Quy mô ngân hàng (SIZE): Tính bằng $\log(\text{Tổng tài sản})$.
2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP): Đo lường bằng $\frac{\text{Vốn chủ sở hữu}}{\text{Tổng tài sản}}$.
3. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA): Đo lường bằng $\frac{\text{Tổng dư nợ cho vay}}{\text{Tổng tài sản}}$.
4. Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Đo lường bằng $\frac{\text{Tổng nợ xấu}}{\text{Tổng dư nợ cho vay}}$.
5. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Đo lường bằng $\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu bình quân}}$.
6. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP): Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm do World Bank và Tổng cục Thống kê công bố.
7. Tỷ lệ lạm phát (INF): Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI hàng năm.

Quy trình định lượng được thực hiện trên mẫu dữ liệu bảng cân bằng gồm 24 ngân hàng qua 10 năm (240 quan sát) bằng phần mềm Stata 16 thông qua các bước:

1. Phân tích thống kê mô tả và lập ma trận hệ số tương quan Pearson giữa các biến.
2. Ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Sử dụng kiểm định F (F-test) để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình: Hiện tượng đa cộng tuyến qua nhân tử phóng đại phương sai (VIF); hiện tượng tự tương quan qua kiểm định Wooldridge; hiện tượng phương sai sai số thay đổi qua kiểm định Breusch-Pagan / Wald test.
5. Khắc phục các vi phạm giả định hồi quy bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng quan cho đề tài. Tác giả chỉ ra tính cấp thiết của việc nghiên cứu rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế. Chương này xác định rõ mục tiêu nghiên cứu tổng quát và 3 mục tiêu cụ thể, đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu định hướng. Tác giả cũng giới hạn đối tượng nghiên cứu là các yếu tố nội tại và vĩ mô tác động đến rủi ro thanh khoản tại 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021, đồng thời trình bày cấu trúc tổng thể của khóa luận gồm 5 chương.

Chương 2: Tổng quan về lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh khoản và rủi ro thanh khoản ngân hàng. Tác giả phân tích hai phương pháp đo lường thanh khoản: phương pháp khe hở tài trợ và phương pháp hệ số thanh khoản (tập trung vào 4 tỷ số thanh khoản L1, L2, L3, L4). Chương này trình bày các lý thuyết nền tảng gồm giả thuyết hấp thụ rủi ro, lý thuyết tín hiệu, lý thuyết ưa thích thanh khoản của Keynes và lý thuyết chu kỳ kinh tế. Đồng thời, tác giả lược khảo chi tiết các công trình nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (Aspachs và cộng sự, 2005 tại Anh; Shen và cộng sự, 2009 trên 12 ngân hàng hàng đầu thế giới; Bonfim & Kim, 2011 tại Châu Âu và Bắc Mỹ; Arif & Anees, 2012 tại Pakistan; Vodova, 2013 tại Hungary; Moussa, 2015 tại Tunisia) và nghiên cứu trong nước (Trương Quang Thông, 2013; Đặng Văn Dân, 2015; Vũ Thị Hồng, 2015; Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vỹ, 2019), làm căn cứ đề xuất mô hình nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa tiến trình nghiên cứu thực nghiệm. Tác giả trình bày cấu trúc mô hình hồi quy với biến phụ thuộc khe hở tài trợ (FGAP) và 7 biến độc lập (SIZE, CAP, TLA, NPL, ROE, GDP, INF). Tác giả thiết lập các giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H8 cùng kỳ vọng dấu tác động, mô tả phương pháp tính toán từng biến số và nguồn thu thập dữ liệu (báo cáo tài chính 24 ngân hàng, số liệu vĩ mô từ Tổng cục Thống kê và World Bank). Cuối chương, quy trình kiểm định kinh tế lượng từ Pooled OLS, FEM, REM đến các kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định (F-test, Hausman, VIF, Wooldridge, Breusch-Pagan) và phương pháp hồi quy khắc phục FGLS được diễn giải rõ ràng.

Chương 4: Kết quả và thảo luận kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ kết quả phân tích dữ liệu thực nghiệm trên 240 quan sát:

• Thống kê mô tả cho thấy chỉ số FGAP trung bình của các ngân hàng là -17,11% (biến thiên từ -53,53% tại TPBank năm 2015 đến 8,5% tại VietinBank năm 2019). Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (TLA) đạt trung bình 59,11%, tỷ lệ nợ xấu (NPL) trung bình là 2,15%, ROE trung bình đạt 10,18%.
• Ma trận tương quan xác nhận các hệ số tương quan giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0,8, loại trừ nguy cơ đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kết quả kiểm định F ($F = 10,000$, $p = 0,05$) ủng hộ mô hình FEM hơn Pooled OLS. Kiểm định Hausman ($\chi^2(8) = 14,0405$, $p = 0,000$) khẳng định mô hình FEM phù hợp hơn REM.
• Kiểm định khuyết tật mô hình FEM phát hiện hệ số VIF tối đa là 2,64 (biến SIZE), chứng tỏ không có đa cộng tuyến; tuy nhiên kiểm định Wald ghi nhận hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($\chi^2(24) = 318,00$, $p = 0,000$) và kiểm định Wooldridge ghi nhận hiện tượng tự tương quan bậc một ($F(1, 23) = 115,00$, $p = 0,000$).
• Ước lượng FGLS được sử dụng để xử lý triệt để hai khuyết tật trên. Kết quả FGLS xác định các biến SIZE, CAP, TLA có tác động cùng chiều đến FGAP ở mức ý nghĩa 1%; INF có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 5%; GDP có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 10%. Hai biến NPL và ROE không có ý nghĩa thống kê trong mô hình FGLS. Tác giả thảo luận chi tiết nguyên nhân kinh tế của các mối quan hệ này.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính của nghiên cứu và đối chiếu với 3 mục tiêu đề ra ban đầu. Dựa trên kết quả hồi quy FGLS, tác giả đưa ra các nhóm khuyến nghị chính sách và quản trị cụ thể nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, chỉ ra 3 điểm hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Dữ liệu mô tả của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021 được tổng hợp trong bảng sau:

Biến số	Ký hiệu	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất
Khe hở tài trợ	FGAP	-17,11%	11,19%	-53,53% (TPBank, 2015)	8,50% (VietinBank, 2019)
Quy mô ngân hàng	SIZE	8,12	0,50	7,17 (Saigonbank, 2013)	9,25 (BIDV, 2021)
Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	CAP	9,06%	3,71%	4,06% (BIDV, 2017)	23,84% (Saigonbank, 2013)
Dư nợ cho vay / Tổng tài sản	TLA	59,11%	12,03%	22,52% (MSB, 2014)	92,84% (VIB, 2018)
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	2,15%	1,32%	0,11% (Bac A Bank)	8,81% (SHB, 2016)
Tỷ suất sinh lời trên VCSH	ROE	10,18%	7,40%	0,003% (Navibank, 2020)	30,33% (VIB, 2021)
Tăng trưởng kinh tế	GDP	5,59%	1,55%	2,19% (Năm 2020)	7,08% (Năm 2018)
Tỷ lệ lạm phát	INF	3,81%	2,33%	0,63% (Năm 2015)	9,21% (Năm 2012)

Kết quả ước lượng hồi quy bằng phương pháp FGLS và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu được tóm lược như sau:

Tên biến	Ký hiệu	Kỳ vọng dấu ban đầu	Kết quả hồi quy FGLS	Mức ý nghĩa thống kê	Kết luận giả thuyết
Quy mô ngân hàng	SIZE	Âm (-)	Dương (+)	1% (***)	Không ủng hộ H1
Vốn CSH / Tổng tài sản	CAP	Dương (+)	Dương (+)	1% (***)	Chấp nhận H2
Dư nợ cho vay / Tổng tài sản	TLA	Dương (+)	Dương (+)	1% (***)	Chấp nhận H3
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Dương (+)	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa	Không ủng hộ H4
Tỷ suất sinh lời trên VCSH	ROE	Dương (+)	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa	Không ủng hộ H6
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Dương (+)	Dương (+)	10% (*)	Chấp nhận H7
Tỷ lệ lạm phát	INF	Dương (+)	Dương (+)	5% (**)	Chấp nhận H8

Ghi chú: (), (), () lần lượt tương ứng với mức ý nghĩa thống kê 1%, 5% và 10%.

Kết quả định lượng chỉ ra rằng:

• Biến TLA có tác động cùng chiều mạnh nhất trong nhóm nhân tố nội tại: khi tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản tăng 1 đơn vị thì khe hở tài trợ tăng 0,054 đơn vị.
• Biến SIZE và CAP có tác động cùng chiều đến khe hở tài trợ với mức ý nghĩa 1%. Tác động dương của SIZE phản ánh rằng ngân hàng có quy mô lớn thường tận dụng lợi thế huy động và hỗ trợ ngầm từ cơ quan quản lý để đẩy mạnh mở rộng tín dụng, làm gia tăng khe hở tài trợ.
• Trong nhóm nhân tố vĩ mô, biến INF có tác động cùng chiều mạnh hơn GDP (mức ý nghĩa 5% so với 10%).

Khuyến nghị và giải pháp của tác giả

Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp chính:

1. Kiểm soát nguồn vốn và giảm phụ thuộc vốn ngoài: Các ngân hàng cần xây dựng chính sách tăng trưởng tín dụng cân đối với khả năng huy động vốn tự thân, giảm phụ thuộc vào các nguồn vay ngắn hạn từ thị trường liên ngân hàng nhằm hạ thấp khe hở tài trợ.
2. Chiến lược thanh khoản theo quy mô:
   • Đối với các ngân hàng quy mô nhỏ: Cần chủ động thu hút nguồn vốn đầu tư bên ngoài, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ và mở rộng mạng lưới khách hàng để gia tăng tổng tài sản và củng cố bộ đệm thanh khoản.
   • Đối với các ngân hàng quy mô vừa và lớn: Cần duy trì lượng tiền mặt và tài sản thanh khoản dự trữ ở mức an toàn để đáp ứng nhu cầu rút tiền đột ngột, tránh tập trung quá mức nguồn vốn vào các tài sản sinh lời có tính thanh khoản thấp.
3. Đa dạng hóa danh mục tài sản và phát triển dịch vụ số: Đa dạng hóa danh mục đầu tư an toàn thông qua việc nắm giữ trái phiếu chính phủ, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước. Đẩy mạnh các dịch vụ ngân hàng điện tử (Internet Banking, Mobile Banking, SMS Banking) và dịch vụ ủy thác nhằm gia tăng nguồn thu ngoài lãi và ổn định dòng tiền gửi.
4. Thích ứng với biến động vĩ mô: Khi lạm phát gia tăng khiến Ngân hàng Nhà nước thắt chặt chính sách tiền tệ (tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tăng lãi suất tái chiết khấu, áp trần lãi suất), các ngân hàng thương mại cần nâng cao năng lực dự báo kinh tế vĩ mô để điều chỉnh lãi suất cho vay và huy động kịp thời, tránh mất cân đối cung - cầu thanh khoản.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Khóa luận bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến rủi ro thanh khoản (đo lường bằng khe hở tài trợ) của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 10 năm hậu khủng hoảng (2012–2021). Đồng thời, nghiên cứu khẳng định tính ưu việt của phương pháp hồi quy FGLS trong việc khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi đối với dữ liệu bảng ngân hàng.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở số liệu định lượng cụ thể giúp các nhà quản trị ngân hàng nhận diện rõ mức độ tác động của tốc độ mở rộng tín dụng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và lạm phát đến vị thế thanh khoản, từ đó chủ động xây dựng các kịch bản quản trị rủi ro thanh khoản phù hợp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định ba hạn chế chính trong quá trình thực hiện:

1. Quy mô mẫu nghiên cứu: Do hạn chế về tính sẵn có và minh bạch của dữ liệu từ một số ngân hàng chưa niêm yết, mẫu nghiên cứu chỉ dừng lại ở 24 ngân hàng thương mại cổ phần (loại trừ 7 ngân hàng), chưa phản ánh được toàn bộ 31 ngân hàng thương mại cổ phần đang hoạt động tại Việt Nam.
2. Phạm vi biến số: Do giới hạn thời gian và dữ liệu công bố, nghiên cứu chưa xem xét được đầy đủ các biến số nội tại khác (như cơ cấu kỳ hạn chi tiết, chất lượng quản trị rủi ro) và các biến số vĩ mô mở rộng tác động đến thanh khoản.
3. Thước đo rủi ro thanh khoản: Nghiên cứu chỉ sử dụng duy nhất chỉ số khe hở tài trợ (FGAP) làm biến phụ thuộc mà chưa kết hợp kiểm chứng chéo với các thước đo thanh khoản khác (như tỷ số tài sản thanh khoản L1, tỷ số tiền gửi L2 hay tỷ số LDR).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu đến toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam và kéo dài chuỗi thời gian dữ liệu.
• Bổ sung thêm các biến số đo lường đặc thù quản trị và các chỉ số kinh tế vĩ mô chuyên sâu.
• Kết hợp đa dạng các phương pháp và chỉ số đo lường rủi ro thanh khoản khác nhau để tạo nên bức tranh đánh giá toàn diện và đối chiếu độ tin cậy của các mô hình kinh tế lượng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo hoàn chỉnh về cấu trúc một nghiên cứu định lượng về rủi ro thanh khoản ngân hàng, từ việc xây dựng cơ sở lý thuyết, phát triển giả thuyết đến xử lý số liệu báo cáo tài chính.
• Người làm nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng (Panel Data): Cung cấp quy trình mẫu chuẩn mực trên phần mềm Stata về lựa chọn mô hình qua kiểm định F-test, Hausman test, các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình (VIF, Wooldridge, Breusch-Pagan) và kỹ thuật ước lượng FGLS để khắc phục vi phạm giả định hồi quy.
• Cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp góc nhìn thực nghiệm về mức độ nhạy cảm của khe hở tài trợ trước sự thay đổi của tỷ lệ cho vay (TLA), quy mô tài sản (SIZE) và các cú sốc lạm phát vĩ mô (INF).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại sử dụng khe hở tài trợ (FGAP) thay vì các tỷ số thanh khoản đơn lẻ để đo lường rủi ro thanh khoản?

Theo Shen và cộng sự (2009), các hệ số thanh khoản đơn lẻ tính từ bảng cân đối kế toán thường chỉ mang tính thời điểm và dùng để dự đoán xu hướng thanh khoản ngắn hạn. Trong khi đó, khe hở tài trợ (FGAP) phản ánh chênh lệch trực tiếp giữa tổng dư nợ tín dụng và tổng nguồn vốn huy động trên tổng tài sản, cho phép đo lường sự mất cân đối nguồn vốn của ngân hàng trong cả hiện tại và tương lai. Khe hở tài trợ càng lớn cảnh báo nhu cầu phải bù đắp thanh khoản từ thị trường tiền tệ càng cao, gia tăng rủi ro thanh khoản.

2. Vì sao mô hình FEM được chọn qua kiểm định Hausman nhưng kết quả cuối cùng lại sử dụng phương pháp FGLS?

Kiểm định F-test ($p = 0,05$) và kiểm định Hausman ($p = 0,000$) cho thấy mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp hơn Pooled OLS và REM. Tuy nhiên, khi kiểm tra các giả định của mô hình FEM, tác giả phát hiện mô hình mắc đồng thời hai khuyết tật nghiêm trọng: hiện tượng phương sai sai số thay đổi (kiểm định Wald có $p = 0,000$) và hiện tượng tự tương quan bậc một (kiểm định Wooldridge có $p = 0,000$). Do đó, phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này, đảm bảo các ước lượng hệ số hồi quy thu được là không chệch và hiệu quả.

3. Mẫu nghiên cứu gồm những ngân hàng nào và tại sao lại loại trừ một số ngân hàng?

Mẫu nghiên cứu gồm 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam có dữ liệu tài chính công khai liên tục từ năm 2012 đến năm 2021 (tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng 240 quan sát). Nghiên cứu loại trừ 7 ngân hàng gồm SCB, PVcomBank, DongA Bank, Vietbank, BaoViet Bank, OCB do các ngân hàng này chưa niêm yết hoặc gặp hạn chế trong việc thu thập báo cáo tài chính đầy đủ và nhất quán trong suốt giai đoạn 10 năm nghiên cứu.

4. Nhân tố nội tại nào có tác động mạnh nhất đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng trong mô hình?

Căn cứ vào hệ số hồi quy chuẩn hóa của mô hình FGLS, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA) là biến nội tại có tác động cùng chiều mạnh nhất đến rủi ro thanh khoản (ở mức ý nghĩa 1%), với hệ số ước lượng cho thấy khi TLA tăng 1 đơn vị thì khe hở tài trợ (FGAP) tăng 0,054 đơn vị. Xếp sau TLA lần lượt là quy mô ngân hàng (SIZE) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP).

5. Kết quả tác động của quy mô ngân hàng (SIZE) đến rủi ro thanh khoản có điểm gì đáng lưu ý so với kỳ vọng ban đầu?

Ban đầu, tác giả đặt giả thuyết H1 là quy mô ngân hàng có tác động ngược chiều (-) đến rủi ro thanh khoản dựa trên lý thuyết cho rằng ngân hàng lớn có khả năng huy động vốn tốt hơn. Tuy nhiên, kết quả hồi quy FGLS thực tế lại cho thấy SIZE có tác động cùng chiều (+) với mức ý nghĩa 1%. Điều này được giải thích là các ngân hàng có quy mô lớn tại Việt Nam thường có tâm lý ỷ lại vào vị thế "quá lớn để sụp đổ" và sự hỗ trợ ngầm của cơ quan quản lý, từ đó đẩy mạnh mở rộng quy mô tín dụng và đầu tư sinh lời, khiến khe hở tài trợ gia tăng và làm tăng rủi ro thanh khoản.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Nhật Quỳnh Linh đã thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm định lượng chuẩn mực về các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản tại 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021. Bằng việc ứng dụng mô hình kinh tế lượng FGLS trên phần mềm Stata 16 để xử lý hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, nghiên cứu đã chứng minh các biến quy mô ngân hàng (SIZE), vốn chủ sở hữu (CAP), dư nợ cho vay (TLA) và lạm phát (INF) có tác động thúc đẩy khe hở tài trợ, trong khi nợ xấu (NPL) và tỷ suất sinh lời (ROE) không có ý nghĩa thống kê. Các phát hiện này cung cấp cơ sở khoa học xác thực giúp các ngân hàng thương mại định hình chiến lược cân đối nguồn vốn, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng và nâng cao an toàn thanh khoản trước các biến động kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ---------- NHẬT QU NH INH RỦI RO TH NH HOẢN CỦ CÁC NGÂN HÀNG VIỆT N S TÁC ĐỘNG CỦ CÁC U T B N TRONG VÀ U T B N NGOÀI NGÂN HÀNG HÓ UẬN T T NGHIỆP CHU N NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG ÃS 7 34 02 01 THÀNH PH HỒ CHÍ MINH, NĂ 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HCM ---------- Họ và tên sinh viên NHẬT QU NH INH ã số sinh viên 030805170384 ớp sinh hoạt HQ5-GE08 RỦI RO TH NH HOẢN CỦ CÁC NGÂN HÀNG VIỆT N S TÁC ĐỘNG CỦ CÁC U T B N TRONG VÀ U T B N NGOÀI NGÂN HÀNG HÓ UẬN T T NGHIỆP CHU N NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG ÃS 7 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGU ỄN TRUNG HI U THÀNH PH HỒ CHÍ INH, NĂ 2023 i TÓ TẮT Đề tài “Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam: tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài” đƣợc thực hiện dựa trên các nghiên cứu trƣớc đây về các nhân tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại trong và ngoài nƣớc.

Nghiên cứu sử dụng thông tin từ báo cáo tài chính và báo cáo thƣờng niên của 24 ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam từ năm 2012 đến năm 2021. Các thông tin này bao gồm Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA), Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu (NPL), Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (INF). Đề tài nghiên cứu sử dụng chỉ số chênh lệch tài trợ (FGAP) để đo lƣờng RRTK và các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM. Tuy nhiên, kết quả cho thấy mô hình nghiên cứu có hiện tƣợng tự tƣơng quan và sai số phƣơng pháp thay đổi nên tác giả tiếp tục sử dụng mô hình FGLS để khắc phục vấn đề.

Nghiên cứu cho thấy các nhân tố nghiên cứu ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại ngân hàng. Các biến Quy mô ngân hàng (SIZE), Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Tỷ lệ dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA) và Tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động tích cực đến RRTK, trong khi tỷ lệ nợ xấu (NPL) và Tỷ lệ hoàn vốn trên Vốn chủ sở hữu (ROE) có tác động tiêu cực. và Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa gì cả. Sau khi thu đƣợc kết quả từ mô hình FGLS, tác giả trình bày về tác động của kết quả nghiên cứu đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam từ 2012 đến 2021 và đề xuất các giải pháp để các ngân hàng hạn chế rủi ro thanh khoản giai đoạn 2012 - 2021 và đƣa ra khuyến nghị cho ngân hàng nhằm hạn chế RRTK.

ii ABSTRACT The thesis "Factors affecting liquidity risk at Vietnamese commercial banks" is based on previous research related to factors affecting the liquidity risk of domestic and foreign commercial banks. The variables Bank Size (SIZE), Equity to Total Assets (CAP), Loans to Total Assets (TLA), Bad Debt Ratio (NPL), Profitability-to-Equity Variables (ROE), Economic Growth Rate (GDP), and Inflation Rate (INF) were collected from the financial statements and annual reports of 24 commercial banks in Vietnam from 2012 to 2021. Although the research topic employs the liquidity gap index (FGAP) and the Pooled OLS, FEM, and REM regression models to gauge liquidity risk, findings indicate that the research model experiences autocorrelation and the phenomenon of autocovariance change; consequently, the author employs the FGLS model to compensate for this shortcoming. Bank Size (SIZE), Equity to Total Assets (CAP), Loans to Total Assets (TLA), and Inflation Rate (INF) were found to have a positive impact on liquidity risk, while Bad Debt Ratio (NPL), Profitability-to-Equity Variables (ROE), and Economic Growth Rate (GDP) were found to be statistically insignificant.

The author then addresses the research findings that affect liquidity risk at Vietnamese commercial banks in the period 2012-2021 using the findings from the FGLS model, and gives recommendations for banks to control liquidity risk. iii ỜI CAM ĐO N Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với đề tài này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn dƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong khóa luận. Tác giả Lê Nhật Qu nh Linh iv ỜI CẢ ƠN Để bắt đầu, tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn đến tất cả những ngƣời đóng góp cho sự giáo dục của sinh viên tại Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là trong khi học tập hoặc nghiên cứu. Tiến sĩ Nguyễn Trung Hiếu đã tận tình hƣớng dẫn, động viên tôi, cho tôi những lời khuyên vô giá mà tôi mãi mãi biết ơn.

Sẽ có một số khoảng trống trong báo cáo nghiên cứu do tác giả thiếu kinh nghiệm và thiếu thông tin cơ bản liên quan. Vì vậy, tôi rất mong nhận đƣợc sự góp ý từ các thầy cô để tôi có thể tối ƣu hóa chất lƣợng học tập, học hỏi thêm và phát triển chuyên môn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Tác giả Lê Nhật Qu nh Linh v ỤC ỤC R I RO THANH KHOẢN C A C C NG N H NG VI T NAM: S T C Đ NG C A C C Y U T B N TRONG V Y U T B N NGO I NG N H NG. 1 R I RO THANH KHOẢN C A C C NG N H NG VI T NAM: S T C Đ NG C A C C Y U T B N TRONG V Y U T B N NGO I NG N H NG.

2 LỜI CAM ĐOAN. GIỚI THI U VỀ NGHI N CỨU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Bố cục khóa luận .13 TÓM TẮT CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ LÝ THUY T V C CNGHI N CỨU TH C NGHI M.

Tổng quan rủi ro thanh khoản của ngân hàng thƣơng mại. Khái niệm về rủi ro thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoant dựa vào khe hở tài trợ.

Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản dựa vào các chỉ số thanh khoản. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thƣơng mại. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu trên thế giới.

Nghiên cứu trong nƣớc .21 TÓM TẮT CHƢƠNG 2. Tiến trình nghiên cứu. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Biến phụ thuộc.

Các biến độc lập. Quy mô ngân hàng (SIZE). Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP). Tỷ lệ dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA).

Tỷ lệ nợ xấu (NPL). Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sỡ hữu (ROE). Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP). Tỷ lệ lạm phát (INF).

Dữ liệu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Lựa chọn phương pháp ước lượng phù hợp cho mô hình. Kiểm định sự vi phạm của các giả định của mô hình hồi quy .30 TÓM TẮT CHƢƠNG 3 .32 vii CHƢƠNG 4.

K T QUẢ V THẢO LUẬN K T QUẢ Y U T ẢNH HƢỞNG Đ N R I RO THANH KHOẢN TẠI C C. Thống kê mô tả. Ma trận tƣơng quan. Kiểm định lựa chọn mô hình.

Kiểm định lựa chọn mô hình bình phƣơng dữ liệu gộp (PooledOLS) và mô hình hồi quy tác động cố định (FEM). Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy tác động cố định (FEM) và mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định đa cộng tuyến. Kiểm định phƣơng sai sai số thay đổi.

Kiểm định tự tƣơng quan. Khắc phục mô hình bằng phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS). Thảo luận kết quả nghiên cứu .41 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. K T LUẬN V KHUY N NGHỊ.

Kết luận của đề tài. 44 T I LI U THAM KHẢO. 47 Tài liệu tiếng anh .48 viii DANH ỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Bảng tổng hợp nghiên cứu trong và ngoài nƣớc.

Mô tả các giả thuyết nghiên cứu. Danh sách 24 NHTMCP Việt Nam trong bài nghiên cứu. Thống kê mô tả các biến trong mô hình. Ma trận tƣơng quan giữa các biến.

Kết quả hồi quy Pooled OLS, FEM và REM. Kết quả lựa chọn mô hình Pooled OLS và FEM. Kết quả kiểm định Hausman. Hệ số VIF.

Kết quả kiểm định phƣơng sai của sai số thay đổi mô hình. Kết quả kiểm định tự tƣơng quan của mô hình. Kết quả ƣớc lƣợng mô hình bằng phƣơng pháp FGLS .40 ix DANH ỤC PHỤ ỤC “Phụ lục 1. Thống kê mô tả.

Ma trận tƣơng quan giữa các biến độc lập. Kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến. Kiểm định mô hình Pooled OLS. Kiểm định mô hình FEM.

Kiểm định mô hình REM. Kiểm định Hausman. Kiểm định hiện tƣợng phƣơng sai sai số thay đổi. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan.

Mô hình hồi quy bằng phƣơng pháp FGLS. Bảng dữ liệu tính toán từ báo cáo tài chính của 24 NHTM giai đoạn2012 2021”. 58 x DANH ỤC TỪ VI T TẮT Tiếng việt STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa 1 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 2 NHTM Ngân hàng Thƣơng mại 3 NHTMCP Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần 4 RRTK Rủi ro thanh khoản Tiếng anh STT ý kiệu Tiếng anh Tiếng việt 1 FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định 2 FGLS Feasible Generalised Least Phƣơng pháp bình phƣơng bé Squares nhất tổng quát khả thi 3 Pooled Pooled Ordinary Least Square Phƣơng pháp bình phƣơng tối OLS thiểu 4 REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên 11 CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ NGHI N CỨU 1.

ý do chọn đề tài Một trong những mối nguy hiểm trong ngành ngân hàng là RRTK, rủi ro này không chỉ ảnh hƣởng đến mức độ ổn định của từng ngân hàng thƣơng mại mà còn ảnh hƣởng đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng (Eichberger và cộng sự, 2005). Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và phạm vi của rủi ro tín dụng, một số hoặc tất cả các ngân hàng có thể không thể tiếp tục hoạt động.