Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự Từ Thực Tiễn Huyện Sơn Hà, Tỉnh Quảng Ngãi

Kiểm sát điều tra vụ án hình sự là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân, đặc biệt tại… 88 trang · Học viện Khoa học xã hội · 2019.

• Tác giả: Đinh Văn Thi
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Nhã
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự Tại Huyện Sơn Hà, Tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của giai đoạn điều tra vụ án hình sự
• 1.2. Khái quát về kiểm sát điều tra vụ án hình sự
• 1.3. Mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra, Cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra và Viện kiểm sát trong hoạt động điều tra vụ án hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH CÔNG TÁC KIỂM SÁT ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.1. Kiểm sát việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can
• 2.2. Kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi
• 2.3. Kiểm sát hoạt động hỏi cung bị can
• 2.4. Kiểm sát hoạt động khám xét, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra
• 2.5. Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn
• 2.6. Kiểm sát việc đình chỉ điều tra, phục hồi điều tra
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN CÔNG TÁC KIỂM SÁT ĐIỀU TRA TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN HÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC
• 3.1. Thực tiễn công tác kiểm sát điều tra ở huyện Sơn Hà
• 3.2. Phương hướng, giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát điều tra
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự Tại Huyện Sơn Hà

Kiểm sát điều tra vụ án hình sự là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân, đặc biệt tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Giai đoạn điều tra đóng vai trò quyết định trong việc xác định sự thật của vụ án, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tại huyện Sơn Hà, với đặc điểm địa lý và dân cư đa dạng, công tác kiểm sát điều tra càng trở nên cần thiết để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình tố tụng.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Kiểm Sát Điều Tra

Kiểm sát điều tra là hoạt động của Viện kiểm sát nhằm đảm bảo tính hợp pháp trong quá trình điều tra. Đặc điểm của giai đoạn này bao gồm việc thu thập chứng cứ, xác minh thông tin và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.2. Vai trò của Viện Kiểm Sát trong Giai Đoạn Điều Tra

Viện kiểm sát có vai trò quan trọng trong việc giám sát hoạt động của cơ quan điều tra, đảm bảo các hoạt động điều tra diễn ra đúng quy định của pháp luật, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

II. Những Thách Thức trong Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự Tại Sơn Hà

Công tác kiểm sát điều tra tại huyện Sơn Hà đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự phức tạp của các vụ án hình sự và sự thiếu hụt nguồn lực. Đặc biệt, với địa hình miền núi và dân cư đa dạng, việc thu thập chứng cứ và xác minh thông tin gặp nhiều khó khăn. Những thách thức này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ các cơ quan chức năng.

2.1. Khó Khăn trong Việc Thu Thập Chứng Cứ

Địa hình khó khăn và sự phân bố dân cư không đồng đều gây khó khăn trong việc tiếp cận và thu thập chứng cứ. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng điều tra và kết quả cuối cùng của vụ án.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực và Nhân Lực

Sự thiếu hụt về nhân lực và nguồn lực tài chính làm giảm hiệu quả của công tác kiểm sát điều tra. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho các kiểm sát viên là cần thiết để cải thiện tình hình.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát điều tra, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cải thiện quy trình làm việc và đào tạo nhân lực là những yếu tố quan trọng. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát và đảm bảo tính chính xác trong điều tra.

3.1. Tăng Cường Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chức Năng

Việc phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát và cơ quan điều tra sẽ giúp tối ưu hóa quy trình điều tra, từ đó nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

3.2. Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Nhân Lực

Đào tạo thường xuyên cho các kiểm sát viên và điều tra viên sẽ giúp họ nắm vững quy định pháp luật, từ đó thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong giai đoạn điều tra.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Huyện Sơn Hà

Nghiên cứu thực tiễn về kiểm sát điều tra tại huyện Sơn Hà cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các biện pháp kiểm sát đã được áp dụng hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng điều tra và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp kiểm sát đã giúp nâng cao chất lượng điều tra, giảm thiểu sai sót trong quá trình tố tụng.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn công tác kiểm sát điều tra tại huyện Sơn Hà có thể được áp dụng cho các địa phương khác, nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát trên toàn quốc.

V. Kết Luận và Tương Lai của Kiểm Sát Điều Tra Vụ Án Hình Sự

Kết luận, công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát, đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình tố tụng. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào sự nỗ lực không ngừng của các cơ quan chức năng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Công Tác Kiểm Sát

Cần có định hướng rõ ràng trong việc phát triển công tác kiểm sát điều tra, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc.

5.2. Tầm Quan Trọng của Kiểm Sát trong Tương Lai

Kiểm sát điều tra sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo công lý trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm giai đoạn 2015-2018 cho thấy công tác kiểm sát hoạt động tư pháp đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền con người và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Tại huyện Sơn Hà, một địa bàn miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi với hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc H're, sự phát triển kinh tế cục bộ kéo theo làn sóng dân nhập cư gia tăng từ 15% đến 20% mỗi năm, làm nảy sinh nhiều loại tội phạm mới với phương thức tinh vi. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu thực thi nghiêm ngặt các quy định tiến bộ của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với những khó khăn đặc thù về địa hình hiểm trở, hạ tầng kỹ thuật và rào cản ngôn ngữ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng kiểm sát điều tra 120 vụ án hình sự thụ lý trong giai đoạn từ tháng 01/2015 đến tháng 11/2018, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp có tính khả thi cao nhằm giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 3% và duy trì mức 0% oan sai. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa lý huyện Sơn Hà thuộc tỉnh Quảng Ngãi trong mốc thời gian chuyển giao áp dụng pháp luật tố tụng hình sự. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để chuẩn hóa 100% quy trình kiểm sát trực tiếp các biện pháp điều tra, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành tư pháp và phòng ngừa tội phạm bền vững tại địa bàn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp và mô hình tố tụng hình sự kết hợp giữa thẩm vấn truyền thống với các yếu tố tranh tụng tiến bộ theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Hệ thống lý luận được xây dựng dựa trên năm khái niệm trọng tâm: giai đoạn điều tra vụ án hình sự, chức năng thực hành quyền công tố, chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, mối quan hệ phối hợp và chế ước giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra, cùng hệ thống các biện pháp ngăn chặn tố tụng.

Khung pháp lý nền tảng bao gồm Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Chỉ thị số 04/CT-VKSTC ngày 10/7/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tăng cường các biện pháp phòng chống oan sai, và Chỉ thị số 05/CT-VKSTC ngày 15/5/2018 về kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam. Các quy phạm pháp luật trực tiếp được phân tích sâu sắc gồm Điều 143 về căn cứ khởi tố, Điều 154 và Điều 179 quy định thời hạn 24 giờ chuyển giao quyết định tố tụng, cùng Điều 421 ràng buộc thời gian hỏi cung người chưa thành niên không quá 02 lần một ngày và mỗi lần không quá 02 giờ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 120 hồ sơ vụ án hình sự do Viện kiểm sát nhân dân huyện Sơn Hà và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Sơn Hà thụ lý, giải quyết trong giai đoạn từ tháng 01/2015 đến tháng 11/2018. Bên cạnh đó, tác giả khai thác các báo cáo thống kê liên ngành, tài liệu tổng kết công tác tư pháp định kỳ của tỉnh Quảng Ngãi và các bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với toàn bộ 120 vụ án hình sự chính thức thụ lý trong giai đoạn khảo sát nhằm bảo đảm tính bao quát và độ tin cậy tuyệt đối cho một địa bàn cấp huyện. Đồng thời, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để trích xuất 45 hồ sơ điển hình thuộc các nhóm tội xâm phạm trật tự xã hội, xâm phạm quyền sở hữu và tội phạm về ma túy để tiến hành phân tích sâu. Lý do lựa chọn kết hợp thống kê hình sự với phân tích so sánh đối chiếu pháp lý là nhằm vừa lượng hóa được tỷ lệ biến động các chỉ tiêu nghiệp vụ, vừa làm rõ nguyên nhân bản chất của các vướng mắc tố tụng trong thực tiễn. Tiến trình nghiên cứu được triển khai qua 3 giai đoạn: thu thập xử lý dữ liệu năm 2018, phân tích đối sánh đầu năm 2019 và tổng hợp hoàn thiện giải pháp vào giữa năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án và khởi tố bị can được thực hiện chặt chẽ, với trên 95% các quyết định tố tụng được chuyển giao cho Viện kiểm sát xem xét trong thời hạn luật định 24 giờ. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 4.2% vụ việc bị chậm trễ về thời gian bàn giao tài liệu chứng cứ ban đầu do địa bàn đồi núi xa xôi và điều kiện giao thông cách trở.

Thứ hai, hoạt động kiểm sát trực tiếp các biện pháp điều tra tại hiện trường có bước chuyển biến rõ rệt. Tỷ lệ Kiểm sát viên trực tiếp tham gia khám nghiệm hiện trường và khám nghiệm tử thi đạt mức 92.5%, tăng 18% so với giai đoạn trước năm 2015. Dù vậy, việc triển khai ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong hoạt động hỏi cung bị can theo quy định tại khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP mới chỉ đáp ứng khoảng 60% tổng số vụ án do hạn chế về thiết bị kỹ thuật chuyên dụng tại địa phương.

Thứ ba, hiệu quả kiểm sát gắn liền với hoạt động công tố đã giúp kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng từ 6.8% trong các năm 2015-2016 xuống còn 2.5% trong năm 2018, bảo đảm 100% các vụ án truy tố đúng thời hạn và không xảy ra trường hợp nào Tòa án tuyên không phạm tội.

Thứ tư, cơ cấu tội phạm có sự chuyển dịch phức tạp khi các đối tượng phạm tội là người ngoài địa phương, không có nơi cư trú cố định chiếm tới 32% tổng số vụ việc mới phát sinh, tạo áp lực rất lớn cho công tác xác minh lý lịch và kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn như tạm giữ, tạm giam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại xuất phát từ đặc điểm nhân khẩu học với hơn 80% là đồng bào H're, nhiều trường hợp đương sự không thông thạo tiếng phổ thông gây kéo dài thời gian lấy lời khai và đối chất. Địa hình đồi núi hiểm trở kết hợp với biến động dân cư do các công trình xây dựng và khai khoáng khiến việc xác minh dấu vết tội phạm gặp muôn vàn trở ngại. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, như nghiên cứu của Đặng Thị Hồng Thủy năm 2014 tại địa bàn đồng bằng tỉnh Nam Định, thời gian tiếp cận hiện trường và chi phí xác minh tố tụng tại huyện miền núi Sơn Hà cao hơn khoảng 2.5 lần. So với nghiên cứu của Kiều Hồng Nhung năm 2014 tại tỉnh Đắk Lắk, tính chất di biến động của các đối tượng nhập cư tại Sơn Hà phức tạp hơn do sự đan xen giữa tập quán du canh bản địa và dân cư vãng lai.

Dữ liệu nghiên cứu về sự sụt giảm của tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung cùng sự gia tăng tỷ lệ kiểm sát viên có mặt tại hiện trường có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua một biểu đồ đường xu hướng giai đoạn 2015-2018, kết hợp với bảng số liệu tổng hợp phân loại cơ cấu tội phạm theo từng địa bàn xã để phục vụ công tác quản lý chuyên môn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ký kết và triển khai Quy chế phối hợp liên ngành sửa đổi giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân huyện Sơn Hà. Chủ thể thực hiện là Lãnh đạo hai cơ quan tư pháp cấp huyện. Hoạt động trọng tâm là thiết lập cơ chế giao ban tuần và hội đồng tư vấn nghiệp vụ đối với 100% các vụ án nghiêm trọng trước khi ra quyết định khởi tố, hoàn thành trong Quý II năm 2019 nhằm triệt tiêu hoàn toàn tình trạng chậm gửi văn bản tố tụng.

Thứ hai, tổ chức đào tạo bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu và tiếng dân tộc thiểu số cho đội ngũ cán bộ tư pháp. Chủ thể thực hiện là Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ngãi phối hợp cùng cơ quan chính quyền địa phương. Chỉ tiêu hành động là tổ chức tối thiểu 02 khóa tập huấn chuyên đề mỗi năm về kỹ thuật kiểm sát khám nghiệm hiện trường vùng cao và phổ cập tiếng H're cơ bản, bảo đảm 100% Kiểm sát viên làm công tác hình sự đạt chứng chỉ trước năm 2021.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động hỏi cung và thu thập chứng cứ điện tử. Chủ thể thực hiện là Viện kiểm sát nhân dân tối cao phân bổ ngân sách, Viện kiểm sát nhân dân huyện Sơn Hà tiếp nhận và vận hành. Mục tiêu trang bị hoàn chỉnh ít nhất 02 phòng hỏi cung chuẩn hóa có lắp đặt camera giám sát và 05 bộ thiết bị ghi âm ghi hình chuyên dụng lưu động, hướng tới tỷ lệ 100% các cuộc hỏi cung tại nhà tạm giữ được số hóa âm thanh hình ảnh theo đúng Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP trong năm 2020.

Thứ tư, siết chặt quy trình thẩm định và kiểm sát áp dụng các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn theo Chỉ thị số 05/CT-VKSTC. Chủ thể thực hiện là các Kiểm sát viên thụ lý vụ án dưới sự giám sát trực tiếp của Viện trưởng. Tiến hành rà soát định kỳ 01 tháng một lần đối với 100% đối tượng đang bị tạm giữ, tạm giam, kiên quyết hủy bỏ các lệnh bắt giữ thiếu căn cứ để bảo đảm mục tiêu 0% vi phạm thời hạn giam giữ và bảo vệ tuyệt đối quyền công dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Kiểm sát viên và Kiểm tra viên công tác trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp cẩm nang thao tác nghiệp vụ thực chứng, giúp người đọc nắm vững kỹ năng kiểm sát từng hoạt động điều tra cụ thể như khám nghiệm, hỏi cung, đối chất và nhận dạng theo chuẩn mực Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Nhóm thứ hai là Điều tra viên và Cán bộ điều tra thuộc lực lượng Công an nhân dân. Công trình mang lại góc nhìn toàn diện về các yêu cầu pháp lý từ phía cơ quan kiểm sát, hỗ trợ xây dựng hồ sơ vụ án chặt chẽ ngay từ giai đoạn tiền tố tụng, hạn chế tối đa nguy cơ hồ sơ bị trả lại để điều tra bổ sung.

Nhóm thứ ba là Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Luận văn là nguồn tư liệu học thuật giá trị, cung cấp bộ dữ liệu 120 vụ án thực tiễn cùng phương pháp tiếp cận đa chiều về kiểm soát quyền lực tư pháp tại địa bàn miền núi phục vụ cho công tác giảng dạy và viết khóa luận.

Nhóm thứ tư là Cán bộ quản lý hành chính, cấp ủy và lãnh đạo các cơ quan nội chính tại các huyện miền núi có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Tài liệu này cung cấp luận cứ thực tiễn để tham mưu hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, định hình chính sách an ninh trật tự và phòng ngừa tội phạm phù hợp với đặc thù văn hóa địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Một là: Điểm mới căn bản của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự của Viện kiểm sát là gì? Bộ luật năm 2015 đã mở rộng đáng kể thẩm quyền của Viện kiểm sát khi bổ sung 02 trường hợp mới: Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và khi trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm trong mọi giai đoạn tố tụng. Quy định này giúp Viện kiểm sát chủ động phát hiện tội phạm mà không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả điều tra của Cơ quan điều tra.

Hai là: Vì sao công tác kiểm sát điều tra tại huyện Sơn Hà gặp nhiều thách thức hơn so với các địa phương đồng bằng? Địa bàn huyện Sơn Hà có hơn 80% dân số là đồng bào H're với rào cản ngôn ngữ và tập quán riêng biệt, kết hợp địa hình rừng núi hiểm trở làm chậm tiến độ tiếp cận hiện trường. Ngoài ra, sự gia tăng của đối tượng phạm tội vãng lai chiếm khoảng 32% tổng số vụ việc khiến công tác xác minh lý lịch nhân thân gặp rất nhiều khó khăn.

Ba là: Việc bắt buộc Kiểm sát viên tham gia khám nghiệm hiện trường và đối chất mang lại lợi ích gì cho chất lượng vụ án? Quy định bắt buộc này bảo đảm việc thu thập chứng cứ vật chất diễn ra khách quan, hợp pháp ngay từ ban đầu, ngăn chặn việc sai lệch dấu vết tội phạm. Nhờ sự tham gia trực tiếp của Kiểm sát viên đạt trên 92%, tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tố tụng đã giảm mạnh từ 6.8% xuống còn 2.5%.

Bốn là: Quy định ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can theo Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP có ý nghĩa như thế nào? Đây là biện pháp đột phá nhằm bảo đảm tính minh bạch, loại trừ hoàn toàn tình trạng bức cung, dùng nhục hình, đồng thời bảo vệ cán bộ tiến hành tố tụng trước các cáo buộc sai sự thật. Dù thực tiễn tại huyện miền núi mới đạt khoảng 60% do thiếu thiết bị, đây vẫn là điều kiện tiên quyết để bảo vệ quyền con người.

Năm là: Viện kiểm sát áp dụng cơ chế nào để kiểm soát nguy cơ lạm dụng biện pháp tạm giam đối với bị can? Viện kiểm sát thực hiện nghiêm ngặt thời hạn xem xét hồ sơ trong vòng 24 giờ và tiến hành kiểm tra định kỳ 01 tháng một lần theo Chỉ thị số 05/CT-VKSTC. Kiểm sát viên phải đánh giá toàn diện tính chất nguy hiểm của hành vi và nhân thân bị can, ưu tiên áp dụng các biện pháp ngăn chặn thay thế như cấm đi khỏi nơi cư trú đối với các trường hợp ít nghiêm trọng.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua năm kết quả cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm sát điều tra vụ án hình sự trong bối cảnh thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Phân tích thực chứng 120 vụ án hình sự tại địa bàn miền núi huyện Sơn Hà giai đoạn 2015-2018, chỉ rõ các đặc thù về dân tộc học tác động đến quy trình tố tụng.
• Đánh giá khách quan thành tựu kiểm sát hiện trường đạt 92.5% và việc kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống mức 2.5%.
• Nhận diện thẳng thắn các rào cản về cơ sở vật chất, đặc biệt là tỷ lệ số hóa âm thanh hỏi cung mới dừng ở mức 60%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ kết hợp giữa đào tạo nhân lực, hoàn thiện quy chế và đầu tư công nghệ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình kiểm sát điều tra thích ứng cho các địa bàn miền núi có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số trên 80%. Lộ trình thực hiện các khuyến nghị được xác định trong giai đoạn 2019-2022 với trọng tâm là hiện đại hóa phương tiện kỹ thuật và chuẩn hóa năng lực cán bộ. Các cơ quan tư pháp và cơ sở đào tạo luật học cần đẩy mạnh ứng dụng các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn xét xử và giảng dạy để không ngừng nâng cao chất lượng nền tư pháp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm của giai đoạn điều tra vụ án hình sự 1. Khái niệm giai đoạn điều tra Trong khoa học pháp luật hình sự, đã có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm giai đoạn điều tra. Có quan điểm cho rằng “Điều tra là công tác trong TTHS được tiến hành nhằm xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ”; có ý kiến khác lại cho rằng: “Điều tra là một giai đoạn của quá trình TTHS, trong đó CQĐT áp dụng các biện pháp do Luật TTHS quy định để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội”.

Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam năm 2005 thì điều tra được hiểu là hoạt động thu thập chứng cứ, tài liệu, tình hình… phản ánh sự thật về một tổ chức, con người, sự việc, hiện tượng hoặc mục tiêu, địa bàn, lĩnh vực thuộc phạm vi nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự. Điều tra do Cơ quan Công an tiến hành có thể dưới hai hình thức: Điều tra công khai do CQĐT hoặc một số cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tiến hành công khai theo quy định của luật TTHS. Điều tra bí mật (điều tra trinh sát) do lực lượng trinh sát tiến hành, thường diễn ra trước khi khởi tố vụ án hình sự, phải tuân theo trình tự, thủ tục, thẩm quyền mà các văn bản của ngành Công an quy định. Mỗi hình thức điều tra có sự khác nhau cơ bản về chủ thể, thời hạn, hình thức cũng như trình tự, thủ tục, thẩm quyền điều tra [7].

Như vậy, từ những phân tích trên, có thể tiếp cận khái niệm về điều tra vụ án hình sự như sau: Điều tra vụ án hình sự là hoạt động của CQĐT căn cứ vào các quy định của pháp luật TTHS, dưới sự kiểm sát của VKS, tiến hành các biện pháp tố tụng cần thiết nhằm thu thập và củng cố các chứng cứ, làm rõ các tình tiết của vụ án hình sự. Theo pháp luật TTHS Việt Nam cũng như thông lệ quốc tế, việc giải quyết vụ án hình sự được chia thành các giai đoạn, mỗi giai đoạn TTHS có nhiệm vụ giải quyết những yêu cầu khác nhau và tương ứng với mỗi giai đoạn mà phân định chức năng cụ thể của mỗi cơ quan có thẩm quyền riêng biệt nhằm thực hiện nhiệm vụ do 6 pháp luật quy định. Pháp luật TTHS Việt Nam chia quá trình giải quyết vụ án hình sự thành các giai đoạn gồm: Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, giai đoạn điều tra vụ án hình sự, giai đoạn truy tố, giai đoạn xét xử vụ án hình sự và giai đoạn thi hành bản án hình sự. Đối với các hoạt động xét xử phúc thẩm, tái thẩm và giám đốc thẩm không được xem là các giai đoạn TTHS trong quá trình giải quyết vụ án hình sự mà hoạt động đó là thủ tục tố tụng đặc biệt để xét lại những vụ án hình sự đã xét xử có kháng cáo, kháng nghị.

Giai đoạn điều tra vụ án hình sự là giai đoạn thứ hai của quá trình TTHS được BLTTHS năm 2015 quy định ở Phần thứ hai, từ chương X đến chương XVII. Giai đoạn điều tra được xác định bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi CQĐT chuyển toàn bộ hồ sơ vụ án cùng với Bản kết luận điều tra và đề nghị truy tố cho VKS.