Luận văn thạc sĩ luật học kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của viện kiểm sát nhân dân lý luận và thực tiễn tại tỉnh tây ninh

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của viện kiểm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đặng Nguyên Khoa
• Người hướng dẫn: TS. Viên Thế Giang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Kiểm Sát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Xét Xử Sơ Thẩm Vụ Án Kinh Doanh Thương Mại Tại Tây Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KIỂM SÁT KINH DOANH THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm của công tác kiểm sát kinh doanh thương mại
• 1.1.2. Mục đích, ý nghĩa của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại
• 1.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ CHỨC NĂNG KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 1.2.1. Kiểm sát kinh doanh thương mại trước phiên tòa sơ thẩm
• 1.2.1.1. Kiểm sát việc thụ lý vụ án. Kiểm sát trả lại đơn khởi kiện, kiểm sát giải quyết kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện
• 1.2.1.2. Kiểm sát việc xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ của Tòa án nhân dân
• 1.2.1.3. Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ hoặc không áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án
• 1.2.1.4. Kiểm sát việc ra các quyết định có liên quan đến giải quyết vụ án kinh doanh thương mại
• 1.2.2. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên tòa xét xử vụ án kinh doanh thương mại sơ thẩm
• 1.2.2.1. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên tòa
• 1.2.2.2. Kiểm sát việc tranh tụng tại phiên tòa. Phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên tòa, phiên họp
• 1.2.3. Kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật sau phiên tòa
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT TỈNH TÂY NINH
• 2.1. Đặc điểm địa lý, dân cư, tình hình kinh tế-xã hội
• 2.2. Tình hình kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại theo quy định pháp luật trên địa bàn tỉnh Tây Ninh
• 2.3. Thuận lợi, khó khăn, vướng mắc trong thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh
• 2.3.1. Thuận lợi trong thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh
• 2.3.2. Vướng mắc, bất cập khi thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinhdong thương mại của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh
• 2.3.2.1. Xác định quan hệ pháp luật mà đương sự tranh chấp
• 2.3.2.2. Kiểm sát trả lại đơn khởi kiện
• 2.3.2.3. Kiểm sát việc thu thập chứng cứ, tài liệu có liên quan
• 2.3.2.4. Kiểm sát quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án kinh doanh thương mại sơ thẩm
• 2.3.2.5. Kiểm sát chủ thể ban hành và hình thức của quyết định đình chỉ giải quyết vụ án kinh doanh thương mại sơ thẩm
• 2.3.2.6. Kiểm sát quyết định, bản án và kháng nghị
• 2.3.2.7. Kiểm sát trình tự, thủ tục tố tụng trong giải quyết vụ án kinh doanh thương mại
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH TÂY NINH
• 3.1. Kiến nghị đối với Quốc hội
• 3.2. Kiến nghị đối với Tòa án nhân dân tỉnh Tây Ninh
• 3.3. Kiến nghị đối với lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh
• 3.4. Kiến nghị đối với Kiểm sát viên, Kiểm tra viên và cán bộ trong ngành Kiểm sát
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận chung về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của Viện kiểm sát nhân dân

Nội dung này tập trung vào việc phân tích khái niệm và vai trò của kiểm sát trong việc bảo đảm tuân thủ pháp luật trong quá trình xét xử sơ thẩm các vụ án kinh doanh thương mại. Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm quan trọng trong việc giám sát hoạt động tư pháp, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Mục đích của hoạt động này không chỉ là đảm bảo tính công bằng trong xét xử mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh thương mại tại địa phương. Theo đó, việc kiểm sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai sót mà còn phải có những kiến nghị, kháng nghị kịp thời để khắc phục vi phạm. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nơi đã quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc thực hiện chức năng này.

1.1. Khái niệm và mục đích của kiểm sát kinh doanh thương mại

Khái niệm về kiểm sát trong lĩnh vực kinh doanh thương mại được hiểu là hoạt động giám sát, kiểm tra việc tuân thủ các quy định pháp luật trong quá trình giải quyết các vụ án liên quan đến thương mại. Mục đích chính của hoạt động này là bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng và quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân. Kiểm sát viên có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng các quyết định của Tòa án được đưa ra dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc, đồng thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Việc thực hiện tốt chức năng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại địa phương.

1.2. Quy trình kiểm sát trong xét xử sơ thẩm

Quy trình kiểm sát trong xét xử sơ thẩm bao gồm nhiều bước quan trọng, từ việc thụ lý vụ án cho đến khi có bản án cuối cùng. Viện kiểm sát cần thực hiện việc kiểm tra hồ sơ vụ án, xác minh tài liệu, chứng cứ và tham gia phiên tòa để đảm bảo rằng mọi quy trình đều được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Trong quá trình này, kiểm sát viên có trách nhiệm theo dõi và đánh giá tính hợp pháp của các quyết định của Tòa án, đồng thời có thể đưa ra các kiến nghị, kháng nghị nếu phát hiện sai sót. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và công bằng trong hoạt động tư pháp.

II. Thực tiễn kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của Viện kiểm sát tỉnh Tây Ninh

Nội dung này phân tích thực trạng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án kinh doanh thương mại tại tỉnh Tây Ninh. Tình hình kinh tế - xã hội tại Tây Ninh có ảnh hưởng lớn đến hoạt động kiểm sát. Số lượng vụ án kinh doanh thương mại ngày càng tăng, tuy nhiên, chất lượng xét xử vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Các báo cáo từ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh cho thấy, mặc dù số lượng vụ án giảm, nhưng tính chất phức tạp của các vụ việc lại gia tăng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Viện kiểm sát trong việc thực hiện chức năng của mình. Việc phát hiện và xử lý các vi phạm trong quá trình xét xử cần được chú trọng hơn nữa để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

2.1. Đặc điểm địa lý và tình hình kinh tế xã hội

Tây Ninh là một tỉnh có vị trí địa lý đặc biệt, với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình hình kinh tế - xã hội tại đây cũng gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến hoạt động kiểm sát. Việc phát triển kinh doanh thương mại tại Tây Ninh cần được hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, trong đó có Viện kiểm sát. Sự phối hợp giữa các cơ quan trong việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại là rất cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong hoạt động tư pháp.

2.2. Tình hình kiểm sát các vụ án kinh doanh thương mại

Thực tiễn cho thấy, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh đã có nhiều nỗ lực trong việc kiểm sát các vụ án kinh doanh thương mại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện chức năng này. Các báo cáo cho thấy, số lượng vụ án kinh doanh thương mại mà Viện kiểm sát thụ lý có xu hướng giảm, nhưng tính chất phức tạp của các vụ việc lại gia tăng. Điều này đòi hỏi Viện kiểm sát cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả kiểm sát, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong quá trình xét xử.

III. Kiến nghị nâng cao hiệu quả việc thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh

Nội dung này đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm các vụ án kinh doanh thương mại tại tỉnh Tây Ninh. Đầu tiên, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho kiểm sát viên để nâng cao năng lực chuyên môn. Thứ hai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát và các cơ quan tư pháp khác trong việc giải quyết các vụ án. Cuối cùng, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân cũng cần được chú trọng để nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của họ trong hoạt động kinh doanh thương mại.

3.1. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực kiểm sát viên

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát, việc đào tạo và bồi dưỡng cho kiểm sát viên là rất cần thiết. Cần tổ chức các khóa học, hội thảo chuyên đề về kinh doanh thương mại và pháp luật liên quan để kiểm sát viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Điều này không chỉ giúp họ thực hiện tốt chức năng của mình mà còn góp phần nâng cao chất lượng xét xử tại địa phương.

3.2. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tư pháp

Sự phối hợp giữa Viện kiểm sát và các cơ quan tư pháp khác là rất quan trọng trong việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại. Cần thiết lập các cơ chế phối hợp rõ ràng, thường xuyên tổ chức các cuộc họp để trao đổi thông tin, kinh nghiệm và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình xét xử. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế tỉnh Tây Ninh tăng trưởng mạnh mẽ với chỉ số GRDP năm 2019 tăng 8,4% và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2018 đạt 64,54 điểm, các giao dịch thương mại gia tăng nhanh chóng kéo theo số lượng và tính chất phức tạp của các tranh chấp kinh doanh thương mại (KDTM). Theo số liệu từ ngành Kiểm sát, trong giai đoạn từ ngày 01/12/2017 đến ngày 30/05/2019, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) hai cấp tỉnh Tây Ninh đã thụ lý kiểm sát tổng cộng 229 vụ án KDTM sơ thẩm (120 vụ năm 2017, 79 vụ năm 2018 và 30 vụ trong 6 tháng đầu năm 2019). Dù số lượng thụ lý có xu hướng giảm, tính chất gay gắt về tài sản và mức độ phức tạp pháp lý của các vụ việc ngày càng tăng cao.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những rào cản, mâu thuẫn giữa các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015 với thực tiễn thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong xét xử sơ thẩm án KDTM. Mục tiêu cụ thể là đánh giá toàn diện kết quả thực hiện quyền yêu cầu, quyền kiến nghị và kháng nghị của VKSND tại địa phương, chỉ ra các nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan dẫn đến vi phạm tố tụng của Tòa án nhân dân (TAND), từ đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát KDTM. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu thực tiễn tại 9 đơn vị cấp huyện và cấp tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn 2017 đến giữa năm 2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần duy trì tỷ lệ Tòa án chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát đạt mức tuyệt đối 100% và kéo giảm triệt để số lượng bản án KDTM bị hủy, sửa có trách nhiệm của Kiểm sát viên về mức 0 vụ vào năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp và quy định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013. Bên cạnh đó, lý thuyết kiểm soát tư pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được áp dụng nhằm khẳng định vị trí độc lập của VKSND trong việc bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất, bảo vệ quyền sở hữu tài sản và tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự: Hoạt động tố tụng của VKSND nhằm kiểm tra tính hợp pháp của các hành vi, quyết định do cơ quan, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng thực hiện.
2. Tranh chấp kinh doanh thương mại: Các bất đồng, xung đột về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động có mục đích lợi nhuận giữa các chủ thể có đăng ký kinh doanh theo quy định tại Điều 30 BLTTDS năm 2015.
3. Quyền yêu cầu, kiến nghị và kháng nghị: Các quyền năng pháp lý trực tiếp của Kiểm sát viên quy định tại Quyết định số 458/QĐ-VKSNDTC và Quyết định số 364/QĐ-VKSTC nhằm chấn chỉnh, khắc phục vi phạm tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ 229 hồ sơ vụ án KDTM sơ thẩm được thụ lý tại VKSND hai cấp tỉnh Tây Ninh, kết hợp các báo cáo tổng kết ngành gồm Báo cáo số 216/BC-VKS năm 2017, Báo cáo số 266/BC-VKS năm 2018 và Báo cáo số 108/BC-VKS năm 2019.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát toàn bộ mẫu tổng thể (100% vụ án KDTM thụ lý với quy mô 229 vụ) trong mốc thời gian từ 01/12/2017 đến 30/05/2019 tại 9 đơn vị cấp huyện và cấp tỉnh Tây Ninh, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và không phát sinh sai số chọn mẫu.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật (legal doctrinal analysis) với phân tích thống kê mô tả định lượng (tỷ lệ kiểm sát bản án đạt 100%, tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận đạt 100%) và phương pháp phân tích án điển hình (case study định tính). Lý do lựa chọn kết hợp là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các điều luật thực định trong BLTTDS năm 2015, Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC với các sai sót thực tế xảy ra trong từng giai đoạn tố tụng sơ thẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng tại VKSND tỉnh Tây Ninh mang lại các phát hiện trọng tâm sau:

Thứ nhất, công tác kiểm sát thụ lý và kiểm sát bản án đạt độ bao phủ tuyệt đối 100%. Toàn bộ 229 vụ án KDTM thụ lý (120 vụ năm 2017, 79 vụ năm 2018 và 30 vụ trong 6 tháng đầu năm 2019) đều được lập hồ sơ kiểm sát riêng biệt. Số lượng bản án, quyết định sơ thẩm được kiểm sát chặt chẽ đạt tỷ lệ 100% (39/39 bản án năm 2017 và 43/43 bản án năm 2018).

Thứ hai, chất lượng thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm đạt hiệu quả tối đa. Trong giai đoạn 2017 – giữa năm 2019, VKSND hai cấp đã ban hành 16 bản kháng nghị (bao gồm kháng nghị cùng cấp và kháng nghị trên cấp), trong đó 100% kháng nghị đều được Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận hoàn toàn. Tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm của VKSND cấp tỉnh trên tổng số vụ án bị TAND cấp tỉnh sửa hoặc hủy do nguyên nhân chủ quan tăng từ 60% (3/5 vụ năm 2017) lên 66,66% (10/15 vụ năm 2018).

Thứ ba, kiểm soát và kéo giảm triệt để tỷ lệ án hủy, sửa có trách nhiệm của VKSND. Số vụ án bị hủy, sửa có lỗi của Kiểm sát viên duy trì ở mức rất thấp với 01 vụ năm 2017 (chiếm 0,83%), 01 vụ năm 2018 (chiếm 1,26%) và giảm hoàn toàn về 0 vụ (0%) trong 6 tháng đầu năm 2019.

Thứ tư, nhận diện các điểm nghẽn pháp lý và sai phạm phổ biến của Tòa án sơ thẩm. Điển hình là việc TAND vi phạm thời hạn gửi quyết định tố tụng, xác định sai quan hệ pháp luật tranh chấp giữa dân sự và thương mại, lạm dụng quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án theo điểm đ, điểm h khoản 1 Điều 214 BLTTDS năm 2015 vào thời điểm tổng kết năm công tác (tháng 8 đến tháng 9 hàng năm) để tính lại thời hạn xét xử.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn nghiên cứu cho thấy việc biểu diễn dữ liệu qua bảng thống kê chỉ tiêu công tác và biểu đồ so sánh số lượng án thụ lý (giảm từ 120 vụ xuống 79 vụ và 30 vụ) kết hợp tỷ lệ chấp thuận kháng nghị 100% giúp phản ánh rõ nét hiệu lực kiểm sát tại Tây Ninh. Nguyên nhân dẫn đến các hạn chế chủ yếu xuất phát từ sự không đồng bộ giữa Điều 30 BLTTDS năm 2015 và Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP trong việc phân định thẩm quyền đối với cá nhân không đăng ký kinh doanh nhưng có mục đích lợi nhuận.

Điển hình qua vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng Shanghai và Công ty Der Jinh (Bản án số 03/2017/KDTM-ST của TAND huyện Trảng Bàng với giá trị vay 200.000 USD), Tòa án sơ thẩm đã bỏ sót không nhận định yêu cầu phạt chậm trả 5%, buộc VKSND phải kháng nghị sửa án. Tương tự, tại vụ án tranh chấp bồi thường 2,89 tỷ đồng giữa Công ty TH và ông Yang (Thông báo số 12/TB-VC3-V4), việc TAND bác yêu cầu xác minh địa chỉ cư trú của Kiểm sát viên buộc VKSND phải tự xác minh theo Điều 97 BLTTDS năm 2015 để bảo vệ kháng nghị. So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác, kết quả tại Tây Ninh thể hiện rõ nét áp lực kiểm sát tại địa bàn biên giới cửa khẩu, đồng thời chứng minh tầm quan trọng của việc chủ động thu thập chứng cứ và số hóa 100% hồ sơ vụ án.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng dân sự: Kiến nghị Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội sửa đổi khoản 2 Điều 192 và Điều 194 BLTTDS năm 2015, quy định thời hạn bắt buộc Tòa án phải gửi thông báo trả lại đơn khởi kiện cho Viện kiểm sát trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày ban hành; đồng thời bổ sung nghĩa vụ chuyển giao toàn bộ bản sao hồ sơ kèm theo. Hướng dẫn thi hành cụ thể quy trình thu thập, kiểm tra và sử dụng chứng cứ điện tử tại Điều 94, 95 BLTTDS năm 2015 với lộ trình hoàn thiện trong giai đoạn 2021-2025.
2. Thống nhất áp dụng pháp luật và kiểm soát quyết định tố tụng: Đề nghị TAND Tối cao và VKSND Tối cao ban hành nghị quyết liên tịch thay thế Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP, chuẩn hóa việc áp dụng Điều 30 BLTTDS năm 2015 để phân biệt rõ tranh chấp KDTM và tranh chấp dân sự. TAND tỉnh Tây Ninh siết chặt quy trình ban hành quyết định tạm đình chỉ theo Điều 214 BLTTDS, đặt mục tiêu giảm 30% các quyết định tạm đình chỉ thiếu căn cứ phát sinh vào tháng 8 và tháng 9 hàng năm, áp dụng ngay từ năm 2021.
3. Nâng cao chất lượng nghiệp vụ và kỹ năng tranh tụng: Lãnh đạo VKSND tỉnh Tây Ninh chỉ đạo tổ chức tối thiểu 04 phiên tòa rút kinh nghiệm/năm cho mỗi đơn vị trực thuộc theo tinh thần Quyết định số 458/QĐ-VKSNDTC và Quyết định số 399/QĐ-VKSNDTC. Tăng cường kỹ năng xây dựng bài phát biểu tại phiên tòa theo Điều 262 BLTTDS, phấn đấu duy trì 100% Kiểm sát viên làm chủ kỹ năng số hóa hồ sơ đến năm 2022.
4. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và số hóa chứng cứ: VKSND hai cấp tỉnh Tây Ninh phối hợp cùng TAND cùng cấp đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin, thực hiện trình chiếu tài liệu, chứng cứ điện tử tại 100% các phiên tòa KDTM phức tạp giai đoạn 2021-2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiểm sát viên, Kiểm tra viên và cán bộ ngành Kiểm sát: Luận văn cung cấp cẩm nang thực hành nghiệp vụ chi tiết qua 3 giai đoạn tố tụng sơ thẩm, hệ thống hóa kỹ năng lập phiếu kiểm sát, kỹ thuật phát hiện vi phạm bản án và phương pháp xây dựng căn cứ kháng nghị phúc thẩm đạt tỷ lệ chấp nhận 100%.
2. Thẩm phán, Thư ký Tòa án nhân dân: Nguồn tư liệu thực tiễn giúp nhận diện các lỗi nghiệp vụ thường gặp trong thụ lý đơn kiện, xác minh chứng cứ, tính toán lãi suất - phí phạt hợp đồng tín dụng và ban hành quyết định tạm đình chỉ, nhằm hạn chế tối đa các bản án bị hủy, sửa.
3. Luật sư và chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Hỗ trợ nâng cao chiến lược tranh tụng, nắm vững cơ chế giám sát tư pháp của Viện kiểm sát để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự trong các vụ án KDTM có tranh chấp tài sản lớn hoặc chứng cứ điện tử phức tạp.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật kinh tế: Tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực tiễn kết hợp phân tích quy phạm, cung cấp hệ thống số liệu thực chứng đáng tin cậy phục vụ nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng dân sự.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm sát viên có quyền tự mình xác minh, thu thập chứng cứ trong vụ án KDTM không? Theo khoản 3 Điều 58 BLTTDS năm 2015 và Điều 4 Thông tư liên tịch số 04/2012/TTLT-VKSNDTC-TANDTC, Kiểm sát viên có quyền trực tiếp xác minh, thu thập chứng cứ theo các biện pháp tại Điều 97 BLTTDS nhằm phục vụ việc xem xét ban hành quyết định kháng nghị phúc thẩm hoặc bảo vệ quan điểm kháng nghị tại phiên tòa phúc thẩm.

Tại sao cần sửa đổi quy định về thời hạn gửi thông báo trả lại đơn khởi kiện tại Điều 192 BLTTDS năm 2015? Khoản 2 Điều 192 BLTTDS năm 2015 buộc Thẩm phán gửi văn bản trả lại đơn cho Viện kiểm sát nhưng không ấn định thời hạn cụ thể (ví dụ 03 ngày làm việc). Khoảng trống này khiến Viện kiểm sát nhận thông báo trễ hoặc không nhận được, cản trở quyền kiến nghị trong thời hạn 10 ngày theo Điều 194.

Tỷ lệ TAND chấp nhận các kháng nghị phúc thẩm của VKSND tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2017-2019 đạt mức bao nhiêu? Trong suốt giai đoạn từ năm 2017 đến tháng 5/2019, toàn bộ 16/16 bản kháng nghị (cùng cấp và trên cấp) do VKSND hai cấp tỉnh Tây Ninh ban hành đều được Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận, đạt tỷ lệ chính xác 100% nhờ việc xây dựng hồ sơ chứng cứ chặt chẽ.

Những khó khăn chính khi kiểm sát quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án KDTM là gì? Khó khăn lớn nhất là Thẩm phán thường viện dẫn lý do chờ kết quả ủy thác hoặc chờ đương sự cung cấp tài liệu theo Điều 214 BLTTDS vào thời điểm tháng 8-9 hàng năm để tránh án quá hạn tố tụng, trong khi luật không quy định thời hạn tạm đình chỉ tối đa.

Chứng cứ điện tử gặp rào cản gì trong xét xử và kiểm sát vụ án KDTM sơ thẩm? Dù Điều 94 và 95 BLTTDS năm 2015 công nhận dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ, nhưng thực tiễn xét xử vẫn ưu tiên văn bản giấy truyền thống. Đương sự thường phải tốn chi phí lập vi bằng (khoảng 30% giá trị tài sản thu hồi) để chứng minh giá trị pháp lý độc lập của dữ liệu.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý luận về chức năng kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án KDTM theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và BLTTDS năm 2015.
• Đánh giá thực chứng 229 vụ án KDTM tại tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2017 – 6 tháng đầu năm 2019, phản ánh thành tích xuất sắc với tỷ lệ chấp nhận kháng nghị đạt 100% và giảm án hủy, sửa có lỗi VKS về mức 0 vụ.
• Chỉ rõ các xung đột pháp lý trọng yếu về xác định quan hệ tranh chấp, thời hạn kiểm sát trả lại đơn khởi kiện và đánh giá chứng cứ dữ liệu điện tử.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao cho Quốc hội, TAND và VKSND hai cấp gắn liền với lộ trình cải cách tư pháp giai đoạn 2021-2025.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của giải pháp số hóa hồ sơ kiểm sát nhằm nâng cao năng lực tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm.

Để tiếp tục hoàn thiện kỹ năng kiểm sát và cập nhật các biểu mẫu nghiệp vụ KDTM mới nhất, quý độc giả và cán bộ tư pháp hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn tại thư viện cơ sở đào tạo hoặc liên hệ trực tiếp đơn vị nghiên cứu để trao đổi chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KIỂM SÁT KINH DOANH THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm của công tác kiểm sát kinh doanh thương mại Hiện nay, khoa học pháp lý và quy định pháp luật Việt Nam vẫn chưa có khái niệm chính thức về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án KDTM. Để hiểu nội hàm của kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án KDTM chúng ta tìm hiểu một số nội dung sau: Thứ nhất, về khái niệm TCKDTM.

Hiện nay, chưa có khái niệm chính thức về TCKDTM là gì. Nhưng căn cứ vào một số quy định pháp luật có liên quan có thể rút ra khái niệm về TCKDTM như sau “Tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn (bất đồng hoặc xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động thương mại”. Tại Điều 30 BLTTDS năm 2015 quy định các tranh chấp KDTM thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND được quy định bao gồm: (i) tranh chấp phát sinh trong hoạt động KDTM giữa chủ thể với nhau có mục đích lợi nhuận và có đăng ký kinh doanh tại cơ quan có thẩm quyền; tranh chấp về quyền sở hữu công nghiệp, sở hữu về trí tuệ có mục đích lợi nhuận của các tổ chức cá nhân với nhau; (ii) tranh chấp vốn góp của công ty hoặc thành viên công ty với người chưa là thành viên; (iii) tranh chấp giữa thành viên công ty, người quản lý công ty (trong Công ty TNHH); (iv) giám đốc, tổng giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị với công ty hoặc tranh chấp có liên quan đến các hoạt động chia, tách, sát nhập, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty. Thứ hai, về khái niệm của kiểm sát việc tuân theo pháp luật.

Theo từ điển Tiếng Việt thì kiểm sát là hoạt động theo dõi và thực thi việc chấp hành luật pháp 8 của Nhà nước4. Theo quy định Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định VKSND kiểm sát hoạt động tư pháp; có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Từ những phân tích trên có thể hiểu “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án KDTM là hoạt động tố tụng của VKSND trong việc kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi của người THTT và những người tham gia tố tụng; các quyết định áp dụng pháp luật của của TAND, đương sự và các chủ thể tham giam tố tụng khác trong quá trình giải quyết vụ án KDTM tại TAND. Mục đích, ý nghĩa của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm vụ án kinh doanh thương mại Mục đích của hoạt động kiểm sát KDTM là nhằm bảo đảm cho các hành vi của TAND, đương sự và các chủ thể tham giam tố tụng khác cũng như các quyết định áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án KDTM đúng theo quy định pháp luật, qua đó, bảo đảm cho pháp luật TTDS cũng như các quy định pháp luật liên quan khác được thực hiện nghiêm chỉnh và thống nhất.

Với mục đích trên, khi tham gia thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, VKSND không chỉ bảo đảm cho từng vụ án được giải quyết theo đúng pháp luật mà qua đó thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị nhằm phát hiện kịp thời và loại bỏ các hành vi vi phạm của cơ quan, người THTT, tổ chức và người tham gia tố tụng, bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh; đồng thời góp phần bảo vệ các quan hệ KDTM được diễn ra theo quy định pháp luật. Sự tham gia tố tụng của VKSND trong TTDS không chỉ có ý nghĩa to lớn trong việc khẳng định vị trí, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong TTDS mà còn có ý nghĩa đối với quá trình xây dựng nhà nước Pháp quyền: 4 Từ điển Tiếng Việt,<http://tratu.vn/hoc-tieng-anh/tu-dien/lac-viet/V- V/ki%e1%bb%83m+s%c3%a1t. 9 - Thứ nhất, đảm bảo mọi vi phạm của cơ quan THTT, người THTT dân sự được phát hiện, chấn chỉnh và khắc phục kịp thời; góp phần nâng cao tinh thần trách nhiệm của Thẩm phán trong quá trình giải quyết vụ án KDTM nói riêng và các vụ án dân sự nói chung; đảm bảo pháp luật KDTM được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất. - Thứ hai, đảm bảo việc giải quyết các vụ án KDTM của TAND được tuân thủ đúng các quy định pháp luật.

Đồng thời, bảo đảm mọi bản án, quyết định của TAND là có căn cứ, đúng pháp luật và được đưa ra thi hành. Bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; 1. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ CHỨC NĂNG KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Quá trình kiểm sát KDTM được chia thành 03 giai đoạn. Ở mỗi giai đoạn, VKSND sẽ tiến hành các hoạt động khác nhau để kiểm sát việc tuân theo pháp luật của TAND, người tham gia tố tụng.

Ba giai đoạn gồm: (i) Kiểm sát giai đoạn trước phiên tòa sơ thẩm; (ii) Kiểm sát giai đoạn tại phiên tòa; (iii) Kiểm sát giai đoạn sau phiên tòa. Kiểm sát kinh doanh thương mại trước phiên tòa sơ thẩm Trong giai đoạn này, sau khi nhận được thông báo của TAND, căn cứ vào quy định của Điều 58 BLTTDS năm 2015; Điều 5 Quyết định số 458/QĐ-VKSTC, VKSND tiến hành kiểm sát những vấn đề sau: Kiểm sát quyết định đưa vụ án ra xét xử; Kiểm sát việc thụ lý vụ án; Kiểm sát việc chấp hành pháp luật của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng; việc cung cấp tài liệu, chứng cứ của cơ quan, tổ chức, cá nhân; Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ hoặc không áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời; Kiểm sát việc tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải; Kiểm sát việc xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ của Tòa án. Sau đây là một số nội dung kiểm sát giai đoạn trước phiên tòa. Kiểm sát việc thụ lý vụ án Công tác kiểm sát việc thụ lý vụ án được thực hiện sau khi TAND thông báo bằng văn bản cho VKSND cùng cấp về việc TAND đã thụ lý vụ án theo quy định tại khoản 1 Điều 196 BLTTDS năm 2015.

Việc kiểm sát việc thục lý vụ án được 10 thực hiện theo Điều 8 Quyết định số 458/QĐ-VKSTC. Theo đó, trong giai đoạn thụ lý vụ án KDTM, lãnh đạo VKSND phân công KSV tiến hành kiểm sát những nội dung sau đây: Một là, kiểm sát thời hạn ra thông báo thụ lý: Ngoài quy định tại Điều 196 và Điều 365 BLTTDS năm 2015, KSV cũng cần chú ý về thời hạn xử lý đơn khởi kiện, đơn yêu cầu được quy định tại khoản 3 Điều 191 BLTTDS năm 2015. Cụ thể, đối với đơn khởi kiện, KSV kiểm tra trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn. Hai là, kiểm sát nội dung của thông báo thụ lý gồm: (i) Kiểm tra thẩm quyền thụ lý vụ án của Tòa án; (ii) Kiểm tra thời hiệu khởi kiện vụ án KDTM; (iii) Kiểm tra điều kiện khởi kiện vụ án KDTM; (iv) Kiểm tra tư cách đương sự tham gia tố tụng, năng lực hành vi dân sự của các bên đương sự; (v) Kiểm tra những nội dung khác: đối tượng bị khởi kiện; thông báo sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện của Tòa án… 1.

Kiểm sát trả lại đơn khởi kiện, kiểm sát giải quyết kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện Đối với kiểm sát trả lại đơn khởi kiện. Tại khoản 1 Điều 192 BLTTDS năm 2015 quy định một số trường hợp TAND trả lại đơn khởi kiện. Để đảm bảo quyền lợi của đương sự, khoản 2 Điều 192 BLTTDS năm 2015 quy định “Khi trả lại đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo cho người khởi kiện, Thẩm phán phải có văn bản nêu rõ lý do trả lại đơn khởi kiện, đồng thời gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp”. Như vậy, khi nhận được thông báo về việc trả lại đơn khởi kiện của Tòa án, VKSND căn cứ vào hướng dẫn tại Điều 8 Quyết định số 364/QĐ-VKSTC để xem xét các nội dung, hình thức trong thông báo và so sánh đối chiếu với các quy định của pháp luật, cụ thể: Thứ nhất, cần xem xét ngày, tháng, năm TAND ra thông báo trả lại đơn khởi kiện và ngày, tháng, năm người khởi kiện nộp đơn khởi kiện có đúng với thời hạn quy định là 08 ngày làm việc (03 ngày phân công Thẩm phán và 05 ngày Thẩm phán xem xét nội dung đơn khởi kiện để ra quyết định và thông báo trả lại đơn khởi kiện).

11 Thứ hai, từ những thông tin được cung cấp trong thông báo trả lại đơn khởi kiện để từ đó xem xét về thẩm quyền giải quyết vụ án KDTM có thuộc về TAND ra quyết định thông báo trả lại đơn khởi kiện hay không. Thứ ba, xem xét lý do trả lại đơn khởi kiện của TAND được ghi nhận trong thông báo trả lại đơn có phù hợp với 07 căn cứ trả lại đơn khởi kiện được quy định tại khoản 1 Điều 192 BLTTDS năm 2015. Thứ tư, quy trình kiểm sát trả lại đơn khởi kiện. Viện kiểm sát xem xét thông báo về việc trả lại đơn khởi kiện của TAND trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được văn bản trả lại đơn khởi kiện (khoản 1 Điều 194 BLTTDS năm 2015) gồm: tiến hành lập phiếu kiểm sát, hồ sơ kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện; khi cần thiết thì thực hiện quyền yêu cầu Tòa án cho sao chụp bản sao đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ trong trường hợp trả lại đơn khởi kiện (Điểm c khoản 2 Điều 20 Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT- VKSNDTC-TANDTC).

Trường hợp xét thấy việc TAND trả lại đơn khởi kiện không có căn cứ thì báo cáo, đề xuất Viện trưởng VKSND cùng cấp để thực hiện quyền kiến nghị với TAND đã trả lại đơn khởi kiện (Điều 8 Quyết định 364/QĐ-VKSNDTC). Ngay sau khi nhận được kiến nghị về việc trả lại đơn khởi kiện, Chánh án TAND phải phân công một Thẩm phán khác xem xét, giải quyết kiến nghị (khoản 2 Điều 194 BLTTDS năm 2015).