CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH QUẢN LÝ ĐƠN HÀNG CỦA NHÂN VIÊN TẠI CÔNG TY TNHH THƯƠNG HIỆU VÀ ĐỒNG PHỤC LION. Các khái niệm về rủi ro 1. Đ nh nghĩa r i ro Có thể nói, rủi ro là một vấn đề tồn tại trong tất cả lĩnh vực của cuộc sống. Do tính chất phổ biến rộng rãi của rủi ro nên phạm trù này đã được nhiều người tập trung nghiên cứu.
Nhiều nhà kinh tế học trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đã nghiên cứu và đưa ra nhiều định nghĩa, tuy nhiên vẫn chưa có khái niệm cụ thể nào cho đến nay được chấp nhận một cách rộng rãi. Nhưng chung quy lại ta thấy rằng định nghĩa từ các nghiên cứu đó có thể chia làm hai trường phái lớn: Trường phái truyền thống và trường phái hiện đại. Theo trường phái truyền thống Theo trường phái truyền thống, rủi ro được xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm. Nó được xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến.
Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. (Nguyễn Ánh Dương, 2013, bài giảng Quản trị rủi ro) Theo Douglas Hubbard trong cuốn How to Measure Anything: ”Rủi ro là một tình trạng của sự không chắc chắn khi mà một vài lựa chọn cho ra kết quả thua lỗ, thảm bại hoặc không mong muốn”. Theo Từ điển Tiếng Việt (trung tâm từ điển học Hà nội, 1995)” Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến’ SVTT: Hoàng Th Kim Ngân K50A 8 Khóa lu n t t nghi GVHD: ThS: ng Th ng Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người.
Theo trường phái hiện đại Theo quan điểm này rủi ro không đơn thuần là những điều gây bất lợi cho chủ thể mà nó bao hàm những kết quả ngoài dự tính của con người, có thể thiệt hại nhưng cũng có thể mang lại lợi ích cho chủ thể. (Nguyễn Ánh Dương, 2013, bài giảng Quản trị rủi ro) “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được” theo học giả người Mỹ Frank Knight, “rủi ro vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực”. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho con người nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội. Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, người ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai.
Theo từ điển kinh tế học hiện đại (1999) ”Rủi ro là hoàn cảnh trong đó có một sự kiện xảy ra với một xác suất nhất định hoặc trong trường hợp quy mô của sự kiện đó có một phần phân phối xác suất”. Trong bài giảng quản trị rủi ro, (Nguyễn Ánh Dương, 2013) cho rằng” Điểm chung của các định nghĩa rủi ro theo quan điểm hiện đại thể hiện trên ba khía cạnh: Thứ nhất là đều nhấn mạnh tính ngẫu nhiên, tính không chắc chắn về những kết quả mang lại. Thứ hai là các định nghĩa này không chỉ giới hạn rủi ro là gắn liền với sự bất lợi mà chỉ xem rủi ro là một điều không thể đoán trước - có thể tốt cũng có thể xấu. Thứ ba là quan điểm hiện đại đã gắn rủi ro với hai thuật ngữ “Biến cố” và “xác suất”, điều này có nghĩa là rủi ro cũng có thể đo lường được, đánh giá ở mức độ nào đó thông qua các phép toán và mô hình trong khoa học xác suất – thống kê.
Tất cả những điểm này đã tạo ra sự khác biệt với các định nghĩa rủi ro theo quan điểm truyền thống”. SVTT: Hoàng Th Kim Ngân K50A 9 Khóa lu n t t nghi GVHD: ThS: ng Th ng 1. Nh ng đ t đi m c b n c a r i ro Từ việc phân tích khái niệm rủi ro, người ta đã tổng kết các đặt điểm của rủi ro thông qua bốn tính chất sau: - Tính ngẫu nhiên: Rủi ro không tuân theo một quy luật, chu kỳ, trình tự nào. - Tính khách quan: Rủi do xuất phát từ môi trường khách quan nên rất khó nắm bắt, kiểm soát.
- Tính không chắc chắn: Trong cùng một điều kiện, rủi ro có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện. Vì vậy người ta thường gắn rủi ro với khái niệm xác suất. - Tính hai mặt: Rủi ro có thể đem lại thách thức, đe dọa cũng có thể tạo ra những thế mạnh và cơ hội cho doanh nghiệp. Phân lo i r i ro Phân loại rủi ro là một công việc rất ý nghĩa nhằm đảm bảo tính hệ thống và khoa học trong quá trình nghiên cứu.
Từ kết quả của việc phân loại rủi ro một cách dễ dàng hơn và từ đó giúp cho quá trình ra quyết định quản trị rủi ro được thực hiện chính xác và hiệu quả hơn. Theo bài giảng quản trị rủi ro - Nguyễn Ánh Dương, Trường Đại học Kinh tế Huế, đã phân thành các loại sau: 1. Dựa vào tính chất của kết quả Theo tiêu thức phân loại này, rủi ro được chia thành hai loại, đó là rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán. - Rủi ro thuần túy là loại rủi ro chỉ tiềm ẩn những kết quả xấu, những tổn thất, thiệt hại.
Chủ thể chắc chắn sẽ gặp bất lợi khi rủi ro thuần túy xuất hiện. - Rủi ro suy đoán là loại rủi ro vừa tiềm ẩn nguy cơ tổn thất, thiệt hại nhưng lại vừa tiềm ẩn cơ hội kiếm lời và gia tăng lợi ích cho chủ thể. Không giống với rủi ro thuần túy, rủi ro suy đoán có thể tác động đến kết quả ở một trong ba trạng thái là gia tăng lợi ích, thiệt hại tổn thất hoặc không bị ảnh hưởng gì. SVTT: Hoàng Th Kim Ngân K50A 1 Khóa lu n t t nghi GVHD: ThS: ng Th ng 1.
Dựa vào khả năng chia sẻ Theo tiêu thức phân loại này, rủi ro được chia thành hai loại: rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán - Rủi ro có thể phân tán là dạng rủi ro có thể giảm bớt thông qua việc liên kết, hợp tác, đóng góp, để hình thành những nguồn quỹ nhằm chia sẻ rủi ro. - Rủi ro không thể phân tán là dạng rủi ro không được giảm bớt thông qua quá trình hợp tác đóng góp quỹ chung. Điều này có nghĩa là việc đóng góp nguồn lực không có tác dụng giảm bớt rủi ro cho chính những thành viên tham gia. Dựa vào phạm vi tác động của rủi ro Theo tiêu chí phân loại này, rủi ro được chia thành hai loại rủi ro riêng biệt và rủi ro thị trường - Rủi ro riêng biệt là loại rủi ro không tác động đến toàn bộ các chủ thể mà chỉ tác động đến một hoặc một vài chủ thể, cho dù cùng hoạt động trong một môi trường như nhau.
Nguyên nhân của loại rủi ro này xuất phát từ điều kiện chủ quan và khách quan của từng chủ thể riêng biệt. - Rủi ro thị trường là những rủi ro phát sinh từ những nguyên nhân khách quan, vượt ra ngoài tầm kiểm soát của chủ thể. Khi rủi ro thị trường xuất hiện thì nó sẽ tác động đến toàn bộ và không loại trừ bất cứ đối tượng nào. Tác động của rủi ro thị trường thường rất lớn, rất khó lường và ảnh hưởng đến cả nền kinh tế.
Dựa vào nguồn phát sinh rủi ro Theo giáo trình Quản trị rủi ro và khủng hoảng - Đoàn Thị Hồng Vân (2002) rủi ro được chia thành 8 loại chủ yếu: Rủi ro do môi trường tự nhiên đây là nhóm rủi ro do các hiện tượng thiên nhiên như: động đất, núi lửa, bão, lũ lụt… gây ra. Những rủi ro này thường dẫn đến những thiệt hại về người và của, làm cho các doanh nghiệp bị tổn thất nặng nề. Rủi ro do môi trường văn hóa – Xã hội là những rủi ro do sự thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật, đạo đức,… của dân tộc khác, từ SVTT: Hoàng Th Kim Ngân K50A 1 Khóa lu n t t nghi GVHD: ThS: ng Th ng đó dẫn đến cách hành xử không phù hợp gây ra những thiệt hại, những mất mát, bỏ lỡ cơ hôi kinh doanh. Rủi ro do môi trường xã hội là sự thay đổi các chuẩn mực giá trị, hành vi của con người, cấu trúc xã hội, các định chế,… là một nguồn rủi ro quan trọng.
Nếu không nắm được điều này sẽ có thể phải gánh chịu những thiệt hại nặng nề. Rủi ro do môi trường chính trị môi trường chính trị có ảnh hưởng rất lớn đến bầu không khí kinh doanh. Môi trường chính trị ổn định sẽ giảm thiểu rất nhiều rủi ro cho các doanh nghiệp. Khi một chỉnh thể mới ra đời sẽ có thể làm đảo lộn hoạt động của nhiều doanh nghiệp, tổ chức.
Trong kinh doanh quốc tế ảnh hưởng của môi trường chính trị lại rất lớn chỉ có những ai biết nghiên cứu kỹ, nắm vững và có những chiến lược, sách lược phù hợp với môi trường chính trị không chỉ ở nước mình, mà còn ở nước đến kinh doanh thì mới có thể gặt hái được nhiều thành công rực rỡ. Rủi ro do môi trường luật pháp, luật pháp đề ra các chuẩn mực buộc mọi người phải thực hiện và có biện pháp trừng phạt những ai vi phạm. Luật pháp đảm bảo sự công bằng cho các doanh nghiệp, chống lại sự cạnh tranh không lành mạnh. Nhưng xã hội phát triển, tiến hóa, nếu các chuẩn mực pháp luật không phù hợp với bước tiến của xã hội thì sẽ gây ra những rủi ro.
Ngược lại, nếu luật pháp thay đổi quá nhiều, quá thường xuyên, không ổn định cũng gây ra những khó khăn rất lớn. Khi luật pháp thay đổi, các tổ chức, cá nhân không nắm vững những đổi thay, không theo kịp những chuẩn mực mới chắc chắn sẽ gặp rủi ro. - Rủi ro do môi trường kinh tế trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, mặt dù mỗi nước có môi trường kinh tế vận động theo môi trường chính trị, nhưng ảnh hưởng môi trường kinh tế chung của thế giới đến từng nước là rất lớn.