Luận văn thạc sĩ hay huy động nguồn lực cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới tại huyện trấn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay huy động nguồn lực cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới tại huyện trấn yên tỉnh yên bái, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Quốc Việt
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Huy động nguồn lực cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận về huy động nguồn lực cộng đồng
• 2.1.1. Cộng đồng và nguồn lực cộng đồng
• 2.1.1.1. Cộng đồng
• 2.1.1.2. Nguồn lực cộng đồng
• 2.1.2. Huy động nguồn lực cộng đồng trong phát triển nông thôn
• 2.1.3. Sự tham gia của cộng đồng trong phát triển nông thôn
• 2.1.4. Cơ chế chính sách huy động nguồn lực cộng đồng trong xây dựng NTM
• 2.1.5. Một số cơ chế chính sách huy động sự tham gia của cộng đồng ở Việt Nam
• 2.1.6. Nội dung chủ yếu về chương trình xây dựng nông thôn mới
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
• 2.2.1. Cơ sở thực tiễn phong trào xây dựng nông thôn mới của quốc tế
• 2.2.2. Kinh nghiệm huy động nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới tại một số tỉnh trong nước
• 2.2.3. Bài học kinh nghiệm cho huy động nguồn lực trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Kinh tế - xã hội
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5.3. Phương pháp phân tích và xử lý
• 3.5.4. Phương pháp tổng hợp tài liệu
• 3.6. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.6.1. Nhóm chỉ tiêu về nguồn lực tài chính
• 3.6.2. Nhóm chỉ tiêu về nguồn vật lực (đất đai)
• 3.6.3. Nhóm chỉ tiêu về nguồn nhân lực
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên - tỉnh Yên Bái
• 4.2. Kết quả xây dựng nông thôn mới huyện Trấn Yên hết năm 2018
• 4.3. Đánh giá chung
• 4.4. Thực trạng huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới ở huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 4.5. Kết quả huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới của huyện 2016 - 2018
• 4.6. Tình hình huy động nguồn lực cộng đồng xây dựng NTM ở 3 xã nghiên cứu
• 4.7. Huy động và sử dụng nguồn vật lực (đất đai)
• 4.8. Huy động và sử dụng nguồn nhân lực
• 4.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên
• 4.10. Ảnh hưởng của cơ chế, chính sách và năng lực ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới
• 4.11. Ảnh hưởng của các yếu tố về phía cộng đồng
• 4.12. Các giải pháp tăng cường huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên trong thời gian tới
• 4.12.1. Các giải pháp thực hiện
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới

Huy động nguồn lực cộng đồng là một trong những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Chương trình này không chỉ nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Việc huy động nguồn lực từ cộng đồng giúp tạo ra sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân trong quá trình phát triển địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của nguồn lực cộng đồng

Nguồn lực cộng đồng bao gồm tài chính, vật chất và nhân lực. Vai trò của nguồn lực này là rất lớn trong việc thực hiện các dự án phát triển nông thôn, giúp tăng cường sự tham gia của người dân và tạo ra sự bền vững cho các chương trình phát triển.

1.2. Lịch sử và tiến trình xây dựng nông thôn mới tại Trấn Yên

Chương trình xây dựng nông thôn mới tại Trấn Yên bắt đầu từ năm 2010, với nhiều chính sách và chương trình hỗ trợ từ chính phủ. Qua các năm, huyện đã đạt được nhiều thành tựu trong việc cải thiện hạ tầng và đời sống người dân.

II. Thách thức trong huy động nguồn lực cộng đồng tại Trấn Yên

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, việc huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới tại Trấn Yên vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chính sách, sự tham gia hạn chế của người dân và các yếu tố kinh tế xã hội khác.

2.1. Những khó khăn trong việc huy động nguồn lực tài chính

Nguồn lực tài chính từ cộng đồng thường không ổn định và phụ thuộc vào thu nhập của người dân. Điều này gây khó khăn trong việc lập kế hoạch và triển khai các dự án phát triển.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức rõ về vai trò của mình trong việc xây dựng nông thôn mới. Điều này dẫn đến sự tham gia hạn chế trong các hoạt động cộng đồng.

III. Phương pháp huy động nguồn lực cộng đồng hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực cộng đồng, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Những phương pháp này bao gồm việc tăng cường truyền thông, tổ chức các hoạt động cộng đồng và xây dựng các mô hình hợp tác.

3.1. Tăng cường truyền thông và giáo dục cộng đồng

Việc nâng cao nhận thức cho người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới là rất cần thiết. Các hoạt động truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích và trách nhiệm của mình.

3.2. Xây dựng mô hình hợp tác giữa các bên

Hợp tác giữa chính quyền, tổ chức xã hội và người dân là yếu tố quan trọng trong việc huy động nguồn lực. Các mô hình hợp tác này có thể tạo ra sự đồng thuận và tăng cường hiệu quả trong triển khai các dự án.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Trấn Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc huy động nguồn lực cộng đồng đã mang lại nhiều lợi ích cho huyện Trấn Yên. Các dự án phát triển đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống người dân và cải thiện hạ tầng.

4.1. Đánh giá kết quả huy động nguồn lực từ cộng đồng

Nghiên cứu cho thấy rằng nguồn lực từ cộng đồng đã đóng góp đáng kể vào các dự án xây dựng nông thôn mới. Sự tham gia của người dân đã giúp tăng cường tính bền vững cho các dự án này.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc huy động nguồn lực cộng đồng cần phải linh hoạt và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Sự tham gia tích cực của người dân là yếu tố quyết định cho thành công của chương trình.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho huy động nguồn lực cộng đồng

Huy động nguồn lực cộng đồng cho xây dựng nông thôn mới tại Trấn Yên là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, huyện Trấn Yên cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động huy động nguồn lực cộng đồng, đồng thời cải thiện các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của người dân

Cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của người dân trong các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Điều này không chỉ giúp tăng cường nguồn lực mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một cuộc vận động cách mạng sâu rộng, tác động trực tiếp đến diện mạo kinh tế, văn hóa và đời sống của hàng triệu cư dân nông thôn trên khắp cả nước. Tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, toàn bộ 21/21 xã đã đồng loạt triển khai chương trình với quyết tâm chính trị cao nhằm hoàn thành mục tiêu trở thành huyện nông thôn mới đầu tiên của tỉnh vào năm 2019. Trong quá trình đó, tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế của huyện đã tăng trưởng từ 3.755,00 tỷ đồng năm 2016 lên 4.605,70 tỷ đồng năm 2018, tương ứng mức tăng bình quân 11,08% mỗi năm. Cùng với sự chuyển dịch kinh tế, tỷ trọng lao động phi nông nghiệp tăng nhanh từ 24,82% lên 30,56%, tương ứng 16.585 người trong tổng số 54.254 lao động toàn huyện.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để khơi dậy và phát huy tối đa nội lực từ chính người dân, xóa bỏ tư tưởng ỷ lại vào nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp của tác giả Hoàng Quốc Việt, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Hà Quang Trung tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đã tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết này. Đề tài hướng tới 3 mục tiêu cụ thể: hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động nguồn lực cộng đồng; đánh giá khách quan thực trạng huy động nguồn tài chính, vật lực (đất đai) và nhân lực giai đoạn 2016-2018; từ đó nhận diện các rào cản và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực cộng đồng giai đoạn 2019-2025.

Nghiên cứu được triển khai chuyên sâu tại 3 xã đại diện gồm Nga Quán, Hòa Cuông và Việt Hồng. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm phong phú thêm kho tàng tài liệu khoa học về phát triển nông thôn miền núi mà còn cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng, giúp các cấp chính quyền xây dựng chiến lược phát triển nông thôn bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hơn 84.355 người dân trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận vững chắc về phát triển nông thôn có sự tham gia và quản trị phát triển dựa vào nội lực. Nổi bật nhất là cách tiếp cận Phát triển nông thôn dựa vào nội lực cộng đồng (Asset-Based Community Development - ABCD) do Jody Kretzmann và John McKnight đề xuất năm 1993. Lý thuyết này nhấn mạnh việc khai thác các tài sản hiện hữu ngay bên trong cộng đồng như tài sản tự nhiên, vật chất, con người, tài chính và vốn xã hội thay vì thụ động trông chờ vào ngoại lực.

Đồng thời, luận văn vận dụng khung phân tích sự tham gia của Cohen và Uphoff năm 1979 với 4 chiều kích trọng tâm: tham gia ra quyết định, tham gia thực hiện, chia sẻ hưởng lợi và tham gia đánh giá. Tác giả cũng tích hợp mô hình 3 dạng thức tham gia của Peter Oakley năm 1987 gồm tham gia đóng góp, tham gia tổ chức và tham gia trao quyền. Hệ thống khái niệm cốt lõi được định hình chặt chẽ theo các văn bản pháp lý chủ chốt của Nhà nước như Quyết định số 800/QĐ-TTg, Quyết định số 1600/QĐ-TTg và Quyết định số 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới với 19 tiêu chí chuẩn mực, kết hợp Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn và Thông tư số 174/2009/TT-BTC về cơ chế tài chính huy động tối đa 70% ngân sách hỗ trợ cho các hạng mục hạ tầng thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Trấn Yên giai đoạn 2016-2018, các nghị quyết, báo cáo tổng kết của Ủy ban nhân dân huyện và 3 xã nghiên cứu. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra khảo sát thực địa từ cuối năm 2018 đến đầu năm 2019 với tổng quy mô mẫu đạt 165 phiếu.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao. Cấu trúc mẫu gồm 30 phiếu dành cho cán bộ lãnh đạo, chuyên môn thuộc các phòng ban cấp huyện, xã và ban chỉ đạo thôn; 135 phiếu khảo sát trực tiếp các chủ hộ gia đình tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế: xã Nga Quán (vùng thấp ven đô thị), xã Hòa Cuông (vùng đồi gò chuyển tiếp) và xã Việt Hồng (vùng sâu, chân núi Con Voi).

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh kinh tế, phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (PRA) và lượng hóa nhận thức thông qua thang đo Likert 4 mức độ cùng 5 mức độ trên phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác các biến số định lượng như giá trị vốn đóng góp, diện tích đất hiến tặng, số ngày công lao động, đồng thời đo lường khoa học các khía cạnh định tính về mức độ minh bạch, sự hài lòng và tính chủ động của người dân trong tiến trình xây dựng nông thôn mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế huyện Trấn Yên ghi nhận bước chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa. Giá trị ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 1.348,00 tỷ đồng năm 2016 (chiếm 35,90%) lên 1.771,00 tỷ đồng năm 2018, vươn lên chiếm tỷ trọng lớn nhất với 38,45% tổng giá trị sản xuất toàn huyện. Ngược lại, tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản giảm từ 38,47% xuống còn 34,89%, dù giá trị tuyệt đối vẫn tăng từ 1.444,60 tỷ đồng lên 1.606,70 tỷ đồng. Ngành thương mại - dịch vụ duy trì mức tăng trưởng ổn định, đạt 1.228,00 tỷ đồng (chiếm 26,66%) vào năm 2018.

Thứ hai, công tác quản lý và khai thác tài nguyên đất đai phục vụ phát triển kinh tế đạt hiệu quả cao. Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 62.914,20 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 57.589,23 ha (tương ứng 91,54%). Đất lâm nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 46.227,46 ha (chiếm 73,48% tổng diện tích tự nhiên), tạo điều kiện cho các mô hình kinh tế đồi rừng, trồng quế và cây nguyên liệu gỗ phát triển mạnh. Đất sản xuất nông nghiệp đạt 10.916,96 ha (17,35%), trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm 6.507,47 ha (10,34%) và đất lúa giữ ổn định ở mức 3.073,55 ha (4,89%).

Thứ ba, kết quả huy động nguồn lực tài chính, vật lực và nhân lực từ cộng đồng đạt nhiều dấu ấn nổi bật. Tại 3 xã nghiên cứu, nguồn vốn ngân sách nhà nước kết hợp chặt chẽ với vốn đối ứng tự nguyện của nhân dân đã hoàn thành kiên cố hóa hàng chục km đường giao thông nông thôn và kênh mương nội đồng. Trong 165 đối tượng khảo sát, đa số người dân sẵn sàng hiến đất ở và đất sản xuất nông nghiệp mà không yêu cầu bồi thường kinh phí giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên đã huy động hàng nghìn ngày công lao động tham gia dọn dẹp vệ sinh môi trường, đổ bê tông đường ngõ xóm và xây dựng nhà văn hóa thôn.

Thảo luận kết quả

Thành công trong việc huy động nguồn lực tại Trấn Yên xuất phát từ việc thực hiện triệt để nguyên tắc dân chủ cơ sở theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng thụ. Khi các kế hoạch đóng góp được công khai và minh bạch hóa, niềm tin của người dân được củng cố, chuyển hóa nhận thức từ việc xem xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của Nhà nước sang tinh thần tự nguyện của chính cộng đồng.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế như phong trào Saemaul Undong tại Hàn Quốc, Trấn Yên đã áp dụng thành công nguyên tắc hỗ trợ vốn mồi từ ngân sách nhà nước (cung ứng xi măng, cát sỏi) để kích thích nguồn lực nội tại của thôn bản. So sánh với các địa phương trong nước như tỉnh Hà Tĩnh (đạt 60,3% số xã chuẩn nông thôn mới nhờ xây dựng khu dân cư kiểu mẫu) và tỉnh Bắc Kạn (chỉ đạt 8,18% số xã chuẩn nông thôn mới do địa bàn chia cắt), Trấn Yên đã tận dụng tốt lợi thế địa hình chuyển tiếp và hệ thống giao thông huyết mạch kết nối với sông Hồng và đường sắt Hà Nội - Lào Cai.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua 12 bảng số liệu chuyên sâu và hệ thống biểu đồ cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2016-2018. Biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 11,08%/năm kết hợp biểu đồ cột phân bổ nguồn vốn đối ứng giữa ngân sách nhà nước và sức dân tại 3 xã nghiên cứu đã phản ánh rõ nét sự tương quan thuận giữa mức thu nhập bình quân đầu người với khả năng huy động vốn cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm gia tăng hiệu quả huy động nguồn lực cộng đồng trong giai đoạn tới:

Thứ nhất, đổi mới và minh bạch hóa cơ chế quản lý, sử dụng nguồn đóng góp của nhân dân. Ủy ban nhân dân huyện Trấn Yên chỉ đạo Ban quản lý các xã thực hiện niêm yết công khai 100% dự toán, quyết toán các công trình do dân đóng góp tại trụ sở xã và nhà văn hóa thôn. Mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân nguồn vốn đối ứng đạt trên 95% kế hoạch hàng năm, hoàn thành quy chế giám sát tài chính cộng đồng ngay trong quý II năm 2020 do Phòng Tài chính - Kế hoạch và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện chủ trì thực hiện.

Thứ hai, tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở và Ban giám sát đầu tư cộng đồng. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Phòng Nội vụ huyện tổ chức từ 3 đến 5 lớp tập huấn chuyên sâu hàng năm cho trên 200 lượt cán bộ xã, trưởng thôn và thành viên ban thanh tra nhân dân. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng lập kế hoạch có sự tham gia, kỹ thuật kiểm tra chất lượng thi công và quản lý dự án cộng đồng, thực hiện định kỳ trong giai đoạn 2020-2023.

Thứ ba, đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị và chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Trạm Khuyến nông huyện hướng dẫn người dân chuyển đổi ít nhất 500 ha diện tích đất vườn tạp sang phát triển vùng trồng cây ăn quả có múi, chè chất lượng cao và tre măng Bát Độ. Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt trên 45 triệu đồng/người/năm vào năm 2022, tạo tiền đề nâng cao năng lực tài chính cho người dân tham gia đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng.

Thứ tư, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, vận động hiến đất và đóng góp ngày công lao động. Đoàn Thanh niên và Hội Nông dân huyện phát động phong trào thi đua giữa các thôn, bản, đặt chỉ tiêu vận động hội viên hiến trên 15.000 m2 đất mở rộng đường trục chính nội đồng và đóng góp hơn 20.000 ngày công lao động trong giai đoạn 2020-2025, kịp thời biểu dương, khen thưởng các hộ gia đình điển hình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo, chuyên viên tại Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới và Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã: Nghiên cứu cung cấp khung hướng dẫn thực tế về quy trình vận động nhân dân hiến đất, cơ chế điều tiết vốn đối ứng và phương pháp tổ chức họp thôn dân chủ, giúp nâng tỷ lệ hoàn thành các tiêu chí hạ tầng giao thông, thủy lợi đúng tiến độ.

Nhóm thứ hai là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế và Phát triển nông thôn: Tài liệu này là nguồn tham khảo mẫu mực về việc ứng dụng khung lý thuyết ABCD và Cohen - Uphoff vào phân tích thực chứng, cùng bộ công cụ điều tra 165 mẫu phân tầng tại vùng đồng bào trung du miền núi.

Nhóm thứ ba là ban điều phối các dự án phát triển cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ (NGO): Có thể khai thác các bài học kinh nghiệm về phương pháp giám sát đánh giá có sự tham gia (PRA) và các chỉ số đo lường vốn xã hội để thiết kế các dự án can thiệp sinh kế miền núi đạt tính bền vững cao.

Nhóm thứ tư là ban giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp và lãnh đạo các tổ chức đoàn thể cơ sở: Luận văn cung cấp nhiều giải pháp thiết thực về liên kết chuỗi giá trị nông sản và cách thức khơi dậy tinh thần đoàn kết hội viên trong tham gia chỉnh trang cảnh quan làng xóm, xây dựng đời sống văn hóa mới.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố then chốt nào quyết định sự thành công trong huy động sức dân tại huyện Trấn Yên? Yếu tố quyết định là việc thực hiện nghiêm túc Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về quy chế dân chủ cơ sở. Khi người dân được tự bàn bạc mức thu, trực tiếp quản lý và nghiệm thu công trình, tỷ lệ đồng thuận tại 3 xã nghiên cứu đạt trên 90%, giúp địa phương huy động thành công hàng nghìn ngày công và diện tích đất hiến tặng lớn.

Nguồn lực cộng đồng trong luận văn được cấu thành từ những yếu tố nào? Nguồn lực cộng đồng được phân định toàn diện thành 3 nhóm: nguồn lực tài chính (tiền mặt đóng góp đối ứng), nguồn vật lực (quyền sử dụng đất hiến tặng mở đường, nguyên vật liệu sẵn có) và nguồn nhân lực (trí tuệ, ngày công lao động từ các đoàn thể), kết hợp cùng vốn xã hội là niềm tin và tinh thần tương thân tương ái.

Cơ cấu ngành kinh tế của huyện Trấn Yên có sự thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2016-2018? Cơ cấu kinh tế của huyện chuyển dịch tích cực từ nông nghiệp sang công nghiệp - xây dựng. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng từ 35,90% lên 38,45%, vượt qua tỷ trọng nông - lâm - thủy sản (giảm từ 38,47% xuống 34,89%), góp phần đưa tổng giá trị sản xuất năm 2018 đạt 4.605,70 tỷ đồng.

Quy mô và phương pháp chọn mẫu khảo sát 165 phiếu được tiến hành ra sao? Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 3 xã đại diện địa hình (Nga Quán, Hòa Cuông, Việt Hồng). Cỡ mẫu gồm 30 phiếu dành cho cán bộ quản lý các cấp và 135 phiếu dành cho các chủ hộ gia đình, đảm bảo thu thập đầy đủ ý kiến đa chiều từ cơ quan điều hành đến người thụ hưởng.

Bài học nào từ phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc được áp dụng tại Trấn Yên? Bài học quan trọng nhất là nguyên tắc hỗ trợ có điều kiện từ ngân sách nhà nước nhằm kích hoạt tinh thần tự lực của người dân, xóa bỏ tâm lý trông chờ ỷ lại. Nhờ hỗ trợ xi măng từ nhà nước, nhân dân tại 21 xã thuộc huyện đã tự thiết kế, thi công các tuyến đường ngõ xóm đạt chuẩn kỹ thuật.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về phát triển nông thôn dựa vào nội lực cộng đồng (ABCD) và khung phân tích sự tham gia 4 chiều kích của Cohen và Uphoff trong bối cảnh thực tiễn tại huyện miền núi Trấn Yên.
• Phản ánh trung thực bức tranh chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện với ngành công nghiệp - xây dựng chiếm tỷ trọng cao nhất đạt 38,45% và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 30,56% vào năm 2018.
• Lượng hóa chi tiết kết quả huy động 3 nguồn lực cốt lõi (tài chính, đất đai, nhân lực) thông qua số liệu khảo sát thực chứng từ 165 cán bộ và hộ dân tại 3 xã trọng điểm.
• Xác định rõ nét tác động của 2 nhóm nhân tố chính gồm cơ chế chính sách của Nhà nước, năng lực ban quản lý và các yếu tố nội sinh từ phía cộng đồng dân cư.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ có lộ trình cụ thể đến năm 2025 nhằm hỗ trợ huyện Trấn Yên giữ vững và nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới bền vững.

Đóng góp chính của công trình nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác hoạch định chính sách nông nghiệp nông thôn vùng Trung du và Miền núi phía Bắc. Để tiếp cận toàn bộ hệ thống số liệu chi tiết, các mô hình hồi quy và phương pháp luận chuyên sâu, kính mời quý độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế nông nghiệp của tác giả Hoàng Quốc Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về huy động nguồn lực cộng đồng 1. Cộng đồng và nguồn lực cộng đồng 1. Cộng đồng Trong đời sống xã hội, khái niệm cộng đồng (commmunity) có nhiều tuyến nghĩa khác nhau, đồng thời cộng đồng cũng là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như: Xã hội học, Dân tộc học, Y học.Khái niệm cộng đồng thường dùng để chỉ nhiều đối tượng có những đặc điểm tương đối khác nhau về quy mô và đặc tính xã hội.

Ý nghĩa rộng nhất của cộng đồng là tập hợp người với các liên minh rộng lớn như toàn thế giới (cộng đồng thế giới), một châu lục (cộng đồng Châu Á, cộng đồng Châu Âu.), một khu vực (cộng đồng Asean), cộng đồng còn được áp dụng để chỉ một kiểu xã hội, căn cứ vào những đặc tính tương đồng về sắc tộc, chủng tộc hay tôn giáo (cộng đồng người Do Thái, cộng đồng người da đen tại Hoa Kỳ. Nhỏ hơn nữa, cộng đồng được dùng khi gọi tên các đơn vị như làng/bản, xã, huyện. những người chung về lý tưởng xã hội, lứa tuổi, giới tính, thân phận xã hội. Ở Việt Nam, có nhiều tài liệu đưa ra khái niệm “cộng đồng”.

Từ điển tiếng Việt giải thích: “Cộng đồng là toàn thể những người sống thành một xã hội, nói chung có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối”. Hiểu một cách đơn giản, cộng đồng là một nhóm người có cùng những đặc điểm chung, ví dụ: đặc quyền, đặc lợi, sống với nhau, cùng chia sẻ tài nguyên và lợi ích chung,. Nói cách khác, cộng đồng là một nhóm người cùng sống với nhau trong một khu vực nhất định, có chung đặc điểm về tâm lý, tác động qua lại và sử dụng tài nguyên vốn có để đạt mục đích chung. Nguồn lực cộng đồng Một cách khái quát nhất, nguồn lực từ cộng đồng là tất cả các nguồn lực thực tế trong cộng đồng giúp người dân tạo dựng cuộc sống cho chính họ (Gord Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nguồn lực cộng đồng được khái niệm một cách toàn vẹn bao gồm các thành phần sau: - Các nguồn tài nguyên thiên nhiên (natural capitals): là các nguồn tài nguyên thiên nhiên tồn tại trong cộng đồng. Ví dụ: đất sản xuất, tài nguyên rừng, thuỷ sản… - Các nguồn tài sản vật chất (physical capitals): là các công trình được xây dựng phục vụ trực tiếp hay gián tiếp cho đời sống nhân dân tại cộng đồng (và các cộng đồng lân cận). Ví dụ: cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm). - Các nguồn tài sản về con người (human capitals): gồm các kỹ năng (skills), kiến thức (knowledge) và năng lực (talent) của các thành viên trong cộng đồng.

- Các nguồn tài sản xã hội (social capitals): mối quan hệ giữa các thành viên trong cộng đồng, ví dụ như niềm tin (trust). - Các nguồn tài sản tài chính (financial capitals): là các nguồn lực kinh tế tồn tại trong cộng đồng như hệ thống ngân hàng đang hoạt động trong vùng, khả năng kinh tế của các thành viên trong cộng đồng (Phạm Văn Toàn, 2015). Huy động nguồn lực cộng đồng trong phát triển nông thôn 1. Vai trò của cộng đồng trong phát triển nông thôn: (Phạm Văn Toàn, 2015) Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông thôn, là cơ sở cho phát triển nông thôn bền vững vì: - Họ biết rõ nhất những khó khăn và nhu cầu của mình.

- Họ quản lý nguồn tài nguyên như đất đai, nhà xưởng, sản phẩm địa phương mà quá trình phát triển phải dựa vào đó. - Kỹ năng, truyền thống, kiến thức và năng lực của họ là tiềm năng chính để phát triển. - Sự cam kết của họ là sống còn (nếu như họ không ủng hộ một kế hoạch nào, kế hoạch đó sẽ không thực hiện được). - Hơn thế nữa, một cộng đồng càng phát triển và năng động, thì càng có khả năng thu hút người dân ở lại, và giữ họ không di chuyển đi nơi khác.

Phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng Theo các phân tích ở trên thì vai trò của cộng đồng trong phát triển nông thôn được xác định là rất quan trọng. Các nguồn lực cộng đồng có thể huy động cho phát triển nông thôn cũng rất đa dạng. Chính vì thế, những năm vừa qua, cách tiếp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 cận phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng được thực hiện phổ biến ở nhiều chương trình, dự án phát triển nông thôn trên thế giới. Phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng (Community-Based Rural Development - CBRD) là phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng để phát triển các lĩnh vực khác nhau ở khu vực nông thôn.

Phương pháp tiếp cận phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng được nhiều chương trình/dự án sử dụng phổ biến. Mỗi chương trình/dự án có mục tiêu riêng, có thể là nhằm tăng cường vai trò của phụ nữ trong cộng đồng, phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khoẻ nhân dân, quản lý nguồn tài nguyên rừng, cải thiện chất lượng cơ sở hạ tầng ở khu vực nông thôn… (Phạm Văn Toàn, 2015). Chính vì thế, có rất nhiều quan niệm khác nhau về phát triển nông thôn dựa vào cộng đồng. Tuy nhiên, có một điểm chính vẫn còn đang có nhiều tranh luận, đó là cách hiểu như thế nào là “dựa vào cộng đồng” (community-based).

Có ý kiến cho rằng, ở các nước đang phát triển, vấn đề phát triển nông thôn là rất quan trọng do phần lớn dân cư sống ở khu vực nông thôn và hoạt động chính là sản xuất nông nghiệp, vì thế rất nhiều tổ chức khác nhau áp dụng các biện pháp phát triển cộng đồng khác nhau đã được thực hiện tại các quốc gia này. Hầu hết những nỗ lực hỗ trợ phát triển này được tạo ra từ phía bên ngoài cộng đồng (nhà nước, tổ chức phi chính phủ, cơ quan nghiên cứu - phát triển) chứ bản thân cộng đồng không tự tổ chức phát triển. Điều này tạo đặt ra vấn đề là “sự tham gia” hay “dựa vào cộng đồng” nằm ở đâu? Nhiều câu hỏi cũng được đặt ra về sự bền vững của những tác động phát triển này cũng như câu hỏi về việc cộng đồng có được tăng cường sức mạnh để tự ra quyết định của mình hay không (Wikipedia, 2010). Cũng có nhiều câu trả lời cho những tranh luận trên, trong đó đáng chú là khái niệm phát triển nông thôn dựa vào nội lực cộng đồng (Asset-Based Community Development - ABCD) do Jody Kretzmann và John McKnight (1993) đưa ra.

Đây là một cách tiếp cận phát triển cộng đồng đề cao việc sử dụng những kỹ năng và sức mạnh đã và đang hiện hữu ngay trong cộng đồng nông thôn hơn là việc lôi kéo, trông chờ vào sự trợ giúp từ bên ngoài. Cụm từ “dựa vào cộng đồng” ở đây đề cập đến tính chủ động, tự phát triển, trong đó khuyến khích các thành viên trong cộng đồng tạo ra sự tiến triển cho chính bản thân họ (capacity-driven), đối lập với cách Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 tiếp cận truyền thống là dựa theo nhu cầu (needs-driven) mà đã khiến cho cộng đồng phụ thuộc vào các hỗ trợ bên ngoài. Sự tham gia của cộng đồng trong phát triển nông thôn Trong phát triển nông thôn có sự tham gia của nhiều tác nhân khác nhau. Những năm gần đây khái niệm phát triển nông thôn có sự tham gia được sử dụng phổ biến trên thế giới (participatory rural development).

Hai tác giả Cohen và Uphoff (1979) cho rằng: “liên quan đến phát triển nông thôn, sự tham gia bao gồm sự liên quan của người dân vào quá trình ra quyết định, vào việc thực hiện các chương trình, sự chia sẻ lợi ích có được từ chương trình phát triển, và/hoặc các cố gắng để đánh giá những chương trình như vậy”. Các lĩnh vực tham gia thay đổi tuỳ theo mục tiêu của người nghiên cứu. Tuy nhiên, việc ra quyết định luôn được xem là lĩnh vực quyết định nhất cho bất kỳ mục tiêu nào và không được bỏ qua. Cohen và Uphoff (1979) đã đưa ra khung phân tích để giám sát vai trò của sự tham gia trong các dự án và chương trình phát triển.

Họ thấy có 4 lĩnh vực tham gia: (1) ra quyết định; (2) thực hiện; (3) hưởng lợi; (4) đánh giá. Trong khi đó, Finsterbusch và Wiclin (1987) nhận thấy dự án có 3 pha và 5 hình thức tham gia là: (1) lập kế hoạch (nguyên gốc và thiết kế); (2) thực hiện (thực hiện và thiết kế lại); (3) bảo dưỡng. Khung phân tích Cohen và Uphoff có mục tiêu tham gia và khung phân tích Finsterbusch và Wiclin có mục tiêu dự án, nhưng chúng tương hợp để phù hợp với thực tế. Trong nghiên cứu sự tham gia của địa phương về các hoạt động phát triển ở nông thôn Thái Lan, Pong Quan (1992) quan sát thấy tham gia bao gồm: đóng góp, hưởng lợi, liên quan đến ra quyết định và đánh giá.

Khi áp dụng vào thực tế, sự tham gia dường như thể hiện ở nhiều dạng khác nhau. Sự tham gia là một khái niệm khó nắm bắt mà sự phân biệt giữa các dạng khác nhau là không dễ dàng. Tuy nhiên trong bản tóm tắt của các dự án phát triển Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 của các quốc gia và các tổ chức phi chính phủ, Oakley (1987) có gợi ý rằng ba dạng khác nhau của sự tham gia trong thực tế là: đóng góp, tổ chức và trao quyền. - Tham gia đóng góp: theo cách hiểu này, sự tham gia nhấn mạnh đến sự tự nguyện hay các dạng khác của sự đóng góp của người dân nông thôn để quyết định trước các chương trình và dự án.

Ví dụ như các dự án về y tế, cấp nước, lâm nghiệp, cơ sở hạ tầng và bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên chủ yếu nhằm vào sự đóng góp của người dân nông thôn trong sự tham gia và thực sự là cơ sở để thành công. - Tham gia tổ chức: đã có các cuộc tranh luận rất lâu về phạm vi của lý thuyết và thực tế phát triển rằng sự tổ chức là công cụ cơ bản của sự tham gia. Rất ít người tranh luận về luận điểm này nhưng sẽ không đồng ý về bản chất và phát triển của sự tổ chức.