Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa chi phí và lợi nhuận Chương 3: Thực trạng chi phí và lợi nhuận tạ Công ty TNHH Một thành viên xăng dầu Hàng không Việt Nam giai đoạn 2008-2010. Chương 4: Kết luận và một số biện pháp giảm thiểu chi phí nhằm tối đa hóa lợi nhuận tại Công ty TNHH Một thành viên xăng dầu Hàng không Việt Nam. Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHI PHÍ VÀ LỢI NHUẬN 2. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI PHÍ 2.
Khái niệm và phân loại 2. Khái niệm Theo Nguyễn Văn Dần (2006) thì chi phí sản xuất là thước đo trình độ tổ chức quản lý sản xuất, là công cụ cạnh tranh hữu hiệu và là cơ sở để đưa ra quyết định nhằm thực hiện mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp. Còn Mankiw (2006) lại chỉ ra rằng chi phí của một thứ là cái mà bạn phải bỏ ra để có được thứ đó. Như vậy, chi phí là toàn bộ các phí tổn mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành sản xuất kinh doanh trong một giai đoạn nhất định.
Phân loại Căn cứ vào nội dung và tính chất của các khoản chi, các loại chi phí được phân thành: Chi phí cơ hội Các quyết định đều có chi phí cơ hội, bởi vì lựa chọn một việc trong một thế giới của sự khan hiếm có nghĩa là phải từ bỏ một việc khác. Chi phí cơ hội là giá trị của hàng hóa hoặc dịch vụ phải từ bỏ để sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ đó (Samuelson, 2007). Chi phí cơ hội là giá trị bị mất đi do không sử dụng nguồn lực vào phương án bị bỏ qua tốt nhất (McConnell, 2003). Tóm lại chi phí cơ hội của việc sử dụng nguồn lực là toàn bộ những phí tổn mà doanh nghiệp phải gánh chịu để có thể sử dụng các nguồn lực nhằm sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ.
Chi phí kế toán: Nicholson (2003) cho ra rằng chi phí kế toán là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp đã thực chi ra để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nó chính là chi phí hiện. Chi phí kinh tế: Theo Thomas (2003) thì chi phí kinh tế là bao gồm các chi phí rõ ràng liên quan đến hoạt động hàng ngày của một doanh nghiệp và là chi phí (gián tiếp) tiềm ẩn. Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại Căn cứ vào thay đổi của đầu vào, các chi phí của doanh nghiệp được phân thành hai loại: Chi phí trong ngắn hạn: Những chi phí phát sinh trong ngắn hạn, giai đoạn mà doanh nghiệp không có đủ điều kiện để thay đổi toàn bộ đầu vào.
Chi phí trong dài hạn: Là chi phí phát sinh trong dài hạn, giai đoạn mà các doanh nghiệp có đủ điều kiện thay đổi toàn bộ đầu các đầu vào. Các chỉ tiêu phản ánh chi phí sản xuất 2. Chi phí sản xuất ngắn hạn Các chỉ tiêu về tổng chi phí Tổng chi phí (TC) Tổng chi phí sản xuất của doanh nghiệp là toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp chi ra cho tất cả yếu tố sản xuất biến đổi trong mỗi đơn vị thời gian, bao gồm 2 bộ phận cấu thành: Chi phí cố định và chi phí biến đổi (TC = TFC + TVC) (Nguyễn Văn Dần, 2006). Tổng chi phí là phí tổn bằng tiền tối thiểu cần để sản xuất ra mỗi mức sản lượng Q.
Tổng chi phí tăng lên khi Q tăng (Samuelson, 2007). C TC TVC TFC TFC 0 Q Hình 2. Đồ thị các đường tổng chi phí Tổng chi phí cố định (TFC) Theo Thomas (2003) thì tổng chi phí cố định là một khái niệm sản xuất ngắn hạn. Chi phí cố định của sản xuất có liên quan đến việc mua và duy trì các yếu tố cố định của sản xuất.
Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại Nhìn vào hình vẽ 2.1 ta thấy do TFC là một số cố định nên đường TFC nằm ngang song song với trục hoành và cắt trục tung tại điểm có tung độ chính bằng giá trị TFC. Ngay cả khi doanh nghiệp không sản xuất ra bất kỳ một sản phẩm nào thì vẫn phải chịu một khoản chi phí cố định C 0. Đường TVC và TC có cùng độ dốc và cách nhau một khoảng bằng TFC. Tổng chi phí biến đổi (TVC) Theo Thomas (2003) thì tổng chi phí biến đổi của sản xuất có liên quan đến việc mua và duy trì các yếu tố biến đổi của sản xuất.
Như vậy, tổng chi phí biến đổi là những phí tổn thay đổi cùng với mức sản lượng – gồm nguyên vật liệu, tiền công và nhiên liệu – và bao gồm tất cả chi phí không phải là cố định. Ta có thể thấy rõ được sự thay đổi của TVC thông qua đồ thị ở hình 2. Khi sản lượng tăng lên thì tổng chi phí tăng lên. Do chi phí cố định trong ngắn hạn không thay đổi theo mức sản lượng nên mức tăng giảm của tổng chi phí bằng mức tăng giảm của tổng chi phí biến đổi.
Khi sản lượng Q = 0 thì tổng chi phí bằng tổng chi phí cố định (TC = TFC). Vì vậy, nên đường tổng chi phí (TC) có dạng giống với đường tổng chi phí biến đổi (TVC), đường TC luôn song song với đường TVC và cách TVC một đoạn bằng đúng bằng chi phí cố định (TFC). Các chỉ tiêu về chi phí trung bình - Chi phí bình quân Tương ứng với ba loại tổng chi phí trên, chúng ta có ba loại chi phí bình quân sau: Chi phí cố định bình quân (AFC) Là tổng chi phí cố định tính trên mỗi đơn vị sản lượng đầu ra (Thomas, 2003). Công thức tính: AFC = TFC/Q Chi phí biến đổi bình quân (AVC) Là tổng chi phí biến đổi tính trên mỗi đơn vị sản lượng đầu ra (Thomas, 2003).
Công thức tính: AVC = TVC/Q Chi phí bình quân (ATC) Là tổng chi phí sản xuất tính trên mỗi đơn vị sản phẩm. Hay nói cách khác nó bằng tổng chi phí chia cho mức sản lượng của doanh nghiệp (Thomas, 2003). Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại Công thức tính: ATC = TC/Q = AFC + AVC C ATC AVC AFC AFC 0 Q Hình 2. Đồ thị các đường chi phí bình quân Từ hình 2.2 ta thấy: Đường tổng chi phí bình quân (ATC) có dạng hình chữ U, và luôn cách đường chi phí biến đổi bình quân (AVC) đúng bằng chi phí cố định bình quân (AFC).
Chi phí cố định có xu hướng giảm theo sự gia tăng của mức sản lượng Q. Điều này được giải thích do ảnh hưởng của hiệu suất thay đổi theo quy mô. Chi phí cận biên (Đồ thị đường chi phí cận biên nằm ở phụ lục 2). Là số tăng về chi phí do sản xuất thêm một đơn vị đầu ra nữa (Robert, 1994).
Chi phí cận biên là sự thay đổi trong tổng chi phí khi sản xuất thêm một đơn vị sản phẩm. Vì chi phí cố định không thay đổi khi mức đầu ra của doanh nghiệp thay đổi, nên chi phí cận biên quả thật là số tăng về chi phí biến đổi do có thêm một đơn vị đầu ra. Vì vậy chúng ta có thể viết chi phí cận biên là: MC = ΔTC/ΔQ = ΔTVC/ΔQ Vậy MC = TVC’Q Như vậy, chi phí cận biên cho chúng ta biết mức chi phí sẽ là bao nhiêu khi đầu ra của hãng tăng thêm một đơn vị nữa. Mối quan hệ giữa các đại lượng khác nhau về chi phí Nhìn vào đồ thị ở phụ lục 2 thì ta thấy được mối quan hệ giữa MC và ATC, AVC như sau: Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại Mối quan hệ giữa MC và ATC MC > ATC thì ATC tăng khi tăng sản lượng.
MC < ATC thì ATC giảm khi khi tăng sản lượng. MC = ATC thì ATC đạt cực tiểu. Mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng: Đường chi phí cận biên cắt đường chi phí bình quân tại điểm có quy mô hiệu quả. Quan hệ giữa MC và AVC MC < AVC thì AVC giảm dần khi tăng sản lượng.
MC > AVC thì AVC tăng dần khi tăng sản lượng. MC = AVC thì AVC đạt cực tiểu. Chi phí sản xuất trong dài hạn Tổng chi phí trong dài hạn (LTC) Tổng chi phí trong dài hạn bao gồm những phí tổn mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành sản xuất kinh doanh các hàng hóa hay dịch vụ trong điều kiện các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất đều có thể điều chỉnh. Vì vây, chi phí trong dài hạn chính là chi phí ứng với khả năng sản xuất trong ngắn hạn tốt nhất (có chi phí trong ngắn hạn là thấp nhất) ứng với từng mức sản lượng đầu ra.
Chi phí bình quân dài hạn Là mức chi phí bình quân tính trên mỗi đơn vị sản phẩm sản xuất trong dài hạn. Công thức tính: LAC = \f(LTC,Q Chi phí bình quân trong dài hạn là đường bao của các đường chi phí bình quân trong ngắn hạn. Tuy nhiên, không nhất thiết phải đi qua tất cả các điểm cực tiểu của các đường chi phí bình quân ngắn hạn như hình ở phụ lục 4. Chi phí cận biên dài hạn Là sự thay đổi trong tổng mức chi phí do sản xuất thêm một đơn vị sản phẩm trong dài hạn.
Công thức tính: LMC = LTC’Q Theo đồ thị ở phụ lục 5 ta thấy LMC có dạng hình chữ U, nằm dưới đường LAC khi đường LAC đi xuống và nằm trên đường LAC khi đường LAC đi lên. Khi LAC > LMC thì Q tăng sẽ làm LAC giảm và khi LAC < LMC thì Q tăng sẽ làm LAC tăng. Giao điểm của LAC và LMC đạt tại điểm cực tiểu của LAC. Nguyễn Thị Nhung- K43F1 Khoa kinh tế Luận văn tốt nghiệp Đại học Thương mại 2.
Các yếu tố làm thay đổi chi phí 2. Giá cả các yếu tố đầu vào Đây là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất ảnh hưởng đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Giá cả yếu tố đầu vào tăng lên làm cho tổng chi phí tăng lên và chi phí bình quân cũng tăng lên tương ứng và ngược lại. Như vậy giá cả các yếu tố đầu vào và tổng chi phí có mối quan hệ tỷ lệ thuận.