Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Sát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự một số vấn đề lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Lan Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TSKH Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Kiểm Sát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự - Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Nhận thức chung về kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự
• 1.1.1. Khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự
• 1.1.2. Đối tượng, phạm vi và hình thức kiểm sát việc TTPL
• 1.1.2.1. Đối tượng, phạm vi kiểm sát
• 1.1.2.2. Hình thức kiểm sát
• 1.1.2.3. Phân biệt khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự với khái niệm kiểm sát các hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự
• 1.2. Mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm quyền công tố và thực hành quyền công tố
• 1.2.2. Mối quan hệ giữa chức năng thực hành quyền công tố với chức năng kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự
• 1.2.3. Khảo cứu một số mô hình tổ chức thực hiện quyền công tố và giám sát, kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự trên thế giới
• 1.2.3.1. Mô hình tổ chức thực hiện quyền công tố và giám sát việc TTPL trong tố tụng hình sự theo hệ thống pháp luật Anglo Saxon
• 1.2.3.2. Mô hình tổ chức thực hiện quyền công tố và giám sát TTPL trong tố tụng hình sự theo hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa
• 1.2.3.3. Mô hình tổ chức thực hiện hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự theo hệ thống pháp luật XHCN (trước đây) và Việt Nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 2.1. Kiểm sát việc TTPL đối với một số hoạt động trong giai đoạn khởi tố - điều tra vụ án hình sự
• 2.1.1. Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 2.1.2. Kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
• 2.1.3. Kiểm sát một số hoạt động điều tra
• 2.1.3.1. Kiểm sát khám nghiệm hiện trường
• 2.1.3.2. Kiểm sát các hoạt động hỏi cung, lấy lời khai của những người tham gia tố tụng
• 2.1.3.3. Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn
• 2.2. Kiểm sát việc TTPL đối với một số hoạt động trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự
• 2.2.1. Kiểm sát hoạt động chuẩn bị xét xử, thành phần và sự có mặt của những người tiến hành và tham gia tố tụng tại phiên tòa
• 2.2.2. Kiểm sát việc thực hiện giới hạn xét xử của Hội đồng xét xử
• 2.2.3. Kiểm sát việc TTPL của Hội đồng xét xử trong quá trình điều khiển phiên tòa
• 2.2.4. Kiểm sát việc TTPL sau khi kết thúc phiên tòa sơ thẩm
• 2.2.5. Kiểm sát xét xử phúc thẩm
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.1. Đề xuất về việc hoàn thiện pháp luật
• 3.1.1. Đề xuất bổ sung quy định Viện kiểm sát kiểm sát việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố của Cơ quan điều tra
• 3.1.2. Đề xuất bãi bỏ quy định về quyền khởi tố vụ án của Hội đồng xét xử
• 3.1.3. Đề xuất hoàn thiện các quy định về khám nghiệm hiện trường
• 3.1.4. Đề xuất hoàn thiện các quy định về chế định biện pháp ngăn chặn và kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn
• 3.2. Giải pháp về nhân sự - tổ chức của ngành kiểm sát
• 3.2.1. Giải pháp về vấn đề nhận thức, phương pháp làm việc và cách giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho Kiểm sát viên
• 3.2.2. Giải pháp về nâng cao trình độ đội ngũ Kiểm sát viên
• 3.2.3. Giải pháp về cơ chế tổ chức công việc của ngành kiểm sát
• 3.2.4. Giải pháp về nâng cao hiệu quả của các thiết chế hỗ trợ việc kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự
• 3.3. Giải pháp về nâng cao vai trò của những người tham gia tố tụng
• 3.3.1. Giải pháp về nâng cao vai trò của luật sư
• 3.3.2. Giải pháp về nâng cao vai trò của những người tham gia tố tụng khác
• 3.3.3. Giải pháp về nâng cao vai trò của các cơ quan thông tấn, báo chí
• 3.4. Một số đề xuất về việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, vị trí của cơ quan Viện kiểm sát trong chiến lược cải cách tư pháp từ năm 2006 đến năm 2020
• 3.4.1. Đề xuất về việc không tiếp tục duy trì hoạt động kiểm sát việc TTPL trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự
• 3.4.2. Đề xuất bỏ quy định về hoạt động kiểm sát việc TTPL của những người tham gia tố tụng
• 3.4.3. Đề xuất về việc điều chỉnh chức năng, vị trí cơ quan Viện kiểm sát trong bộ máy Nhà nước
• PHỤ LỤC: PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN VÀ BẢNG TỔNG KẾT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự

Kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Nó không chỉ đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình tố tụng mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc kiểm soát này được thực hiện chủ yếu bởi Viện kiểm sát, với nhiệm vụ phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn nhiều thách thức trong việc thực hiện chức năng này.

1.1. Khái Niệm Kiểm Soát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự

Khái niệm kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự được hiểu là hoạt động kiểm tra, giám sát các cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng nhằm đảm bảo mọi hành vi vi phạm pháp luật được phát hiện và xử lý kịp thời. Viện kiểm sát là cơ quan chủ yếu thực hiện chức năng này, với trách nhiệm phát hiện vi phạm và áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.2. Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Trong Kiểm Soát Pháp Luật

Viện kiểm sát đóng vai trò trung tâm trong việc kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự. Chức năng này không chỉ bao gồm việc giám sát các hoạt động của cơ quan điều tra và tòa án mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của người bị buộc tội và các bên liên quan được bảo vệ. Viện kiểm sát có trách nhiệm phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật, từ đó góp phần nâng cao chất lượng công tác tư pháp.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Soát Việc Tuân Theo Pháp Luật

Mặc dù có những quy định rõ ràng về kiểm soát việc tuân theo pháp luật, nhưng thực tiễn cho thấy còn nhiều thách thức lớn. Các vi phạm pháp luật trong tố tụng hình sự vẫn diễn ra, từ việc không tuân thủ trình tự, thủ tục đến việc không đảm bảo quyền lợi của người tham gia tố tụng. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng công tác tư pháp mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.1. Vi Phạm Về Trình Tự và Thủ Tục Trong Tố Tụng

Một trong những thách thức lớn nhất trong kiểm soát việc tuân theo pháp luật là các vi phạm về trình tự và thủ tục. Nhiều vụ án đã bị xử lý không đúng quy định, dẫn đến việc không đảm bảo quyền lợi của người bị buộc tội và các bên liên quan. Việc này không chỉ gây ra sự bất công mà còn làm giảm hiệu quả của hệ thống tư pháp.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Hoạt Động Tố Tụng

Thiếu minh bạch trong hoạt động tố tụng cũng là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng không được công khai, dẫn đến sự nghi ngờ và thiếu tin tưởng từ phía người dân. Điều này làm cho việc kiểm soát việc tuân theo pháp luật trở nên khó khăn hơn, khi mà các vi phạm không được phát hiện kịp thời.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc cải cách pháp luật, nâng cao năng lực cho đội ngũ kiểm sát viên và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giám sát cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác này.

3.1. Cải Cách Pháp Luật Để Tăng Cường Kiểm Soát

Cải cách pháp luật là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả kiểm soát việc tuân theo pháp luật. Cần có những quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, cũng như các biện pháp xử lý vi phạm. Điều này sẽ giúp tạo ra một khung pháp lý vững chắc hơn cho hoạt động kiểm soát.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Kiểm Sát Viên

Nâng cao năng lực cho đội ngũ kiểm sát viên là yếu tố then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả kiểm soát. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật và kỹ năng thực tiễn cho kiểm sát viên, từ đó giúp họ thực hiện tốt hơn chức năng của mình trong việc giám sát và kiểm tra các hoạt động tố tụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Soát Việc Tuân Theo Pháp Luật

Việc kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các vụ án được xử lý đúng quy định pháp luật sẽ tạo ra niềm tin cho người dân vào hệ thống tư pháp. Đồng thời, việc phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác tư pháp.

4.1. Các Vụ Án Tiêu Biểu Về Kiểm Soát Pháp Luật

Có nhiều vụ án tiêu biểu cho việc kiểm soát pháp luật trong tố tụng hình sự. Những vụ án này không chỉ được xử lý đúng quy định mà còn đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Tố Tụng

Khi việc kiểm soát pháp luật được thực hiện hiệu quả, chất lượng tố tụng sẽ được nâng cao. Các quyết định của tòa án sẽ chính xác hơn, quyền lợi của người dân sẽ được bảo vệ tốt hơn. Điều này không chỉ tạo ra sự công bằng trong xã hội mà còn góp phần xây dựng niềm tin vào hệ thống pháp luật.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự

Kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự là một nhiệm vụ quan trọng, không chỉ của Viện kiểm sát mà còn của toàn xã hội. Để nâng cao hiệu quả kiểm soát, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan, cùng với việc cải cách pháp luật và nâng cao năng lực cho đội ngũ kiểm sát viên. Chỉ khi đó, hệ thống tư pháp mới có thể hoạt động hiệu quả và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Soát Pháp Luật Trong Tố Tụng

Tương lai của kiểm soát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự sẽ phụ thuộc vào những cải cách và đổi mới trong hệ thống tư pháp. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các phương pháp hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của công dân.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát

Đề xuất chính sách nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát việc tuân theo pháp luật cần được thực hiện một cách đồng bộ. Cần có sự tham gia của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và người dân trong việc giám sát và kiểm tra các hoạt động tố tụng, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng hình sự tại Việt Nam sau khi ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2002 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã ghi nhận những bước chuyển biến căn bản về tính minh bạch và bảo đảm quyền con người. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm thủ tục tố tụng, bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội vẫn diễn biến phức tạp. Khảo sát thực tế 400 hồ sơ án hình sự và lấy ý kiến 120 cán bộ tư pháp cho thấy công tác phát hiện, xử lý sai phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tính chất vi phạm trong thực tế.

Nhiệm vụ trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật, đánh giá toàn diện thực trạng kiểm sát trong các giai đoạn từ khởi tố, điều tra đến xét xử sơ thẩm và phúc thẩm. Đề tài tập trung phân tích các rào cản lý luận và thực tiễn khiến Viện kiểm sát nhân dân chưa phát huy tối đa quyền năng pháp lý theo luật định. Phạm vi nghiên cứu bao quát các hoạt động tố tụng hình sự tại Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2005, đồng thời đối chiếu với mục tiêu Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc kiến tạo giải pháp chuẩn hóa quy trình tiếp nhận tin báo tội phạm trong thời hạn luật định từ 20 ngày đến 2 tháng, giảm thiểu triệt để tỷ lệ án hủy sửa do lỗi chủ quan, đồng thời xây dựng luận cứ khoa học nhằm định hình thiết chế Viện công tố trong giai đoạn phát triển mới của nền tư pháp quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước của Chủ nghĩa Mác - Lênin và học thuyết về tính thống nhất của pháp chế xã hội chủ nghĩa. Theo đó, hệ thống pháp luật đòi hỏi một cơ quan giám sát tập trung để khắc phục triệt để tính cục bộ địa phương. Đồng thời, đề tài tiếp thu có chọn lọc lý thuyết phân quyền và đối trọng quyền lực từ mô hình tố tụng tranh tụng Anglo-Saxon và mô hình tố tụng thẩm vấn Châu Âu lục địa nhằm phân định rõ ranh giới giữa chức năng buộc tội và chức năng phán quyết.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Quyền công tố: Quyền nhân danh quyền lực công thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội.
2. Thực hành quyền công tố: Tổng hợp các quyền năng pháp lý nhằm hiện thực hóa việc buộc tội từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử.
3. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật: Hoạt động kiểm tra, giám sát trực tiếp tính hợp pháp của mọi hành vi và quyết định tố tụng của các chủ thể tham gia giải quyết vụ án hình sự.
4. Bốn hình thức thực hiện pháp luật: Bao gồm áp dụng pháp luật, sử dụng pháp luật, thi hành pháp luật và tuân theo pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực chứng gồm 400 hồ sơ vụ án hình sự lưu trữ tại Học viện Tư pháp trong giai đoạn 5 năm từ 2000 đến 2005 và kết quả điều tra xã hội học từ 120 phiếu khảo sát cán bộ, Kiểm sát viên tại các Viện kiểm sát nhân dân địa phương. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để bảo đảm tính đại diện cho các cấp kiểm sát và các nhóm tội phạm phổ biến.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa định tính và định lượng, sử dụng phép so sánh luật học đối chiếu giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với pháp luật của Pháp, Liên bang Nga và Trung Quốc. Lý do lựa chọn kết hợp phân tích số liệu thống kê với phân tích quy phạm là nhằm kiểm chứng mức độ tương thích giữa các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với thực tế giải quyết án hình sự, từ đó làm rõ nguyên nhân gốc rễ của những sai lệch trong thực thi công vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính đột phá về thực trạng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự:

Thứ nhất, tồn tại lỗ hổng nghiêm trọng ở khâu tiếp nhận nguồn tin về tội phạm. Số liệu khảo sát 120 cán bộ kiểm sát cho thấy có tới 87,5% (105/120 người) thừa nhận Viện kiểm sát chỉ nắm bắt thông tin tội phạm một cách thụ động qua việc kiểm tra định kỳ sổ trực ban của Cơ quan điều tra. Chỉ có 12,5% (15/120 người) tiếp cận nguồn tin qua các kênh tố giác trực tiếp. Sự thiếu hụt cơ chế kiểm sát tiếp nhận dẫn đến tình trạng chậm trễ xử lý, điển hình như vụ án xâm phạm thân thể tại tỉnh Long An kéo dài hơn 3 tháng (từ ngày 13/7/2004 đến ngày 19/10/2004 mới khởi tố), tạo cơ hội cho đối tượng bỏ trốn.

Thứ hai, việc khởi tố vụ án hình sự còn mang nặng tính hình thức và sai sót kỹ thuật lập pháp. Trong tổng số 400 hồ sơ khảo sát, chỉ có 5,25% (21/400 hồ sơ) quyết định khởi tố ghi cụ thể đến điều khoản của Bộ luật Hình sự. Ngược lại, có tới 94,75% (379/400 hồ sơ) không thể xác định chính xác điều khoản áp dụng ngay từ đầu hoặc phải tiến hành sửa chữa, bổ sung văn bản sau khi có kết luận điều tra để hợp thức hóa hồ sơ chuyển sang Tòa án.

Thứ ba, quy định về quyền khởi tố vụ án của Hội đồng xét xử theo Điều 104 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 hầu như bị vô hiệu hóa trong thực tiễn. Hơn 90% các phiên tòa có phát sinh tình tiết mới đều lựa chọn biện pháp trả hồ sơ yêu cầu Viện kiểm sát điều tra bổ sung hoặc yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố, thay vì Tòa án trực tiếp ra quyết định khởi tố tại phiên tòa.

Thảo luận kết quả

Thực trạng 94,75% hồ sơ vi phạm quy định về ghi điều khoản khởi tố xuất phát từ mâu thuẫn giữa quy định pháp luật và bản chất của giai đoạn tiền khởi tố. Tại thời điểm ban đầu, các chứng cứ thu thập được chỉ đủ để xác định dấu hiệu tội phạm chứ chưa thể phân loại chính xác khung hình phạt. Việc ép buộc ghi rõ điều khoản đã khiến các cơ quan tố tụng phải đối phó bằng cách hợp thức hóa hồ sơ sau đó.

So sánh với pháp luật quốc tế, Điều 37 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001 và mô hình tố tụng của Cộng hòa Pháp đều không trao cho cơ quan công tố quyền kiểm sát hoạt động xét xử của Tòa án, mà chỉ tập trung vào chức năng chỉ đạo điều tra và duy trì công tố. Việc pháp luật Việt Nam quy định Viện kiểm sát vừa thực hiện quyền công tố, vừa kiểm sát việc xét xử của Hội đồng xét xử đã tạo nên sự bất bình đẳng trong tranh tụng tại phiên tòa.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu tiếp cận tin báo tội phạm (87,5% qua kiểm tra sổ sách và 12,5% qua tiếp nhận trực tiếp), kết hợp cùng bảng đối chiếu 3 mô hình công tố thế giới để làm nổi bật nhu cầu cấp bách phải tái cấu trúc thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân theo chuẩn mực tư pháp hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát việc tuân theo pháp luật, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự. Kiến nghị Quốc hội bổ sung quy định Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát trực tiếp 100% việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm tại các Cơ quan điều tra, đồng thời bãi bỏ quyền khởi tố vụ án của Hội đồng xét xử theo lộ trình sửa đổi luật trước năm 2010 nhằm phân định rõ ràng giữa chức năng xét xử và chức năng buộc tội.

Thứ hai, đổi mới tổ chức và chức năng của ngành Kiểm sát. Triển khai kế hoạch chuyển đổi mô hình Viện kiểm sát nhân dân thành Viện công tố trong giai đoạn 2006 - 2020 theo định hướng Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị. Từng bước thu hẹp phạm vi kiểm sát xét xử, tập trung nguồn lực thực hiện quyền công tố xuyên suốt từ giai đoạn tiếp nhận tố giác đến khi kết thúc tranh tụng tại Tòa án.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ. Viện kiểm sát nhân dân Tối cao cần thiết lập chương trình chuẩn hóa nghiệp vụ, đặt mục tiêu 80% Kiểm sát viên được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật hình sự và kỹ năng kiểm sát khám nghiệm hiện trường hằng năm, loại bỏ hoàn toàn các biểu hiện tiêu cực và vi phạm thời hạn tố tụng.

Thứ tư, phát huy vai trò của các thiết chế bổ trợ tư pháp. Nâng cao tỷ lệ tham gia của luật sư ngay từ giai đoạn điều tra ban đầu lên mức tối thiểu 50% tổng số vụ án hình sự, đồng thời tạo cơ chế minh bạch thông tin để các cơ quan báo chí và đoàn thể nhân dân tham gia giám sát hoạt động tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Kiểm sát viên và lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp. Nghiên cứu cung cấp giải pháp khắc phục các kẽ hở nghiệp vụ trong thời hạn 20 ngày đến 2 tháng khi giải quyết tin báo tội phạm, giúp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và hạn chế tối đa rủi ro vi phạm thủ tục tố tụng.

Thứ hai, Thẩm phán và Thư ký Tòa án nhân dân. Tài liệu giúp làm rõ ranh giới thẩm quyền giữa hoạt động điều khiển phiên tòa và chức năng công tố, từ đó nâng cao chất lượng tranh tụng công khai tại 100% các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2002.

Thứ ba, Luật sư và người bào chữa. Luận văn phân tích chi tiết 94,75% sai phạm kỹ thuật trong quyết định khởi tố và quy trình khám nghiệm hiện trường, giúp luật sư xây dựng luận cứ sắc bén để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong các vụ án hình sự.

Thứ tư, Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự. Hệ thống dữ liệu thực chứng từ 400 hồ sơ và 120 phiếu khảo sát đóng vai trò là nguồn tư liệu học thuật phong phú phục vụ giảng dạy, nghiên cứu mô hình tư pháp so sánh.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật khác gì so với kiểm sát hoạt động tư pháp? Kiểm sát việc tuân theo pháp luật bao hàm việc giám sát 4 hình thức thực hiện pháp luật của tất cả các chủ thể tham gia tố tụng. Trong khi đó, kiểm sát hoạt động tư pháp có phạm vi hẹp hơn, chỉ tập trung kiểm tra tính hợp pháp của các hành vi mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan tư pháp thực hiện.

2. Tại sao có tới 94,75% quyết định khởi tố không ghi cụ thể điều khoản của Bộ luật Hình sự? Tại thời điểm khởi tố, cơ quan chức năng chỉ cần thu thập đủ chứng cứ xác định dấu hiệu tội phạm. Quy định bắt buộc ghi rõ điều khoản trong 400 hồ sơ khảo sát đã tạo ra áp lực bất khả thi, dẫn đến việc chỉ 21 hồ sơ đạt chuẩn, còn lại phải chỉnh sửa để hợp thức hóa.

3. Thời hạn kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm được pháp luật quy định thế nào? Theo Điều 103 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, thời hạn kiểm tra, xác minh tin báo tố giác là 20 ngày đối với vụ việc thông thường và không quá 2 tháng đối với vụ việc phức tạp. Viện kiểm sát có nghĩa vụ giám sát chặt chẽ toàn bộ tiến trình xác minh này.

4. Vì sao tác giả đề xuất bỏ quyền khởi tố vụ án của Hội đồng xét xử? Thực tiễn xét xử cho thấy hơn 90% Hội đồng xét xử không sử dụng quyền này do áp lực thời gian tại phiên tòa chỉ tính bằng giờ. Việc bỏ quyền khởi tố theo Điều 104 sẽ bảo đảm tính độc lập, khách quan của cơ quan xét xử, không làm thay chức năng của Viện công tố.

5. Định hướng chuyển đổi Viện kiểm sát thành Viện công tố giai đoạn 2006 - 2020 có ý nghĩa gì? Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 định hướng xây dựng Viện công tố nhằm tập trung quyền lực vào việc truy cứu trách nhiệm hình sự và kiểm soát điều tra, chấm dứt tình trạng chồng chéo chức năng kiểm sát xét xử, phù hợp với thông lệ tư pháp quốc tế.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 4 hình thức thực hiện pháp luật và phân định ranh giới giữa chức năng công tố với kiểm sát tư pháp.
• Phát hiện lỗ hổng thực tế khi 87,5% cán bộ kiểm sát bị động trong việc tiếp cận tin báo tội phạm và 94,75% quyết định khởi tố trong 400 hồ sơ chưa chuẩn hóa điều khoản.
• Chứng minh tính hình thức của quyền khởi tố vụ án do Hội đồng xét xử thực hiện, tạo cơ sở cho việc hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự.
• So sánh đối chiếu thấu đáo mô hình tố tụng Việt Nam với hệ thống pháp luật của Pháp, Liên bang Nga và Trung Quốc.
• Đặt nền móng khoa học cho lộ trình cải cách tư pháp giai đoạn 2006 - 2020 nhằm chuyển đổi Viện kiểm sát thành Viện công tố hiện đại.

Các cơ quan lập pháp và nghiên cứu tư pháp cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ thể chế trước năm 2015. Độc giả quan tâm và các nhà thực hành pháp luật hãy nghiên cứu toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả các chuẩn mực tố tụng vào thực tiễn giải quyết án hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nhƣ trên, tác giả luận văn đặt cho mình những nhiệm vụ sau: 1. Đƣa ra khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự và làm rõ các thành tố cấu thành nên khái niệm đó, phân biệt khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự với các khái niệm gần nó; 2. Khảo cứu một số mô hình tổ chức thực hiện hoạt động THQCT và kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự tại một số quốc gia trên thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 nhằm trả lời các câu hỏi mang tính chất lý luận – lịch sử về mô hình chúng ta đang áp dụng hiện nay và sẽ hƣớng tới trong tƣơng lai; 3. Tập trung nghiên cứu thực tế thực hiện một số hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự trong giai đoạn khởi tố, điều tra, xét xử vụ án hình sự; 4.

Đƣa ra các giải pháp, đề xuất về hoàn thiện pháp luật, về tổ chức - nhân sự, về việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, bộ máy của cơ quan Viện kiểm sát. cũng nhƣ các giải pháp, đề xuất nâng cao vai trò của các thiết chế hỗ trợ việc kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự. Những điểm mới của luận văn Luận văn này là công trình nghiên cứu đầu tiên: 1. Đƣa ra khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự và so sánh khái niệm này với khái niệm kiểm sát các hoạt động tƣ pháp trong tố tụng hình sự; 2.

Từ việc phân tích thực trạng hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự, đƣa ra những cách nhìn mới mẻ, mạnh dạn và trung thực về thực chất một số hoạt động tố tụng đƣợc tiến hành trong quá trình giải quyết vụ án hình sự hiện nay; 3. Đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự từ góc nhìn tƣơng đối thực tế và hiện đại; 4. Luận chứng các cơ sở cho những đề xuất về điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, vị trí của Viện kiểm sát trong chiến lƣợc cải cách tƣ pháp ở Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2020 theo định hƣớng trở thành Viện công tố. Cơ cấu của luận văn Ngoài Lời nói đầu, Kết luận, Phụ lục, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 - Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự; - Chƣơng 2: Một số vấn đề về thực trạng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự; - Chƣơng 3: Một số giải pháp và đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1.1 Nhận thức chung về kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự 1.1 Khái niệm kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự Theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, tố tụng hình sự là toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự, từ khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử và thi hành án. Nói cách khác, “tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan Nhà nƣớc, tổ chức xã hội nhằm giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật”. [8] Nhƣ vậy, các hoạt động trong tố tụng hình sự bao gồm: - Hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự là các cơ quan Nhà nƣớc chuyên trách thực hiện việc điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự, bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án.

Đây là các cơ quan có vai trò chủ đạo trong việc giải quyết các vụ án hình sự. - Hoạt động của những ngƣời tiến hành tố tụng. Ngƣời tiến hành tố tụng là những công chức trong cơ quan tiến hành tố tụng, đƣợc bổ nhiệm vào các chức danh tố tụng, có thẩm quyền thực hiện những hoạt động tố tụng nhất định trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó nhằm góp phần giải quyết vụ án hình sự. - Hoạt động của những ngƣời tham gia tố tụng: hoạt động của những ngƣời tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình (ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo, ngƣời bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan); hoạt động của những ngƣời tham gia tố tụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời khác; hoạt động của những ngƣời tham gia tố tụng nhằm giúp cơ quan tiến hành tố tụng xác định sự thật vụ án (ngƣời làm chứng, ngƣời giám định, ngƣời phiên dịch).

BLTTHS còn quy định cả nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và công dân trong việc chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tội phạm, trong việc thực hiện các biện pháp cƣỡng chế của tố tụng hình sự. Nhƣ vậy, hoạt động của các chủ thể trên, trong những trƣờng hợp nhất định, cũng là các hoạt động trong tố tụng hình sự. Khoa học luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay chƣa có một định nghĩa thống nhất về khái niệm “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự”. “Kiểm sát” ở tầng nghĩa phổ thông, Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “là kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nƣớc” [37: tr 523].

Theo đó, nội dung của khái niệm “kiểm sát” là hoạt động kiểm tra với đối tƣợng kiểm tra là việc chấp hành pháp luật. Nhƣ vậy, định nghĩa này chƣa chỉ ra chủ thể của hoạt động kiểm sát. Pháp luật thực định chỉ quy định một loại chủ thể có chức năng kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự, đó là Viện kiểm sát. Điều 23 BLTTHS 2003 quy định: …Viện kiểm sát kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng và ngƣời tham gia tố tụng, áp dụng những biện pháp do Bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này.

Viện kiểm sát THQCT và kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải đƣợc xử lý kịp thời; việc điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng ngƣời, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và ngƣời phạm tội, không làm oan ngƣời vô tội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 Nhƣ vậy, theo BLTTHS 2003, kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự đối với Viện kiểm sát là một chức năng, một nghĩa vụ luật định. Tham gia vào “kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nƣớc” trong tố tụng hình sự không chỉ có Viện kiểm sát mà còn có các chủ thể khác nhƣ ngƣời tham gia tố tụng, các cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cá nhân công dân và toàn thể xã hội nói chung. Quyền “kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nƣớc” trong tố tụng hình sự của các chủ thể khác xuất phát từ những nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp và pháp luật về tổ chức bộ máy Nhà nƣớc và quyền công dân.

Điều 56 Hiến pháp nƣớc Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 1992 khẳng định: “Công dân có quyền tham gia quản lý Nhà nƣớc và xã hội”. Điều 8 Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự quy định: “Cơ quan Nhà nƣớc, Uỷ ban Mặt trận trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, đại biểu dân cử có quyền giám sát hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra. Đối với những chủ thể này, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng không phải là chức năng hoạt động mà là các quyền, nghĩa vụ phái sinh từ chức năng hoạt động hay các quyền, các hoạt động mang tính tự nguyện. Về bản chất, các hoạt động của những chủ thể này nhƣ: theo dõi, yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng báo cáo tình hình hoạt động, yêu cầu trả lời lý do ra các quyết định, yêu cầu chấm dứt, khắc phục vi phạm.

cũng hƣớng tới việc “phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật” và “loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân” trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, các hoạt động trên không thể coi là hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự mà chỉ là các hoạt động giám sát việc TTPL trong tố tụng hình sự. Sự khác nhau giữa hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát và hoạt động giám sát của các chủ thể khác chính là hình thức thực hiện mà cụ thể là phƣơng thức và các quyền năng mà pháp luật tố tụng hình sự cho phép khi thực hiện. Chính điều này làm cho hoạt động giám sát của các chủ thể khác không thể hiện chất “kiểm sát” nhƣ hoạt động kiểm sát của Viện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tuy nhiên, xuất phát từ ý nghĩa đặc biệt quan trọng của hoạt động giám sát do các chủ thể khác thực hiện, có thể coi đây là các thiết chế bổ trợ cho hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự. Ngoài ra, khi đề cập đến các thiết chế bổ trợ cho hoạt động kiểm sát việc TTPL trong tố tụng hình sự, không thể không nhắc tới vai trò giám sát lẫn nhau giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Xuất phát từ đặc thù của mối quan hệ phối hợp - chế ƣớc trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, Cơ quan điều tra, Toà án có thể phát hiện và kiến nghị xử lý các quyết định, hành vi tố tụng của nhau và của Viện kiểm sát nếu nhận thấy có vi phạm pháp luật. Về thuật ngữ “tuân theo pháp luật”, theo quan điểm đƣợc nhiều ngƣời thừa nhận, không thể giải thích bằng cách tách bạch “tuân theo” là gì và “pháp luật" là gì rồi ghép lại.

“Tuân theo pháp luật” cần đƣợc hiểu không phải với tƣ cách là một tổ hợp ngôn ngữ, mà là một thuật ngữ pháp lý thống nhất, mang tính chỉnh thể để chỉ một trong bốn hình thức thực hiện pháp luật. Theo lý luận chung về pháp luật, bốn hình thức thực hiện pháp luật bao gồm: Thứ nhất, áp dụng pháp luật.