Luận văn thạc sĩ vnu ls kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Nhiên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Trong Giai Đoạn Khởi Tố Vụ Án Hình Sự Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.2. Đặc điểm giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.3. Ý nghĩa của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2. Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.1. Sự hình thành và phát triển chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong luật tố tụng hình sự ở nước ta từ năm 1945 đến nay
• 1.2.2. Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.3. Mối quan hệ giữa kiểm sát các hoạt động tư pháp với thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN KIỂM SÁT
• 2.1. Quy định của pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 2.1.1. Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 2.1.2. Kiểm sát quyết định khởi tố và quyết định không khởi tố vụ án hình sự
• 2.1.3. Kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ
• 2.2. Thực tiễn kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 2.2.1. Tình hình và kết quả áp dụng trong thực tiễn
• 2.2.2. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 2.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động kiểm sát khởi tố vụ án hình sự
• 2.2.3.1. Quy định của pháp luật
• 2.2.3.2. Trình độ, năng lực nghiệp vụ trong áp dụng pháp luật của Kiểm sát viên còn hạn chế
• 2.2.3.3. Điều kiện cơ sở vật chất và công tác tổ chức cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Cơ sở và định hướng của việc nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 3.1.1. Cơ sở của việc nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 3.1.2. Định hướng của việc nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 3.2. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật
• 3.3. Các giải pháp khác
• 3.3.1. Giải pháp, kiến nghị để thực hiện tốt các biện pháp nghiệp vụ
• 3.3.2. Giải pháp, kiến nghị về công tác cán bộ của ngành kiểm sát
• 3.3.3. Giải pháp, kiến nghị về cơ sở vật chất
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là một chức năng quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân (VKS). Giai đoạn này không chỉ là bước đầu tiên trong quy trình tố tụng hình sự mà còn đóng vai trò quyết định trong việc xác định tính hợp pháp và chính xác của các hành vi tố tụng. Việc kiểm sát chặt chẽ giúp đảm bảo rằng mọi tội phạm được phát hiện đều được khởi tố đúng quy định của pháp luật, từ đó bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái Niệm Giai Đoạn Khởi Tố Vụ Án Hình Sự

Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự được hiểu là quá trình mà cơ quan tiến hành tố tụng xác định có hay không có hành vi phạm tội. Đây là giai đoạn đầu tiên trong quy trình tố tụng hình sự, bắt đầu từ khi nhận được thông tin về hành vi phạm tội cho đến khi có quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án.

1.2. Ý Nghĩa Của Kiểm Sát Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Kiểm sát trong giai đoạn khởi tố có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính hợp pháp của các quyết định khởi tố. Nó giúp phát hiện và ngăn chặn các vi phạm của cơ quan điều tra, từ đó bảo vệ quyền lợi của người bị can và đảm bảo công lý.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Giai Đoạn Khởi Tố

Mặc dù có những quy định rõ ràng về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu sót trong việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, cũng như sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan đã dẫn đến nhiều hạn chế trong công tác kiểm sát.

2.1. Thiếu Sót Trong Tiếp Nhận Tin Báo Tố Giác

Nhiều cơ quan chưa chú trọng đến việc tiếp nhận và giải quyết tin báo tố giác tội phạm, dẫn đến tình trạng giải quyết quá hạn và bỏ sót tội phạm. Điều này ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của công tác kiểm sát.

2.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chưa Chặt Chẽ

Sự thiếu chặt chẽ trong phối hợp giữa Viện kiểm sát và cơ quan điều tra đã dẫn đến nhiều vi phạm trong quá trình khởi tố. Việc này cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả kiểm sát.

III. Phương Pháp Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố, cần áp dụng các phương pháp kiểm sát chặt chẽ và hiệu quả. Việc này bao gồm việc kiểm tra, giám sát các quyết định khởi tố và không khởi tố của cơ quan điều tra.

3.1. Kiểm Tra Quyết Định Khởi Tố

Việc kiểm tra quyết định khởi tố là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Viện kiểm sát. Điều này giúp đảm bảo rằng các quyết định khởi tố đều có căn cứ pháp lý và đúng quy định.

3.2. Giám Sát Quá Trình Điều Tra

Giám sát quá trình điều tra là một phần không thể thiếu trong công tác kiểm sát. Việc này giúp phát hiện kịp thời các vi phạm và đảm bảo rằng quá trình điều tra diễn ra đúng quy định của pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp

Việc áp dụng các quy định về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả và chất lượng công tác này.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn

Nhiều vụ án đã được khởi tố đúng quy định nhờ vào sự kiểm sát chặt chẽ của Viện kiểm sát. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị can mà còn góp phần vào việc đấu tranh phòng chống tội phạm.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong công tác kiểm sát. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này, nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát trong giai đoạn khởi tố.

V. Kết Luận Về Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là một chức năng quan trọng, góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng. Việc nâng cao hiệu quả kiểm sát là cần thiết để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp hiện nay.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác này.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả

Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả kiểm sát, bao gồm việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm sát và cải thiện quy trình phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 26/5/2005 của Bộ Chính trị, việc bảo đảm quyền con người và pháp chế xã hội chủ nghĩa được đặt lên hàng đầu. Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn mở đầu trong 4 giai đoạn của tố tụng hình sự, có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ tính hợp pháp và hiệu quả của các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử tiếp theo. Đề tài tập trung nghiên cứu chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, giải quyết yêu cầu bức thiết về việc chống bỏ lọt tội phạm và chống làm oan người vô tội.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm sáng tỏ hệ thống lý luận về kiểm sát khởi tố, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình sự, đồng thời đánh giá toàn diện những thành tựu và hạn chế trong công tác thực tiễn. Phạm vi khảo sát được thực hiện trên quy mô toàn quốc trong khoảng thời gian 10 năm, từ năm 2006 đến năm 2015. Đây là giai đoạn chuyển giao quan trọng gắn liền với việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, chuẩn bị các tiền đề thực tiễn cho Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi cung cấp cơ sở khoa học để hiện thực hóa chỉ tiêu của Quốc hội về việc nâng tỷ lệ xử lý tố giác, tin báo tội phạm đạt trên 90% và bảo đảm kiểm sát 100% số vụ án hình sự ngay từ thời điểm khởi tố. Các kết quả phân tích đóng vai trò định hướng chuẩn mực hóa hoạt động tư pháp, nâng cao hiệu lực kiểm sát và bảo vệ quyền tự do dân chủ của công dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa được hiến định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013. Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên lý luận phân định và kết hợp giữa hai chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định tại Điều 20 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Điều 3 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trung tâm bao gồm:

Thứ nhất, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng đầu tiên nhằm xác định có hay không có dấu hiệu của tội phạm để ban hành quyết định khởi tố hoặc không khởi tố.

Thứ hai, kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố là sự giám sát trực tiếp mọi hành vi, quyết định tố tụng của cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Thứ ba, mối quan hệ biện chứng giữa quyền công tố và kiểm sát tư pháp, trong đó kiểm sát là tiền đề bảo đảm cho việc phê chuẩn và thực hành quyền công tố đúng pháp luật.

Thứ tư, các biện pháp cưỡng chế ngăn chặn đầu giai đoạn tố tụng gồm giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang và tạm giữ hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú từ 8 bảng thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và báo cáo tổng kết liên ngành trên 63 tỉnh thành trong suốt giai đoạn 10 năm từ 2006 đến 2015. Dữ liệu bao quát hàng trăm nghìn vụ việc tiếp nhận nguồn tin báo tội phạm, các lệnh bắt khẩn cấp và các quyết định tố tụng hình sự.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng đối với các số liệu thống kê quốc gia, kết hợp phương pháp chọn mẫu mục đích đối với các hồ sơ vụ án điển hình có vi phạm về gia hạn tạm giữ hoặc hủy bỏ quyết định tố tụng trong giai đoạn 2010 đến 2015. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này là nhằm phản ánh khách quan bức tranh toàn cảnh, đồng thời đi sâu bóc tách những điểm nghẽn nghiệp vụ cụ thể.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh luật học đối chiếu giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và năm 2015, phương pháp phân tích tổng hợp cùng phương pháp quy nạp - diễn dịch. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai xuyên suốt theo tiến trình lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hiệu quả kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết nguồn tin tội phạm có sự chuyển biến vượt bậc sau khi ban hành Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT ngày 02/8/2013. Tỷ lệ xử lý tin báo trên cả nước từng bước tiếp cận mục tiêu trên 90% do Quốc hội đề ra, khắc phục đáng kể tình trạng bỏ ngoài sổ thụ lý.

Thứ hai, công tác kiểm sát việc bắt, tạm giữ hình sự đã bảo vệ nghiêm ngặt quyền con người. Trong 10 năm từ 2006 đến 2015, Viện kiểm sát các cấp đã kiên quyết không phê chuẩn hàng nghìn lệnh bắt khẩn cấp của Cơ quan điều tra không đủ căn cứ, chiếm tỷ lệ khoảng 2% đến 5% tổng số lệnh đề nghị. Tỷ lệ người bị tạm giữ sau đó được khởi tố hình sự đạt mức cao trên 95%, hạn chế tối đa việc lạm dụng biện pháp tạm giữ.

Thứ ba, hoạt động kiểm sát các quyết định khởi tố và không khởi tố đã ngăn chặn kịp thời các vi phạm nghiêm trọng. Theo số liệu thống kê giai đoạn 2013 - 2015, Viện kiểm sát đã trực tiếp hủy bỏ hàng trăm quyết định khởi tố vụ án không có căn cứ, đồng thời hủy bỏ hàng trăm quyết định không khởi tố trái pháp luật của Cơ quan điều tra để yêu cầu khởi tố theo đúng thẩm quyền quy định tại Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Thứ tư, vẫn còn tồn tại tình trạng án đình chỉ do không có sự việc phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm theo khoản 2 Điều 107 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Giai đoạn 2010 - 2015 ghi nhận hàng trăm vụ án phải đình chỉ ở cả cấp Cơ quan điều tra và cấp Viện kiểm sát, cho thấy áp lực nâng cao năng lực chứng minh ngay từ giai đoạn thụ lý ban đầu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên bắt nguồn từ những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về mặt pháp lý, thời hạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm theo luật cũ tối đa chỉ 2 tháng là quá ngắn đối với các vụ án kinh tế hoặc tội phạm công nghệ cao phức tạp. Quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cho phép Viện trưởng Viện kiểm sát gia hạn thời hạn giải quyết thêm 1 lần không quá 2 tháng, nâng tổng thời gian xác minh tối đa lên 4 tháng, đã trực tiếp tháo gỡ điểm nghẽn này.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, các bảng thống kê diễn biến từ năm 2006 đến 2015 và biểu đồ đường thể hiện tỷ lệ phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp cho thấy đường xu hướng vi phạm giảm rõ rệt theo từng năm. Điều này chứng minh tác động tích cực của việc tăng cường trách nhiệm công tố gắn liền với hoạt động điều tra.

Đặc biệt, việc luật hóa quy định phân tách giữa hành vi giữ người trong trường hợp khẩn cấp và lệnh bắt người bị giữ trong thời hạn 12 giờ tại Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã tạo hành lang pháp lý minh bạch. Quy định này giúp Kiểm sát viên kiểm soát chặt chẽ căn cứ tạm giữ ngay từ giờ đầu tiên, chấm dứt tình trạng giữ người tùy tiện không có lệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Cần khẩn trương ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, trong đó cụ thể hóa tiêu chí phân loại tin báo tội phạm đơn giản với thời hạn xử lý 20 ngày và tin báo phức tạp cần kéo dài đến 4 tháng. Đồng thời thiết lập cơ chế kiểm sát trực tiếp việc tiếp nhận tin báo tại Công an xã, phường, thị trấn theo khoản 3 Điều 146. Thời gian hoàn thành mục tiêu này trong vòng 12 đến 24 tháng tới.

Thứ hai, nâng cao chất lượng áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm sát. Kiểm sát viên phải chủ động kiểm sát 100% các cuộc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi và trực tiếp tham gia lấy lời khai đối tượng bị giữ trong thời hạn 12 giờ đầu tiên. Mục tiêu cụ thể là kéo giảm tỷ lệ không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp xuống dưới mức 1% trên toàn quốc. Chủ thể thực hiện là Lãnh đạo và Kiểm sát viên các Viện kiểm sát địa phương.

Thứ ba, đổi mới công tác cán bộ và đào tạo bồi dưỡng chuyên sâu. Định kỳ 6 tháng một lần tổ chức tập huấn kỹ năng nhận diện cấu thành tội phạm và kỹ năng kiểm sát biện pháp ngăn chặn cho 100% cán bộ làm công tác kiểm sát hình sự. Đề cao trách nhiệm cá nhân của Kiểm sát viên và Viện trưởng Viện kiểm sát theo tinh thần cải cách tư pháp.

Thứ tư, hiện đại hóa cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin. Xây dựng phần mềm quản lý liên thông dữ liệu về nguồn tin tội phạm giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Đặt mục tiêu số hóa 100% quy trình tiếp nhận, chuyển giao hồ sơ tin báo trong lộ trình 3 năm, bảo đảm kiểm sát kịp thời từng giờ, từng ngày. Chủ thể thực hiện là Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp cùng Bộ Công an.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đội ngũ Kiểm sát viên và Cán bộ điều tra tại các cơ quan tiến hành tố tụng. Luận văn cung cấp cẩm nang tra cứu nghiệp vụ với hơn 60 điều luật thực định, giúp chuẩn hóa quy trình phân loại nguồn tin tội phạm, thẩm định tính hợp pháp của các lệnh bắt giữ và quyết định khởi tố.

Thứ hai, giảng viên và các nhà nghiên cứu luật học chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần về thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp, cung cấp hệ thống luận cứ so sánh sâu sắc giữa hai thế hệ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và năm 2015.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên luật thuộc mã chuyên ngành 60 38 01 04. Luận văn là hình mẫu phương pháp luận khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận thuần túy và bóc tách dữ liệu thực chứng 10 năm trên quy mô toàn quốc.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách và cán bộ lập pháp. Tài liệu cung cấp 8 bảng số liệu thực chứng cùng những phân tích đa chiều về nguyên nhân vi phạm tố tụng, hỗ trợ đắc lực cho công tác đánh giá tác động chính sách và xây dựng văn bản quy phạm dưới luật.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động kiểm sát tư pháp trong giai đoạn khởi tố có vai trò cốt lõi như thế nào đối với toàn bộ vụ án hình sự?

Kiểm sát khởi tố là khâu kiểm soát đầu vào của toàn bộ quy trình tố tụng, bảo đảm 100% nguồn tin có dấu hiệu tội phạm đều được xử lý đúng pháp luật. Hoạt động này ngăn chặn việc lạm quyền, tránh bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội ngay từ thời điểm đầu tiên.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã khắc phục bất cập về thời hạn giải quyết tin báo tội phạm ra sao?

Trước đây, thời hạn tối đa 2 tháng theo luật cũ thường dẫn đến quá hạn đối với các vụ việc phức tạp. Luật mới quy định thời hạn cơ bản là 20 ngày, trường hợp phức tạp được xác minh không quá 2 tháng và cho phép Viện trưởng Viện kiểm sát gia hạn thêm 1 lần không quá 2 tháng, nâng tổng thời gian tối đa lên 4 tháng.

Sự khác biệt căn bản giữa bắt khẩn cấp theo luật cũ và giữ người trong trường hợp khẩn cấp theo luật mới là gì?

Điều 110 luật mới đã tách bạch hoạt động giữ người và lệnh bắt người bị giữ. Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi giữ người, Cơ quan điều tra phải lấy lời khai để ra quyết định tạm giữ, ra lệnh bắt người bị giữ chuyển Viện kiểm sát phê chuẩn hoặc trả tự do ngay lập tức.

Viện kiểm sát có quyền tự mình ra quyết định khởi tố vụ án hình sự trong những trường hợp cụ thể nào?

Theo Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Viện kiểm sát trực tiếp khởi tố trong 3 trường hợp: khi hủy bỏ quyết định không khởi tố của Cơ quan điều tra; khi trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố; và khi trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc theo yêu cầu của Hội đồng xét xử.

Mối quan hệ tương hỗ giữa quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp thể hiện như thế nào?

Hai chức năng này gắn bó hữu cơ và song hành. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật là cơ sở để Viện kiểm sát đưa ra các quyết định phê chuẩn lệnh bắt, phê chuẩn gia hạn tạm giữ chính xác. Ngược lại, thực hành quyền công tố là công cụ bảo đảm quyền lực kiểm sát được thực thi nghiêm minh.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học với 5 đóng góp nổi bật:

Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về vị trí, đặc điểm và vai trò của chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự.

Làm rõ mối quan hệ biện chứng gắn kết hữu cơ giữa chức năng kiểm sát tư pháp và thực hành quyền công tố theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Phân tích bức tranh thực tiễn 10 năm từ 2006 đến 2015 trên phạm vi cả nước với hệ thống 8 bảng số liệu thống kê liên ngành chuẩn xác.

Chỉ rõ những khoảng trống pháp lý của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và luận giải cơ sở khoa học của các điểm mới trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực Kiểm sát viên và hiện đại hóa công nghệ trong lộ trình 2017 đến 2020.

Công trình là tài liệu học thuật và thực tiễn đặc biệt hữu ích, góp phần xây dựng nền tư pháp Việt Nam liêm chính, dân chủ và thượng tôn pháp luật. Quý độc giả, học viên và cán bộ thực tiễn hãy khai thác ngay tài liệu này để phục vụ công tác nghiên cứu và áp dụng pháp luật hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu có tính chất định hướng cho các giai đoạn TTHS tiếp theo để giải quyết vụ án hình sự. Nếu khởi tố vụ án hình sự không chính xác sẽ dẫn đến các giai đoạn tiếp theo cũng không chính xác, bởi các giai đoạn TTHS tuy độc lập nhưng có sự gắn kết chặt chẽ với nhau nhằm tìm ra sự thật của vụ án. Việc xác định một người có tội hay không có tội ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người được pháp luật bảo vệ. Vì vậy giai đoạn này rất quan trọng đòi hỏi vai trò của các CQTHTT cần nghiên cứu thận trọng căn cứ khởi tố vụ án hình sự để đảm bảo việc khởi tố vụ án nhanh chóng, chính xác, đúng pháp luật.

Thực hiện việc khởi tố vụ án hình sự làm phát sinh quyền của các CQTHTT như CQĐT, VKS, Tòa án, Thi hành án hình sự trong việc xác định tội phạm và xử lý người phạm tội, góp phần đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN). Thời điểm bắt đầu áp dụng các qui định của Bộ luật hình sự (BLHS) và BLTTHS là khi các CQTHTT có thẩm quyền quyết định khởi tố vụ án hình sự, từ thời điểm này các quan hệ pháp luật hình sự được thực hiện. Nếu không có giai đoạn khởi tố vụ án hình sự thì sẽ không có các giai đoạn tố tụng tiếp theo. Về mặt chính trị - xã hội: Ngày nay đất nước ta đang phải đối mặt với nhiều tội phạm nguy hiểm, tội phạm mang yếu tố quốc tế, có tổ chức, xuyên quốc gia và sử dụng công nghệ cao.

với thủ đoạn hoạt động tinh vi, phương thức hoạt động xảo quyệt, manh động, liều lĩnh. Tội phạm hình sự có tổ chức, băng nhóm "xã hội đen" gây án nghiêm trọng, băng nhóm tội phạm ma túy có vũ trang ở khu vực biên giới, tội phạm tham nhũng và tội phạm kinh tế trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, đầu tư, quản lý, sử dụng đất đai và thương mại, tội phạm và vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường vẫn hết sức nhức nhối. Mức độ hậu quả gây ra cho xã hội của các loại tội phạm ngày càng lớn, xâm phạm nghiêm trọng trật tự, kỷ cương pháp luật XHCN, lợi ích của Nhà nước và xã hội, tài sản, tính mạng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, làm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] suy giảm niềm tin xã hội và cản trở công cuộc phát triển đất nước. Công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm luôn là đòi hỏi sự quan tâm lãnh đạo và thực hiện nghiêm túc của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các ngành các cấp, các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp và mọi công dân trong đó CQĐT, VKS, Tòa án, Thi hành án giữ vai trò nòng cốt.

Trên tinh thần đó, khởi tố vụ án hình sự có ý nghĩa quan trọng hàng đầu trong đấu tranh phòng, ngừa và chống tội phạm, là công cụ hữu hiệu để bảo vệ lợi ích của nhà nước, xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Đồng thời cũng thể hiện sự trừng phạt đối với người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật góp phần bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật ".không phân biệt dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần và địa vị xã hội. Bất kể người nào phạm tội đều bị xử lý trước pháp luật" [36, Điều 9]. Việc khởi tố vụ án chính xác, khách quan, công bằng sẽ tạo niềm tin cho nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

KIỂM SÁT CÁC HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP TRONG KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Sự hình thành và phát triển chức năng kiểm sát các hoạt động tƣ pháp trong luật tố tụng hình sự ở nƣớc ta từ năm 1945 đến nay Sau khi cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công đã đưa nước ta giành được độc lập và khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Tình hình trong nước bọn phản cách mạng và tội phạm diễn ra phức tạp. Trước yêu cầu đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm xây dựng các cơ quan chuyên trách như cơ quan Công tố và Tòa án với mục tiêu bảo vệ chế độ Nhà nước của nhân dân, bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, trừng trị kẻ phạm tội và phòng ngừa các tội phạm hình sự.

Tiền thân của cơ quan VKS là cơ quan Công tố viện được thành lập theo Sắc lệnh số 33/SL ngày 13/9/1945, vào giai đoạn đó Công tố viện là một 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bộ phận trong hệ thống cơ quan Tòa án, sau Nhà nước ta đã ban hành các Sắc lệnh số 13 ngày 24/1/1946; Sắc lệnh số 51 ngày 17/4/1946; Sắc lệnh số 51 ngày 20/7/1946 và sắc lệnh số 19 ngày 16/2/1947. quy định thành lập hệ thống Tòa án nhân dân (tòa án thường), trong đó Công tố viện là một tổ chức bên cạnh Tòa án và trực thuộc Bộ tư pháp quản lý. Hệ thống Công tố ở Tòa thượng thẩm và Tòa án đệ nhị cấp do một Viện trưởng lý đứng đầu, lúc này Công tố viện chỉ có chức năng truy tố người phạm tội ra Tòa án để xét xử. Cho nên trong giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến 1950 tổ chức Công tố nằm trong hệ thống Tòa án.

Thực hiện nghị quyết của Quốc hội thông qua ngày 29/4/1958, thực hiện việc cải cách tổ chức bộ máy cơ quan nhà nước nên Quốc hội đã quyết định thành lập cơ quan Viện công tố trung ương và hệ thống viện công tố. Từ thời điểm này, Viện công tố tách khỏi hệ thống Tòa án và trực thuộc Hội đồng Chính phủ. Sau đó Phủ Thủ tướng đã ban hành Nghị định 256/TTg ngày 1/7/1959 quy định về nhiệm vụ và tổ chức của Viện công tố, trong đó có quy định: "Nhiệm vụ của Viện công tố là điều tra và truy tố trước Tòa án những kẻ phạm pháp về hình sự; giám sát việc chấp hành pháp luật trong công tác điều tra của Cơ quan điều tra. Như vậy, ngoài chức năng truy tố theo luật hình sự những kẻ phạm pháp, Viện công tố còn có chức năng trong việc giám sát chấp hành pháp luật trong điều tra vụ án hình sự.

Đến năm 1959, Quốc hội ban hành Hiến pháp, trong đó đã quy định tổ chức cơ quan Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) thành một hệ thống độc lập với Chính phủ và chỉ chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Trên cơ sở quy định của Hiến pháp, Quốc hội đã ban hành Luật tổ chức VKSND năm 1960 để cụ thể hóa chức năng của VKS trong đó có chức năng kiểm sát khởi tố vụ án hình sự. Với việc ban hành Luật tổ chức VKSND năm 1960 đã đánh dấu sự hình thành hệ thống cơ quan VKS từ trung ương đến địa phương, đồng thời khẳng định chức năng hiến định là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bước sang giai đoạn những năm 80, Nhà nước ta đã ban hành Hiến pháp năm 1980 trong đó quy định chức năng của VKS như sau: Viện kiểm sát nhân dân tối cao nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các bộ, các cơ quan khác thuộc Hội đồng Bộ trưởng, các cơ quan chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và các đơn vị vũ trang nhân dân, các nhân viên nhà nước và công dân, thực hành quyền công tố, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.

Các Viện kiểm sát nhân dân địa phương, các Viện kiểm sát quân sự kiểm sát việc tuân theo pháp luật, thực hành quyền công tố trong phạm vi trách nhiệm của mình [27, Điều 138]. Trên cơ sở đó, Luật tổ chức VKSND năm 1981 đã quy định cụ thể chức năng kiểm sát khởi tố tại chương II. Tuy nhiên trong giai đoạn này chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào quy định một cách chặt chẽ, cụ thể về hoạt động kiểm sát khởi tố vụ án hình sự, từ đó dẫn đến việc gặp nhiều khó khăn trong công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm. Ngày 28/6/1988, tại kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa VIII đã thông qua BLTTHS đầu tiên của nước ta đánh dấu bước phát triển mới trong hoạt động lập pháp của Quốc hội.

Bộ luật tố tụng đã quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự; chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các CQTHTT, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng. Bên cạnh đó, có quy định về hoạt động kiểm sát khởi tố của VKS với mục đích là nhằm xử lý kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội. BLTTHS năm 1988 quy định: Viện kiểm sát có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật tố tụng hình sự, thực hiện quyền công tố bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Trong các giai đoạn của tố tụng hình sự, Viện kiểm sát có trách nhiệm áp dụng những 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biện pháp do Bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào [28, Điều 23].

Quy định này tạo điều kiện để VKS kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với toàn bộ hoạt động tố tụng của CQĐT trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Như vậy, từ giai đoạn này trở đi, hoạt động kiểm sát khởi tố được thực hiện theo quy định của một văn bản quy phạm pháp luật và trong suốt thời gian thực hiện BLTTHS, chức năng kiểm sát khởi tố của VKS đã góp phần quan trọng trong công cuộc phòng chống, đấu tranh các loại tội phạm, đảm bảo việc ổn định tình hình chính trị, trật tự an toàn xã hội, đồng thời tăng cường pháp chế XHCN.