Khóa luận tốt nghiệp yếu tố ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực từ dân trong việc xây dựng nông thôn mới tại xã ven biển huyện quảng trạch tỉnh quảng bình

Khóa luận phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến huy động nguồn lực từ dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã ven biển Quảng Trạch, Quảng Bình.

• Tác giả: Lê Đức Anh
• Người hướng dẫn: TS. Trương Quang Hoàng
• Trường học: Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Huy Động Nguồn Lực Từ Dân Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Các Xã Ven Biển Huyện Quảng Trạch, Tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích của đề tài
• 0.3. Mục tiêu của đề tài
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC LÝ LUẬN
• 1.1.1. Khái niệm nông thôn và phát triển nông thôn
• 1.1.2. Khái niệm nông thôn mới
• 1.1.3. Một số điều kiện và tiêu chí của xây dựng nông thôn mới
• 1.1.4. Khái niệm cộng đồng
• 1.1.5. Nội lực của cộng đồng trong phát triển nông thôn
• 1.1.6. Sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
• 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.2.1. Kinh nghiệm trên thế giới về sự tham gia của người dân trong phát triển nông thôn
• 1.2.2. Kinh nghiệm trong nước về sự tham gia của người dân trong phát triển nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Vùng ven biển huyện Quảng Trạch
• 3.1.2. Xã Quảng Xuân huyện Quảng Trạch
• 3.1.3. Xã Quảng Hưng huyện Quảng Trạch
• 3.2. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 3.2.1. Vùng ven biển huyện Quảng Trạch
• 3.2.2. Xã Quảng Xuân, huyện Quảng Trạch
• 3.2.3. Xã Quảng Hưng, huyện Quảng Trạch
• 3.3. HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC TỪ NGƯỜI DÂN TRONG CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI 2 XÃ NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mức độ hiểu biết của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới
• 3.3.2. Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
• 3.3.3. Tồn tại trong việc huy động nguồn lực từ dân trong xây dựng nông thôn mới tại 2 xã nghiên cứu
• 3.4. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC TỪ DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC XÃ VEN BIỂN HUYỆN QUẢNG TRẠCH
• 3.4.1. Điều kiện kinh tế hộ
• 3.4.2. Nguồn lực lao động trong hộ
• 3.4.3. Nhận thức của người dân
• 3.4.4. Phương thức huy động
• 3.4.5. Vai trò của đội ngũ cán bộ cơ sở
• 3.5. GIẢI PHÁP ĐỂ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC XÃ VEN BIỂN HUYỆN QUẢNG TRẠCH
• 3.5.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao sự hiểu biết của người dân
• 3.5.2. Tạo điều kiện cho người dân sản xuất, phát triển kinh tế
• 3.5.3. Xây dựng cơ chế huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực
• 3.5.4. Nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ địa phương
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến huy động nguồn lực từ dân

Xây dựng nông thôn mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội tại các xã ven biển huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Việc huy động nguồn lực từ dân là yếu tố then chốt trong quá trình này. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực từ dân, từ đó đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm huy động nguồn lực từ dân trong xây dựng nông thôn mới

Huy động nguồn lực từ dân là quá trình thu hút sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Điều này không chỉ bao gồm việc đóng góp tài chính mà còn cả công sức và tài sản của người dân.

1.2. Vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới

Người dân đóng vai trò chủ thể trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Họ không chỉ là người hưởng lợi mà còn là người tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển địa phương.

II. Những thách thức trong việc huy động nguồn lực từ dân tại Quảng Trạch

Việc huy động nguồn lực từ dân tại các xã ven biển huyện Quảng Trạch đang gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này ảnh hưởng đến hiệu quả của chương trình xây dựng nông thôn mới. Cần phải nhận diện rõ các vấn đề để có giải pháp phù hợp.

2.1. Điều kiện kinh tế hộ gia đình

Điều kiện kinh tế của hộ gia đình ảnh hưởng lớn đến khả năng đóng góp của họ. Những hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới.

2.2. Nhận thức của người dân về chương trình

Nhận thức của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới còn hạn chế. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt trong việc huy động nguồn lực từ dân.

III. Phương pháp huy động nguồn lực hiệu quả từ dân

Để nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực từ dân, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Những phương pháp này sẽ giúp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và lợi ích của việc tham gia xây dựng nông thôn mới.

3.2. Xây dựng cơ chế huy động nguồn lực

Cần xây dựng cơ chế huy động nguồn lực từ dân một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tham gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Quảng Trạch

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc huy động nguồn lực từ dân tại các xã ven biển huyện Quảng Trạch đã đạt được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục để nâng cao hiệu quả.

4.1. Kết quả huy động nguồn lực từ dân

Kết quả huy động nguồn lực từ dân cho thấy sự tham gia của người dân còn hạn chế. Cần có các biện pháp khuyến khích để tăng cường sự đóng góp.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn huy động nguồn lực tại Quảng Trạch có thể áp dụng cho các địa phương khác trong cả nước.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho xây dựng nông thôn mới

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc huy động nguồn lực từ dân là yếu tố quyết định cho sự thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực trong tương lai.

5.1. Đề xuất giải pháp cho việc huy động nguồn lực

Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực từ dân, bao gồm cải thiện chính sách và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Tương lai của xây dựng nông thôn mới tại Quảng Trạch

Tương lai của xây dựng nông thôn mới tại Quảng Trạch phụ thuộc vào sự tham gia tích cực của người dân và các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chương trình mục tiêu quốc gia quan trọng tại Việt Nam, nhằm phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân nông thôn và thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và đô thị. Tại vùng ven biển huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, chương trình NTM đã được triển khai từ năm 2011 đến 2015 với nhiều kết quả tích cực. Tổng nguồn vốn đầu tư cho xây dựng NTM tại các xã vùng ven biển đạt khoảng 239 tỷ đồng, trong đó nguồn lực huy động từ dân chiếm khoảng 17%. Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực từ dân vẫn còn nhiều khó khăn, chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu phát triển.

Nghiên cứu tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực từ dân trong xây dựng NTM tại hai xã ven biển Quảng Xuân và Quảng Hưng, hai địa phương có điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tương đồng nhưng kết quả huy động nguồn lực khác biệt rõ rệt. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các điều kiện kinh tế hộ, nguồn lực lao động, nhận thức của người dân, phương thức huy động và vai trò của cán bộ cơ sở trong việc huy động nguồn lực từ dân. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn 2011-2015 tại hai xã ven biển huyện Quảng Trạch.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp tư liệu tham khảo cho các trường đại học, viện nghiên cứu về phát triển nông thôn, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp chính quyền địa phương và các nhà hoạch định chính sách nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực từ dân, góp phần thúc đẩy thành công chương trình xây dựng NTM tại các vùng ven biển nói riêng và toàn tỉnh Quảng Bình nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng, trong đó nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân trong quá trình xây dựng NTM. Các khái niệm chính bao gồm:

• Nông thôn và phát triển nông thôn: Nông thôn là khu vực địa lý với cộng đồng nông dân, có đặc trưng về kinh tế, xã hội và môi trường riêng biệt. Phát triển nông thôn là quá trình cải thiện điều kiện sống và phát triển kinh tế - xã hội của người dân nông thôn.

• Nông thôn mới (NTM): Là mô hình phát triển nông thôn với kết cấu hạ tầng hiện đại, kinh tế đa dạng, xã hội ổn định và môi trường bền vững, trong đó người dân là chủ thể và nguồn lực chính.

• Nội lực cộng đồng: Bao gồm các nguồn lực sẵn có của người dân như tiền vốn, sức lao động, tài sản, trí tuệ và quan hệ xã hội, đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông thôn.

• Sự tham gia của người dân: Là quá trình người dân tham gia vào các hoạt động xây dựng NTM với vai trò từ người nghe, cung cấp thông tin, thực hiện đến ra quyết định, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững của chương trình.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng cả dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo, tài liệu, số liệu thống kê về xây dựng NTM tại huyện Quảng Trạch và hai xã Quảng Xuân, Quảng Hưng giai đoạn 2011-2015. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn 5 người am hiểu và khảo sát 80 hộ dân đại diện các nhóm hộ nghèo, cận nghèo, trung bình và khá giả tại hai xã.

• Phương pháp phân tích: Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel, phân tích định lượng kết hợp với phân tích định tính từ các cuộc phỏng vấn nhằm đánh giá thực trạng huy động nguồn lực, mức độ tham gia của người dân và các yếu tố ảnh hưởng.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2015, thời điểm chương trình xây dựng NTM được triển khai tại địa phương, nhằm đánh giá kết quả và rút ra bài học kinh nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện kinh tế hộ ảnh hưởng đến huy động nguồn lực: Tại xã Quảng Xuân, thu nhập bình quân đạt 25 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 17,8% năm 2011 xuống còn 6,2% năm 2015. Người dân có khả năng đóng góp tài chính và ngày công cao hơn so với xã Quảng Hưng, nơi tỷ lệ hộ nghèo là 7,79% và thu nhập thấp hơn. Điều này cho thấy điều kiện kinh tế hộ là yếu tố quan trọng quyết định mức độ tham gia đóng góp.

2. Nguồn lực lao động trong hộ đóng vai trò quan trọng: Bình quân lao động trong độ tuổi tại vùng ven biển là 2,09 người/hộ, trong đó lao động qua đào tạo nghề chiếm khoảng 38%. Sự dồi dào và chất lượng nguồn lao động tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động ngày công và tham gia các hoạt động xây dựng NTM.

3. Nhận thức của người dân về chương trình NTM còn hạn chế: Mặc dù có sự tuyên truyền, nhưng một số cán bộ và người dân chưa hiểu đầy đủ về mục tiêu, nội dung và lợi ích của chương trình, dẫn đến sự tham gia chưa thực sự chủ động và đồng thuận cao. Tỷ lệ người dân tham gia đóng góp ngày công còn thấp, chủ yếu huy động tiền mặt.

4. Phương thức huy động và vai trò cán bộ cơ sở ảnh hưởng đến hiệu quả huy động: Xã Quảng Xuân áp dụng phương thức huy động đa dạng, kết hợp giữa tiền mặt, ngày công và tài sản, có sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị - xã hội và Ban phát triển thôn. Cán bộ cơ sở được đào tạo, có trách nhiệm cao, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, tạo sự tin tưởng và đồng thuận trong dân. Ngược lại, xã Quảng Hưng còn hạn chế trong công tác vận động và tổ chức huy động.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều kiện kinh tế hộ và nguồn lực lao động là những yếu tố khách quan quyết định khả năng đóng góp của người dân. Nhận thức và sự hiểu biết của người dân về chương trình NTM ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tham gia, đồng thời phương thức huy động phù hợp và vai trò tích cực của cán bộ cơ sở là những yếu tố chủ quan quan trọng để nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế như phong trào Saemaul Undong tại Hàn Quốc, việc phát huy vai trò chủ thể của người dân, kết hợp với chính sách hỗ trợ hợp lý của nhà nước và sự quyết tâm của cán bộ cơ sở là chìa khóa thành công. Tương tự, kinh nghiệm xây dựng NTM ở Trung Quốc cũng nhấn mạnh vai trò của quy hoạch bài bản, công khai và sự tham gia dân chủ trong huy động nguồn lực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ đóng góp của người dân giữa hai xã, bảng thống kê mức độ hiểu biết và tham gia của người dân, cũng như biểu đồ phân bổ nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM theo từng nguồn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, truyền thông đa phương tiện nhằm giúp người dân hiểu rõ vai trò, lợi ích và trách nhiệm trong xây dựng NTM. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân hiểu biết về chương trình lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức đoàn thể.

2. Tạo điều kiện phát triển kinh tế hộ để nâng cao khả năng đóng góp: Hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, đa dạng hóa ngành nghề, đào tạo nghề và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân hộ dân lên 30 triệu đồng/người/năm trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng NN&PTNT, Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức hỗ trợ phát triển.

3. Xây dựng cơ chế huy động nguồn lực linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng hộ: Áp dụng các hình thức huy động đa dạng như tiền mặt, ngày công, tài sản, trí tuệ, đảm bảo tính tự nguyện và công khai minh bạch. Mục tiêu tăng tỷ lệ đóng góp ngày công lên 50% tổng nguồn lực huy động trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo xây dựng NTM xã, các tổ chức chính trị - xã hội.

4. Nâng cao năng lực và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng vận động, quản lý nguồn lực và truyền thông cho cán bộ xã, thôn. Mục tiêu 100% cán bộ cơ sở được đào tạo bài bản trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các cơ quan chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến huy động nguồn lực từ dân, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch phù hợp để thúc đẩy chương trình xây dựng NTM hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên lĩnh vực phát triển nông thôn, nông nghiệp: Cung cấp tư liệu khoa học, mô hình nghiên cứu thực tiễn về huy động nguồn lực cộng đồng trong phát triển nông thôn.

3. Các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phát triển cộng đồng: Hỗ trợ thiết kế các chương trình, dự án phát triển dựa vào nội lực cộng đồng, nâng cao sự tham gia của người dân.

4. Người dân và cán bộ cơ sở tại các vùng nông thôn: Nâng cao nhận thức về vai trò chủ thể trong xây dựng NTM, áp dụng các phương thức huy động nguồn lực phù hợp với điều kiện địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc huy động nguồn lực từ dân lại quan trọng trong xây dựng NTM?
   Việc huy động nguồn lực từ dân giúp phát huy nội lực cộng đồng, tăng tính chủ động và bền vững cho chương trình. Ví dụ, tại xã Quảng Xuân, nguồn lực từ dân chiếm 20,2% tổng vốn xây dựng NTM, góp phần quan trọng vào thành công của chương trình.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến việc huy động nguồn lực từ dân?
   Điều kiện kinh tế hộ, nguồn lực lao động, nhận thức của người dân, phương thức huy động và vai trò của cán bộ cơ sở là các yếu tố chính. Thu nhập cao và nhận thức tốt giúp người dân đóng góp tích cực hơn.

3. Phương thức huy động nguồn lực nào hiệu quả nhất?
   Phương thức đa dạng, kết hợp tiền mặt, ngày công, tài sản và trí tuệ được đánh giá cao. Tại Quảng Xuân, việc huy động ngày công chiếm tỷ lệ cao hơn so với các xã khác, tạo sự đồng thuận và giảm áp lực tài chính cho người dân.

4. Làm thế nào để nâng cao nhận thức của người dân về xây dựng NTM?
   Tăng cường tuyên truyền, đào tạo, tổ chức các buổi họp dân, hội thảo và sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng giúp người dân hiểu rõ vai trò và lợi ích của chương trình.

5. Vai trò của cán bộ cơ sở trong huy động nguồn lực là gì?
   Cán bộ cơ sở là cầu nối giữa chính quyền và người dân, có trách nhiệm vận động, tổ chức và giám sát việc huy động nguồn lực. Cán bộ được đào tạo bài bản và có trách nhiệm cao sẽ tạo được niềm tin và sự đồng thuận trong dân.

Kết luận

• Người dân là chủ thể và nguồn lực chính trong xây dựng nông thôn mới tại các xã ven biển huyện Quảng Trạch.
• Điều kiện kinh tế hộ, nguồn lực lao động, nhận thức và phương thức huy động là các yếu tố then chốt ảnh hưởng đến hiệu quả huy động nguồn lực từ dân.
• Xã Quảng Xuân với phương thức huy động đa dạng và vai trò tích cực của cán bộ cơ sở đã huy động được nguồn lực từ dân cao hơn so với xã Quảng Hưng.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức, phát triển kinh tế hộ, xây dựng cơ chế huy động linh hoạt và nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu tại các vùng nông thôn khác để hoàn thiện chính sách và phương pháp huy động nguồn lực từ dân.

Các cấp chính quyền, nhà nghiên cứu và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để phát huy tối đa nội lực người dân, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 CƠ SỞ KHOA HỌC LÝ LUẬN 1.1 Khái niệm nông thôn và phát triển nông thôn Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn do đó cũng có nhiều khái niệm khác nhau về nông thôn. Nông thôn được coi là khu vực địa lý, nơi đó sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề và các thiết chế xã hội.

Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, lĩnh vực có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, nó có thể thay đổi phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế - xã hội của từng quốc gia. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam chúng ta có thể hiểu:“Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”[11].

Khác với đô thị, nông thôn có một cộng đồng chủ yếu là nông dân, làm nghề chính là nông nghiệp; có mật độ dân cư thấp, kết cấu hạ tầng nông thôn kém phát triển, mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp hơn so với đô thị. Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Mai Thanh Cúc, Quyền Đình Hà (2005) “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống trong các vùng nông thôn được hưởng lợi từ sự phát triển” [11].

Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều cách khác nhau. Đây là một quá trình thu hút mọi người dân tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn, đồng thời, phát triển nông thôn là quá trình phát triển thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ. Phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chế và môi trường. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia.

Sự phát triển của các vùng nông thôn sẽ đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển chung của đất nước. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 4 1.2 Khái niệm nông thôn mới Trong quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 4 tháng 6 năm 2010: Phê duyệt chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [17]. Xây dựng nông thôn mới là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hóa qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển của đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài.3 Một số điều kiện và tiêu chí của xây dựng nông thôn mới 1.1 Điều kiện cần để xây dựng NTM - Về kinh tế, nông thôn có nền sản xuất hàng hóa mở, hướng đến thị trường và giao lưu, hội nhập.

Để đạt được điều đó, kết cấu hạ tầng của nông thôn phải hiện đại, tạo điều kiện cho mở rộng sản xuất giao lưu buôn bán. - Về chính trị, phát huy dân chủ với tinh thần thượng tôn pháp luật, gắn lệ làng với pháp luật để điều chỉnh hành vi con người, đảm bảo tính pháp lý, tôn trọng kỷ cương phép nước, phát huy tính tự chủ của làng xã. - Về văn hóa - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, giúp nhau xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng. - Về con người, chú trọng nâng cao trình độ dân trí, nhằm phát huy nội lực của người dân, tiếp thu những tiến bộ khoa học kỹ thuật vận dụng vào sản xuất.

Khuyến khích người dân tích cực tham gia các hoạt động lập kế hoạch, giám sát điều chỉnh và đánh giá công trình phát triển thôn, xóm. - Về môi trường, xây dựng, củng cố bảo vệ môi trường, tài nguyên, du lịch sinh thái. Bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường không khí và chất thải sinh hoạt, chất thải từ các khu công nghiệp để nông thôn phát triển bền vững. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 5 1.2 Một số tiêu chí để xây dựng mô hình nông thôn mới Được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM ban hành bộ tiêu chí bao gồm 19 tiêu chí như: quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, nhà dân cư, thu nhập, hộ nghèo, cơ cấu lao động, hình thức tổ chức sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh, an ninh, trật tự xã hội; và được chia thành 5 nhóm cụ thể: [18] - Về quy hoạch - Về hạ tầng kinh tế - xã hội - Về kinh tế và tổ chức sản xuất - Về văn hóa - xã hội - môi trường - Về hệ thống chính trị 1.4 Khái niệm cộng đồng Trên thực tế, không có một cộng đồng thuần chất.

Trong một cộng đồng có thể bao gồm cả những người giàu, người nghèo từ các giai tầng xã hội khác nhau, có trình độ kiến thức và nhu cầu cụ thể khác nhau, nhưng có cùng mối quan tâm và lợi ích chung. Mặt khác, một cá nhân có thể đồng thời thuộc về vài cộng đồng tại cùng một thời điểm do bản thân họ có nhiều mối quan tâm, nhiều sở thích và chia sẻ lợi ích với nhiều nhóm người khác nhau; trong một cộng đồng số thành viên thường có xu hướng biến đổi. Cộng đồng nông thôn gắn kết với nhau trên cơ sở tình làng nghĩa xóm truyền thống và quan hệ nội bộ dòng tộc. Ở Việt Nam, có nhiều tài liệu đưa ra khái niệm “cộng đồng”.

Từ điển tiếng Việt, Viện ngôn ngữ học, 1992 giải thích: “cộng đồng là toàn thể những sống thành một xã hội, nói chung có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối”. Đại từ tiếng Việt, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1999 giải thích: “cộng đồng là tập hợp những người có những điểm giống nhau làm thành một khối như một xã hội”. Như vậy có thể hiểu cộng đồng là một nhóm người có cùng những đặc điểm chung, ví dụ: đặc quyền, đặc lợi, sống với nhau, cùng chia sẻ lợi ích chung. Nói cách khác, cộng đồng là một nhóm người cùng sống với nhau trong một khu vực nhất định, có chung đặc điểm về tâm lý, tác động qua lại và sử dụng tài nguyên vốn có để đạt được mục đích chung [14].

Cộng đồng nông thôn truyền thống ở Việt Nam là làng xã xuất hiện từ khi tổ tiên biết làm nông nghiệp, đặc biệt là từ khi biết trồng lúa nước. Cộng đồng dân cư làng xã, những nhóm người dân tự quản gắn bó với nhau trên cơ sở tự nguyện vì những mối quan tâm chung. Các mối quan tâm này khá phong phú đa dạng. Để có thể thực hiện mục tiêu chung, cộng đồng đã tự lập ra những hình thức tổ chức tự quản hết sức phong phú của mình [14].

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 6 1.5 Nội lực của cộng đồng trong phát triển nông thôn 1.1 Khái niệm về nội lực, nguồn lực của cộng đồng Theo cuốn “Sổ tay hướng dẫn xây dựng nông thôn mới cấp xã” của Bộ NN&PTNT (2009) có giải thích về “nội lực cộng đồng” bao gồm: (i) Công sức, tiền của do người dân và cộng đồng tự bỏ ra để chỉnh trang nơi ở của gia đình mình như: xây dựng, nâng cấp nhà ở; xây dựng đủ 3 công trình vệ sinh; cải tạo, bố trí lại các công trình phục vụ khu chăn nuôi hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn nông thôn mới; cải tạo lại vườn ao để có thu nhập và cảnh quan đẹp. (ii) Đầu tư cho sản xuất ngoài đồng ruộng hoặc cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ để có thu nhập cao. (iii) Đóng góp xây dựng các công trình công cộng của làng, xã như: đường giao thông nông thôn, xóm; kiên cố hóa kênh mương; vệ sinh công cộng.[7] Theo tài liệu này thì “nội lực cộng đồng” chính là những đóng góp bằng tiền và công sức của người dân và cộng đồng. Cách hiểu này chưa thực sự đầy đủ vì ngoài đóng góp bằng tiền và công sức, người dân và cộng đồng còn có thể đóng góp cho xây dựng nông thôn bằng các nguồn lực khác như đất đai và các tài sản khác; trí tuệ và năng lực của người dân; các mối quan hệ xã hội, quyền đưa ra quyết định.