Chương 1 LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÀNH LẬP QUỸ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến thành lập quỹ xây dựng NTM 1. Một số khái niệm chủ yếu 1. Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp theo nghĩa hẹp là ngành sản xuất ra của cải vật chất mà con người phải dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi để tạo ra sản phẩm như lương thực, thực phẩm.
để thoả mãn các nhu cầu của mình. Nông nghiệp theo nghĩa rộng còn bao gồm cả lâm nghiệp, ngư nghiệp. Như vậy, nông nghiệp là ngành sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào tự nhiên. Những điều kiện tự nhiên như đất đai, nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, bức xạ mặt trời.
trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng cây trồng vật nuôi. Nông nghiệp cũng là ngành sản xuất có năng suất lao động rất thấp, vì đây là ngành sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào tự nhiên; là ngành sản xuất mà việc ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ gặp rất nhiều khó khăn. Ngoài ra sản xuất nông nghiệp ở nước ta thường gắn liền với những phương pháp canh tác, lề thói, tập quán. đã có từ hàng nghìn năm nay.
Khái niệm nông thôn Nông thôn được coi như là khu vực địa lý nơi đó cộng đồng dân cư sinh sống gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hiện nay trên thế giới chưa thống nhất định nghĩa về nông thôn. Có nhiều quan điểm khác nhau. Có quan điểm cho rằng chỉ cần dựa vào trình độ phát triển cơ sở hạ tầng.
Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn. Theo quan điểm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nhóm chuyên viên của Liên hợp quốc đề cập đến khái niệm nông thôn - đô thị để so sánh nông thôn và đô thị với nhau. Khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối và luôn biến động theo thời gian để phản ánh biến đổi về kinh tế xó hội của mỗi quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện kinh tế Việt Nam có thể hiểu nông thôn theo khái niệm sau: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa-xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác” 1. Khái niệm phát triển nông thôn. Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Ngân hàng Thế giới (1975) đó đưa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn.
Phát triển nông thôn giúp những người nghèo sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. Quan điểm khác lại cho rằng, phát triển nông thôn nhằm nâng cao vị thể kinh tế và xã hội cho người dân nông thôn qua việc sử dụng có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm nhân lực, vật lực và tài lực. Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều khía cạnh khác nhau. Phát triển nông thôn là qua trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn, nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ.
Đồng thời đây là quá trình thu hút mọi người dân tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền vững về môi trường. Vì vậy trong điều kiện của Việt Nam, tổng kết từ các chiến lược kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này được hiểu như sau: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”. Khái niệm xây dựng nông thôn mới.
Xây dựng nông thôn mới là một chính sách về một mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng rời rạc, hoặc duy ý chí. Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp.
Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Xây dựng nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Ngày 19/4/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 491/QĐ- TTg, ban hành "Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới” bao gồm 19 tiêu chí và được chia thành 5 nhóm: Nhóm tiêu chí về quy hoạch; về hạ tầng kinh tế - xã hội; kinh tế và tổ chức sản xuất; văn hóa - xã hội - môi trường và về hệ thống chính trị. 19 tiêu chí để xây dựng mô hình nông thôn mới bao gồm: Quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, nhà ở dân cư, thu nhập bình quân đầu người/năm, tỷ lệ hộ nghèo, cơ cấu lao động, hình thức tổ chức sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh và an ninh, trật tự xã hội.
Trong 19 tiêu chí lớn sẽ có những chỉ tiêu cụ thể, tổng cộng gồm 39 chỉ tiêu để đánh giá về xã đạt chuẩn NTM. Khái niệm về quỹ xây dựng nông thôn mới. - Quỹ là tập hợp các phương tiện tài chính hay vật chất khác cho những hoạt động nào đó theo những mục tiêu định trước với những quy đinh/ quy chế nhất định. Quỹ lớn hay nhỏ đều biểu thị khả năng về mặt phương tiện và vật chất để thực hiện mục tiêu đề ra.
- Tất cả các quỹ đều không tồn tại với một khối lượng tĩnh tại một thời điểm mà còn luôn luôn biến động theo hướng tăng lên ở đầu vào với các nguồn thu và giảm đi ở đầu ra với các khoản chi như một dòng chảy liên tục. - Quỹ xây dựng nông thôn mới là quỹ tài chính được hình thành từ nguồn đóng góp của các cá nhân và tổ chức nhằm phục vụ cho công tác xây dựng nông thôn mới. Sự cần thiết phải thành lập quỹ xây dựng nông thôn mới Nước ta có tỷ lệ người dân sống ở khu vực nông thôn thậm chí là vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi khá cao, trong đó 79% lực lượng lao động của cả nước đang làm việc và sinh sống nhờ vào các hoạt động nông - lâm - ngư nghiệp. Thực tế tại các khu vực nông thôn cho thấy, mức sống của người dân còn rất thấp, tỷ lệ đói nghèo cao.
Thêm vào đó, khả năng tiếp cận với các dịch vụ công của người dân còn rất hạn chế. Do đó, nhiệm vụ được đặt lên hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đầu đối với sự nghiệp CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn của nước ta là phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn với diện mạo mới. Như phân tích ở trên, quỹ xây dưng nông thôn có một vai trò vô cùng quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Và thực tiễn nhiều năm vừa qua tại vùng nông thôn cũng cho thấy, thành lập quỹ xây dựng nông thôn mới là cơ sở để hệ thống cơ sở hạ tầng, giao thông nông thôn phát triển.
Từ đây, hàng rào đóng kín của kinh tế tự nhiên, tự cấp, tự túc ở các vùng nông thôn bị trọc thủng. Quỹ xây dựng nông thôn mới làm hệ thống GT nông thôn phát triển giúp giảm giá thành sản xuất, giảm rủi ro, thúc đẩy lưu thông hàng hóa trong sản xuất kinh doanh nông nghiệp và các ngành liên quan trực tiếp đến nông nghiệp - khu vực phụ thuộc nhiều vào tự nhiên. Nhờ vậy, thị trường nông nghiệp của vùng nông thôn được mở rộng, kích thích hộ nông dân tăng gia sản xuất. Từ đó, nâng cao thu nhập cũng như đời sống của người nông dân, góp phần thực hiện mục tiêu xói đói, giảm nghèo, giảm dần khoảng cách giữa nông thôn và thành thị.
Bởi vậy, thành lập quỹ xây dựng nông thôn mới là một xu thế tất yếu, khách quan không thể thiếu được trong sự nghiệp CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn của nước ta hiện nay. Bên cạnh đó, việc thành lập quỹ xây dựng nông thôn mới còn xuất phát từ vai trò của quỹ sau khi được thành lập như sau: Quỹ xây dựng nông thôn mới được thành lập để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng, giao thông nông thôn. Từ đó, kích thích phát triển kinh tế nông thôn, tạo công ăn việc làm và cung ứng tốt hơn công tác giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Quỹ xây dựng nông thôn mới tạo ra sự tiếp cận của người dân nông thôn với các dịch vụ như tín dụng, công nghệ, truyền thông và thông tin dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn với chi phí thấp hơn.