Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA PHAN ĐỊNH THẤM QUYỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VA THẤM QUYỀN XÉT XỬ HANH CHÍNH Để phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyển xét xử hành chính thì yêu cầu tiên quyết là phải làm rõ về khái niệm, các hình thức của khiếu hành chính và sự đa dạng về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hành chính. Điều này là cần thiết để khẳng định về tính tất yếu khách quan, ý nghĩa và các căn cứ lý luận cho việc phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyển xét xử hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu phân công hợp lý lao động quyển lực nhà nước trong Nhà nước pháp quyền và bảo vệ hữu hiệu các quyền, lợi ich hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xã hội dân chủ. Khiếu kiện hành chính và sự đa dạng về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hành chính 1. Khiếu kiện hành chính Cũng như các hình thức áp đặt ý chí của người này đối 18 với người khác trong xã hội, việc chủ thể quản lý hành chính nhà nước (cá nhân, tổ chức được sử dụng quyền hành pháp) áp đặt ý chí của Nhà nước (thực thi quyền hành pháp) luôn chứa đựng khả năng làm xuất hiện sự phan kháng có ý thức của cá nhân, tổ chức phải phục tùng quyển hành pháp (đổi tượng quản lý hành chính nhà nước).
Sự phản kháng này là tất nhiên khi việc thực thi quyền hành pháp không phù hợp với mong muốn, quyền hay lợi ích của họ. Để bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nhà nước, bảo đảm tính dan chủ trong quản lý hành chính nhà nước, pháp luật quy định những hình thức phản kháng hợp lý đối với việc thực thi quyển hành pháp. Trong đó, khiếu nại hành chính và khởi kiện vụ án hành chính là những hình thức phan kháng được pháp luật của hầu hết các quốc gia trên thế giới quy định và bảo đảm thực hiện trên thực tế. Để bảo đảm sự nhất quán về phương diện ngữ nghĩa của các thuật ngữ, “khiếu kiện hành chính” cần được hiểu là thuật ngữ phản ánh những đặc tinh chung của “khiếu nại hành chính” và “khỏi kiện vụ án hành chính”.
Theo đó, khiếu kiện hành chính có những đặc điểm sau: Thứ nhất, khiếu kiện hành chính là quyển tự vệ và tự định đoạt của đối tượng quản lý hành chính nhà nước khi có sự xâm phạm của việc thực thi quyền hành pháp. Trong quản lý hành chính nhà nước, nếu như quyền. hành pháp được xác định là phương tiện tất yếu mà chủ thể quan ly được sử dụng để xác lập, duy trì và bảo vệ trật tự quản lý phù hợp với lợi ích của Nhà nước thì khiếu kiện. 14 hành chính cẩn được xác định là quyền tất yếu mà đối tượng quản lý được sử dụng để bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của họ trước sự xâm phạm của việc thực thi quyển hành pháp.
Nói cách khác, việc quy định và bảo đảm thực hiện quyển khiếu kiện hành chính là yêu cầu tất yếu để bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của Nhân dân, giữa quyển lực nhà nước và quyền tự chủ của Nhân dân. Từ những lý do nêu trên mà khiếu kiện hành chính là quyển trung tâm trong nhóm quyền hành chính - chính trị của đối tượng quản lý hành chính nhà nước. Do mục đích của khiếu kiện hành chính là bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nhà nước, nên thực hiện quyền khiếu kiện hành chính đồng nghĩa với việc khổi động cơ chế bảo vệ và bảo đảm tính hiện thực các quyền, lợi ích hợp pháp của đổi tượng này. Như vậy, quy định và bảo dim thực hiện quyển khiếu kiện hành chính là yếu cầu trọng tâm của việc xây dựng, hoàn thiện.
nền hành chính phục vụ và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân trong quản ly hành chính nhà nước, Cũng như các quyển hành chính - chính trị khác, khiếu kiện hành chính được pháp luật quy định với tinh chất là quyển chủ quan. Xuất phát từ đặc tính này mà thực hiện quyển khiếu kiện hành chính tuỳ thuộc vào ý chí, nhận thức chủ quan của cá nhân trực tiếp thực hiện quyển về mức độ xâm phạm quyển, lợi ích hợp pháp và tính trái pháp luật hay bất hợp lý của việc thực thi quyền hành pháp. Mặt khác, khiếu kiện hành chính còn là quyền lỗ tự định đoạt của đối tượng quản lý hành chính nhà nước; không ai có quyền buộc họ phải khiếu kiện, cụ thể: M6t là, chủ thể của khiếu kiện hành chính có quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hành chính. Tuy mỗi phương thức giải quyết tranh chấp hành chính có đặc thù riêng, nhưng chúng đều có chung mục dich là bảo vệ hữu hiệu các quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nhà nước khi chúng bị xâm phạm bởi việc thực thi quyển hành pháp.
Do đó, để bảo đảm thực chất quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hành chính của đối tượng quản lý hành chính nhà nước thì nhất thiết phải bảo đảm sự tương xứng về phạm vi thẩm quyền, hiệu lực, hiệu quả của các phương thức này và không được coi trọng hay xem nhẹ phương thức nào. Yêu cẩu bảo đảm quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hành chính đòi hỏi pháp luật không đặt ra bất kỳ hạn chế nào can trở đối tượng quản lý hành chính nhà nước lựa chọn phương thức bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, ngoài những điều kiện xuất phat từ yêu cầu bảo vệ hữu higu các quyển và lợi ích đó và nguyên tắc bảo vệ quyền, lợi ích cho cá nhân, tổ chức này không ảnh hưởng trái pháp luật đến quyển, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác. Bên cạnh đó, đối với mỗi tranh chấp hành chính, cần bảo đảm cho đối tượng quản lý có cơ hội lựa chọn và thay đổi phương thức giải quyết. Quyền thay đổi phương thức giải quyết tranh chấp hành chính được tôn trọng và bảo đảm thực hiện trong trường 16 hợp đổi tượng quản lý có căn cứ cho rằng, cơ quan đang thụ lý, giải quyết tranh chấp thiếu tỉnh thần trách nhiệm hay giải quyết không thoả đáng yêu cầu của họ.
Hai là, chủ thể của khiếu kiện hành chính có quyển quyết định về đôi tượng và nội dung của yêu cầu khiếu kiện theo quy định của pháp luật. Trên cơ sở những nhận định chủ quan về mức độ xâm. cần thiết để ngăn chặn việc xâm phạm, khôi phục hay bảo vệ các quyển và lợi ích hợp pháp mà đối tượng quản lý có quyển quyết định về đối tượng và nội dung của yêu cầu khiếu kiện hành chính. Tuy vậy, chủ thể của khiếu kiện hành chính không thể lựa chọn các đối tượng hay đưa ra những yêu cầu ngoài phạm vi thẩm quyển giải quyết tranh chấp hành chính mà pháp luật quy định cụ thể đối với mỗi phương thức.
Ba là, chủ thể của khiếu kiện hành chính có quyền rút, thay đổi, bổ sung yêu cầu của mình theo quy định của pháp luật. Do những nhận định chủ quan làm cơ sở để khiếu kiện hành chính có thể đúng hoặc sai, có thể phù hợp với quy định của pháp luật hoặc không, có thể đã đầy đủ hoặc còn thiếu sót, nên pháp luật quy định cho chủ thể của khiếu kiện hành chính có quyền rút, thay đổi, bổ sung yêu cầu của mình trong quá trình giải quyết tranh chấp hành. Tuy vậy, các quyền này cũng phải được thực hiện. phù hợp với quy định của pháp luật trên cơ sở bảo đảm điều kiện cần thiết để cơ quan nhà nước có thể giải quyết.
TRUNG TÂM THONG Ti} THU VIỆ:: TRƯỜNG ĐẠI HOC ÿSỈli NỘ 17 PHONG MUGN khách quan, nhanh chóng và hi quả tranh chấp hành chính mà không xâm phạm tới quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự khác trong tranh chấp. Tuỳ thuộc vào từng thời điểm thực hiện mà pháp luật quy định việc rút, thay đổi, bổ sung yêu cầu khiếu kiện phải đáp ứng được những yêu cầu nhất định thì mới được cơ quan nhà nước có thẩm. quyền chấp nhận. Thứ bai, đối tượng của khiếu kiện hành chính là việc thực thi quyền hành pháp.
Trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, chủ thé quan lý cần thực thi quyền hành pháp để áp đặt cách thức tổ chức thực hiện pháp luật có tính bắt bị c đối với xã hội nói chung và các cá nhân, tổ chức cụ thể nói riêng nhằm xác lập, duy trì, bảo vệ các trật tự quản lý. Do đó, việc thực thi quyền hành pháp không chỉ ảnh hưởng tới quyển, lợi ích nhiều mặt của cộng đồng xã hội mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới quyển, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức cụ thể. Trường hợp quyền hành pháp được thực thi trái pháp luật, không hợp lý thì quản lý hành chính nha nước không những cản trổ tiến trình phát triển chung của xã hội mà còn có khả năng xâm phạm trực tiếp tới quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, phá vỡ nguyên tắc pháp chế và làm rối loạn trật tự quản lý. Đấu tranh loại trừ các biểu hiện trái pháp luật, bất hợp lý của việc thực thì quyển hành pháp và khắc phục hậu quả của chúng không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách.
nhiệm của xã hội, của cá nhân và tổ chức có quyển, lợi ích bị xâm phạm. Vì vậy, pháp luật các nước đều quy định 18 quyển khiếu kiện đối với các hình thức của việc thực thi quyển hành pháp (chủ yếu là quyết định hành chính và hành vi hành chính). Tw những lý do nêu trên mà nghiên cứu làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm của quyết định hành chính, hành vi hành chính không chỉ cần thiết dé xác định đối tượng của khiếu kiện hành chính mà còn hữu ích cho công tác quản ly hành chính nhà nước, Hiện nay, trong khoa học pháp lý tổn tại nhiều quan niệm khác nhau về quyết định hành chính, như: quyết định hành chính là hành déng.; là sự lựa chọn các phương án.; là van bản.; là kết qua sự thể hiện ý chí nhà nước.; hay là hình thức biểu biện của quản lý hành chính nhà nước; v. Các quan niệm này đều phan ánh đúng những khía cạnh nhất định về quyết định hành chính.
Tuy nhiên, muốn hiểu rõ hơn về quyết định hành chính, cần xuất phát từ quan điểm: ban hành quyết định hành chính là giai đoạn trung tâm của quá trình quản lý hành chính nhà nước.