Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2023, giúp hiểu rõ hơn về thị trường tài chính.

• Tác giả: La Khánh Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Nhật
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.7. Kết cấu của Khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về thanh khoản và rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm thanh khoản
• 2.1.2. Khái niệm rủi ro thanh khoản
• 2.1.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản
• 2.1.4. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.1.5. Các hệ số thanh khoản
• 2.1.6. Khe hở tài trợ
• 2.1.7. Các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng
• 2.1.7.1. Các nhân tố bên trong ngân hàng
• 2.1.7.2. Các nhân tố bên ngoài ngân hàng
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.2.3. Thống kê mô tả
• 3.2.4. Kiểm định sự tương quan giữa các biến
• 3.2.5. Phân tích các mô hình hồi quy để lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.2.6. Kiểm định và khắc phục các khuyết tật của mô hình được lựa chọn
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả và xem xét sự tương quan, đa cộng tuyến trong mẫu nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Kiểm định sự tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình
• 4.2. Kết quả mô hình hồi quy nghiên cứu
• 4.2.1. Kết quả mô hình hồi quy
• 4.2.2. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.2.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình lựa chọn
• 4.2.4. Khắc phục các khuyết tật của mô hình lựa chọn
• 4.2.4.1. Khắc phục các khuyết tật của mô hình bằng phương pháp FGLS
• 4.2.4.2. Khắc phục các khuyết tật của mô hình bằng phương pháp GMM
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận kết quả mô hình nghiên cứu
• 5.2. Khuyến nghị nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 5.2.1. Đối với Ngân hàng Thương mại Việt Nam
• 5.2.1.1. Khuyến nghị đối với tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản của ngân hàng
• 5.2.1.2. Khuyến nghị đối với sự phụ thuộc các nguồn tài trợ bên ngoài
• 5.2.1.3. Khuyến nghị đối với tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn
• 5.2.1.4. Khuyến nghị đối với tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu
• 5.2.1.5. Khuyến nghị đối với quy mô ngân hàng
• 5.2.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Thanh Khoản Giải Pháp Cho Ngân Hàng

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò then chốt. Việc duy trì sự ổn định và hiệu quả hoạt động của các NHTM là vô cùng quan trọng đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của ngân hàng luôn tiềm ẩn các rủi ro, trong đó rủi ro thanh khoản (RRTK) được xem là một trong những rủi ro lớn nhất. Theo Adalsteinsson (2014), rủi ro thanh khoản quan trọng hơn các loại rủi ro khác của ngân hàng vì nó có thể gây ra rủi ro mất khả năng thanh toán hay thậm chí có thể khiến ngân hàng phá sản. Bài viết này sẽ đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro này.

1.1. Tầm Quan Trọng của Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Quản lý rủi ro thanh khoản là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của NHTM. Khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán đúng hạn không chỉ củng cố uy tín của ngân hàng mà còn tạo niềm tin cho khách hàng và đối tác. Ngân hàng cần chủ động xây dựng các biện pháp phòng ngừa và ứng phó với rủi ro thanh khoản một cách hiệu quả.

1.2. Các Thách Thức Trong Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản Hiện Nay

Thị trường tài chính ngày càng phát triển và hội nhập sâu rộng, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác quản trị rủi ro thanh khoản của các NHTM. Các yếu tố như biến động kinh tế vĩ mô, thay đổi chính sách, sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường, và đặc biệt là các tin đồn thất thiệt có thể gây ảnh hưởng lớn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Theo luật số 17/2017/QH14, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các Tổ chức tín dụng cho phép các NHTM phá sản thì dòng tiền gửi ngày càng có xu hƣớng chảy về những NHTM nhà nƣớc hoặc NHTMCP lớn mạnh.

II. Xác Định Rủi Ro Thanh Khoản Đo Lường Nguyên Nhân Chính

Rủi ro thanh khoản phát sinh khi ngân hàng không có khả năng đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ thanh toán đến hạn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính của ngân hàng. Việc xác định và đo lường rủi ro thanh khoản là bước quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp quản lý và kiểm soát phù hợp. Các phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản bao gồm phân tích các chỉ số thanh khoản, đánh giá dòng tiền, và sử dụng các mô hình stress testing. Theo Basel (2008), RRTK là rủi ro xuất hiện khi ngân hàng không đủ khả năng huy động đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng các nghĩa vụ đến hạn kéo theo ảnh hƣởng đến hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính.

2.1. Các Phương Pháp Đo Lường Rủi Ro Thanh Khoản Hiệu Quả

Có nhiều phương pháp để đo lường rủi ro thanh khoản, bao gồm phân tích các chỉ số thanh khoản như tỷ lệ thanh khoản hiện hành, tỷ lệ thanh khoản nhanh, và tỷ lệ cho vay trên huy động. Bên cạnh đó, việc đánh giá dòng tiền vào và ra của ngân hàng, cũng như sử dụng các mô hình stress testing để mô phỏng các tình huống bất lợi cũng là những công cụ quan trọng.

2.2. Nguyên Nhân Nội Tại Gây Ra Rủi Ro Thanh Khoản Tại NHTM

Các nguyên nhân nội tại gây ra rủi ro thanh khoản có thể xuất phát từ việc quản lý tài sản và nợ phải trả không hiệu quả, sự mất cân đối giữa kỳ hạn của tài sản và nợ, hoặc do chất lượng tài sản suy giảm. Bên cạnh đó, việc phụ thuộc quá nhiều vào các nguồn vốn ngắn hạn cũng có thể làm tăng rủi ro thanh khoản. Các nhân tố nội tại nhƣ tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP) và quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động ngƣợc chiều tới RRTK.

2.3. Tác Động Của Yếu Tố Vĩ Mô Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Các yếu tố vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng GDP, và chính sách tiền tệ có thể tác động đáng kể đến rủi ro thanh khoản của các NHTM. Ví dụ, lạm phát cao có thể làm giảm giá trị tiền gửi, trong khi tăng trưởng GDP chậm có thể làm giảm nhu cầu tín dụng. Các yếu tố vĩ mô nhƣ tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF) cũng có mối tƣơng quan dƣơng với RRTK.

III. Phân Tích Ảnh Hưởng Các Nhân Tố Tác Động Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam. Các nhân tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: nhân tố bên trong ngân hàng và nhân tố bên ngoài ngân hàng. Các nhân tố bên trong ngân hàng bao gồm tỷ lệ vốn chủ sở hữu, quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay trên huy động, và khả năng sinh lời. Các nhân tố bên ngoài ngân hàng bao gồm tăng trưởng kinh tế, lạm phát, và chính sách tiền tệ.

3.1. Ảnh Hưởng Của Vốn Chủ Sở Hữu Đến Khả Năng Thanh Khoản

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP) có tác động ngược chiều đến rủi ro thanh khoản. Điều này có nghĩa là, các ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao thường có khả năng thanh khoản tốt hơn. Vốn chủ sở hữu đóng vai trò như một tấm đệm giúp ngân hàng chống lại các cú sốc và giảm thiểu rủi ro mất khả năng thanh toán.

3.2. Quy Mô Ngân Hàng Tác Động Thế Nào Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Quy mô ngân hàng (SIZE) cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản. Các ngân hàng lớn thường có lợi thế về quy mô, khả năng tiếp cận các nguồn vốn đa dạng hơn, và quản lý dòng tiền hiệu quả hơn. Do đó, các ngân hàng lớn thường có khả năng thanh khoản tốt hơn so với các ngân hàng nhỏ.

3.3. Cho Vay và Huy Động Tác Động Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) là một chỉ số quan trọng phản ánh mức độ sử dụng vốn của ngân hàng. Tỷ lệ cho vay trên huy động quá cao có thể làm tăng rủi ro thanh khoản, đặc biệt khi ngân hàng gặp khó khăn trong việc huy động vốn. Các yếu tố nội tại khác nhƣ sự phụ thuộc các nguồn tài trợ bên ngoài (EFD), tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn (LDR) và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu có tác động cùng chiều tới RRTK.

IV. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Cho NHTM Việt

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam. Các giải pháp này tập trung vào việc tăng cường quản lý dòng tiền, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao chất lượng tài sản, và tuân thủ các quy định về an toàn thanh khoản. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng cần tăng cường giám sát và điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt để hỗ trợ các NHTM trong việc quản lý rủi ro thanh khoản.

4.1. Nâng Cao Quản Lý Dòng Tiền Để Giảm Thiểu Rủi Ro

Ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý dòng tiền hiệu quả, bao gồm việc dự báo chính xác nhu cầu thanh khoản, theo dõi sát sao dòng tiền vào và ra, và xây dựng các kế hoạch ứng phó với các tình huống khủng hoảng thanh khoản. Điều này sẽ giúp ngân hàng chủ động kiểm soát rủi ro thanh khoản và đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán.

4.2. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Giảm Phụ Thuộc Vốn Ngắn Hạn

Việc phụ thuộc quá nhiều vào các nguồn vốn ngắn hạn có thể làm tăng rủi ro thanh khoản cho ngân hàng. Do đó, ngân hàng cần chủ động đa dạng hóa nguồn vốn, tìm kiếm các nguồn vốn dài hạn, và phát triển các sản phẩm huy động vốn linh hoạt để đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong các tình huống khác nhau.

4.3. Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Theo Chuẩn Basel III ICAAP

Các tiêu chuẩn Basel III và ICAAP (Internal Capital Adequacy Assessment Process) cung cấp các hướng dẫn quan trọng về quản lý rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng. Ngân hàng cần chủ động áp dụng các tiêu chuẩn này để nâng cao chất lượng quản lý rủi ro thanh khoản và đảm bảo hoạt động an toàn và hiệu quả. Dựa trên cơ sở kết quả thu đƣợc, tác giả đề xuất một số khuyến nghị nhằm hạn chế RRTK, giúp các NHTM có cái nhìn tổng quan và lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc điểm riêng của từng ngân hàng.

V. Ứng Dụng Kết Quả Thực Tiễn Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Kết quả nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong thực tiễn quản lý rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam. Các ngân hàng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xác định các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của mình, từ đó xây dựng các biện pháp quản lý và kiểm soát phù hợp. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách tiền tệ và tăng cường giám sát hoạt động của các NHTM.

5.1. Xây Dựng Mô Hình Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Riêng Biệt

Mỗi ngân hàng có đặc điểm hoạt động và môi trường kinh doanh khác nhau. Do đó, không có một mô hình quản lý rủi ro thanh khoản nào phù hợp với tất cả các ngân hàng. Ngân hàng cần xây dựng mô hình quản lý rủi ro thanh khoản riêng biệt, phù hợp với đặc điểm và điều kiện cụ thể của mình.

5.2. Ứng Dụng Stress Testing Trong Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản

Stress testing là một công cụ quan trọng để đánh giá khả năng chống chịu của ngân hàng trước các cú sốc. Ngân hàng cần thường xuyên thực hiện stress testing để xác định các điểm yếu trong hệ thống quản lý rủi ro thanh khoản và xây dựng các kế hoạch ứng phó phù hợp.

VI. Rủi Ro Thanh Khoản Tương Lai Hướng Nghiên Cứu Giải Pháp

Nghiên cứu về rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam vẫn còn nhiều hướng để phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các yếu tố mới như Fintech, tiền điện tử, và biến đổi khí hậu đến rủi ro thanh khoản. Bên cạnh đó, cần có thêm các nghiên cứu về hiệu quả của các biện pháp quản lý rủi ro thanh khoản khác nhau.

6.1. Hạn Chế Nghiên Cứu Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Mặc dù nghiên cứu đã đưa ra những kết quả hữu ích, nhưng vẫn còn một số hạn chế cần được khắc phục trong các nghiên cứu tiếp theo. Ví dụ, nghiên cứu có thể mở rộng phạm vi thời gian và số lượng ngân hàng được khảo sát, cũng như sử dụng các phương pháp phân tích tiên tiến hơn.

6.2. Đề Xuất Giải Pháp Đối Với Biến Động Thị Trường

Trước những biến động khó lường của thị trường tài chính, ngân hàng cần chủ động xây dựng các giải pháp ứng phó linh hoạt. Điều này bao gồm việc tăng cường dự trữ thanh khoản, xây dựng các kênh huy động vốn khẩn cấp, và hợp tác chặt chẽ với các cơ quan quản lý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc chu chuyển vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và duy trì sự ổn định của toàn bộ thị trường tiền tệ. Hoạt động kinh doanh cốt lõi của ngân hàng thương mại dựa trên việc huy động vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản cấp tín dụng trung và dài hạn. Đặc thù chuyển đổi kỳ hạn này khiến các NHTM luôn phải đối mặt với rủi ro thanh khoản (RRTK). Theo Adalsteinsson (2014), rủi ro thanh khoản có mức độ nguy hiểm cao hơn nhiều loại rủi ro tài chính khác bởi nguy cơ gây mất khả năng thanh toán tức thời và có thể đẩy ngân hàng đến bờ vực phá sản.

Tại Việt Nam, bối cảnh pháp lý có sự thay đổi quan trọng khi Luật số 17/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng chính thức cho phép các NHTM phá sản theo quy định. Quy định này làm gia tăng tâm lý nhạy cảm của người gửi tiền, khiến dòng tiền có xu hướng dịch chuyển mạnh về các NHTM nhà nước hoặc NHTM cổ phần có quy mô lớn và mức độ uy tín cao. Thực tế lịch sử hoạt động ngân hàng tại Việt Nam từng ghi nhận nhiều trường hợp căng thẳng thanh khoản nghiêm trọng do tin đồn hoặc biến cố thị trường, điển hình như tại NHTMCP Á Châu (ACB) năm 2003 và 2012, NHTMCP Phương Nam năm 2005, hay sự việc người dân ồ ạt rút tiền tại NHTMCP Sài Gòn (SCB). Sự lan truyền của hiệu ứng rút tiền hàng loạt (bank run) đe dọa trực tiếp đến an toàn của từng ngân hàng và tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ mang tính hệ thống. Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các Ngân hàng Thương mại Việt Nam" được thực hiện nhằm lượng hóa các tác động nội tại và vĩ mô đến thanh khoản ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định các nhân tố ảnh hưởng và đo lường chiều hướng, mức độ tác động của các nhân tố đó đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống khuyến nghị quản trị nhằm hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn thanh khoản.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
  2. Đánh giá mức độ tác động và chiều hướng ảnh hưởng của các nhân tố đã xác định đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
  3. Đề xuất các khuyến nghị cụ thể nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản trong quá trình hoạt động của các NHTM Việt Nam trên cơ sở lý thuyết và kết quả thực nghiệm.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTM ở Việt Nam?
2. Mức độ và chiều hướng ảnh hưởng của các nhân tố đã tìm ra tới rủi ro thanh khoản của các NHTM ở Việt Nam như thế nào?
3. Có thể đề xuất những khuyến nghị nào nhằm giảm thiểu rủi ro thanh khoản trong quá trình hoạt động cho các NHTM Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 30 ngân hàng thương mại tại Việt Nam có công bố đầy đủ báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán độc lập.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên định nghĩa về thanh khoản và rủi ro thanh khoản của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Basel, 2008), Duttweiler (2011), Rose (1998) cùng các công trình nghiên cứu về trung gian tài chính của Diamond & Dybvig (1983), Barros và cộng sự (2010), Brunnermeier & Pedersen (2009). Theo tiếp cận của Nguyễn Văn Tiến (2010), nguyên nhân gây ra rủi ro thanh khoản được phân tách thành:

• Nguyên nhân tiền đề: Bắt nguồn từ sự chênh lệch kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ, độ nhạy cảm của luồng tiền trước biến động lãi suất thị trường, cùng nghĩa vụ bắt buộc phải đáp ứng nhu cầu thanh toán tức thời của khách hàng.
• Nguyên nhân hoạt động: Xuất phát từ phía tài sản nợ (người gửi tiền rút vốn đột ngột với khối lượng lớn) hoặc phía tài sản có (người vay yêu cầu giải ngân cấp bách theo các cam kết tín dụng đã ký kết).

Để giải thích cơ chế tác động của các nhân tố đến rủi ro thanh khoản, tác giả sử dụng các khung lý thuyết kinh tế tài chính:

• Lý thuyết Hấp thụ rủi ro (Risk Absorption Theory - Berger & Bouwman, 2013) đối chiếu với Lý thuyết Mong manh – Lấn át tài chính (Financial Fragility – Crowding Out Theory - Gorton & Winton, 1999) để giải thích biến vốn chủ sở hữu.
• Lý thuyết Khả năng thay đổi (The Shiftability Theory - Moulton, 1918) giải thích tác động của quy mô dư nợ cho vay và tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn.
• Lý thuyết Đệm thanh khoản và vốn (Inventory Theory of Capital and Liquidity Buffer - Baltensperger, 1980; Akhtar và cộng sự, 2011) và Thuyết Ưa thích thanh khoản của Keynes (Keynes Liquidity Preference Theory) giải thích sự đánh đổi giữa lợi nhuận và mức độ an toàn thanh khoản.
• Lý thuyết Tín hiệu (Signalling Theory - Spence, 1973) đối chiếu với Lý thuyết Quá lớn để đổ vỡ (The Too Big To Fail Theory - Gregoriou, 2009; Iannotta và cộng sự, 2007) để phân tích biến quy mô ngân hàng.
• Lý thuyết chu kỳ kinh tế và lý thuyết lạm phát (Perry, 1992; Valla và cộng sự, 2006; Aspachs và cộng sự, 2005) giải thích biến vĩ mô.

Về phương pháp đo lường, tác giả kế thừa quan điểm của Saunders & Cornett (2006) và Shen và cộng sự (2009), sử dụng biến Khe hở tài trợ ($FGAP$) làm đại diện cho rủi ro thanh khoản thay vì các hệ số thanh khoản đơn lẻ của Vodová (2013). Khe hở tài trợ được xác định bằng công thức:

$$FGAP = \frac{\text{Tổng cho vay} - \text{Tổng vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$$

Phương pháp và quy trình nghiên cứu: Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật phân tích dữ liệu bảng (Panel Data) với 300 quan sát. Quy trình phân tích định lượng được thực hiện qua các bước:

1. Thống kê mô tả các biến trong mẫu nghiên cứu.
2. Kiểm định ma trận hệ số tương quan Pearson và kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF).
3. Ước lượng các mô hình hồi quy tuyến tính: Mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
4. Thực hiện kiểm định $F\text{-test}$ để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; thực hiện kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
5. Kiểm định các khuyết tật của mô hình được chọn: kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Modified Wald test) và kiểm định hiện tượng tự tương quan (Wooldridge test).
6. Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) và Phương pháp tổng quát của các khoảnh khắc (GMM) nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh và khuyết tật phương sai/tự tương quan. Công cụ xử lý số liệu là phần mềm Microsoft Excel 365 và Stata 15.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu vi mô nội tại của 30 NHTM Việt Nam được thu thập và tính toán từ Báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán độc lập trong 10 năm liên tục (2012–2021).
• Dữ liệu kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát INF) được trích xuất từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu và áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn. Tác giả chỉ ra vai trò then chốt của thanh khoản đối với sự tồn tại của NHTM, phân tích rủi ro rút tiền hàng loạt qua các sự kiện thực tế tại ACB, Phương Nam và SCB. Chương này xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát gồm 30 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012–2021 (tương ứng 300 quan sát), đồng thời nêu bật ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình.

Chương 2. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm cơ bản về thanh khoản, rủi ro thanh khoản theo Basel (2008), phân tích nguyên nhân tiền đề và hoạt động dẫn đến mất cân đối thanh khoản theo Nguyễn Văn Tiến (2010). Tác giả so sánh các chỉ tiêu đo lường thanh khoản truyền thống (tài sản thanh khoản trên tổng tài sản, tài sản thanh khoản trên tiền gửi ngắn hạn, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi) với chỉ tiêu khe hở tài trợ (FGAP).

Đồng thời, chương này tiến hành tổng quan sâu rộng 11 công trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Nghiên cứu quốc tế: Shen và cộng sự (2009) khảo sát 12 nền kinh tế hàng đầu; Vodová (2013) nghiên cứu tại Hungary; Cucinelli (2013) tại Châu Âu; Moussa (2015) tại Tunisia; Ghenimi và cộng sự (2020) so sánh hệ thống ngân hàng Hồi giáo và truyền thống tại khu vực Đông và Bắc Phi.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Trương Quang Thông (2013), Đặng Văn Dân (2015), Vũ Thị Hồng (2015), Mai Thị Phương Thùy & Bùi Thị Điệp (2018), Trần Thị Thanh Nga & Trầm Thị Xuân Hương (2018), Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019).

Từ các nghiên cứu tiền bối, tác giả tổng hợp khung biến số gồm 5 biến nội tại (CAP, EFD, LDR, ROE, SIZE) và 2 biến vĩ mô (GDP, INF).

Chương 3. Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình hồi quy nghiên cứu đề xuất:

$$FGAP_{i,t} = \alpha + \beta_1 CAP_{i,t} + \beta_2 EFD_{i,t} + \beta_3 LDR_{i,t} + \beta_4 ROE_{i,t} + \beta_5 SIZE_{i,t} + \beta_6 GDP_{i,t} + \beta_7 INF_{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

Tác giả chi tiết hóa định nghĩa biến, công thức đo lường, cơ sở tham chiếu và 7 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_7$):

Ký hiệu biến	Tên biến	Phương pháp đo lường	Dấu kỳ vọng	Tác giả tham chiếu chính
FGAP	Khe hở tài trợ (Biến phụ thuộc)	$\frac{\text{Tổng cho vay} - \text{Tổng huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$	N/A	Shen và cộng sự (2009); Trương Quang Thông (2013); Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019)
CAP	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản	$\frac{\text{Vốn chủ sở hữu}}{\text{Tổng tài sản}}$	$(-)$	Vodová (2013); Vũ Thị Hồng (2015); Ghenimi và cộng sự (2020)
EFD	Sự phụ thuộc nguồn tài trợ bên ngoài	$\frac{\text{Vay TCTD khác} + \text{Phát hành GTTG}}{\text{Tổng tài sản}}$	$(+)$	Shen và cộng sự (2009); Trương Quang Thông (2013); Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019)
LDR	Tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn	$\frac{\text{Tổng dư nợ cho vay}}{\text{Tiền gửi KH} + \text{Vay ngắn hạn TCTD}}$	$(+)$	Vũ Thị Hồng (2015); Mai Thị Phương Thùy & Bùi Thị Điệp (2018)
ROE	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$	$(+)$	Moussa (2015); Ghenimi và cộng sự (2020); Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019)
SIZE	Quy mô ngân hàng	$\text{Log}(\text{Tổng tài sản})$	$(-)$	Cucinelli (2013); Trương Quang Thông (2013); Đặng Văn Dân (2015)
GDP	Tốc độ tăng trưởng kinh tế	Tăng trưởng GDP hàng năm (%) trích từ World Bank	$(+)$	Vodová (2013); Moussa (2015); Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Chỉ số lạm phát hàng năm (%) trích từ World Bank	$(+)$	Shen và cộng sự (2009); Trương Quang Thông (2013); Moussa (2015)

Chương này cũng chuẩn hóa sơ đồ quy trình nghiên cứu qua 7 bước từ thu thập dữ liệu, phân tích mô tả, kiểm định tương quan/VIF, ước lượng hồi quy, kiểm định lựa chọn mô hình đến kiểm định và khắc phục khuyết tật bằng FGLS và GMM.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thực hiện phân tích số liệu thực nghiệm trên mẫu 300 quan sát:

• Thống kê mô tả và tương quan: Các biến có giá trị phù hợp thực tế; ma trận tương quan giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0,8 và hệ số $VIF < 10$, xác nhận không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
• Lựa chọn mô hình: Kiểm định $F\text{-test}$ ($p\text{-value} < 0,05$) cho thấy mô hình FEM vượt trội hơn Pooled OLS. Kiểm định Hausman ($p\text{-value} < 0,05$) khẳng định mô hình FEM phù hợp hơn REM.
• Kiểm định khuyết tật: Mô hình FEM xuất hiện hiện tượng phương sai của sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan.
• Khắc phục khuyết tật: Tác giả ước lượng lại mô hình bằng phương pháp FGLS và phương pháp GMM để loại bỏ hoàn toàn các khuyết tật và giải quyết vấn đề nội sinh.
• Thảo luận kết quả: Tất cả 7 biến độc lập đều có ý nghĩa thống kê và tác động đúng theo kỳ vọng giả thuyết ban đầu.

Chương 5. Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 tóm tắt các kết quả định lượng thu được từ mô hình GMM và FGLS, đối chiếu với các giả thuyết nghiên cứu. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra hệ thống khuyến nghị thực tiễn cho từng nhân tố nội tại của các NHTM Việt Nam (vốn chủ sở hữu, nguồn vốn tài trợ bên ngoài, tỷ lệ LDR, tỷ suất ROE, quy mô tài sản) và các kiến nghị chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Cuối chương, tác giả trình bày các hạn chế còn tồn tại của đề tài và vạch ra định hướng mở rộng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Kết quả ước lượng thông qua mô hình GMM và FGLS đối với dữ liệu bảng của 30 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2021 xác nhận cả 7 giả thuyết nghiên cứu:

Biến số	Tên biến	Dấu kỳ vọng	Kết quả thực nghiệm	Tác động đến RRTK (FGAP)	Mức độ phù hợp giả thuyết
CAP	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	$(-)$	$(-)$ (Ngược chiều)	Làm giảm rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_1$
EFD	Phụ thuộc tài trợ bên ngoài	$(+)$	$(+)$ (Cùng chiều)	Làm tăng rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_2$
LDR	Cho vay / Huy động ngắn hạn	$(+)$	$(+)$ (Cùng chiều)	Làm tăng rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_3$
ROE	Lợi nhuận / Vốn chủ sở hữu	$(+)$	$(+)$ (Cùng chiều)	Làm tăng rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_4$
SIZE	Quy mô ngân hàng	$(-)$	$(-)$ (Ngược chiều)	Làm giảm rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_5$
GDP	Tăng trưởng kinh tế	$(+)$	$(+)$ (Cùng chiều)	Làm tăng rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_6$
INF	Tỷ lệ lạm phát	$(+)$	$(+)$ (Cùng chiều)	Làm tăng rủi ro thanh khoản	Chấp nhận giả thuyết $H_7$

Chi tiết tác động của các nhân tố:

• $CAP$ và $SIZE$ có tương quan âm với $FGAP$: Ngân hàng có tỷ lệ vốn tự có dày dặn đóng vai trò như bộ đệm hấp thụ rủi ro, giúp tăng khả năng thanh khoản. Tương tự, ngân hàng có quy mô lớn sở hữu uy tín và mạng lưới huy động rộng rãi, dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý nên mức độ RRTK thấp hơn.
• $EFD$, $LDR$, $ROE$ có tương quan dương với $FGAP$: Việc phụ thuộc vào nguồn tài trợ liên ngân hàng ($EFD$) khiến ngân hàng chịu rủi ro chi phí vốn biến động. Tỷ lệ $LDR$ cao phản ánh việc dùng nhiều vốn ngắn hạn để cho vay, làm nới rộng khe hở thanh khoản. Tỷ lệ $ROE$ cao cho thấy ngân hàng có xu hướng chấp nhận đánh đổi an toàn thanh khoản để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao nhưng kém thanh khoản.
• $GDP$ và $INF$ có tương quan dương với $FGAP$: Trong thời kỳ kinh tế tăng trưởng ($GDP$ cao), ngân hàng có xu hướng nới lỏng tín dụng và giảm dự trữ thanh khoản. Khi lạm phát ($INF$) tăng, sức mua giảm và chi phí vốn tăng khiến nguồn tiền gửi sụt giảm trong khi việc thu hồi nợ vay gặp khó khăn, làm gia tăng RRTK.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Đối với các Ngân hàng Thương mại Việt Nam:

• Tăng cường năng lực vốn tự có (CAP): Duy trì và nâng cao tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tích tụ lợi nhuận giữ lại để gia tăng vốn chủ sở hữu, tạo lớp đệm hấp thụ các cú sốc thanh khoản.
• Kiểm soát sự phụ thuộc vào thị trường liên ngân hàng (EFD): Hạn chế sử dụng nguồn tài trợ liên ngân hàng để tài trợ cho các tài sản sinh lời trung dài hạn; thiết lập hạn mức vay mượn liên ngân hàng an toàn nhằm tránh rủi ro khi thị trường thắt chặt thanh khoản.
• Quản lý chặt chẽ tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn (LDR): Tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Ngân hàng Nhà nước về tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn; chủ động đa dạng hóa các kỳ hạn huy động vốn.
• Cân đối giữa mục tiêu sinh lời (ROE) và an toàn thanh khoản: Tránh chạy theo lợi nhuận ngắn hạn thông qua việc hạ chuẩn cấp tín dụng hoặc đầu tư quá mức vào tài sản kém thanh khoản; duy trì danh mục tài sản thanh khoản chất lượng cao.
• Tận dụng lợi thế quy mô (SIZE): Nâng cao năng lực quản trị rủi ro tương xứng với tốc độ tăng trưởng quy mô tài sản; củng cố uy tín thương hiệu để mở rộng mạng lưới khách hàng gửi tiền ổn định.

Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và các quy định an toàn thanh khoản theo chuẩn mực Basel II và Basel III.
• Tăng cường công tác thanh tra, giám sát vi mô và vĩ mô đối với các tổ chức tín dụng có tỷ lệ tăng trưởng tín dụng nóng hoặc có dấu hiệu căng thẳng thanh khoản cục bộ.
• Điều hành linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ (nghiệp vụ thị trường mở OMO, tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc) nhằm hỗ trợ kịp thời thanh khoản hệ thống trong các giai đoạn nền kinh tế có biến động vĩ mô hoặc lạm phát cao.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã bổ sung góc nhìn chuyên sâu và bằng chứng thực nghiệm định lượng về rủi ro thanh khoản tại Việt Nam giai đoạn 2012–2021. Khác với nhiều nghiên cứu tập trung vào rủi ro tín dụng hay rủi ro lãi suất, tác giả đã sử dụng biến khe hở tài trợ (FGAP) để phản ánh bản chất chênh lệch kỳ hạn và khả năng tạo lập thanh khoản của NHTM. Về mặt phương pháp, việc ứng dụng đồng thời các mô hình dữ liệu bảng tĩnh (Pooled OLS, FEM, REM) cùng các kỹ thuật hồi quy khắc phục khuyết tật chuyên sâu (FGLS) và mô hình động GMM bảo đảm tính tin cậy và vững chắc của các ước lượng thống kê.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Cỡ mẫu và dữ liệu: Mẫu nghiên cứu dừng lại ở 30 NHTM do tác giả chủ động loại bỏ các ngân hàng không công bố đầy đủ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán hoặc bị gián đoạn số liệu.
• Khoảng thời gian nghiên cứu: Dữ liệu dừng ở mốc năm 2021, chưa phản ánh đầy đủ những biến động phức tạp của thị trường tài chính - tiền tệ Việt Nam và các biến cố thanh khoản sau năm 2021.
• Phạm vi biến số: Mô hình mới xem xét 5 biến nội tại và 2 biến kinh tế vĩ mô phổ biến, chưa đưa vào các biến số vi mô khác như cấu trúc sở hữu ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu chi tiết, hay các chỉ số quản trị điều hành chuyên biệt.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam và kéo dài chuỗi thời gian dữ liệu đến các năm gần nhất.
• Bổ sung thêm các biến giải thích mới thuộc về đặc thù ngân hàng (chất lượng quản trị, chuyển đổi số, cơ cấu sở hữu) và các biến vĩ mô như cung tiền M2, lãi suất tái chiết khấu, biến giả khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
• Phân nhóm so sánh tác động giữa khối NHTM có vốn nhà nước và khối NHTM cổ phần tư nhân.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp nguồn tư liệu hoàn chỉnh về khung lý thuyết thanh khoản, rủi ro thanh khoản, các nguyên nhân phát sinh rủi ro và tổng quan hệ thống các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước.
• Người nghiên cứu định lượng tài chính: Tài liệu minh họa trực quan quy trình 7 bước xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) trên phần mềm Stata 15, từ thống kê mô tả, kiểm tra đa cộng tuyến (VIF), ước lượng OLS/FEM/REM, thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Hausman) đến việc sử dụng phương pháp FGLS và GMM để xử lý phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và nội sinh.
• Bộ phận quản trị rủi ro và phân tích tài chính tại các NHTM: Tham khảo cơ sở thực nghiệm để nhận diện các nhân tố nội tại (CAP, EFD, LDR, ROE, SIZE) và vĩ mô (GDP, INF) ảnh hưởng đến khe hở tài trợ, từ đó xây dựng các kịch bản kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản (stress testing).

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc đại diện cho rủi ro thanh khoản trong khóa luận được đo lường bằng chỉ tiêu nào? Tác giả sử dụng chỉ tiêu Khe hở tài trợ ($FGAP$), được tính bằng tỷ lệ giữa hiệu số của tổng dư nợ cho vay trừ đi tổng nguồn vốn huy động trên tổng tài sản ($\frac{\text{Tổng cho vay} - \text{Tổng huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$). Chỉ số này phản ánh chênh lệch giữa nhu cầu cấp tín dụng và nguồn vốn huy động của ngân hàng.

2. Dữ liệu nghiên cứu của khóa luận được thu thập từ những nguồn nào và quy mô mẫu là bao nhiêu? Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng gồm 300 quan sát từ 30 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm liên tục từ 2012 đến 2021. Dữ liệu ngân hàng được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, còn dữ liệu vĩ mô (tăng trưởng GDP và lạm phát INF) được thu thập từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

3. Phương pháp hồi quy nào được tác giả sử dụng để khắc phục các khuyết tật của mô hình? Sau khi kiểm định lựa chọn mô hình tác động cố định (FEM) nhưng phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả đã áp dụng phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) và Phương pháp tổng quát của các khoảnh khắc (GMM) để ước lượng, đảm bảo kết quả thu được không bị chệch và có hiệu quả thống kê.

4. Những nhân tố nội tại nào có tác động làm giảm rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam? Kết quả hồi quy thực nghiệm cho thấy hai nhân tố nội tại có tác động ngược chiều (làm giảm rủi ro thanh khoản $FGAP$) là Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($CAP$) và Quy mô ngân hàng ($SIZE = \text{Log}(\text{Tổng tài sản})$).

5. Các yếu tố kinh tế vĩ mô (GDP và lạm phát) có mối quan hệ như thế nào với rủi ro thanh khoản ngân hàng? Cả hai yếu tố kinh tế vĩ mô là tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$) và tỷ lệ lạm phát ($INF$) đều có mối tương quan dương cùng chiều với rủi ro thanh khoản ($FGAP$). Trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế, ngân hàng có xu hướng đẩy mạnh cho vay và giảm dự trữ thanh khoản; còn khi lạm phát tăng cao, chi phí huy động vốn gia tăng và nguồn tiền gửi sụt giảm, dẫn đến mở rộng khe hở tài trợ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả La Khánh Linh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về thanh khoản và lượng hóa thành công các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại 30 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2021. Bằng việc áp dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng và khắc phục khuyết tật mô hình thông qua ước lượng FGLS và GMM, nghiên cứu đã chứng minh rằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($CAP$) và quy mô ngân hàng ($SIZE$) giúp giảm thiểu rủi ro thanh khoản, trong khi sự phụ thuộc tài trợ bên ngoài ($EFD$), tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn ($LDR$), tỷ suất sinh lời ($ROE$), tăng trưởng kinh tế ($GDP$) và lạm phát ($INF$) có tác động làm gia tăng rủi ro thanh khoản. Các kết quả định lượng thu được cung cấp căn cứ khoa học và thực tiễn vững chắc để các ngân hàng thương mại nâng cao chất lượng quản trị thanh khoản nội bộ, đồng thời hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện cơ chế giám sát an toàn hệ thống tài chính tiền tệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 LA KHÁNH LINH TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 Họ tên sinh viên: LA KHÁNH LINH Mã số sinh viên: 050607190225 Lớp sinh hoạt: HQ7-GE06 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

NGUYỄN MINH NHẬT TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 i TÓM TẮT Nghiên cứu đƣợc thực hiện nhằm phân tích các nhân tố nội tại và các nhân tố vĩ mô của RRTK ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến các NHTM ở VN. Với dữ liệu bảng gồm 300 mẫu quan sát từ các NHTM VN giai đoạn 2012 – 2021, tác giả tiến hành hồi quy để đo lƣờng tác động của các biến độc lập lên biến phụ thuộc khe hở tài trợ (đại diện cho RRTK của các NHTM). Các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM đƣợc thực hiện để nghiên cứu, đồng thời tác giả sử dụng phƣơng pháp GMM để khắc phục khuyết tật của mô hình lựa chọn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự ảnh hƣởng của cả hai yếu tố bên trong lẫn bên ngoài ngân hàng lên RRTK. Các nhân tố nội tại nhƣ tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP) và quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động ngƣợc chiều tới RRTK. Các yếu tố nội tại khác nhƣ sự phụ thuộc các nguồn tài trợ bên ngoài (EFD), tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn (LDR) và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu có tác động cùng chiều tới RRTK. Bên cạnh đó, RRTK cũng có mối tƣơng quan dƣơng với các yếu tố vĩ mô nhƣ tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF).

Dựa trên cơ sở kết quả thu đƣợc, tác giả đề xuất một số khuyến nghị nhằm hạn chế RRTK, giúp các NHTM có cái nhìn tổng quan và lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc điểm riêng của từng ngân hàng. Từ khóa: thanh khoản, rủi ro thanh khoản, khe hở tài trợ, nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản, Ngân hàng Thương mại, Việt Nam, GMM. ii ABSTRACT The study was conducted to analyze how the internal factors and external factors of liquidity risk affect commercial banks in Vietnam. With panel data of 300 observed samples from Vietnamese commercial banks in the period 2012 - 2021, the author conducts multivariable linear regression to quantify the impact of independent variables on the dependent variable (financing gap).

Regression models Pooled OLS, FEM, REM were performed for research, and the author used GMM method to overcome the defects of the selected model. The research results show that there is an influence of both internal and external factors on liquidity risk. Internal factors such as equity to total assets (CAP) and bank size (SIZE) have a negative impact on liquidity risk. Other internal factors such as external funding dependence (EFD), short term loan-to-deposit ratio (LDR) and return on equity ratio (ROE) have a positive impact on liquidity risk.

Besides, liquidity risk is also positively correlated with macro factors such as economic growth rate (GDP) and inflation rate (INF). Based on the obtained results, the author proposes a number of recommendations to limit liquidity risk, helping commercial banks have an overview and choose solutions suitable to the specific characteristics of each bank. Keywords: liquidity, liquidity risk, financing gap, determinants of liquidity risk, commercial banks, Vietnam, GMM. iii LỜI CAM ĐOAN Tôi tên La Khánh Linh, tôi xin cam đoan rằng đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam” đƣợc thực hiện bởi cá nhân tôi dƣới sự hƣớng dẫn của TS.

Nguyễn Minh Nhật. Khóa luận này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong khóa luận. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2023 Tác giả La Khánh Linh iv LỜI CẢM ƠN Sau một khoảng thời gian thực hiện và hoàn thành khóa luận với đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam”, tôi xin gửi lời cảm ơn đến thầy cô trƣờng Đại học Ngân hàng TP. HCM đã truyền dạy những kiến thức, kinh nghiệm và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn giảng viên hƣớng dẫn, TS. Nguyễn Minh Nhật đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và giúp tôi hoàn thành khóa luận này một cách tốt nhất. Bên cạnh đó, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè đã luôn bên cạnh chia sẻ, động viên và hỗ trợ trong khoảng thời gian vừa qua. Tuy đã cố gắng hết sức, khóa luận này có thể không tránh khỏi những sai sót do kinh nghiệm thực tiễn, kiến thức và khuôn khổ thời gian.

Kính mong nhận đƣợc những nhận xét và góp ý của thầy cô để khóa luận này có thể hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2023 Tác giả La Khánh Linh v MỤC LỤC TÓM TẮT. ii LỜI CAM ĐOAN.

iii LỜI CẢM ƠN .iv MỤC LỤC .v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH.ix CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Dữ liệu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Ý nghĩa nghiên cứu. Kết cấu của Khóa luận .4 TÓM TẮT CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THANH KHOẢN VÀ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Khái niệm thanh khoản. Khái niệm rủi ro thanh khoản.

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản. Các hệ số thanh khoản. Khe hở tài trợ.

Các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng. Các nhân tố bên trong ngân hàng. Các nhân tố bên ngoài ngân hàng. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM.

Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Các nghiên cứu ở Việt Nam .17 TÓM TẮT CHƢƠNG 2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.

Mô hình nghiên cứu đề xuất. Giả thuyết nghiên cứu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Dữ liệu nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Thống kê mô tả. Kiểm định sự tƣơng quan giữa các biến. Phân tích các mô hình hồi quy để lựa chọn mô hình phù hợp.

Kiểm định và khắc phục các khuyết tật của mô hình đƣợc lựa chọn .39 TÓM TẮT CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. THỐNG KÊ MÔ TẢ VÀ XEM XÉT SỰ TƢƠNG QUAN, ĐA CỘNG TUYẾN TRONG MẪU NGHIÊN CỨU. Thống kê mô tả.

Kiểm định sự tƣơng quan giữa các biến độc lập trong mô hình. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY NGHIÊN CỨU. Kết quả mô hình hồi quy. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp.

Kiểm định các khuyết tật của mô hình lựa chọn. Khắc phục các khuyết tật của mô hình lựa chọn. Khắc phục các khuyết tật của mô hình bằng phƣơng pháp FGLS. Khắc phục các khuyết tật của mô hình bằng phƣơng pháp GMM.

THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .53 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. KẾT LUẬN KẾT QUẢ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. KHUYẾN NGHỊ NHẰM HẠN CHẾ RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM.

Đối với Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam. Khuyến nghị đối với tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản của ngân hàng. Khuyến nghị đối với sự phụ thuộc các nguồn tài trợ bên ngoài. Khuyến nghị đối với tỷ lệ cho vay trên huy động ngắn hạn.

Khuyến nghị đối với tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Khuyến nghị đối với quy mô ngân hàng. Đối với Ngân hàng Nhà nƣớc. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.

Hạn chế của đề tài. Hƣớng nghiên cứu tiếp theo .64 TÓM TẮT CHƢƠNG 5 .65 TÀI LIỆU THAM KHẢO .72 viii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nguyên nghĩa CAP Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản EFD Sự phụ thuộc nguồn tài trợ bên ngoài FEM Fixed Effects Model – Mô hình tác động cố định FGAP Khe hở tài trợ Feasible Generalised Least Squared – Phƣơng pháp bình FGLS phƣơng nhỏ nhất tổng quát khả thi GDP Tăng trƣởng kinh tế Generalized Method of Moments – Phƣơng pháp tổng quát GMM của các khoảnh khắc INF Tỷ lệ lạm phát LDR Tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTMCP Ngân hàng thƣơng mại cổ phần OLS Ordinary Least Square – Bình phƣơng nhỏ nhất REM Random Effects Model – Mô hình tác động ngẫu nhiên ROE Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu RRTK Rủi ro thanh khoản SIZE Quy mô ngân hàng VIF Variance Inflation Factor – Đa cộng tuyến VN Việt Nam ix DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH Danh mục bảng Bảng 2. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây. Tổng hợp các biến, cách tính và dấu tác động kỳ vọng đến rủi ro thanh khoản.

Thống kê mô tả các biến trong mô hình. Ma trận tƣơng quan giữa các biến độc lập trong mô hình. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến trong mô hình. Tổng hợp kết quả hồi quy Pool OLS, FEM và REM.

Kết quả kiểm định F-test của mô hình. Kết quả kiểm định Hausman của mô hình. Kết quả kiểm định phƣơng sai của sai số thay đổi của mô hình. Kết quả kiểm định tự tƣơng quan của mô hình.

Kết quả hồi quy FGLS của mô hình. Kết quả hồi quy GMM của mô hình. So sánh kết quả nghiên cứu với giả thuyết .53 Danh mục hình ảnh Hình 3. Các bƣớc trong quy trình nghiên cứu mô hình.

GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đối với các nƣớc đang phát triển nhƣ VN, hệ thống NHTM đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế nói riêng và trong mọi lĩnh vực nói chung.