Chương I đã khái quát những nội dung cơ bản về mô hình xét xử trực tuyến — một mô hình có thê coi là mang nhiều lợi ích thiết thực nhất trong bối cảnh dịch bệnh Covid- 19 hoành hành và cả trong tương lai. Đặc điểm đặc trưng của xét xử trực tuyên là xét xử mà không cần tiếp xúc trực tiếp giữa những người tham gia phiên tòa và không cần phải có mặt tại phòng xử án. Việc triển khai các quy trình với việc áp dụng mô hình xét xử trực tuyến nhằm giảm thiêu sự can thiệp của con người, loại bỏ các thủ tục hành chính không cần thiết, sử dụng các thuật toán dé nâng cao năng suất phân loại và xử lý giay tờ trên hệ thống trực tuyến mang lại một số lợi ích so với mô hình xét xử truyền thống. Đây là giải pháp đột phá nhằm góp phan thực hiện đúng chủ trương, đường lối của Dang, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong bồi cảnh đại dịch Covid-19 đang diễn ra toàn câu và tại Việt Nam.
17 Trong lịch sử hoạt động của tố tung Việt Nam, xét xử trực tuyến là một hình thức xét xử hoàn toàn mới. Do đó, việc áp dụng hình thức xét xử này vào thực tiễn sẽ phải đối mặt với không ít các câu hỏi và thách thức từ khía cạnh lập pháp, thi hành pháp luật và đảm bảo về mặt cơ sở hạ tầng. Trong tương lai, với sự lớn mạnh của khoa học — kỹ thuật và sự phát triển của Công nghệ thông tin thì mô hình xét xử trực tuyến vẫn là mô hình có tính linh hoạt cao, tiện lợi và là xu hướng phát triển bắt buộc của ngành Tòa an. 18 CHƯƠNG II: KINH NGHIỆM ÁP DỤNG MÔ HÌNH XÉT XỬ TRỰC TUYẾN CUA QUOC TE 2.
Mô hình xét xử trực tuyến tại một số quốc gia trên thé giới: 2. TỔ tụng trực tuyến tại Trung Quốc: a. Tòa án Internet dau tiên tại Trung Quốc: Mô hình “Tòa án Internet” của Trung Quốc được thành lập lần đầu tiên vào tháng 8 năm 2017 tại thành phố Hàng Châu. Sau đó, hai tòa án tương tự được thành lập ở Bắc Kinh và Quảng Châu vào tháng 09 năm 2018.
Các tòa án này chủ yếu giải quyết các vụ án tranh chấp thương mại điện tử và các vụ án liên quan đến Internet. Theo quy định của Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, các Tòa án internet cơ bản tiễn hành các thủ tục tố tụng băng hình thức trực tuyến, bao gồm nộp đơn khởi kiện, thụ lý đơn, tống đạt, hòa giải, cung cấp bằng chứng, chuẩn bị xét xử, xét xử và công bồ bản án,. Các phan của thủ tục tô tụng vẫn có thê được tiến hành ngoại tuyến (tiến hành theo cách truyền thông) khi có yêu câu của các bên liên quan hoặc theo nhu câu của phiên tòa. Về phạm vi xét xử, theo Điều 1 Quy định của Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc về một số vẫn đề liên quan đến việc xét xử các vụ án của Tòa án Internet, Tòa án Internet có thẩm quyền xét xử sơ thâm các vụ án dân sự và hành chính liên quan đến internet.
Cụ thé là trong các trường hợp: tranh chấp hop đồng, trách nhiệm phát sinh trong thương mại điện tử; tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mang; tranh chấp về việc sử dụng Internet để xâm phạm quyền nhân thân và tài sản của người khác; tranh chấp về các khoản vay, khoản nợ tài chính qua mang; một số tranh chap hành chính liên quan đến các cơ quan kiểm sát, cơ quan hành chính quản lý mạng. Về cách thức tham gia tố tụng trực tuyến, đương sự và luật sư phải đăng ký một tài khoản băng tên thật trên trang web chính thức của Tòa án Internet nơi giải quyết vụ việc và xác minh danh tính của họ bằng phương pháp nhận diện khuôn mặt. Thỏa thuận khi đăng ký tài khoản sẽ có điều khoản quy định rõ, rằng hành động được thực hiện bởi các tài khoản đăng nhập vào nên tảng tổ tụng điện tử với danh tính đã được xác thực sẽ được coi là hành động do người dùng thực hiện. Sau khi đăng nhập vào trang web của Tòa án Internet, đương sự và luật sư tiễn hành nộp đơn kiện, hồ sơ trực tuyến và cung cấp tài liệu, chứng cứ thông qua mạng Internet.
Hầu hết tài liệu, chứng cứ trong các vụ 19 án mà Tòa án Internet xét xử đều được thu thập và lưu trữ thành các dữ liệu điện tử, thông qua các công nghệ hiện đại như là bigdata, điện toán dam mây, trí tuệ nhân tao,. Vì vậy, dé đảm bảo tính xác thực của chứng cứ, tài liệu mà các bên đưa ra, Tòa án Internet phải kiểm tra quá trình mà dữ liệu được tạo ra, quá trình thu thập, quá trình lưu trữ dir liệu băng các phương tiện kỹ thuật số và các cơ chế liên quan. Các đương sự và luật sư được phép kiểm tra việc nộp tài liệu, trình bày và kiểm tra chéo chứng cứ, tham gia xét xử trực tuyến và nhận bản án thông qua trang web của Tòa án. Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc cũng yêu cầu các phiên xét xử trực tuyến phải tuân thủ nguyên tắc xét xử trực tiếp và nguyên tắc xét xử bằng lời nói, do đó, các Tòa án Internet sử dụng hệ thống video trực tuyến, ghi nhận và truyền phát hình ảnh, âm thanh cùng lúc thay vì chỉ giao tiếp với người tham gia tố tung thông qua hình ảnh hoặc giọng nói.
Trường hợp đương sự không tham gia phiên tòa trực tuyến đúng giờ sẽ bị coi là “từ chối trình điện trước tòa” hoặc đương sự “biến mat” khi phiên tòa vẫn đang diễn ra mà không có sự cho phép sẽ bị coi là “tự ý rút lui trong phiên tòa”, trừ các trường hợp do lỗi mang, sự cố thiết bị, mất nguồn hoặc các sự kiện bất khả kháng khác. Việc tham gia vào các thủ tục xét xử trực tuyên này là tự nguyện, các bên tham gia tố tụng được quyền lựa chọn. Nếu một bên phản đối việc xét xử trực tuyến thì Tòa án có thể quyết định tô chức xét xử thông thường. Đề điều hành một phiên tòa xét xử trực tuyến, các thẩm phán và hội đồng xét xử sẽ ngôi trong phòng xử án và thực hiện các thủ tục tố tụng qua video trực tuyến.
Trong phòng xử án không có mặt đương sự hoặc quan sát viên mà chỉ có một màn hình lớn kết nối với các bên tham gia tô tụng và trình chiếu tài liệu của vụ án. Ở bên phải và bên trái của màn hình là hình ảnh từ phía bị đơn, nguyên đơn được thiết bị điện tử của họ ghi âm, ghi hình và truyền phát. Ở giữa màn hình hiển thị hình anh của chứng cứ, tài liệu do các bên liên quan trình chiếu. Quy tắc về tô tụng trực tuyến trong hệ thong Tòa án nhân dân: Việc hình thành ba Tòa án Internet ở ba tỉnh Hàng Châu, Bắc Kinh và Quảng Châu là những bước đi đầu tiên trong nỗ lực xây dựng nén tư pháp điện tử, đây mạnh hoạt động tố tụng trên không gian mạng của chính phủ Trung Quốc.
Tuy nhiên, các Tòa án Internet nay vân còn hạn chê về lĩnh vực xét xử, khu vực áp dụng. Các bộ quy tac được 20 ban hành trước đó! chỉ dừng lại ở việc áp dụng cho ba Tòa án Internet, cho các thủ tục tô tụng cụ thê (thụ lý hồ sơ, tống đạt, xét xử,.) hoặc một giai đoạn cu thê (trong đại dịch Covid 19). Ngày 17/06/2021, Tòa án nhân dân dân tối cao Trung Quốc đã ban hành “Quy tắc về tố tụng trực tuyến trong hệ thống Tòa án nhân dân” (sau đây gọi là “Quy tắc tô tụng trực tuyến”), có hiệu lực từ ngày 01/08/2021. Đây là bộ quy tắc đầu tiên quy định toàn diện về tích hợp công nghệ và tố tụng trực tuyến trong hoạt động tố tụng, tranh tụng ở Trung Quốc; là một bộ quy tắc tố tụng trực tuyến có hệ thống, áp dụng cho mọi vụ án và thủ tục tô tụng của các tòa án trên toàn quôc.
Theo “Quy tắc tổ tụng trực tuyến”, hoạt động tố tung trực tuyến là tat cả các thủ tục tố tụng, từ thụ lý hồ sơ đến giải quyết vụ án, đều sẽ được hoàn thành bằng hình thức trực tuyến, và sẽ có hiệu lực pháp lý tương tự như tố tụng ngoại tuyén.> Tuy nhiên, quy tắc này không bắt buộc tất cả các khâu tố tụng đều phải được thực hiện trực tuyến. Hoạt động tô tụng trực tuyến có thé xảy ra các trường hợp sau: (i) Tất cả các thủ tục được hoàn thành trực tuyến; (1) một phần của quá trình tố tụng được hoàn thành trực tuyến; (iii) một phan của các bên liên quan tham gia tố tung trực tuyến trong khi các bên liên quan khác tham gia tổ tụng truyền thống (tố tụng ngoại tuyến). Tố tụng trực tuyến được thực hiện thông qua nên tảng tổ tung trực tuyến của ngành Tòa án. Hiện tại, Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc và các tòa án địa phương đang phát triển các nền tảng tố tụng trực tuyến của riêng mình.
Trong khoảng thời gian sắp tới, Tòa án nhân dân tối cao Trung Quoc có khả năng tích hợp các nên tảng này trên toan quoc. Tố tụng trực tuyến cung cấp cho các bên nhiều lựa chọn hơn trong việc tham gia tranh tụng. Việc tham gia vào một phiên tòa xét xử trực tuyến dựa trên sự lựa chọn và 45 quy tắc liên quan đến tô tụng trực tuyến đầu tiên tại Trung Quốc, bao gồm: (i) "Quy định về một số van dé liên quan đến việc Tòa án Internet xét xử các vụ việc” (KF HER be HE 4 ZF hị mi AY WL) được ban hành vào năm 2018, áp dụng cho Tòa án Internet ở Hàng Châu, Bắc Kinh va Quảng Châu. (ii) "Các biện pháp thực hiện của cuộc cải cách thí điểm về tách biệt giữa các vụ việc phức tạp và đơn giản trong tô tụng dân su” (RSäìR*A SE #fñ Ft OS Tìm 3S] AHA) được ban hành vào năm 2020, áp dụng cho việc xét xử vụ án trực tuyến, gửi tài liệu điện tử và dịch vụ điện tử của các tòa án cụ thé; (iii) "Thông báo về việc tăng cường và điều chỉnh các vụ kiện tụng trực tuyến trong quá trình phòng chống va kiểm soát dịch COVID-19” (KF š# %3 fi Bis WH RAIS) 1058 4n MSG FEZ WV LE BY BAM) được ban hành vào năm 2020, áp dung cho các trường hop tòa án không thé tiến hành các phiên tòa ngoại tuyến khi dich bệnh nghiêm trọng.
> Điều | Quy tắc về tố tụng trực tuyến trong hệ thống Tòa án nhân dân của Trung Quốc. 21 đồng ý của các bên, và điều nay là không bắt buộc.