phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục bảng biểu, sơ đồ, danh mục chữ viết tắt, luận văn đƣợc bố cục thành 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN qua KBNN huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An Chƣơng 4.
Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN qua KBNN huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỂ KIỂM SOÁT CHI THƢỜNG XUYÊN NSNN QUA KBNN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Trong thời gian qua, đối với kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc ở nƣớc ta không những đƣợc liên tục đổi mới mà còn tăng cƣờng hơn theo hƣớng đơn giản hóa quy trình, tăng hiệu quả đẩy mạnh tiết kiệm, chống lãng phí các nguồn vốn NSNN. Các khoản chi ngân sách nhà nƣớc sẽ theo hƣớng giảm những khoản chi bao cấp, tăng chi cho đầu tƣ phát triển, tập trung chi cho những cấp bách của xã hội. Điều đó đã tác động đến công tác quản lý và phân cấp ngân sách ngày càng đƣợc đổi mới, các đơn vị sử dụng ngân sách đƣợc nâng cao quyền chủ động, trách nhiệm hơn, thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc đã đƣợc sửa đổi theo hƣớng đơn giản, thuận tiện nhƣng vẫn đảm bảo chính xác, an toàn và hiệu quả nguồn ngân sách nhà nƣớc. Tuy nhiện hiện tình trạng trong quản lý chi ngân sách nhà nƣớc vẫn còn đang dài trải chƣa đƣợc khắc phục, bao cấp chƣa đƣợc xóa bỏ triệt để , hiệu quả sử dụng nguồn vốn còn thấp, thất thoát và lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn ngấn sách nhà nƣớc còn chƣa cao, do đó kiểm soát chi NSNN đã thu hút đƣợc sự quan tâm nghiên cứu của giới khoa học và những nhà kinh tế học.
Đó là những công trình nghiên cứu tiêu biểu đƣợc biết đến nhƣ : Luận án tiến sỹ “Đổi mới kiểm soát chi ngân sách thƣờng xuyên của chính quyền địa phƣơng các cấp qua Kho bạc Nhà nƣớc” của Nguyễn Quang Hƣng, năm 2015. Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về kiểm soát chi NSNN thƣờng xuyên của chính quyền địa phƣơng các cấp qua hệ thống Kho bạc Nhà nƣớc Việt nam. Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến kiểm soát chi NSNN thƣờng xuyên của chính quyền địa phƣơng các cấp từ đó đƣa ra những giải pháp khắc phục. 5 Hoàng Thị Tố Hoài (2015) “Hoàn thiện hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cƣờng kiểm soát chi NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc Đan Phƣợng“ Luận văn đã nghiên cứu hoàn thiện hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cƣờng kiểm soát chi NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc Đan Phƣợng đặc biệt luận văn đƣa ra giải pháp cụ thể cho hệ thống thanh toán song phƣơng điện tử.
Vũ Đức Hiệp (2014) với nghiên cứu “Công tác nghiên cứu kiểm soát chi NSNN năm 2014- Những nội dung cần quan tâm“ trên tạp chí Ngân quỹ quốc gia số 143 đã đƣa ra các nội dung cơ bản nhất và cần phải quan tâm trong công tác kiểm soát chi tại thời điểm năm 2014: Kiểm soát chi NSNN phải phát huy hiệu quả khi sử dụng vốn NSNN và vốn trái phiếu Chính phủ, tránh tình trạng nợ đọng trong xây dựng cơ bản, rà soát và quản lý các khoản chi NSNN đúng dự toán đƣợc duyệt để tiết kiệm chi cho bộ máy Nhà nƣớc, cắt giảm tối đa kinh phí tổ chức cho hội thảo, hội nghị ngoài ra chi cho lễ hội, kỷ niệm, khởi công ,khánh thành và những khoản chi chƣa cần thiết. Đề tài Luận văn thạc sĩ kinh tế “Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thƣờng xuyên qua Kho bạc Nhà nƣớc Khánh Hòa” của tác giả Đỗ Thị Thu Trang năm 2012 đã nghiên cứu thực trạng công tác kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN qua KBNN Khánh Hòa, cùng với việc đổi mới của công tác quản lý NSNN trong thời gian tới nhằm đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi NSNN qua KBNN Khánh Hòa, đáp ứng đƣợc yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý, điều hành NSNN, phù hợp với quá trình cải cách tài chính công, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Bài báo “Một số nội dung về kiểm soát chi, thanh toán chi ngân sách nhà nƣớc “ của tác giả Nguyễn Thanh Hiếu đã đƣa ra thực trạng công tác kiểm soát, thanh toán chi từ tài khoản tiền gửi của các đơn vị sử dụng ngân 6 sách. Từ những khó khăn vƣớng mắc đƣa ra những kiến nghị cần đƣợc cơ quan có thẩm quyền xem xét và điều chỉnh lại cho phù hợp.
Các công trình trên, các tác giả đã nêu ra đƣợc những lý luận cơ bản về NSNN và đánh giá thực trạng quản lý NSNN trong thời gian qua từ đó đƣa ra các giải pháp quan trọng và phù hợp với vấn đề quản lý nhà nƣớc đối với chi ngân sách nhà nƣớc. Hầu hết các công trình thƣờng đi sâu vào nghiên cứu về ngân sách nhà nƣớc cấp trung ƣơng gắn với các giải pháp, mục tiêu, chính sách kinh tế vĩ mô; tập trung vào một lĩnh vực, cơ quan có thẩm quyền thực hiện chức năng quản lý Nhà nƣớc hoặc đi sâu vào một khâu trong chu trình ngân sách, quyết toán hay tập trung vào ứng dụng công nghệ tin học để giải quyết bài toán tại đơn vị cụ thể. Mặc dù các công trình nghiên cứu trên đều có giá trị to lớn cả về mặt lý luận và thực tiễn, tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay nội dung kiểm soát chi NSNN vẫn cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu để đƣa ra các phƣơng án kiểm soát không những chặt chẽ mà còn đảm bảo cho việc sử dụng nguồn vốn NSNN hiệu quả hơn nữa. Hơn nữa tại Kho bạc Nhà nƣớc Yên Thành những năm gần đây cũng chƣa có luận văn nào nghiên cứu để đƣa ra giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách cấp huyện.
Cơ sở lý luận về kiểm soát chi NSNN 1. Khái quát về NSNN Theo giáo trình Lý thuyết tài chính của Trƣờng Đại học Tài chính Kế toán Hà nội ghi rõ: NSNN là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử. NSNN đƣợc đặc trƣng bằng sự vận động của các nguồn tài chính gắn liền với quá trình tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung Nhà nƣớc nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc trên cơ sở luật định. Nó phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và các chủ thể trong xã hội, phát sinh khi Nhà nƣớc tham 7 gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.
Theo luật ngân sách Nhà nƣớc (01/2002/QH11) thông qua tại kỳ họp thứ hai Quốc Hội khóa 11, ngày 16/12/2002 định nghĩa: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ qua nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong 1 năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc’’. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận khái quát hơn và sâu xa hơn thì NSNN phản ánh các quan hệ phân phối cơ bản của nền tài chính quốc gia. Về mặt kinh tế, NSNN thể hiện trong mối quan hệ kinh tế - tài chính giữa nhà nƣớc với các chủ thể của nền kinh tế trong quá trình hình thành, phân bổ và sử dụng NSNN, là quá trình phân phối lại thu nhập nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của nhà nƣớc. NSNN có tính niên hạn với niên độ hay năm tài khóa thƣờng là một năm.
Ở nƣớc ta hiện nay, năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dƣơng lịch. NSNN đƣợc thống nhất quản lý theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn liền quyền hạn với trách nhiệm. Trong đó, Quốc hội là cơ quan cao nhất có quyền quyết định dự toán và phê chuẩn quyết toán NSNN. Trong NSNN có hai nội dung cơ bản là thu NSNN và chi NSNN.
Thu NSNN bao gồm những khoản tiền nhà nƣớc huy động vào NSNN để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu và nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc. Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính bắt buộc. Theo pháp luật hiện hành của nƣớc ta, hiện có 14 nhóm nguồn thu khác nhau nhƣ: Thuế, phí, lệ phí; thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nƣớc; thu từ hoạt động sự nghiệp; tiền thuê đất, sử dụng đât của Nhà nƣớc; thu từ huy động vốn đầu tƣ các công trình; đóng góp tự nguyện .v Trong đó, nguồn thu từ thuế, phí và lệ phí (thu thƣờng xuyên) chiếm tỷ trọng chủ yếu. Khái niệm chi NSNN Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm trang trải cho chi phí bộ máy Nhà nƣớc và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội Nhà nƣớc.
Theo điều 2 luật NSNN chi NSNN bao gồm: + Chi đầu tƣ phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc, gồm chi đầu tƣ xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tƣ khác theo quy định của pháp luật. + Chi dự trữ quốc gia là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc để mua hàng dự trữ theo quy định của pháp luật về dự trữ quốc gia. + Chi thƣờng xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thƣờng xuyên của Nhà nƣớc về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh + Chi trả nợ lãi là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc để trả các khoản nợ đến hạn phải trả, bao gồm khoản gốc, lãi, phí và chi phí khác phát sinh từ việc vay. - Chi NSNN bao gồm nhiều khoản chi khác nhau tùy theo cách phân loại.
