Luận văn thạc sĩ về kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự tại Hà Tĩnh, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thành
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: KiÓm S¸t ViÖc ¸p Dông BiÖn Ph¸p Ng¨n ChÆn B¾t Ng-êi Trong Tr-êng Hîp KhÈn CÊp Trong Tè Tông H×nh Sù ViÖt Nam (Trªn C¬ Së Thùc TiÔn §Þa Bµn TØnh Hµ TÜnh)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP
• 1.1. Những vấn đề chung về bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.2. Khái niệm biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.3. Đặc điểm của việc bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.4. Những vấn đề chung về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.5. Khái niệm kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.6. Đối tượng và phạm vi kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.7. Vai trò và ý nghĩa của hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp của Viện kiểm sát
• 1.8. Mối quan hệ giữa hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp của Viện kiểm sát
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH HÀ TĨNH
• 2.1. Khái quát quy định của pháp luật tố tụng hình sự trước năm 2003 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.2. Giai đoạn từ năm 1960 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988
• 2.3. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003
• 2.4. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.5. Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong kiểm sát áp dụng biện pháp ngăn chặn
• 2.6. Kiểm sát việc tuân thủ quy định về căn cứ áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.7. Kiểm sát việc tuân thủ các quy định của pháp luật về thẩm quyền áp dụng
• 2.8. Kiểm sát việc tuân thủ các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục áp dụng
• 2.9. Thực tiễn kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.10. Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội tỉnh Hà Tĩnh và cơ cấu tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh
• 2.11. Những kết quả đạt được trong hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt khẩn cấp trên địa bàn Hà Tĩnh và những hạn chế, tồn tại
• 2.12. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Những nội dung mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt khẩn cấp
• 3.3. Tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 3.4. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 3.5. Tăng cường hoạt động chỉ đạo nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp trên
• 3.6. Tăng cường trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ kiểm sát
• 3.7. Đẩy mạnh quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát
• 3.8. Nâng cao cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc và đổi mới chính sách, chế độ đối với cán bộ kiểm sát
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp

Kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp là một trong những hoạt động quan trọng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Hoạt động này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc bắt người khẩn cấp thường được thực hiện trong những tình huống đặc biệt, nơi mà sự chậm trễ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Do đó, việc kiểm sát chặt chẽ các quyết định bắt người là cần thiết để ngăn chặn lạm dụng quyền lực và bảo vệ quyền con người.

1.1. Khái niệm và vai trò của biện pháp ngăn chặn

Biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp là một trong những biện pháp cưỡng chế được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Nó có vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn tội phạm, bảo vệ an ninh trật tự xã hội. Việc áp dụng biện pháp này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để đảm bảo tính hợp pháp và công bằng.

1.2. Đặc điểm của việc bắt người trong trường hợp khẩn cấp

Bắt người trong trường hợp khẩn cấp có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính cấp bách và yêu cầu phải có căn cứ rõ ràng. Việc bắt người không chỉ nhằm mục đích ngăn chặn hành vi phạm tội mà còn phải đảm bảo quyền lợi của người bị bắt. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thực hiện đúng quy trình và thủ tục pháp lý.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm sát biện pháp ngăn chặn

Mặc dù có những quy định rõ ràng về kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các cơ quan điều tra đôi khi lạm dụng quyền lực, dẫn đến việc bắt người không đúng quy định. Điều này không chỉ xâm phạm quyền lợi của công dân mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.1. Những vấn đề pháp lý trong việc bắt người khẩn cấp

Việc áp dụng biện pháp bắt người khẩn cấp thường gặp phải những vấn đề pháp lý như thiếu căn cứ, sai sót trong trình tự thủ tục. Những vấn đề này có thể dẫn đến việc bắt người trái pháp luật, xâm phạm quyền con người và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện quyền kiểm sát

Quyền kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp thường bị hạn chế bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự thiếu hụt về nhân lực, kinh phí và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này làm giảm hiệu quả của hoạt động kiểm sát và dễ dẫn đến tình trạng lạm dụng quyền lực.

III. Phương pháp kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp, cần áp dụng các phương pháp kiểm sát chặt chẽ và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

3.1. Quy trình kiểm sát biện pháp ngăn chặn

Quy trình kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp cần được thực hiện theo các bước rõ ràng, từ việc tiếp nhận thông tin, kiểm tra căn cứ đến việc ra quyết định phê chuẩn. Mỗi bước trong quy trình này đều cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính hợp pháp.

3.2. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Việc tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát, cơ quan điều tra và các cơ quan liên quan là rất quan trọng. Sự phối hợp này giúp đảm bảo thông tin được chia sẻ kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hà Tĩnh

Nghiên cứu thực tiễn về kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp tại tỉnh Hà Tĩnh cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những hạn chế cần khắc phục. Việc áp dụng biện pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong kiểm sát biện pháp ngăn chặn

Trong những năm qua, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp. Những kết quả này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

4.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế trong việc kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp. Những hạn chế này chủ yếu xuất phát từ việc thiếu hụt nguồn lực, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự thiếu sót trong quy trình thực hiện.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp là một hoạt động quan trọng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả của hoạt động này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn trong việc thực hiện các quy định của pháp luật.

5.1. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật

Cần có những sửa đổi, bổ sung trong các quy định của pháp luật về kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả. Những giải pháp này cần được xây dựng trên cơ sở thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế.

5.2. Tương lai của kiểm sát biện pháp ngăn chặn

Trong tương lai, hoạt động kiểm sát biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp cần được chú trọng hơn nữa. Việc nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm sát, cải thiện quy trình làm việc và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng sẽ là những yếu tố quyết định đến thành công của hoạt động này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012–2016, các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã thụ lý, điều tra và truy tố hàng nghìn vụ án hình sự, trong đó biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp được áp dụng đối với hàng trăm đối tượng nhằm ngăn chặn tội phạm kịp thời. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là một trong những quyền con người, quyền công dân cơ bản nhất được khẳng định tại Điều 20 Hiến pháp năm 2013. Bắt người trong trường hợp khẩn cấp là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, mang tính chất "bắt trước, phê chuẩn sau", dễ dẫn đến nguy cơ lạm quyền hoặc xâm phạm quyền tự do dân chủ nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người khẩn cấp, đánh giá thực trạng áp dụng tại địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2012–2016, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao chất lượng công tác kiểm sát tư pháp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực tiễn kiểm sát tại Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thuộc tỉnh Hà Tĩnh trong 5 năm (2012–2016), đối chiếu các quy định giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Công trình mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ 100% các trường hợp bắt khẩn cấp được kiểm sát đúng quy định trong thời hạn 12 giờ, kéo giảm tỷ lệ không phê chuẩn do sai sót nghiệp vụ xuống dưới 2%, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai lý thuyết nền tảng: Lý thuyết về bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự và Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tố tụng. Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế song hành độc lập nhưng gắn bó hữu cơ giữa hai chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định tại Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Bốn khái niệm pháp lý then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp: Biện pháp cưỡng chế áp dụng khi có căn cứ cấp bách nhằm ngăn chặn người thực hiện tội phạm bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.
2. Kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn: Quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát nhằm giám sát tính hợp pháp, tính có căn cứ về thẩm quyền, trình tự, thủ tục bắt người.
3. Thực hành quyền công tố trong giai đoạn bắt khẩn cấp: Hoạt động phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh bắt để truy cứu trách nhiệm hình sự đúng người, đúng tội.
4. Thời hạn chuẩn phê 12 giờ: Giới hạn thời gian luật định buộc Viện kiểm sát phải ra quyết định xử lý kể từ khi nhận đủ hồ sơ và tài liệu liên quan từ Cơ quan điều tra.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm toàn bộ báo cáo tổng kết công tác thực hành quyền công tố, thống kê nghiệp vụ và hồ sơ án hình sự từ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2012–2016. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các hồ sơ bắt khẩn cấp được chuyển giao sang Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Hà Tĩnh với hơn 1.200 hồ sơ vụ án hình sự thụ lý trong mốc thời gian 5 năm.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu tổng thể có chủ đích nhằm thu thập toàn diện mọi trường hợp bắt khẩn cấp phát sinh thực tế, loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu. Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh luật học giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, kết hợp phương pháp tổng hợp phân tích thực chứng được lựa chọn vì tính chính xác cao, giúp đo lường trực diện các chỉ số vi phạm thủ tục, thời hạn chuyển giao tài liệu và căn cứ phê chuẩn của Kiểm sát viên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2012–2016 trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, tỷ lệ phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp đạt mức cao từ 92% đến 95% tổng số đề nghị, phản ánh sự chủ động và kịp thời của các cơ quan tiến hành tố tụng trong trấn áp tội phạm nguy hiểm.
• Thứ hai, vẫn tồn tại từ 5% đến 8% trường hợp Viện kiểm sát kiên quyết ra quyết định không phê chuẩn lệnh bắt do Cơ quan điều tra thu thập tài liệu chưa đủ căn cứ chứng minh người bị bắt đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng theo Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
• Thứ ba, vi phạm về thời hạn chuyển giao hồ sơ đề nghị phê chuẩn chiếm khoảng 12% tổng số vụ việc, gây áp lực trực tiếp lên quỹ thời gian 12 giờ thẩm định của Kiểm sát viên.
• Thứ tư, khoảng 10% các biên bản bắt giữ khẩn cấp tại cơ sở chưa thực hiện đầy đủ sự có mặt của đại diện chính quyền cấp xã hoặc người chứng kiến theo đúng thủ tục luật định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng tại các khu kinh tế trọng điểm như Vũng Áng, kéo theo tình hình tội phạm ma túy, trộm cắp, trật tự xã hội gia tăng khoảng 15% mỗi năm. Áp lực phá án nhanh khiến một số Điều tra viên cấp huyện lạm dụng biện pháp khẩn cấp thay vì áp dụng thủ tục bắt quả tang hoặc tạm giữ hành chính.

So sánh với các nghiên cứu lý luận tư pháp cùng thời kỳ, kết quả nghiên cứu tại Hà Tĩnh tái khẳng định hiện tượng thiếu nhất quán trong việc đánh giá chứng cứ ban đầu giữa cơ quan điều tra và cơ quan kiểm sát. Để trực quan hóa, toàn bộ diễn biến số liệu 5 năm được thể hiện chi tiết qua các bảng thống kê nghiệp vụ từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.4 trong luận văn. Số liệu này có thể được trình bày bằng biểu đồ cột kép so sánh tương quan giữa số lệnh bắt khẩn cấp do Cơ quan điều tra ban hành và số lệnh được Viện kiểm sát phê chuẩn qua từng năm (2012–2016), kết hợp đường xu hướng thể hiện sự giảm dần của các trường hợp vi phạm thủ tục tố tụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Ban hành quy trình nghiệp vụ kiểm sát chuẩn hóa: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh cần xây dựng và ban hành Sổ tay nghiệp vụ kiểm sát bắt khẩn cấp trong quý II/2018, quy định quy trình kiểm tra hồ sơ trong khung thời gian 12 giờ, đặt mục tiêu triệt tiêu 100% tình trạng chậm trễ chuyển giao chứng cứ giữa các cơ quan tố tụng.
2. Tăng cường trực tiếp lấy lời khai trước khi phê chuẩn: Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện chỉ đạo Kiểm sát viên trực tiếp gặp, hỏi người bị bắt khẩn cấp trong ít nhất 85% các vụ án có dấu hiệu phức tạp, mâu thuẫn về chứng cứ, triển khai định kỳ từ năm 2017 nhằm bảo đảm tính xác thực của căn cứ bắt giữ.
3. Ký kết quy chế phối hợp liên ngành sửa đổi: Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hà Tĩnh hoàn thành việc ký kết quy chế phối hợp trong công tác bắt, tạm giữ, tạm giam trước quý IV/2018, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ trả lời không phê chuẩn do sai sót kỹ thuật xuống dưới 1,5% giai đoạn 2018–2020.
4. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và đào tạo cán bộ: Viện kiểm sát nhân dân tối cao cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh đầu tư lắp đặt hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh tại 100% phòng hỏi cung của Viện kiểm sát cấp huyện trước năm 2020, đồng thời tổ chức ít nhất 02 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về các điểm mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cho toàn bộ đội ngũ Kiểm sát viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Kiểm sát viên và Cán bộ Viện kiểm sát nhân dân hai cấp: Sử dụng luận văn như cẩm nang tra cứu nghiệp vụ, nắm vững kỹ năng thẩm định tài liệu, xử lý tình huống phát sinh trong giới hạn 12 giờ xem xét phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp.
• Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra: Tham khảo để xác định chuẩn xác 3 căn cứ bắt khẩn cấp theo luật định, chuẩn hóa hồ sơ chuyển giao, hạn chế tối đa các trường hợp bị Viện kiểm sát từ chối phê chuẩn.
• Học viên cao học, Sinh viên và Giảng viên ngành Luật: Sử dụng làm tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về chế định biện pháp ngăn chặn trong luật tố tụng hình sự Việt Nam và cơ chế bảo vệ quyền con người.
• Luật sư và Người bào chữa: Nắm chắc các quy định, sai sót tố tụng thường gặp tại giai đoạn bắt giữ ban đầu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng một cách hiệu quả nhất.

Câu hỏi thường gặp

Khác biệt cơ bản giữa bắt khẩn cấp và bắt bị can để tạm giam là gì?
Bắt bị can để tạm giam bắt buộc phải có phê chuẩn của Viện kiểm sát trước khi thi hành lệnh bắt, áp dụng cho người đã bị khởi tố. Ngược lại, bắt khẩn cấp thi hành ngay lập tức do tính cấp bách theo Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và chỉ được Viện kiểm sát xét phê chuẩn sau khi đã giữ người.

Thời hạn Viện kiểm sát ra quyết định phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp là bao lâu?
Theo khoản 4 Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, trong thời hạn 12 giờ kể từ khi nhận được đề nghị xét phê chuẩn kèm tài liệu liên quan từ Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp.

Hậu quả pháp lý khi Viện kiểm sát quyết định không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp là gì?
Căn cứ quy định tố tụng, ngay khi nhận được quyết định không phê chuẩn của Viện kiểm sát, người đã ra lệnh bắt khẩn cấp thuộc Cơ quan điều tra phải lập tức trả tự do cho người bị bắt, bảo đảm chấm dứt ngay tình trạng hạn chế tự do thân thể trái căn cứ.

Ai có thẩm quyền ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp?
Thẩm quyền thuộc về Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp; Người chỉ huy đơn vị quân đội độc lập cấp trung đoàn hoặc đồn biên phòng hải đảo, biên giới; Người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi phương tiện đã rời bến cảng theo quy định pháp luật.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có điểm gì đổi mới về bắt khẩn cấp so với năm 2003?
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã chuyển đổi chế định "bắt người trong trường hợp khẩn cấp" thành biện pháp "giữ người trong trường hợp khẩn cấp", bổ sung quy định chặt chẽ hơn về căn cứ, tăng cường sự kiểm soát của Viện kiểm sát ngay từ thời điểm giữ người.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về vai trò kiểm sát của Viện kiểm sát trong áp dụng biện pháp bắt khẩn cấp nhằm bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013.
• Phản ánh thực tiễn 5 năm (2012–2016) tại Hà Tĩnh với tỷ lệ phê chuẩn đạt trên 92%, khẳng định sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng địa phương.
• Nhận diện rõ 4 điểm nghẽn thực tế về thời hạn 12 giờ chuyển giao tài liệu và việc thu thập chứng cứ ban đầu chưa đồng bộ tại cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
• Định hình kế hoạch triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ, quy chế liên ngành trong giai đoạn 2018–2022.

Các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo luật học và bạn đọc quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp những phát hiện, giải pháp từ công trình này để nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP 1. Những vấn đề chung về bắt người trong trường hợp khẩn cấp 1. Khái niệm biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp Bắt người là BPNC có tính cưỡng chế nghiêm khắc, vì vậy việc bắt người nhất thiết phải tuân thủ các căn cứ, trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định. Áp dụng biện pháp bắt người nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trốn tránh pháp luật, nhằm tạo điều kiện bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án được thuận lợi.

Theo quy định của Bộ luật TTHS thì bắt người là một trong những BPNC áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn hành vi tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi. Hậu quả của việc bắt người nhầm lẫn, oan sai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền hiến định của công dân, hạn chế một số quyền tự do của cá nhân có tác hại rất lớn đến tính nghiêm minh của pháp luật, ảnh hưởng xấu đến lòng tin của nhân dân đối với cơ quan pháp luật. Đó là quyền bất khả xâm phạm về thân thể của con người mà Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận: “Không ai bị bắt, nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp do phạm tội quả tang. Việc bắt và giam giữ người phải đúng pháp luật” [21].

Chỉ được bắt người theo TTHS khi có quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát và chỉ duy nhất trường hợp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bắt người phạm tội quả tang thì không cần có quyết định của Tòa án, quyết định phê chuẩn của VKSND. Nếu bắt người trái pháp luật sẽ gây tác hại nghiêm trọng về nhiều mặt: Quyền và lợi ích của công dân bị xâm phạm, hiệu lực của pháp luật, uy tín của Nhà nước nói chung và của các cơ quan bảo vệ pháp luật nói riêng bị suy giảm. Đối tượng của việc bắt là con người cho nên việc bắt đòi hỏi phải đảm bảo chặt chẽ, chính xác. Bắt người không phải là một biện pháp trừng phạt của pháp luật đối với với người phạm tội.

Mà nhằm ngăn chặn người phạm tội tiếp tục phạm tội, che giấu, trốn tránh hoặc gây khó khăn cho việc xác định làm rõ sự thật của vụ án. Trong khoa học luật TTHS thủ tục bắt người được nhiều tác giả nghiên cứu và có những quan niệm, ý kiến khác nhau, cụ thể: Theo tác giả Nguyễn Mai Bộ: Bắt người là giữ người phạm pháp lại, không cho tiếp tục tự do hoạt động, chặn đứng hành động phạm tội đề phòng người đó lẩn trốn, tự sát, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây trở ngại cho việc điều tra. Bắt người là một trong những biện pháp cưỡng chế cần thiết nhất của Nhà nước để trấn áp, ngăn chặn những hành động phạm tội… Bắt người là một trong những BPNC do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi và đúng pháp luật [3, tr. Theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Khoa luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội thì: Bắt người là BPNC trong TTHS được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị nghi thực hiện tội phạm hoặc người phạm tội quả 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tang hoặc người đang có lệnh truy nã nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa họ phạm tội, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành bản án hình sự [6, tr.

Còn theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của Trung tâm Đào tạo từ xa Đại học Mở Hà Nội: Bắt người là BPNC trong TTHS do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi và đúng pháp luật [28, tr. Theo Giáo trình Luật TTHS của Trường Đại học Luật Hà Nội thì lại quan niệm: Bắt người là BPNC trong TTHS được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người đang bị truy nã và trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang thì áp dụng cả đối với người chưa bị khởi tố về hình sự nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội của họ, ngăn ngừa họ trốn tránh pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự [32, tr. Cả bốn quan điểm trên về biện pháp bắt người đều có những hạt nhân hợp lý, tuy nhiên có điểm không hợp lý khi cho rằng một trong những mục đích của bắt người là “Tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành bản án hình sự”. Đồng thời quan điểm cho rằng việc áp dụng BPNC bắt người đều do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đã làm thiếu đi vai trò và thẩm quyền của công dân khi tham gia bắt người phạm tội quả tang và bắt truy nã.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trần Quang Tiệp đưa ra quan niệm: Bắt là BPNC trong TTHS, do người có thẩm quyền áp dụng, tạm thời hạn chế tự do thân thể đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố (trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang) theo những trình tự, thủ tục do pháp luật TTHS quy định, nhằm ngăn chặn tội phạm, người thực hiện tội phạm trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc tiến hành hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án [29, tr. Với quan niệm này có thể thấy biện pháp bắt là một BPNC độc lập trong TTHS. Nguyễn Văn Điệp thì cho rằng: Bắt người là biện pháp cưỡng chế được quy định trong pháp luật TTHS do cơ quan, người có thẩm quyền do luật định áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố; người đang có hành vi phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã khi có căn cứ do Bộ luật TTHS quy định, nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn chặn việc bị can, bị cáo gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án [9, tr.12] Hai quan niệm trên có sự tương đồng và thống nhất người có quyền áp dụng là “cơ quan, người có thẩm quyền”.

Việc quy định này đã khắc phục được phần nào hạn chế trong những quan niệm trước đây. Tuy nhiên việc liệt kê đối tượng bị áp dụng lại khá dài. Từ những phân tích trên, theo tôi, có thể đưa ra khái niệm về biện pháp bắt người trong TTHS như sau: Bắt người là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự do người có thẩm quyền áp dụng đối với những người thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm theo trình tự, thủ tục pháp luật tố tụng hình sự quy định, nhằm ngăn chặn tội phạm, người thực hiện hành vi có dấu hiệu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tội phạm trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc tiến hành hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án không bị cản trở. Nhà nước ta từ lâu đã coi bắt người là một chế định pháp lý quan trọng không những trong TTHS mà cả trong tố tụng hành chính.

Chế định bắt người chiếm một vị trí xứng đáng trong các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành. Bắt không theo quy định của pháp luật: bắt nhầm (bắt oan, sai) người vô tội sẽ gây một tác hại rất lớn, ảnh hưởng xấu đến lòng tin của nhân dân đối với cơ quan bảo vệ pháp luật. Vì vậy, khi bắt người phải thể hiện thái độ kiên quyết đấu tranh chống tội phạm, song cũng phải thận trọng khi xem xét đánh giá chứng cứ. Quá trình thực hiện bộ luật TTHS các cơ quan như: Bộ Công an, VKSND tối cao, TAND tối cao, Bộ Tư pháp, đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật đơn ngành, liên ngành để hướng dẫn việc áp dụng BPNC trong đó có biện pháp bắt người [13].

Quy định về biện pháp ngăn chặn bắt người và áp dụng BPNC bắt người trong TTHS có ý nghĩa lớn trong việc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm: Một là, thể hiện thái độ của nhà nước trong việc đấu tranh và phòng chống tội phạm. Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm tới các quan hệ xã hội mà nhà nước bảo vệ. Do đó, công tác đấu tranh, chống và phòng ngừa những hành vi phạm tội nhằm hạn chế những hiện tượng phạm tội ra khỏi đời sống xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng và phải được tiến hành một cách kiên quyết, triệt để, không khoan nhượng. Hai là, bảo đảm cho các hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng diễn ra bình thường, góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh, phòng chống tội phạm.

Thông thường, người phạm tội ý thức rất rõ về hậu quả pháp lý mà mình phải chịu do việc thực hiện tội phạm nên họ tìm đủ mọi cách để có thể nhanh chóng đạt được mục đích phạm tội lại vừa có thể che 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giấu, trốn tránh được sự phát hiện và trừng phạt của pháp luật. Việc áp dụng biện pháp bắt người là cần thiết nhằm ngăn chặn những hành vi phạm tội, đang phạm tội hoặc người thực hiện hành vi phạm tội trốn tránh, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn mà người phạm tội có thể gây ra cho quá trình giải quyết vụ án. Ba là, bảo đảm sự dân chủ, tôn trọng các quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp quy định trong đó có quyền bất khả xâm phạm về thân thể.