Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KÍCH CẦU PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm du lịch Du lịch đã trở thành một trong những hình thức hoạt động phổ biến nhất của con người. Tuy nhiên, cho đến nay, giữa các nhà nghiên cứu và các nhà hoạt động trong lĩnh vực du lịch vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về du lịch.
Theo Liên hiệp quốc tế các tổ chức lữ hành chính thức (International Union of Official Travel Oragnization: IUOTO) cho rằng: “Du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống,…” [21] Tại hội nghị của Liên hiệp quốc về du lịch họp tại Rome - Italia (21/8 - 5/9/1963), các chuyên gia đưa ra định nghĩa về du lịch như sau: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ.” [21] Theo các nhà du lịch Trung Quốc cho rằng: “Hoạt động du lịch là tổng hòa hàng loạt quan hệ và hiện tượng lấy sự tồn tại và phát triển kinh tế, xã hội nhất định làm cơ sở, lấy chủ thể du lịch, khách thể du lịch và trung gian du lịch làm điều kiện”. [21] Theo Tổ chức du lịch thế giới (World Tourism Organization) quan niệm rằng: “Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành tạm trú với mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc với mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm ở bên ngoài 9 môi trường sống định cư nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền.” [21] Từ sự thay đổi không gian của khách du lịch, cũng có quan niệm cho rằng: Du lịch là một trong những hình thức di chuyển tạm thời từ vùng này sang vùng khác, từ nước này sang nước khác mà không thay đổi nơi ở, nơi làm việc. Dưới góc độ kinh tế: Du lịch là ngành du lịch kết hợp giữa y tế, thể thao, nghiên cứu khoa học, giáo dục,.
Có thể thấy, có nhiều cách hiểu khác nhau về du lịch vì có cả đặc điểm kinh tế và xã hội. Du lịch là một hoạt động có nhiều đối tượng tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Khái niệm kích cầu phát triển du lịch - Khái niệm kích cầu: Kích cầu là biện pháp đẩy mạnh chi tiêu ròng của chính phủ (hay còn gọi là tiêu dùng công cộng) để kích thích tăng trưởng kinh tế. Trong phạm vi đề tài này, tác giả đề cập đến kích cầu phát triển du lịch thì cũng có thể hiểu, kích cầu chính là biện pháp (chi/đầu tư) để kích thích tăng trưởng kinh tế du lịch.
Các gói kích cầu tùy theo đặc điểm tình hình của ngành du lịch và bao gồm các công cụ khác nhau để đạt được mục tiêu mong muốn, trong đó có các nhóm kích cầu tiêu dùng, kích cầu đầu tư, nhóm kích cầu qua đầu tư công và nhóm biện pháp hỗ trợ khác. Thông qua các đợt kích cầu du lịch nhằm tạo đà phục hồi cho các doanh nghiệp du lịch nói riêng và ngành du lịch nói chung. - Khái niệm kích cầu phát triển du lịch: Phát triển du lịch đang là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu được đẩy mạnh thực hiện ở các địa phương có lợi thế du lịch cũng như của bất kể quốc gia nào. Thời gian qua, nhiều địa phương, quốc gia triển khai nhiều giải pháp, chú trọng quảng bá thương hiệu, sản phẩm đặc trưng gắn với kết nối, hợp tác thúc đẩy du lịch… để kích cầu và là đòn bẩy giúp ngành du lịch phục hồi mạnh mẽ, phát triển.
Đặc biệt, du lịch trong hai năm liên tiếp (2020, 2021) chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch Covid-19, do 10 vậy càng cần thiết để kích cầu phát triển du lịch. Kích cầu phát triển du lịch có thể được hiểu là việc đầu tư cho du lịch hay việc gia tăng những sản phẩm dịch vụ du lịch mới; quy hoạch đồng bộ và có cơ chế quản lý phù hợp; tăng nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng và tập trung hoàn thiện hạ tầng dịch vụ du lịch; đảm bảo an ninh, an toàn cho du khách; giải quyết các vấn đề môi trường. nhằm duy trì được sức hút cho điểm đến du lịch, du khách có thể ở lại dài hơn sẽ chi tiêu nhiều hơn, được thụ hưởng và trải nghiệm nhiều hơn các dịch vụ và sản phẩm du lịch, góp phần kích cầu phát triển du lịch. Chính sách kích cầu phát triển du lịch - Khái niệm chính sách công: Chính sách là những hướng dẫn, phương pháp, thủ tục, luật lệ, biểu mẫu cụ thể và những công việc hành chính được thiết lập để hỗ trợ và thúc đẩy công việc hướng tới các mục tiêu đề ra.
Chính sách công là chính sách có bản chất thuộc về chính trị. Quá trình ra quyết định chính sách là một quá trình chính trị. Chính sách công được làm ra bởi nhà nước. Điều này có nghĩa là nhà nước có quyền quyết định chính sách công và có các nguồn lực công để đảm bảo rằng chính sách đó được xây dựng theo cách tốt nhất có thể và được thực hiện một cách hiệu quả cao nhất.
Có nhiều quan niệm về chính sách, nhưng tựu chung lại có thể hiểu chính sách “là giải pháp cùng các biện pháp cụ thể thực hiện giải pháp ấy được một chủ thể quyền lực lựa chọn và thể hiện bằng văn bản có giá trị pháp lý nhằm điều chỉnh hành vi của xã hội hoặc cộng đồng để giải quyết một hoặc một số vấn đề lớn liên quan đến nhiều đối tượng trong một giai đoạn xác định” [15] hay “Chính sách công là cái mà chính phủ lựa chọn làm hay không làm” [1]; Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan nhằm “lựa chọn” các mục tiêu cụ thể, những giải pháp, công cụ chính sách để giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định [3]. - Khái niệm chính sách kích cầu: 11 Như đã nói ở trên, kích cầu là biện pháp để kích thích, tăng trưởng kinh tế, ở đây mục tiêu là tăng trưởng kinh tế du lịch. Vậy, chính sách kích cầu là biện pháp đẩy mạnh chi tiêu công, từ đó làm gia tăng tổng cầu, kích thích tăng trưởng kinh tế; thường được dùng khi nền kinh tế lâm vào trì trệ hay suy thoái do tác động của các “cú sốc” về kinh tế - xã hội (khủng hoảng tài chính, khủng hoảng tiền tệ, thiên tai, dịch bệnh…). Cụ thể, trong đề tài này nói đến chính sách kích cầu phát triển du lịch sau tác động nặng nề của đại dịch Covid-19.
- Khái niệm chính sách kích cầu phát triển du lịch Từ các khái niệm liên quan đề cập đến trong đề tài, chính sách kích cầu phát triển du lịch có thể được hiểu: Là một tập hợp các quan điểm, quyết sách, quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước, của địa phương về kích cầu phát triển du lịch nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với giải pháp và công cụ chính sách phù hợp khuyến khích, tạo mọi điều kiện theo quy định để các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch củng cố, nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch sẵn có, đồng thời xây dựng các sản phẩm du lịch đặc sắc, độc đáo, hấp dẫn riêng có; đẩy mạnh xúc tiến các thị trường du lịch trọng điểm để thu hút khách du lịch, tạo điều kiện thuận lợi nhất để hỗ trợ phát triển du lịch. Như vậy, có thể thấy rằng kích cầu phát triển du lịch và việc thực hiện chính sách kích cầu phát triển du lịch có ý nghĩa rất quan trọng. Chính sách kích cầu phát triển du lịch sẽ góp phần gia tăng các hoạt động đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội cho phát triển du lịch, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là tăng trưởng từ ngành du lịch; tạo nền tảng và động lực của sự phát triển hiện tại cũng như tương lai. Nhất là sau tác động của đại dịch Covid-19, du lịch bị ảnh hưởng nặng nề và rơi vào tình trạng khó khăn.
Với những chính sách kích cầu phát triển du lịch phù hợp là điểm tựa quan trọng cho du lịch từng bước phục hồi và phát triển. 12 - Hệ thống các chính sách kích cầu phát triển du lịch Nhằm thực hiện các mục tiêu kích cầu và phát triển du lịch, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta mà trực tiếp là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã ban hành nhiều văn bản, chính sách, đặc biệt là sau những năm du lịch trong nước ảnh hưởng nặng nề do tác động của đại dịch Covid- 19. Nhằm thực hiện Nghị quyết số 63/NQ-CP ngày 29/6/2021 của Chính phủ về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đầu tư công và xuất khẩu bền vững; Bộ Văn hóa thể thao và Du lịch đã ban hành Kế hoạch số 3228/KH-BVHTTDL về việc triển khai các chính sách kích cầu, phục hồi hoạt động du lịch, lữ hành.