Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tài chính ngân hàng các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần tại việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Gia Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Phan Ngọc Minh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nợ xấu

Nợ xấu, hay còn gọi là nợ xấu, là một trong những vấn đề nghiêm trọng đối với hệ thống ngân hàng thương mại, đặc biệt là tại các ngân hàng thương mại cổ phần. Theo định nghĩa từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nợ xấu được phân loại thành ba nhóm chính: nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Việc phân tích và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu là cần thiết nhằm tìm ra giải pháp khắc phục hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các yếu tố như tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tín dụng, và khả năng quản lý rủi ro của ngân hàng có tác động mạnh mẽ đến tỷ lệ nợ xấu. Đặc biệt, trong bối cảnh dịch Covid-19, tỷ lệ nợ xấu đã có xu hướng gia tăng, gây áp lực lớn lên các ngân hàng thương mại.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu nợ xấu

Nghiên cứu về nợ xấu không chỉ giúp các ngân hàng thương mại nhận diện và quản lý rủi ro hiệu quả mà còn góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia. Nợ xấu là một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe tài chính của ngân hàng và khả năng phục hồi của nền kinh tế. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam đang có xu hướng tăng, điều này cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tín dụng. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu sẽ giúp các ngân hàng xây dựng các chính sách tín dụng hợp lý và hiệu quả hơn.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu

Nghiên cứu đã xác định nhiều nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Các yếu tố này được chia thành hai nhóm chính: nhân tố vĩ mô và nhân tố vi mô. Nhân tố vĩ mô bao gồm tình hình kinh tế, tỷ lệ lạm phát, và chính sách tín dụng của nhà nước. Trong khi đó, nhân tố vi mô liên quan đến quy mô ngân hàng, khả năng quản lý rủi ro và chất lượng tín dụng. Tình hình kinh tế vĩ mô có tác động trực tiếp đến khả năng trả nợ của khách hàng vay. Khi nền kinh tế phát triển, tỷ lệ nợ xấu thường giảm, ngược lại, trong thời kỳ suy thoái, tỷ lệ này có xu hướng tăng cao. Ngoài ra, các ngân hàng có tỷ lệ trích lập dự phòng cao thường có nợ xấu thấp hơn, cho thấy sự chuẩn bị tốt cho các rủi ro tiềm ẩn.

2.1. Nhân tố vĩ mô

Các yếu tố vĩ mô như tình hình kinh tế, tỷ lệ lạm phát, và chính sách tín dụng có ảnh hưởng lớn đến nợ xấu. Nghiên cứu cho thấy rằng khi GDP tăng trưởng, tỷ lệ nợ xấu có xu hướng giảm. Ngược lại, tỷ lệ lạm phát cao sẽ làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc phát sinh nợ xấu nhiều hơn. Chính sách tín dụng của nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nợ xấu. Khi chính sách tín dụng được nới lỏng, việc cho vay trở nên dễ dàng hơn, nhưng đồng thời cũng tăng nguy cơ phát sinh nợ xấu.

2.2. Nhân tố vi mô

Nhân tố vi mô bao gồm các chỉ tiêu như quy mô ngân hàng, tỷ lệ trích lập dự phòng, và chất lượng tín dụng. Các ngân hàng có quy mô lớn thường có khả năng phân tán rủi ro tốt hơn và quản lý nợ xấu hiệu quả hơn. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro càng cao cho thấy ngân hàng đã chuẩn bị tốt hơn cho các khoản nợ có khả năng không thu hồi. Chất lượng tín dụng, được đánh giá qua các chỉ số như tỷ lệ nợ quá hạn, cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu. Các ngân hàng cần phải thường xuyên theo dõi và đánh giá các chỉ tiêu này để có thể đưa ra các biện pháp kịp thời nhằm giảm thiểu nợ xấu.

III. Phân tích tác động của các nhân tố

Phân tích hồi quy cho thấy có sự liên hệ chặt chẽ giữa các nhân tố ảnh hưởng và tỷ lệ nợ xấu. Các kết quả từ mô hình hồi quy đồng tích hợp cho thấy rằng các biến vĩ mô như GDP, tỷ lệ lạm phát và tỷ lệ trích lập dự phòng có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần. Cụ thể, khi GDP tăng, tỷ lệ nợ xấu có xu hướng giảm, điều này cho thấy sự phục hồi của nền kinh tế sẽ giúp cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng. Ngược lại, tỷ lệ lạm phát tăng cao sẽ dẫn đến tăng chi phí sản xuất, làm giảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp và từ đó gia tăng nợ xấu. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi các chỉ số vĩ mô trong quản lý rủi ro tín dụng.

3.1. Kết quả hồi quy

Mô hình hồi quy cho thấy rằng các yếu tố như tỷ lệ trích lập dự phòng, quy mô ngân hàng, và tình hình kinh tế có tác động rõ rệt đến tỷ lệ nợ xấu. Cụ thể, tỷ lệ trích lập dự phòng càng cao, tỷ lệ nợ xấu càng thấp. Điều này cho thấy rằng các ngân hàng có sự chuẩn bị tốt cho các rủi ro tín dụng sẽ ít bị ảnh hưởng bởi nợ xấu. Ngoài ra, quy mô ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng, các ngân hàng lớn có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn và thường có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn. Kết quả này cho thấy rằng việc củng cố các chính sách quản lý rủi ro và dự phòng rủi ro là cần thiết để giảm thiểu nợ xấu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này, bài nghiên cứu đã giới thiệu tổng quát về các vấn đề nghiên cứu như lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu. Bên cạnh đó tác giả xác định các đối tượng, phạm vi nghiên cứu và đưa ra được phương pháp nghiên cứu tổng quát. Sau đó tác giả đã đưa ra bố cục kết cấu của luận văn để làm cơ sở nghiên cứu để hoàn thành các chương tiếp theo. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý thuyết về nợ xấu 2.

Nợ xấu Có rất nhiều các quan điểm và định nghĩa khác nhau về nợ xấu nó tùy thuộc vào góc nhìn, hướng tiếp cận và từng nền kinh tế khác nhau trên thế giới như theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Negara ở Malaysia thì khoản vay được xem là nợ xấu khi khoản vay hoạt động không hiệu quả, người vay không đủ khả năng chi trả và vỡ nợ trong sáu tháng kể từ ngày nợ xấu đầu tiên (Amanda, 2019) hoặc các khoản nợ cho vay không thể trả được mà ngân hàng không thể thu hồi (Ernst & Young, 2004). Nợ xấu cũng có thể được định nghĩa như các khoản vay đã quá hạn trả gốc và lãi từ 90 ngày trở lên (Rose, 2009; Miskin, 2010). Tổng quan cho thấy các khái niệm về nợ xấu khác nhau và không đồng nhất ở các nền kinh tế khác nhau. Dưới đây là một số khái niệm về nợ xấu được phổ biến hơn: Theo nhóm chuyên gia tư vấn của Liên hợp quốc AEG (2014) nợ xấu được định nghĩa như sau:”Về cơ bản một khoản nợ sẽ được xem là nợ xấu khi đã quá kì hạn trả gốc và/hoặc lãi khoản vay vượt trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi suất chưa được trả đã vượt quá 90 ngày và được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thoả thuận; Ngoài ra, các khoản phải thanh toán đã phải thanh toán dưới 90 ngày nhưng có những lý do để suy xét rằng các khoản thanh toán sẽ được thực hiện đầy đủ cũng được xem là nợ xấu”.

Theo Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) nợ xấu là: “Một khoản tín dụng được coi là không có phát sinh lợi nhuận (nợ xấu) khi đã quá hạn kì hạn thanh toán gốc hoặc lãi khoản vay từ 90 ngày trở lên, khi các khoản lãi đã quá hạn 90 ngày hoặc hơn đã được vốn hóa, cơ cấu lại thời gian trả nợ, hoặc trì hoãn theo thỏa thuận, khi các khoản thanh 8 toán đến hạn dưới 90 ngày nhưng có thể nhận thấy rằng những dấu hiệu rõ ràng về việc người vay sẽ không thể hoàn trả được đầy đủ khoản nợ (người vay phá sản)”. Định nghĩa của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) không đưa ra thời gian quá hạn cụ thể cho một khoản vay bị coi là nợ xấu tùy thuộc vào từng quốc gia mà chỉ cho rằng “khoản nợ đã quá hạn và ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi”. Dựa vào khái niệm nợ xấu của BCBS thì Ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB) cho rằng: “Một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và gốc trên 90 ngày, phù hợp với định nghĩa của Basel II về tổn thất hoặc khi có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Tại Việt Nam, nợ xấu được định nghĩa theo khoản 8 Điều 3 Thông tư 11/2021/TT-NHNN như sau: “Nợ xấu (NPL) là nợ xấu nội bảng, gồm nợ thuộc các nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) quy định tại Điều 10 Thông tư 11/2021/TT-NHNN.

Qua những định nghĩa trên, có thể khái quát về định nghĩa nợ xấu là các khoản nợ mà khách hàng không trả cả gốc và lãi đúng hạn từ 90 ngày trở lên hoặc không trả nợ như đã cam kết dẫn đến thiệt hại cho ngân hàng. Phân loại nợ xấu Theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN quy định tại điều 10 của NHNN Việt Nam, nợ được chia thành 5 nhóm theo chất lượng như sau: “Nhóm 1 - Nợ đủ tiêu chuẩn. Các khoản nợ trong hạn và được đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi đúng hạn. Các khoản nợ không bị quá hạn và dưới 10 ngày và được thẩm định là có khả năng thu hồi đẩy đủ nợ gốc và lãi đã bị quá hạn và thu hồi đầy đủ nợ gốc và lãi còn lại đúng thời hạn.” Tất cả các khoản tín dụng được ngân hàng chấp nhận cho vay phải có đủ tiêu chuẩn để xếp vào nhóm nợ đủ tiêu chuẩn.

Bao gồm các khoản cấp tín dụng có gốc và 9 lãi vẫn còn trong thời hạn. Đồng thời, không có bất kì khó khăn nào trong nghĩa vụ thanh toán nợ và được đánh giá có thể hoàn thành nghĩa trả nợ đầy đủ theo thỏa thuận trước đó. “Nhóm 2 - Nợ cần chú ý bao gồm: Các khoản nợ vay quá hạn đến 90 ngày, khoản nợ được điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu còn trong hạn” Là các khoản vay trong trạng thái có nguy cơ không thể thanh toán đầy đủ nợ vay kịp trong thời hạn cho vay, nguồn trả trả nợ của khách hàng bị giảm sút dấu hiệu này được phát hiện trong quá trình giám sát khoản vay. Tuy chưa nghiêm trọng và rơi vào nhóm nợ xấu nhưng khi các khoản vay đã chuyển từ nhóm 1 xuống nhóm 2 cho thấy năng lực tài chính của khách hàng đang ở tình trạng đang xấu đi, do vậy NH cần quan tâm và có biện pháp kịp thời để hổ trợ khách hàng.

“Nhóm 3 - Nợ dưới tiêu chuẩn bao gồm: Khoản nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày, khoản nợ gia hạn nợ lần đầu còn trong hạn, khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo thỏa thuận, khoản nợ chưa thu hồi được trong thời gian dưới 30 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi.” Là khoản vay có khả năng sẽ chịu tổn thất một phần gốc và lãi, gốc và/hoặc lãi khoản vay đã quá hạn trên 90 ngày, hoặc giá trị tài sản đảm bảo của khoản nợ đó bị giảm đáng kể dẫn đến mất mát nếu không có biện pháp xử lý kịp thời. “Nhóm 4 - Nợ nghi ngờ bao gồm: Khoản nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày, khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn đến 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu, khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai còn trong hạn, khoản nợ chưa thu hồi được trong thời gian từ 30 ngày đến 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi.” Là khoản nợ có khả năng tổn thất cao được xem xét xác định là không thể thu hồi được gốc và/hoặc lãi đã quá hạn trên 180 ngày. 10 “Nhóm 5 - Nợ không có khả năng thu hồi bao gồm: Khoản nợ quá hạn trên 360 ngày, Khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 91 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu, khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai, khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên, khoản nợ chưa thu hồi được trong thời gian trên 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi.” Các khoản nợ được cho là mất vốn khi gốc và/hoặc lãi đã quá hạn trên 1 năm. Tổng hợp lại các khoản nợ xấu sẽ bao gồm các khoản nợ nằm trong nhóm 3 đến nhóm 5.2 Các lý thuyết liên quan 2.

Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) G. Akerlof (1970) lần đầu tiên giới thiệu về lý thuyết thông tin bất cân xứng. Theo ông, khi trong giao dịch đối tượng có lượng thông tin ít hơn đối tác hoặc thông tin không có độ chính xác cao sẽ dẫn đến hiện tượng thông tin bất cân xứng. Điều này làm cho đối tượng có ít thông tin đưa ra quyết định không chính xác khi thực hiện giao dịch, đồng thời đối tượng có nhiều thông tin sẽ có những hành vi gây bất lợi cho đối tượng còn lại khi thực hiện các giao dịch.

Bất cân xứng thông tin sẽ dẫn đến hai hệ quả phổ biến: - Rủi ro ngược hay còn gọi là lựa chọn đối nghịch: Bất cân xứng thông tin càng lớn nguy cơ lựa chọn đối nghịch càng cao. Trên thị trường tín dụng, chọn lựa đối nghịch xảy ra khi người đi vay có rủi ro cao không trả được nợ nhưng lại tích cực đi vay nhất và có nhiều khả năng được người cho vay lựa chọn nhất. - Rủi ro đạo đức: Có sự xuất hiện những hoạt động không tích cực (thiếu đạo đức); Các hoạt động trên làm tăng xác suất xảy ra hậu quả xấu. Khi cho vay trên thị trường tín dụng, người đi vay lại nảy sinh ý định sử dụng vốn sang mục đích khác với thỏa thuận ban đầu làm cho món vay ít có khả năng hoàn trả hơn.

Ngân hàng có thể 11 khó quan sát được sự không trung thực hay những hành vi thiếu sự đúng đắn khiến ngân hàng dễ rơi vào tình trạng cho vay các khách hàng xấu và mất đi các khách hàng tốt vì có ít thông tin về các dự án, mục đích sử dụng của khách hàng. Lý thuyết này giải thích các yếu tố nội tại của ngân hàng sẽ ảnh hưởng thế nào tới nợ xấu. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory) Chu kỳ kinh doanh, là sự dao động của GDP theo trình tự của từng chu kì lần lượt là chu kỳ suy thoái, chu kỳ hồi phục và chu kỳ bùng nổ. Cũng có quan điểm coi sự phục hồi là thứ yếu nên chu kỳ kinh doanh chỉ gồm hai chuyển biến chính là suy thoái và hưng thịnh.

Biến động chu kỳ kinh tế thường được đặc trưng bởi những biến động và suy thoái chung trong một loạt các biến số kinh tế vĩ mô. Các giai đoạn hung thịnh / suy thoái riêng lẻ xảy ra với thời lượng và cường độ thay đổi theo thời gian. Thông thường, chu kỳ sẽ có năm trong khoản thời gian từ khoảng 2 đến 10 năm. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi của chu kỳ kinh tế như sự thay đổi nhanh chóng và đột ngột của thị trường hoặc sự thay đổi trong tâm lý người tiêu dùng ảnh hưởng đến chi tiêu tổng thể trong nền kinh tế vĩ mô.