Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Ở Mộc Châu, Sơn La

Mộc Châu, một trong những điểm đến nổi bật của tỉnh Sơn La, đang nổi lên như một trung tâm du lịch nông… 104 trang · Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng · 2019.

• Tác giả: Ngô Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Việt Nam Học (Văn Hóa Du Lịch)
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu, Sơn La
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm, đặc trưng và vai trò của du lịch nông nghiệp
• 1.2. Điều kiện phát triển du lịch nông nghiệp
• 1.2.1. Điều kiện về tài nguyên
• 1.2.2. Điều kiện về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật
• 1.2.3. Điều kiện về nhân lực
• 1.2.4. Điều kiện về chính sách phát triển
• 1.3. Kinh nghiệm phát triển du lịch ở một số nước Châu Á và một số địa phương ở Việt Nam
• 1.3.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch ở một số nước Châu Á
• 1.3.2. Kinh nghiệm ở một số địa phương Việt Nam
• 1.3.3. Các kinh nghiệm có thể rút ra từ bài học trên
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN MỘC CHÂU – SƠN LA
• 2.1. Giới thiệu chung về huyện Mộc Châu
• 2.1.1. Vị trí địa lý, diện tích
• 2.1.2. Điều kiện về tự nhiên
• 2.1.3. Điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội
• 2.2. Điều kiện phát triển du lịch nông nghiệp ở huyện Mộc Châu
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch
• 2.2.2. Điều kiện về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
• 2.2.3. Nhân lực du lịch
• 2.2.4. Chính sách phát triển du lịch nông nghiệp
• 2.3. Thực trạng khai thác du lịch nông nghiệp ở huyện Mộc Châu
• 2.3.1. Hình thức tổ chức và các hoạt động của du khách
• 2.3.2. Thị trường khách, doanh thu
• 2.3.3. Hiện trạng về nguồn nhân lực phục vụ du lịch
• 2.3.4. Hiện trạng về công tác xúc tiến, đầu tư
• 2.4. Nhận xét, đánh giá
• 2.4.1. Lợi thế, tích cực
• 2.4.2. Khó khăn hạn chế
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN MỘC CHÂU
• 3.1. Định hướng, mục tiêu phát triển du lịch nông nghiệp huyện Mộc Châu – Sơn La
• 3.1.1. Định hướng phát triển du lịch nông nghiệp huyện Mộc Châu – Sơn La
• 3.1.2. Mục tiêu phát triển du lịch nông nghiệp ở huyện Mộc Châu đến năm 2030
• 3.2. Giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp ở Mộc Châu
• 3.2.1. Giải pháp về nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch nông nghiệp
• 3.2.2. Tăng cường liên kết với các tỉnh lân cận và với các hãng lữ hành
• 3.2.3. Đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch
• 3.2.4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền quảng bá, tiếp thị sản phẩm, thu hút vốn đầu tư cho hoạt động du lịch
• 3.2.5. Giải pháp về cơ chế, chính sách trong quy hoạch phát triển du lịch nông nghiệp
• 3.2.6. Giải pháp thu hút cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch
• 3.2.7. Đào tạo phát triển nguồn nhân lực
• 3.3. Một số khuyến nghị
• 3.3.1. Khuyến nghị với Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông nghiệp, Bộ Giao thông
• 3.3.2. Khuyến nghị với chính quyền địa phương và cộng đồng địa phương
• 3.3.3. Khuyến nghị đối với du khách
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 3: Một số hình ảnh của du khách khi đến tham quan Mộc Châu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu

Mộc Châu, một trong những điểm đến nổi bật của tỉnh Sơn La, đang nổi lên như một trung tâm du lịch nông nghiệp hấp dẫn. Với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và nền văn hóa phong phú, Mộc Châu có tiềm năng lớn để phát triển loại hình du lịch này. Du lịch nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông sản mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

1.1. Đặc Điểm Nổi Bật Của Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu

Mộc Châu nổi bật với các sản phẩm nông sản như chè, sữa bò và hoa quả. Những sản phẩm này không chỉ có chất lượng cao mà còn mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Du khách có thể tham gia vào các hoạt động như thu hoạch nông sản, trải nghiệm cuộc sống nông dân.

1.2. Lợi Thế Cạnh Tranh Của Mộc Châu Trong Du Lịch Nông Nghiệp

Với khí hậu mát mẻ và cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, Mộc Châu có lợi thế lớn trong việc thu hút khách du lịch. Các trang trại và vườn cây ăn trái là những điểm đến lý tưởng cho du khách muốn tìm hiểu về nông nghiệp và trải nghiệm cuộc sống nông thôn.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng du lịch nông nghiệp tại Mộc Châu cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng kém, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao và sự cạnh tranh từ các điểm đến khác đang cản trở sự phát triển của loại hình du lịch này.

2.1. Vấn Đề Cơ Sở Hạ Tầng

Cơ sở hạ tầng giao thông và dịch vụ du lịch tại Mộc Châu còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của du khách. Việc đầu tư nâng cấp hạ tầng là cần thiết để thu hút nhiều khách du lịch hơn.

2.2. Thiếu Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Nguồn nhân lực phục vụ du lịch nông nghiệp còn thiếu và chưa được đào tạo bài bản. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và trải nghiệm của du khách.

III. Phương Pháp Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu

Để phát triển du lịch nông nghiệp tại Mộc Châu, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường quảng bá và kết nối với các tỉnh lân cận là những yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Du Lịch Nông Nghiệp

Cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm nông sản và dịch vụ du lịch. Việc này không chỉ giúp thu hút khách mà còn nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp địa phương.

3.2. Tăng Cường Quảng Bá Du Lịch Nông Nghiệp

Sử dụng các kênh truyền thông hiện đại để quảng bá hình ảnh du lịch nông nghiệp Mộc Châu. Các chiến dịch truyền thông có thể giúp nâng cao nhận thức và thu hút nhiều du khách hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Du Lịch Nông Nghiệp

Nghiên cứu thực trạng phát triển du lịch nông nghiệp tại Mộc Châu cho thấy nhiều kết quả khả quan. Sự gia tăng lượng khách du lịch và doanh thu từ du lịch nông nghiệp là minh chứng cho tiềm năng phát triển của loại hình này.

4.1. Kết Quả Kinh Tế Từ Du Lịch Nông Nghiệp

Doanh thu từ du lịch nông nghiệp đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương. Các hoạt động du lịch đã tạo ra nhiều việc làm và thu nhập ổn định.

4.2. Tác Động Đến Cộng Đồng Địa Phương

Du lịch nông nghiệp không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp bảo tồn văn hóa và truyền thống địa phương. Người dân địa phương có cơ hội tham gia vào các hoạt động du lịch, từ đó nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của mình.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Du Lịch Nông Nghiệp Tại Mộc Châu

Du lịch nông nghiệp tại Mộc Châu có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và quảng bá hiệu quả sẽ giúp Mộc Châu trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Mộc Châu cần xây dựng một chiến lược phát triển du lịch nông nghiệp bền vững, kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường du lịch hấp dẫn và bền vững.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Quản Lý

Các cơ quan quản lý cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển du lịch nông nghiệp. Việc này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp ở Mộc Châu – Sơn La" được thực hiện bởi sinh viên Ngô Thị Thu Hằng, chuyên ngành Việt Nam học (Văn hóa du lịch), Trường Đại học Dân lập Hải Phòng (năm 2019) dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo.

Tác giả đặt vấn đề nghiên cứu trong bối cảnh toàn cầu hóa và quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, kéo theo mật độ dân số tập trung cao tại các đô thị lớn, tình trạng ô nhiễm môi trường, áp lực đời sống gia tăng khiến nhu cầu du lịch nghỉ ngơi, tìm về với thiên nhiên và không gian nông thôn ngày càng trở nên phổ biến. Ngược lại, ngành nông nghiệp truyền thống tại Việt Nam cũng như trên thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, thiên tai, chi phí đầu vào gia tăng (phân bón, giống cây trồng, nhân công) trong khi giá bán nông sản bấp bênh và diện tích đất canh tác bị thu hẹp bởi quá trình xây dựng hạ tầng đô thị. Tại Việt Nam, với hơn 70% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn và sở hữu nền sinh thái nông nghiệp lâu đời, việc phát triển du lịch dựa trên tài nguyên nông nghiệp được xác định là hướng đi giúp nâng cao giá trị sản phẩm, ổn định sinh kế cho người nông dân và bảo tồn bản sắc văn hóa.

Mộc Châu là cao nguyên thuộc tỉnh Sơn La, sở hữu điều kiện tự nhiên với khí hậu mát mẻ quanh năm, hệ thống đồng cỏ, trang trại chăn nuôi bò sữa, vùng chuyên canh chè và cây ăn quả ôn đới. Tuy nhiên, hoạt động khai thác du lịch nông nghiệp tại địa phương này đến thời điểm nghiên cứu vẫn còn mang tính chất sơ khai, tự phát, chưa phát huy được tiềm năng kinh tế vốn có. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp có ý nghĩa thiết thực đối với địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đề xuất hệ thống các giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp thông qua việc đánh giá thực trạng khai thác và phân tích các nhân tố tác động đến hoạt động du lịch nông nghiệp tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận cơ bản về mô hình du lịch nông nghiệp.
   • Phân tích, đánh giá các điều kiện phát triển và thực trạng khai thác hoạt động du lịch nông nghiệp tại địa bàn huyện Mộc Châu.
   • Đề xuất các giải pháp khả thi và khuyến nghị cụ thể nhằm thúc đẩy du lịch nông nghiệp Mộc Châu phát triển hiệu quả.

Nhiệm vụ nghiên cứu tương ứng bao gồm: tổng hợp lý luận; khảo sát, thu thập tài liệu thực tế về tài nguyên, kinh tế, xã hội, doanh thu và thị trường khách du lịch nông nghiệp tại Mộc Châu; phân tích điểm mạnh, hạn chế và đề xuất phương hướng nâng cao hiệu quả hoạt động.

• Đối tượng nghiên cứu: Các giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp trên địa bàn huyện Mộc Châu.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Địa bàn hành chính huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
  • Về thời gian: Các dữ liệu, số liệu thứ cấp thu thập chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dựa trên các khái niệm học thuật và khung lý luận về loại hình du lịch nông nghiệp (agritourism/agrotourism):

• Khái niệm theo Duncan Hilchey (Đại học Cornell, 1993): Du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch do chủ sở hữu hoặc người điều hành nông trại kinh doanh nhằm nâng cao kiến thức, phục vụ thư giãn giải trí cho công chúng, quảng bá sản phẩm nông trại và gia tăng thu nhập cho nông trại.
• Khái niệm theo Lobo (1999): Hoạt động đến tham quan một nông trại hoặc cơ sở hoạt động nông nghiệp nhằm mục đích thư giãn giải trí, nâng cao nhận thức, người tham gia có thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động canh tác của cơ sở.
• Định nghĩa của Cục Bảo tồn Tài nguyên Thiên nhiên thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA, 2004): Hoạt động mời công chúng vào nông trại để trải nghiệm các hoạt động nông nghiệp như lưu trú, câu cá, săn bắn, thu hái hoa quả, trồng trọt.
• Phân định của Bùi Thị Lan Hương (2010): Xác định du lịch nông nghiệp là loại hình đơn lẻ dựa trên việc khai thác tài nguyên sản xuất nông nghiệp, chủ thể tham gia là người nông dân, không gian tổ chức là trang trại, đồng ruộng.

Về điều kiện phát triển, tác giả xác lập khung phân tích gồm 4 nhóm nhân tố chính:

1. Tài nguyên du lịch: Bao gồm tài nguyên tự nhiên (đất đai, nguồn nước, khí hậu, tài nguyên sinh vật) và tài nguyên nhân văn (cảnh quan thôn xóm, phong tục tập quán đời sống canh tác, hoạt động gieo trồng - chăm sóc - thu hoạch nông sản).
2. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật: Mạng lưới giao thông, hệ thống thông tin liên lạc, cấp điện, cấp thoát nước sạch sinh hoạt, cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống tại nông thôn.
3. Nhân lực du lịch: Lực lượng lao động trực tiếp là nông dân bản địa cần được đào tạo kỹ năng giao tiếp, nghiệp vụ đón tiếp, ngoại ngữ, vệ sinh thực phẩm; cùng đội ngũ hướng dẫn viên chuyên nghiệp.
4. Chính sách phát triển: Chính sách đất đai, nguồn vốn tín dụng, quỹ hỗ trợ phát triển du lịch, công tác quảng bá xúc tiến và quy hoạch vùng.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng trong công trình gồm:

• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các văn bản quản lý, báo cáo khoa học, niên giám thống kê của địa phương, tài liệu quy hoạch và các bài báo chuyên ngành du lịch.
• Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh và tổng hợp: Phân tích định tính các mô hình lý luận; thống kê, so sánh các chỉ tiêu kinh tế, tự nhiên, dân cư, diện tích và sản lượng nông nghiệp nhằm đánh giá thực trạng tài nguyên và tiềm năng của Mộc Châu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về du lịch nông nghiệp

Chương này trình bày quá trình hình thành, đặc trưng, vai trò của du lịch nông nghiệp, cùng bài học kinh nghiệm quốc tế và trong nước. Du lịch nông nghiệp hình thành từ thập niên 1980 - 1990 tại các quốc gia Tây Âu như Pháp, Ý, Anh, Đức, sau đó phát triển tại châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan) và mở rộng sang Việt Nam. Tác giả chỉ rõ sự khác biệt giữa hai nhóm quốc gia:

• Ở các nước đang phát triển: Du lịch nông nghiệp phát triển theo chiều rộng, nhằm mục đích xóa đói giảm nghèo, đa dạng hóa thu nhập cho nông dân và bảo tồn văn hóa nông thôn.
• Ở các nước phát triển: Loại hình này phát triển theo chiều sâu do quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp trong quá trình công nghiệp hóa.

Khóa luận phân tích các mô hình kinh nghiệm điển hình:

• Nhật Bản: Thị trấn Yufuin (tỉnh Oita, đảo Kyushu) từ cuối thập niên 1970 đã kết hợp ba yếu tố: sản phẩm nông nghiệp hữu cơ bản địa, phong cảnh làng quê và nguồn nước khoáng nóng. Địa phương thành lập Hội đồng quản lý du lịch, triển khai phong trào "Mỗi làng một sản phẩm" (OVOP), tổ chức tour đạp xe thăm đồng và hái cà chua, sử dụng sản phẩm tự cung tự cấp và bảo tồn món ăn truyền thống.
• Thái Lan: Theo nghiên cứu của Nichakan và Yamada (2003), Thái Lan hình thành 3 nhóm chủ thể phát triển du lịch nông nghiệp (hộ kinh doanh cá nhân, khu vực nông nghiệp mở rộng, cơ sở nông nghiệp nhà nước). Năm 2000, Thái Lan có 551 cơ sở du lịch nông nghiệp; giai đoạn 2001 - 2003 bổ sung thêm 118 cơ sở tham gia cung ứng dịch vụ.
• Kinh nghiệm tại các nước khác: Tại Mỹ, du lịch nông nghiệp tăng trưởng 24% trong 5 năm, đem lại doanh thu hơn 700 triệu USD vào năm 2015. Tại Ý, doanh thu du lịch nông nghiệp giai đoạn 1985 - 1990 tăng gấp đôi và tiếp tục tăng 50% trong giai đoạn 1990 - 2000.
• Việt Nam: Năm 2006, Tổ chức Hợp tác Phát triển Nông nghiệp Hà Lan (Agriterra) thông qua Hội Nông dân Việt Nam tài trợ hơn 300.000 euro triển khai dự án du lịch nông nghiệp tại 3 tỉnh Lào Cai, An Giang và Tiền Giang. Sau đó mô hình mở rộng ra Sa Pa, Khánh Hòa, Cần Thơ, Làng bưởi Tân Triều (Đồng Nai), vườn cây ăn quả Lái Thiêu (Bình Dương), và nông trường công nghệ cao VinEco Nam Hội An của Vingroup (quy mô gần 20 ha với nhà kính Dome rộng 1.000 m2).

Bài học rút ra cho Mộc Châu gồm: cần xây dựng quy hoạch tổng thể và cơ chế chính sách chia sẻ lợi ích công bằng; gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường nông thôn; định hướng mỗi địa phương một sản phẩm đặc thù; nâng cao nhận thức cộng đồng; và chuẩn hóa chất lượng sản phẩm dịch vụ nông nghiệp.

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch nông nghiệp ở huyện Mộc Châu – Sơn La

Tác giả đi sâu phân tích toàn diện các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng tài nguyên nông nghiệp của huyện Mộc Châu:

Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên:

• Huyện Mộc Châu có diện tích tự nhiên 1.081,66 km2 (chiếm 7,49% diện tích tỉnh Sơn La), nằm ở cửa ngõ Tây Bắc, cách Hà Nội khoảng 180 - 190 km theo Quốc lộ 6; có đường biên giới với Lào dài 40,6 km và cửa khẩu quốc gia Lóng Sập.
• Địa hình cao nguyên có độ cao trung bình từ 950 đến 1.050 m so với mực nước biển, trải dài 80 km từ Yên Châu đến Suối Rút, bề ngang rộng nhất đạt 25 km; đỉnh Pha Luông là điểm cao nhất.
• Đất đai chủ yếu là đất feralit đỏ nâu phát triển trên đá vôi và đất phù sa cổ dọc các thung lũng, phù hợp cho trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và thảo nguyên cỏ phục vụ chăn nuôi đại gia súc.
• Khí hậu mang tính chất á nhiệt đới vùng núi: nhiệt độ trung bình năm 18,5°C (thấp hơn TP. Sơn La 21,1°C, Hòa Bình 23°C); độ ẩm trung bình 85%; lượng mưa trung bình từ 1.500 mm/năm với 186 ngày mưa; trung bình 50 ngày mưa phùn/năm và hơn 80 ngày sương mù/năm.
• Tài nguyên rừng có tổng diện tích gần 50.500 ha (độ che phủ 47%), trong đó rừng đặc dụng 2.338,112 ha, rừng phòng hộ 27.690,867 ha, rừng sản xuất 23.000 ha; lưu giữ 456 loài thực vật và 48 loài động vật hoang dã. Thủy văn gồm hệ thống sông Đà, suối Sặp (dài 85 km), suối Quanh, suối Đôn, suối Giăng (tổng chiều dài 247 km), cùng 3 hồ chứa nước lớn (hồ rừng thông bản Áng, hồ Nà Sài, hồ Ta Niết).

Điều kiện kinh tế - xã hội:

• Dân số năm 2015 của huyện là 107.176 người (mật độ 99 người/km2) với 11 dân tộc cùng sinh sống: Thái (33,2%), Kinh (29,4%), Mường (15,8%), Hmông (14,6%), Dao (6,2%), Xinh Mun (0,4%), Khơ Mú (0,3%). Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động chiếm 64,7%; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 32%.
• Về cơ cấu kinh tế năm 2012: Công nghiệp - xây dựng chiếm 44,23%; Dịch vụ - du lịch chiếm 37,52%; Nông - lâm - thủy sản chiếm 18,25%. Tổng giá trị sản xuất đạt 3.753,3 tỷ đồng.

Hiện trạng tài nguyên nông nghiệp và điểm đến du lịch:

• Tổng diện tích đất nông nghiệp là 84.020,99 ha (chiếm 77,68% diện tích tự nhiên). Các sản phẩm nông nghiệp chủ lực gồm: chè (trên 1.000 ha, sản lượng khoảng 16.000 tấn/năm); mận hậu (1.320 ha tập trung tại thị trấn Nông trường và xã Tân Lập); bơ, hồng giòn, chanh leo (180 ha); rau, hoa, dâu tây, dược liệu (50 ha); và quy mô vùng rau các loại đạt hơn 3.000 ha. Đàn bò sữa năm 2012 đạt 10.211 con.
• Các không gian du lịch nông nghiệp tiêu biểu: Đồi chè Mộc Sương (bản Tân Lập 1, 2, 3); thung lũng hoa đào, mận tại bản Lóong Luông; cánh đồng hoa cải tại bản Pá Phách, bản Búa; khu rừng thông bản Áng (diện tích 43 ha rừng thông, 5 ha mặt hồ, vườn dâu tây và vườn hoa lan); đồi chè và trang trại bò sữa tại thị trấn Mộc Châu.
• Các lễ hội gắn với văn hóa canh tác nông nghiệp: Lễ hội Hết Chá của người Thái (tổ chức ngày 25 - 26/3 hàng năm tại bản Áng, xã Đông Sang); Lễ hội Cầu mưa (ngày 15/2 âm lịch tại bản Nà Bó I, xã Mường Sang); Ngày hội hái quả Mộc Châu (thường niên vào trung tuần tháng 5 tại thung lũng mận Nà Ka, xã Tân Lập); Lễ hội Hoa Ban (ngày 18 - 19/3 tại Chiềng Khoa); Tết Độc Lập (28/8 đến 2/9); Tết của người Hmông (trước Tết Nguyên Đán một tháng).

Đánh giá chung về thực trạng:

• Mặt tích cực: Mộc Châu có tài nguyên thiên nhiên phong phú, khí hậu ôn hòa khác biệt, sản phẩm nông sản chất lượng cao, cảnh quan nông nghiệp độc đáo và nền tảng văn hóa bản địa đa dạng.
• Khó khăn, hạn chế: Hoạt động khai thác còn tự phát, quy mô nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành; sản phẩm du lịch nông nghiệp đơn điệu, chưa xây dựng được chuỗi dịch vụ gia tăng; hạ tầng giao thông kết nối đến các bản vùng sâu còn hạn chế; nguồn nước mùa khô thiếu ổn định; nhân lực nông nhàn làm du lịch chưa qua đào tạo bài bản về kỹ năng đón tiếp và trình độ ngoại ngữ.

Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp ở huyện Mộc Châu

Trên cơ sở định hướng phát triển du lịch của tỉnh Sơn La và mục tiêu phát triển du lịch nông nghiệp Mộc Châu đến năm 2030, tác giả đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch nông nghiệp: Đa dạng hóa các tour trải nghiệm thực tế (hái chè, hái mận, chăm sóc bò sữa, trồng dâu tây); chuẩn hóa quy trình phục vụ tại các điểm nhà vườn; kết hợp trải nghiệm nông nghiệp với dịch vụ homestay sinh thái và ẩm thực truyền thống địa phương.
2. Tăng cường liên kết vùng và doanh nghiệp lữ hành: Thiết lập chuỗi liên kết tour tuyến giữa Mộc Châu với Hà Nội, Hòa Bình, Điện Biên và Sơn La dọc tuyến Quốc lộ 6; kết nối các chủ trang trại, hợp tác xã nông nghiệp với các công ty lữ hành tại Hà Nội và Hải Phòng để đưa khách định kỳ.
3. Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật: Hoàn thiện hệ thống đường giao thông dẫn vào các vùng chuyên canh chè Tân Lập, thung lũng mận Nà Ka, bản Pá Phách; cải tạo hệ thống cấp nước sạch sinh hoạt tại các bản làng; xây dựng các điểm dừng chân, bãi đỗ xe và nhà vệ sinh đạt chuẩn.
4. Đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá và thu hút vốn đầu tư: Ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội trong tiếp thị điểm đến; tham gia các hội chợ du lịch quốc gia; phát triển thương hiệu các sản phẩm OCOP; huy động các nguồn vốn đầu tư công - tư vào cơ sở chế biến và dịch vụ du lịch trải nghiệm nông trại.
5. Hoàn thiện cơ chế, chính sách quy hoạch: Xây dựng quy hoạch vùng không gian nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái; ban hành chính sách ưu đãi tiền thuê đất, hỗ trợ tín dụng lãi suất thấp cho nông dân đầu tư homestay và mô hình nông nghiệp công nghệ cao.
6. Thu hút cộng đồng địa phương tham gia hoạt động du lịch: Thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng giữa hộ làm dịch vụ và hộ làm nông nghiệp thuần túy; khuyến khích người dân giữ gìn cảnh quan môi trường nông thôn, không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo tồn nếp nhà sàn truyền thống.
7. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Mở các lớp tập huấn kỹ năng nghề du lịch ngắn hạn cho nông dân (giao tiếp, chế biến ẩm thực vệ sinh an toàn, văn hóa bản địa, kỹ năng hướng dẫn); bồi dưỡng kiến thức ngoại ngữ cơ bản và tập huấn công tác quản lý dịch vụ cho cán bộ cấp xã.

Bên cạnh đó, tác giả đưa ra các khuyến nghị phân cấp:

• Đối với Chính phủ và các Bộ (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Bộ Giao thông vận tải): Cần có chính sách khung hỗ trợ phát triển mô hình kinh tế du lịch nông nghiệp; đầu tư nâng cấp Quốc lộ 6 và mở rộng sân bay Nà Sản; tạo hành lang pháp lý chuẩn hóa dịch vụ du lịch trang trại.
• Đối với chính quyền địa phương: Tăng cường quản lý quy hoạch đất đai, bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn vệ sinh môi trường, tổ chức các ngày hội nông sản định kỳ.
• Đối với du khách: Nâng cao ý thức bảo vệ cảnh quan nông trại, tôn trọng phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số, không tự ý bẻ cành, hái quả hoặc xả rác tại các vườn đồi.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa hệ thống tài nguyên nông nghiệp và kinh tế - xã hội của huyện Mộc Châu phục vụ phát triển du lịch, được tóm tắt qua bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu / Yếu tố tài nguyên	Thông số kỹ thuật / Số liệu cụ thể	Nguồn / Thời điểm ghi nhận
Diện tích tự nhiên toàn huyện	1.081,66 km2 (chiếm 7,49% diện tích tỉnh Sơn La)	Sau điều chỉnh địa giới 2013
Quy mô dân số	107.176 người (mật độ 99 người/km2)	Niên giám thống kê 2015
Cơ cấu kinh tế năm 2012	Công nghiệp - XD: 44,23%; Dịch vụ - DL: 37,52%; Nông nghiệp: 18,25%	Báo cáo kinh tế huyện 2012
Đàn trâu bò toàn huyện	73.000 con (riêng bò sữa đạt 10.211 con)	Số liệu thống kê năm 2012
Diện tích đất nông nghiệp	84.020,99 ha (chiếm 77,68% diện tích tự nhiên)	Báo cáo kiểm kê đất đai
Quy mô vùng chè	Hơn 1.000 ha, sản lượng trung bình gần 16.000 tấn/năm	Ghi nhận tại khóa luận
Quy mô vùng mận hậu	1.320 ha (tập trung tại TT. Nông trường và Tân Lập)	Ghi nhận tại khóa luận
Cây ăn quả khác (bơ, hồng, chanh leo)	180 ha	Ghi nhận tại khóa luận
Rau, hoa, dược liệu, dâu tây	50 ha chuyên canh dâu tây/dược liệu; vùng rau >3.000 ha	Ghi nhận tại khóa luận
Diện tích rừng và độ che phủ	Gần 50.500 ha rừng; độ che phủ đạt 47%	Thống kê lâm nghiệp Mộc Châu

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, công trình đã:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch nông nghiệp, làm rõ đặc trưng, vai trò và phân tích kinh nghiệm phát triển du lịch nông nghiệp của các quốc gia châu Á (Nhật Bản, Thái Lan) cùng các mô hình thực tế tại Việt Nam để liên hệ trực tiếp với thực trạng Mộc Châu.
• Đánh giá cụ thể các lợi thế về khí hậu á nhiệt đới, thổ nhưỡng feralit, quy mô các vùng chuyên canh nông sản và các lễ hội truyền thống đặc thù gắn với nông nghiệp tại Mộc Châu.
• Đề xuất đồng bộ 7 nhóm giải pháp và khuyến nghị phân cấp mang tính thực thi đối với cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư và du khách.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu và điều kiện nghiên cứu:

• Các số liệu thống kê về kinh tế - xã hội và cơ cấu ngành tại văn bản chủ yếu dừng ở mốc năm 2012 và 2015; chưa thu thập được bảng số liệu thống kê tách bạch về doanh thu và lượng lượt khách du lịch nông nghiệp riêng biệt qua từng năm từ 2015 đến 2019.
• Đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp, chưa triển khai phiếu điều tra xã hội học định lượng về mức độ hài lòng của du khách hoặc khảo sát mức chi tiêu thực tế của khách tham quan tại các nông trại.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Thực hiện khảo sát điều tra định lượng du khách và cộng đồng nông dân địa phương để đánh giá mức độ hưởng lợi kinh tế và tác động môi trường của mô hình du lịch nông nghiệp.
• Nghiên cứu mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái và nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn Mộc Châu theo các tiêu chí chuẩn hóa dịch vụ du lịch nông thôn mới.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và giảng viên: Ngành Du lịch, Việt Nam học (chuyên ngành Văn hóa du lịch), Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Kinh tế nông nghiệp trong việc tìm hiểu khung lý luận và phương pháp nghiên cứu tài nguyên du lịch địa phương.
• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách: Phòng Văn hóa - Thông tin, Trung tâm Xúc tiến Du lịch huyện Mộc Châu và tỉnh Sơn La tham khảo trong công tác xây dựng đề án phát triển du lịch nông thôn, quy hoạch các tuyến điểm tham quan làng nghề, trang trại.
• Doanh nghiệp lữ hành và các hợp tác xã nông nghiệp: Vận dụng các bài học kinh nghiệm từ mô hình Yufuin (Nhật Bản) và nông trường công nghệ cao để xây dựng sản phẩm tour du lịch trải nghiệm hái chè, hái mận, tham quan trang trại bò sữa tại Mộc Châu.

Phần đáng tham khảo nhất trong công trình là mục tổng hợp bài học kinh nghiệm quốc tế tại Chương 1 và phần mô tả chi tiết hệ thống tài nguyên du lịch tự nhiên, các lễ hội nông nghiệp truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm du lịch nông nghiệp được Bùi Thị Lan Hương (2010) phân định trong khóa luận như thế nào?
Theo nghiên cứu của Bùi Thị Lan Hương (tháng 1/2010) được trích dẫn trong khóa luận, du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch đơn lẻ dựa trên việc khai thác tài nguyên sản xuất nông nghiệp, trong đó chủ thể tham gia du lịch là người nông dân, không gian du lịch là trang trại, đồng ruộng và mô hình này có thể gây ra xung đột lợi ích với cộng đồng nếu không được quản lý tốt.

2. Quy mô diện tích và sản lượng của các loại cây trồng nông nghiệp chủ lực tại Mộc Châu được ghi nhận trong văn bản là bao nhiêu?
Theo số liệu trong khóa luận, diện tích và sản lượng các cây trồng chính gồm:

• Cây chè: Diện tích hơn 1.000 ha, sản lượng trung bình đạt gần 16.000 tấn/năm.
• Cây mận hậu: Diện tích khoảng 1.320 ha.
• Cây ăn quả khác (bơ, hồng giòn, chanh leo): Diện tích khoảng 180 ha.
• Vùng trồng rau, hoa, dâu tây, dược liệu: Khoảng 50 ha chuyên canh dâu tây và dược liệu; vùng chuyên canh rau các loại đạt hơn 3.000 ha.

3. Kinh nghiệm phát triển du lịch nông nghiệp của thị trấn Yufuin (Nhật Bản) được tác giả phân tích gồm những nội dung gì?
Thị trấn Yufuin (tỉnh Oita, Nhật Bản) kết hợp ba yếu tố: sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, phong cảnh làng quê và nguồn nước khoáng nóng. Người dân địa phương đã thành lập Hội đồng quản lý du lịch, triển khai phong trào "Mỗi làng một sản phẩm", thiết kế các tour trải nghiệm như đạp xe thăm đồng và hái cà chua, đi tàu hỏa ngắm cánh đồng, đồng thời khôi phục các món ăn truyền thống và dán nhãn logo địa phương lên nông sản phục vụ du khách.

4. Khóa luận ghi nhận các lễ hội truyền thống nào gắn liền với chu kỳ sản xuất nông nghiệp tại Mộc Châu?
Văn bản thống kê các lễ hội tiêu biểu:

• Lễ hội Hết Chá: Tổ chức ngày 25 - 26/3 hàng năm tại bản Áng, xã Đông Sang.
• Lễ hội Cầu mưa: Tổ chức ngày 15/2 âm lịch hàng năm tại bản Nà Bó I, xã Mường Sang.
• Ngày hội hái quả Mộc Châu: Tổ chức trung tuần tháng 5 hàng năm tại bản Nà Ka, xã Tân Lập.
• Lễ hội Hoa Ban: Tổ chức ngày 18 - 19/3 tại Chiềng Khoa.
• Tết Độc Lập (28/8 - 2/9) và Tết của người Hmông (trước Tết Nguyên Đán 1 tháng).

5. Cơ cấu kinh tế và đặc điểm khí hậu của huyện Mộc Châu theo số liệu trong văn bản có điểm gì đặc trưng?
Về kinh tế năm 2012: Công nghiệp - xây dựng chiếm 44,23%; Dịch vụ - du lịch chiếm 37,52%; Nông nghiệp chiếm 18,25%; tổng giá trị sản xuất đạt 3.753,3 tỷ đồng. Về khí hậu: Mộc Châu có nhiệt độ trung bình năm 18,5°C, độ ẩm trung bình 85%, lượng mưa trung bình từ 1.500 mm/năm (186 ngày mưa), trung bình 50 ngày mưa phùn/năm và hơn 80 ngày sương mù/năm.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Ngô Thị Thu Hằng đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về du lịch nông nghiệp, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng về tài nguyên tự nhiên, kinh tế - xã hội và vùng chuyên canh nông sản của huyện Mộc Châu giai đoạn 2012 - 2019. Thông qua việc phân tích điểm mạnh về khí hậu, cảnh quan đồi chè, vườn mận cùng các hạn chế về tính tự phát và hạ tầng kỹ thuật, tác giả đã đề xuất 7 nhóm giải pháp và khuyến nghị phân cấp có giá trị định hướng thực tiễn. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu thư mục học thuật có ích cho công tác nghiên cứu, đào tạo ngành Việt Nam học và định hướng quản lý phát triển du lịch nông thôn tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH NÔNG NGHIỆP 1.1 Khái niệm, đặc trưng và vai trò của du lịch nông nghiệp 1. Lịch sử ra đời Du lịch nông nghiệp được hình thành và phát triển ở nhiều nước trên thế giới từ những thập niên 80,90 của thế kỷ trước ở các nước Châu Âu. Đáng chú ý là Anh, Pháp, Đức và Ý là những quốc gia thống trị thị trường du lịch nông nghiệp toàn cầu với hàng ngàn doanh nghiệp kinh doanh loại hình du lịch này ở mỗi nước. Sau đó du lịch nông nghiệp bắt đầu lan tỏa phát triển mạnh mẽ tại Châu Á từ những năm 1980 như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và những năm gần đây phát triển mạnh ở Thái Lan và gần đây nhất là Việt Nam.

Sự khác biệt giữa du lịch nông nghiệp ở quốc gia phát triển và quốc gia đang phát triển là ở chỗ : tại các quốc gia đang phát triển người ta xem du lịch nông nghiệp là đa dạng hóa thu nhập từ nông nghiệp, góp phần chống đói nghèo phát huy sức mạnh nội lực của cộng đồng bảo tồn các giá trị bản sắc văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường. Vì vậy du lịch nông nghiệp ở nước này phát triển theo chiều rộng. Còn ở các quốc gia phát triển thì loại hình du lịch này lại phát triển theo chiều sâu mà nguyên nhân chính là do các khu vực nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp như là kết quả của công cuộc công nghiệp hóa Tại Pháp Bộ Du lịch nước này đã có chủ trương phát triển đa dạng hóa các loại hình du lịch như du lịch bãi biển và du lịch nông nghiệp để thu hút khách nước ngoài. Trong thời gian tới tại Pháp có khoảng 300 điểm ở các vùng nông nghiệp sẽ được lựa chọn để thực hiện các dự án lắp đặt các thiết bị phát triển các phương tiện giao thông công cộng nhằm thu hút khách du lịch quốc tế.

Còn tại Trung Quốc, từ năm 1990 chính phủ nước này đã thực hiện một chương trình du lịch nông nghiệp nhằm mục đích chống đói nghèo tại một số tỉnh như Vân Nam, Quảng Đông. Ở Nhật Bản từ năm 1995, Bộ Nông Lâm Thủy sản nước này đã xây dựng chương trình nhà nghỉ nông nghiệp khắp trên cả nước. Các nhà nghỉ nông nghiệp này chủ yếu do các hộ nông dân quản lý trực tiếp hoặc được xây dựng từ 5 các trang trại. Tại đây du khách được phục vụ các dịch vụ ăn nghỉ hoặc tham gia các hoạt động hằng ngày cùng với người dân bản địa như trồng trọt, gặt hái….

Ở Hàn Quốc du lịch nông nghiệp bắt đầu vào năm 1984 từ một dự án của chính phủ nhằm tăng thu nhập cho người nông dân. Nhiều làng quê trước đây Hàn Quốc trước đây vốn nghèo nàn, nhờ chương trình này mà bộ mặt đã thay đổi hẳn thu nhập của nông dân tăng lên đáng kể. Ở Thái Lan từ lâu chính phủ đã có chính sách đầu tư phát triển du lịch nông nghiệp theo mô hình các trang trại hoặc các khu làng khép kín có đầy đủ các dịch vụ phục vụ du khách. Từ năm 1997 du lịch nông nghiệp đã phát triển khá nhanh thu hứt nhiều du khách nội địa và quốc tế.

Cách đây 30 – 40 năm, tại một số nước phát triển trên giới đã xảy ra tình trạng nền kinh tế bị suy thoái làm cho đời sống người dân chịu nhiều khó khăn. Vì vậy, người dân từ các làng quê, vùng ngoại ô kéo nhau về các thành phố, các trung tâm công nghiệp để kiếm sống. Ví dụ: nước Ý từ những năm 1970 tới những năm 1980, tình trạng bỏ nghề nông tăng mạnh với xu hướng ào ạt ra thành phố kiếm việc.