CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH NÔNG NGHIỆP 1.1 Khái niệm, đặc trưng và vai trò của du lịch nông nghiệp 1. Lịch sử ra đời Du lịch nông nghiệp được hình thành và phát triển ở nhiều nước trên thế giới từ những thập niên 80,90 của thế kỷ trước ở các nước Châu Âu. Đáng chú ý là Anh, Pháp, Đức và Ý là những quốc gia thống trị thị trường du lịch nông nghiệp toàn cầu với hàng ngàn doanh nghiệp kinh doanh loại hình du lịch này ở mỗi nước. Sau đó du lịch nông nghiệp bắt đầu lan tỏa phát triển mạnh mẽ tại Châu Á từ những năm 1980 như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và những năm gần đây phát triển mạnh ở Thái Lan và gần đây nhất là Việt Nam.
Sự khác biệt giữa du lịch nông nghiệp ở quốc gia phát triển và quốc gia đang phát triển là ở chỗ : tại các quốc gia đang phát triển người ta xem du lịch nông nghiệp là đa dạng hóa thu nhập từ nông nghiệp, góp phần chống đói nghèo phát huy sức mạnh nội lực của cộng đồng bảo tồn các giá trị bản sắc văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường. Vì vậy du lịch nông nghiệp ở nước này phát triển theo chiều rộng. Còn ở các quốc gia phát triển thì loại hình du lịch này lại phát triển theo chiều sâu mà nguyên nhân chính là do các khu vực nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp như là kết quả của công cuộc công nghiệp hóa Tại Pháp Bộ Du lịch nước này đã có chủ trương phát triển đa dạng hóa các loại hình du lịch như du lịch bãi biển và du lịch nông nghiệp để thu hút khách nước ngoài. Trong thời gian tới tại Pháp có khoảng 300 điểm ở các vùng nông nghiệp sẽ được lựa chọn để thực hiện các dự án lắp đặt các thiết bị phát triển các phương tiện giao thông công cộng nhằm thu hút khách du lịch quốc tế.
Còn tại Trung Quốc, từ năm 1990 chính phủ nước này đã thực hiện một chương trình du lịch nông nghiệp nhằm mục đích chống đói nghèo tại một số tỉnh như Vân Nam, Quảng Đông. Ở Nhật Bản từ năm 1995, Bộ Nông Lâm Thủy sản nước này đã xây dựng chương trình nhà nghỉ nông nghiệp khắp trên cả nước. Các nhà nghỉ nông nghiệp này chủ yếu do các hộ nông dân quản lý trực tiếp hoặc được xây dựng từ 5 các trang trại. Tại đây du khách được phục vụ các dịch vụ ăn nghỉ hoặc tham gia các hoạt động hằng ngày cùng với người dân bản địa như trồng trọt, gặt hái….
Ở Hàn Quốc du lịch nông nghiệp bắt đầu vào năm 1984 từ một dự án của chính phủ nhằm tăng thu nhập cho người nông dân. Nhiều làng quê trước đây Hàn Quốc trước đây vốn nghèo nàn, nhờ chương trình này mà bộ mặt đã thay đổi hẳn thu nhập của nông dân tăng lên đáng kể. Ở Thái Lan từ lâu chính phủ đã có chính sách đầu tư phát triển du lịch nông nghiệp theo mô hình các trang trại hoặc các khu làng khép kín có đầy đủ các dịch vụ phục vụ du khách. Từ năm 1997 du lịch nông nghiệp đã phát triển khá nhanh thu hứt nhiều du khách nội địa và quốc tế.
Cách đây 30 – 40 năm, tại một số nước phát triển trên giới đã xảy ra tình trạng nền kinh tế bị suy thoái làm cho đời sống người dân chịu nhiều khó khăn. Vì vậy, người dân từ các làng quê, vùng ngoại ô kéo nhau về các thành phố, các trung tâm công nghiệp để kiếm sống. Ví dụ: nước Ý từ những năm 1970 tới những năm 1980, tình trạng bỏ nghề nông tăng mạnh với xu hướng ào ạt ra thành phố kiếm việc. Trong 10 năm của thập kỷ 1980, có khoảng 400.000 hộ nông dân chuyển sang nghề khác.Chính phủ Ý phải đối mặt với những khủng hoảng trầm trọng.
Tình trạng như vậy cũng diễn ra ở Nhật Bản, Pháp, Mỹ… Để giải quyết vấn đề trên chính phủ các nước đã triển khai rất nhiều biện pháp ngăn chặn, trong đó có một hướng đã được triển khai rất hiệu quả và chứng minh được qua vài chục năm hoạt động là có tác dụng rất tốt với thu nhập của người nông dân, thay đổi nhanh bộ mặt nông nghiệp. Đó là việc chính phủ đã hướng sự quan tâm của cộng đồng toàn xã hội và việc phát triển du lịch nông nghiệp. Việc phát triển loại hình du lịch nông nghiệp tại một số nước đã đưa ra những kết quả về kinh tế rất đáng khích lệ như ở Ý trong 5 năm từ 1985 – 1990 doanh thu từ hoạt động du lịch này tăng gấp 2 lần. Trong 10 năm từ 1990 - 2000 đã tăng lên 50%.
Tại một số quốc gia đã được cơ quan quản lý nhà nước quan tâm, đầu tư hỗ trợ trong việc phát triển loại hình du lịch nông nghiệp. 6 Ngoài ra ở nước Mỹ trong lúc chưa thoát khỏi vòng luẩn quẩn của khủng hoảng kinh tế, người Mỹ hay nhắc đến từ “du lịch nông nghiệp” (agritourism), bởi đây dường như là chiếc chìa khóa vàng mở ra cánh cổng mới cho những người nông dân Mỹ. Du lịch nông nghiệp có mặt ở nước Mỹ từ năm 2002. Tuy nhiên, lúc đó nó còn khá hiếm và thu nhập của nông dân nhờ vào ngành nghề thấp hơn nhiều so với thời điểm hiện nay.Theo ước tính của Chính phủ Mỹ, du lịch nông nghiệp đã tăng 24% trong 5 năm, mang lại trên 700 triệu USD vào năm 2015.
Còn ở nước tadu lịch nông nghiệp bắt đầu được hình thành từ năm 2006 do Tổ chức Hợp tác Phát triển giữa những người sống ở nông nghiệp Hà Lan ( Agriterra) đã thông qua hội nông dân Việt Nam tài trợ hơn 300.000 euro để phát triển dự án Du lịch nông nghiệp tại 3 tỉnh Lào Cai, An Giang và Tiền Giang, với mục đích phát triển cộng đồng địa phương, đa dạng hóa sản phẩm du lịch nông nghiệp đã đem lại hiệu quả đáng kể và được nhân rộng phát triển tại nhiều nơi như Hà Giang, Sơn La, Yên Bái và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Khái niệm Du lịch nông nghiệp được mô tả là hoạt động thăm viếng nông trại nông nghiệp hoặc bất cứ hoạt động làm vườn, canh tác hay kinh doanh nông nghiệp nào nhằm để được thưởng lãm, học hỏi và tham gia vào các hoạt động đó. Loại hình du lịch nông nghiệp bắt đầu được thế giới quan tâm nghiên cứu từ những năm 90 của thế kỷ 20 và mới được manh nha phát triển ở Việt Nam. Theo Duncan Hilchey nghiên cứu về nông nghiệp du lịch ở New York: Cơ hội và thách thức trong Farm-Based Giải Trí và Khách sạn - Lựa chọn thay thế Chương trình nuôi, Sở Nông nghiệp Xã hội học, Đại học Cornell, 1993.thì : “Du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch do ngườichủ hoặc người điều hành nông trại triển khai kinh doanh nhằm mục đích nâng cao kiến thức và thư giãn giải trí đối với công chúng, quảng bá các sản phẩm của nông trại và từ đó tăng thêm thu nhập cho nông trại”.
7 Từ điển Wikipedia: “Du lịch nông nghiệp hiểu một cách rộng nhất là loại hình du lịch liên quan đến các hoạt động nông nghiệp hoặc dựa vào nông nghiệp, từ đó đưa du khách đến với các nông trại, trang trại hoặc nông trường”. Lobo nghiên cứu về lợi ích của du lịch nông nghiệp ở San Diego - nông nghiệp California tháng 10 – 12 năm 1999: “Du lịch nông nghiệp là khái niệm chỉ hoạt động đến tham quan một nông trại hoặc bất kỳ một cơ sở nào hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm mục đích thư giãn giải trí, nâng cao nhận thức, có thể chủ động tham gia vào hoạt động của nông trại hoặc cơ sở đó”. Cục bảo tồn tài nguyên thiên nhiên thuộc bộ nông nghiệp Hoa Kỳ (2004) đã định nghĩa du lịch nông nghiệp “Là hoạt động mời công chúng vào một trang trại để tham gia vào những hoạt động khác nhau và trải nghiệm những hoạt động nông nghiệp. Những hoạt động du lịch nông nghiệp bao gồm ăn ở, câu cá, săn bắn, tự hái hoa quả, trồng ngô, trồng lúa,.
Bùi Thị Lan Hương - Trường Cán bộ quản lý nông nghiệp và phát triển nông nghiệp , thành phố Hồ Chí Minh, tháng 1/2010 đã phân biệt khái niệm du lịch nông nghiệp và du lịch nông nghiệp thì : “Du lịch nông nghiệp là một loại hình du lịch đơn lẻ dựa trên việc khai thác tài nguyên sản xuất nôngnghiệp, chủ thể tham gia du lịch là người nông dân, không gian du lịch là trangtrại, đồng ruộng, có thể gây xung đột lợi ích với cộng đồng” 1. Đặc trưng của du lịch nông nghiệp Để đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của du khách hiện đại, ngành du lịch luôn cónhững bước chuyển mình tích cực và tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo thuhút du khách. Trong đó loại hình du lịch nông nghiệp là một phân khúc thịtrường du lịch mới lạ và bổ ích. Đây là kết hợp sự đa dạng của các vùng nôngthôn, những trải nghiệm ẩm thực và những cuộc vui chơi ngoài trời.
Du lịch nông nghiệp là một loại hình du lịch tạo ra sản phẩm du lịch phục vụ du khách chủ yếu dựa vào nền tảng của hoạt động sản xuất nông nghiệp. Phần lớn du lịch nông nghiệp hướng đến trải nghiệm một nền văn hóa mới, 8 tránh xa nhịp sống hối hả nơi đô thị. Đó là thưởng ngoạn một khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp và nghỉ dưỡng trong một ngôi nhà tranh ấm cúng cùng với nhiều hoạt động như leo núi, câu cá, cưỡi ngựa và cưỡi xe trượt tuyết,… Ở Việt Nam thì du lịch nông nghiệp là một loại hình mới được biết đến. Với loại hình du lịch mới mẻ này, du khách sẽ được trực tiếp tham gia vào các hoạt động dân dã thường của nhà nông như: cấy lúa, tát nước, bắt vịt, bắt cá… và các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi khác.
Du lịch nông nghiệp còn là hình thức phát triển mối giao hòa về mặt tựnhiên, văn hóa và con người giữa các vùng đô thị và nông nghiệp thông qua việcđến ở hoặc tham gia có mục đích nhằm hưởng thụ các sản vật địa phương tạitừng hộ nông dân hoặc các trang trại….Du lịch nông nghiệp là một loại hình dulịch tạo ra sản phẩm du lịch phục vụ du khách chủ yếu dựa vào nền tảng củahoạt động sản xuất nông nghiệp. Do vậy tài nguyên của loại hình du lịch này làtất cả những gì phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.