Khóa Luận Tốt Nghiệp Chuyên Ngành Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Môn Hóa Học

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp lý luận và phương pháp dạy học hóa học tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hóa học ở, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Vương Lê Ái Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Biểu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Môn Hóa Học
• Đề tài: Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Hóa Học Ở Trường THPT - Phần Hóa Hữu Cơ 11 Nâng Cao
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
• 1.2.1. Những nét đặc trưng của đổi mới PPDH
• 1.2.2. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.3. Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học
• 1.3.1. Khái niệm nhóm và hoạt động nhóm
• 1.3.2. Các giai đoạn phát triển của nhóm
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - PHẦN HÓA HỮU CƠ 11 NÂNG CAO
• 2.1. Những nội dung cơ bản của chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11 THPT
• 2.2. Nguyên tắc thiết kế giáo án có tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học
• 2.3. Quy trình thiết kế giáo án
• 2.4. Đề xuất một số hình thức tổ chức hoạt động nhóm thích hợp với dạy học hóa học
• 2.4.1. Hình thức 1: Tổ chức hoạt động nhóm chuyên gia
• 2.4.2. Hình thức 2: Tổ chức hoạt động nhóm chia sẻ kết quả học tập
• 2.4.3. Hình thức 3: Tổ chức hoạt động nhóm có sử dụng thí nghiệm
• 2.4.4. Hình thức 4: Tổ chức hoạt động nhóm báo cáo sản phẩm tại lớp
• 2.5. Một số giáo án sử dụng hoạt động nhóm trong dạy học
• 2.5.1. Giáo án bài “LUYỆN TẬP ANKIN”
• 2.5.2. Giáo án bài “ÔN TẬP THI GIỮA HỌC KỲ II PHẦN HIDROCACBON NO VÀ KHÔNG NO”
• 2.5.3. Giáo án bài “NGUỒN HIDROCACBON THIÊN NHIÊN”
• 2.5.4. Giáo án bài “BÀI THỰC HÀNH SỐ 5: TÍNH CHẤT CỦA ETANOL, GLIXEROL VÀ PHENOL”
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.2. Kết quả thực nghiệm
• 3.2.1. Chuẩn bị tâm lí học sinh cho việc thành lập nhóm hợp tác
• 3.2.2. Tạo sự phụ thuộc tích cực giữa các thành viên
• 3.2.3. Chọn nội dung để hoạt động nhóm
• 3.2.4. Theo dõi các hoạt động nhóm để điều chỉnh kịp thời
• 3.2.5. Đảm bảo thời gian dự kiến
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Đề kiểm tra 15 phút ANKIN (tiết 2)
• Phụ lục 2: Đề kiểm tra 5 phút LUYỆN TẬP ANKIN lần 1 và 2
• Phụ lục 3: Đề kiểm tra 30 phút BÀI ÔN TẬP THI GIỮA KỲ
• Phụ lục 4: Bảng tường trình bài thực hành số 5
• Phụ lục 5: Phiếu thăm dò ý kiến học sinh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Phương Pháp Dạy Học Hóa Học

Khóa luận tốt nghiệp về phương pháp dạy học hóa học tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh là một nghiên cứu quan trọng nhằm cải thiện chất lượng giảng dạy. Nghiên cứu này không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn áp dụng thực tiễn, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các phương pháp dạy học hiện đại. Mục tiêu chính là phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của khóa luận

Khóa luận nhằm mục đích nghiên cứu và đề xuất các phương pháp dạy học hóa học hiệu quả, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Ý nghĩa của nghiên cứu này không chỉ nằm ở việc cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn góp phần vào việc hình thành nhân cách và kỹ năng xã hội cho học sinh.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các phương pháp dạy học hóa học tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lớp học hóa học nâng cao, nơi mà việc áp dụng các phương pháp mới có thể mang lại hiệu quả rõ rệt.

II. Những Thách Thức Trong Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Hiện Nay

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phương pháp dạy học hóa học đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ việc áp dụng công nghệ mà còn từ sự thay đổi trong nhu cầu học tập của học sinh. Việc tìm kiếm các phương pháp dạy học phù hợp là rất cần thiết.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ

Mặc dù công nghệ đã phát triển mạnh mẽ, nhưng việc áp dụng vào giảng dạy vẫn gặp nhiều khó khăn. Giáo viên cần được đào tạo để sử dụng công nghệ một cách hiệu quả trong dạy học hóa học.

2.2. Sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp cho việc giảng dạy. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và khả năng tiếp cận kiến thức của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Hiệu Quả Tại Trường Đại Học Sư Phạm TP

Để nâng cao chất lượng dạy học, cần áp dụng các phương pháp dạy học hóa học hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học

Hoạt động nhóm là một phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh phát huy tính chủ động và sáng tạo. Việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hóa học đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng học tập.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy hóa học giúp tạo ra môi trường học tập tương tác và sinh động. Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm mô phỏng và ứng dụng trực tuyến để hỗ trợ việc giảng dạy.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Hóa Học

Các phương pháp dạy học hóa học không chỉ được áp dụng trong lý thuyết mà còn trong thực tiễn. Việc áp dụng các phương pháp này trong lớp học đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học hóa học mới đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Các bài kiểm tra sau khi áp dụng phương pháp mới cho thấy sự tiến bộ rõ rệt.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh và giáo viên cho thấy rằng các phương pháp dạy học mới đã tạo ra sự hứng thú trong học tập. Học sinh cảm thấy tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động nhóm và thảo luận.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Tại Trường Đại Học Sư Phạm TP

Khóa luận tốt nghiệp về phương pháp dạy học hóa học tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng việc đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn phát triển toàn diện kỹ năng cho học sinh.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học hóa học

Tương lai của phương pháp dạy học hóa học sẽ tiếp tục phát triển theo hướng tích cực. Việc áp dụng công nghệ và các phương pháp mới sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục trong thời gian tới.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về phương pháp dạy học hóa học để tìm ra những giải pháp tối ưu hơn. Các nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện hơn nữa chất lượng dạy học tại các trường đại học.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về "đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục" đã đặt ra nhiệm vụ trọng tâm: tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học. Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập và sự phát triển của khoa học công nghệ, giáo dục đòi hỏi người học phải hình thành năng lực hợp tác, giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề và các phẩm chất xã hội. Phương pháp dạy học truyền thống mang nặng tính thuyết trình, truyền thụ một chiều đã bộc lộ nhiều hạn chế, không đáp ứng được yêu cầu đào tạo thế hệ trẻ năng động.

Dạy học bằng hoạt động nhóm (dạy học hợp tác) là phương pháp dạy học tích cực đã được nghiên cứu và áp dụng hiệu quả tại nhiều quốc gia phát triển, đồng thời đang được ngành giáo dục Việt Nam đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp này trong môn Hóa học cấp trung học phổ thông (THPT) còn gặp nhiều khó khăn, giáo viên lúng túng trong khâu tổ chức, chia nhóm, kiểm soát thời gian và đánh giá kết quả học tập.

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa học của tác giả Vương Lê Ái Thảo (Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, năm 2015, người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Biểu) tập trung giải quyết các vấn đề trên với các định hướng cụ thể:

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học ở trường THPT.
• Đối tượng nghiên cứu: Việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học ở trường THPT - phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao.
• Mục đích nghiên cứu: Tổ chức các hoạt động nhóm trong bài lên lớp thành những nhiệm vụ học tập cụ thể, thích hợp với lứa tuổi, trình độ và vốn kinh nghiệm của học sinh nhằm hình thành và phát triển các kỹ năng hoạt động và các năng lực xã hội; giúp học sinh trở thành chủ thể phát hiện kiến thức mới, nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ở trường THPT.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học nói chung và dạy học Hóa học ở trường THPT; nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa Hóa học lớp 10, 11, 12.
  2. Tìm hiểu thực trạng tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học ở trường THPT.
  3. Nghiên cứu những nội dung cơ bản của chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11 THPT.
  4. Đưa ra nguyên tắc thiết kế giáo án có tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học.
  5. Đưa ra quy trình thiết kế giáo án có tổ chức hoạt động nhóm.
  6. Đề xuất một số hình thức hoạt động nhóm thích hợp với dạy học Hóa học.
  7. Thiết kế một số giáo án sử dụng hoạt động nhóm trong dạy học phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao.
  8. Thực nghiệm sư phạm để xác định tính hiệu quả và tính khả thi của các bài lên lớp có tổ chức hoạt động nhóm.
• Phạm vi nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu các hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạy và học Hóa học THPT và vận dụng để thiết kế một số bài lên lớp thuộc chương trình Hóa hữu cơ 11 nâng cao; khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (THPT Gia Định, THPT Võ Thị Sáu).
• Giả thuyết khoa học: Nếu giáo viên tổ chức tốt hoạt động nhóm trong dạy học thì sẽ rèn cho học sinh các kỹ năng hoạt động, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình tiếp cận

Tác giả xây dựng nghiên cứu dựa trên các cơ sở lý luận dạy học hiện đại:

• Lý thuyết dạy học hợp tác: Định nghĩa nhóm và hoạt động nhóm, 4 giai đoạn phát triển của nhóm hợp tác (Hình thành, Sóng gió, Chuẩn hóa, Thể hiện) và 4 nét đặc thù cơ bản của hoạt động nhóm.
• 5 nguyên tắc vàng của hoạt động nhóm (theo Johnson D.T): (1) Phụ thuộc tích cực, (2) Trách nhiệm cá nhân, (3) Tương tác tích cực trực tiếp, (4) Kỹ năng xã hội, (5) Đánh giá rút kinh nghiệm.
• Các cấu trúc dạy học hợp tác điển hình: Cấu trúc Jigsaw (Elliot Aronson, 1971), Cấu trúc Jigsaw II (Robert Slavin, 1986), Cấu trúc STAD (Student Teams Achievement Division - chấm điểm theo sự tiến bộ cá nhân), Cấu trúc TGT (Teams Games Tournaments - thi đấu so tài theo năng lực tương đương), cùng các cấu trúc của Spencer Kagan (Ba bước phỏng vấn, Vận dụng trí tuệ tập thể, Điểm số đầu người, Đội - Cặp - Cá nhân, Vòng tròn chuyên gia, Đối tác).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, thực tiễn và thống kê toán học:

1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu, bài báo khoa học, giáo trình phương pháp dạy học, chương trình và SGK Hóa học 10, 11, 12 THPT.
2. Phương pháp điều tra thực trạng: Sử dụng phiếu hỏi (Ankette) khảo sát ý kiến của 101 học sinh THPT nhằm đánh giá mức độ yêu thích, tần suất tham gia và nhận thức về hiệu quả của hoạt động nhóm.
3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức giảng dạy đối chứng tại trường THPT Gia Định (lớp thực nghiệm áp dụng các giáo án tổ chức hoạt động nhóm, lớp đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống); sử dụng các bài kiểm tra 15 phút, 5 phút, 30 phút giữa kỳ và bài thực hành số 5 để thu thập số liệu.
4. Phương pháp xử lý số liệu thống kê: Lập bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất tích lũy; tính toán các tham số đặc trưng thống kê và vẽ đồ thị đường lũy tích để so sánh kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học và hoạt động nhóm, đồng thời trình bày kết quả điều tra thực trạng dạy học nhóm tại trường THPT.

• Tổng quan nghiên cứu: Tác giả phân tích các công trình nghiên cứu về dạy học hợp tác trong môn Hóa học của các tác giả Đào Thị Hoàng Hoa (2012), Ngô Thị Thu Dung (2002), Lê Văn Tạc, PGS. Trịnh Văn Biểu (2011), Đặng Thị Thanh Bình (2011), các luận văn thạc sĩ của Hà A Mổi (2009), Trần Thị Thanh Huyền (2010), và các khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Khánh Chi (2007), Phan Thị Thùy Trang (2008).
• Lý luận về hoạt động nhóm: Phân tích ưu điểm (rèn kỹ năng hợp tác, giao tiếp, tăng tính chủ động, tạo tâm lý thoải mái, phát triển tư duy sáng tạo) và hạn chế (hiện tượng ỷ lại "ăn theo", cá nhân chi phối lệch hướng, tốn thời gian chuẩn bị). Tác giả khái quát tiến trình dạy học theo nhóm gồm 5 giai đoạn: Chia nhóm $\rightarrow$ Nhập đề giao nhiệm vụ $\rightarrow$ Làm việc nhóm $\rightarrow$ Trình bày và đánh giá kết quả $\rightarrow$ Tổng kết, rút kinh nghiệm.
• Kết quả điều tra thực trạng (101 phiếu khảo sát):

Trường THPT	Số phiếu phát ra	Số phiếu thu vào	Tỷ lệ thu hồi
THPT Gia Định	52	52	100%
THPT Võ Thị Sáu	50	49	98%
Tổng cộng	102	101	99,02%

Số liệu nhận thức của học sinh về ưu điểm của hoạt động nhóm:

• 85,15% (86/101 HS) nhận định hoạt động nhóm giúp phát triển kỹ năng hợp tác, giao tiếp và kỹ năng xã hội.
• 92,08% (93/101 HS) cho rằng việc học diễn ra thoải mái, không gò bó, không áp lực.
• 91,10% (92/101 HS) khẳng định nhờ sự cộng tác mà học sinh có thể hoàn thành những nhiệm vụ không thể tự làm một mình.
• 59,40% (60/101 HS) nhận thấy hoạt động nhóm giúp phát huy năng lực bản thân.

Về các yếu tố giúp hoạt động nhóm hiệu quả: 95,05% học sinh cho rằng các thành viên phải cùng hướng vào mục tiêu chung; 80,20% đánh giá cao sự phân công hợp lý; 69,31% nhấn mạnh việc biết chia sẻ trách nhiệm. Tuy nhiên, kết quả khảo sát cũng chỉ ra giáo viên THPT mới chỉ "thỉnh thoảng" hoặc "hiếm khi" tổ chức hoạt động nhóm trong giờ Hóa học.

Chương 2: Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học Hóa học ở trường THPT - Phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao

Chương 2 trình bày cấu trúc kiến thức phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao, xây dựng hệ thống nguyên tắc, quy trình soạn giáo án, đề xuất 4 hình thức tổ chức nhóm và thiết kế 4 giáo án cụ thể.

• Đặc điểm nội dung Hóa hữu cơ 11 nâng cao: Bao gồm Đại cương hóa hữu cơ (thuyết cấu tạo, đồng đẳng, đồng phân, danh pháp, phân loại phản ứng) và các hợp chất cụ thể (hiđrocacbon no, không no, thơm; dẫn xuất halogen, ancol, phenol, anđehit, xeton, axit cacboxylic; phương pháp điều chế và ứng dụng thực tế). Tác giả lưu ý giáo viên cần chú trọng rèn luyện kỹ năng viết công thức cấu tạo và gọi tên danh pháp, tạo mối liên hệ so sánh giữa chất hữu cơ và chất vô cơ.
• Hệ thống 9 nguyên tắc thiết kế giáo án:
  1. Đảm bảo tính chính xác - khoa học.
  2. Đảm bảo tính sư phạm.
  3. Đảm bảo đặc trưng của bộ môn Hóa học (gắn liền thực nghiệm, trực quan hóa mức độ vi mô).
  4. Đảm bảo mục tiêu bài học (kiến thức, kỹ năng, thái độ).
  5. Số hoạt động hợp tác trong một tiết cần vừa phải (chỉ nên từ 1-2 hoạt động/tiết, mỗi hoạt động kéo dài 7-10 phút).
  6. Lựa chọn nội dung phù hợp (nội dung quan trọng, có vấn đề, vừa sức, đòi hỏi trí tuệ tập thể).
  7. Nhiệm vụ hợp tác có thể thực hiện trong thời gian cho phép.
  8. Quy mô nhóm phải phù hợp với nhiệm vụ hợp tác và thời gian hoạt động (nhóm đôi 2 người, nhóm 3-4 người, nhóm 5-6 người, hoặc nhóm lớn 8-12 người cho dự án dài hạn).
  9. Phải tạo điều kiện cho tất cả học sinh hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo (phân chia vai trò rõ ràng, luân phiên nhiệm vụ để tránh hiện tượng ăn theo).
• Quy trình 11 bước thiết kế giáo án dạy học nhóm:
  • Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học của bài giảng (mục tiêu kiến thức - kỹ năng bộ môn và mục tiêu kỹ năng hợp tác).
  • Bước 2: Chia nội dung bài học thành từng phần ứng với các hoạt động.
  • Bước 3: Chọn hoạt động có thể tiến hành dưới hình thức hợp tác.
  • Bước 4: Dự tính thời gian cho từng hoạt động.
  • Bước 5: Lựa chọn số lượng thành viên trong nhóm tương ứng với nhiệm vụ học tập.
  • Bước 6: Chọn lựa hình thức tổ chức hoạt động hợp tác.
  • Bước 7: Thiết kế các hoạt động ứng với từng nội dung bài học.
  • Bước 8: Xây dựng tiêu chí đánh giá hoạt động của các nhóm.
  • Bước 9: Chuẩn bị đồ dùng dạy học.
  • Bước 10: Dự đoán các tình huống phát sinh và biện pháp xử lý.
  • Bước 11: Xin ý kiến của giáo viên hướng dẫn, chỉnh sửa để hoàn thiện.
• Đề xuất 4 hình thức tổ chức hoạt động nhóm môn Hóa học:
  • Hình thức 1: Tổ chức hoạt động nhóm chuyên gia (áp dụng kỹ thuật Jigsaw, phân chia nội dung tìm hiểu sâu rồi ghép nhóm chia sẻ).
  • Hình thức 2: Tổ chức hoạt động nhóm chia sẻ kết quả học tập (thảo luận theo cặp hoặc nhóm nhỏ, đối chiếu đáp án bài tập).
  • Hình thức 3: Tổ chức hoạt động nhóm có sử dụng thí nghiệm (học sinh trực tiếp tiến hành thao tác, quan sát hiện tượng, giải thích và viết tường trình).
  • Hình thức 4: Tổ chức hoạt động nhóm báo cáo sản phẩm tại lớp (giao đề tài nghiên cứu thực tế trước 2-4 tuần, nhóm thu thập tư liệu và trình bày báo cáo).
• Hệ thống 4 giáo án minh họa đã thiết kế:
  1. Bài "Luyện tập Ankin" (vận dụng hình thức nhóm chuyên gia và chia sẻ kết quả).
  2. Bài "Ôn tập thi giữa học kỳ II phần Hidrocacbon no và không no" (luyện tập, tổng hợp kiến thức theo nhóm).
  3. Bài "Nguồn hidrocacbon thiên nhiên" (tổ chức nhóm dự án, sưu tầm tư liệu và báo cáo sản phẩm tại lớp).
  4. Bài "Bài thực hành số 5: Tính chất của etanol, glixerol và phenol" (tổ chức nhóm thực hành thí nghiệm hóa chất).

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc triển khai thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Gia Định nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các giáo án đã thiết kế.

• Tổ chức thực nghiệm: Tiến hành trên các cặp lớp thực nghiệm (TN) và đối chứng (ĐC) có trình độ tương đương. Giáo viên hướng dẫn học sinh làm quen với quy tắc làm việc nhóm, tiêu chí chấm điểm và phiếu học tập.
• Thu thập và phân tích dữ liệu: Sử dụng các bài kiểm tra đánh giá kiến thức (Bài kiểm tra 15 phút Anken, bài kiểm tra 5 phút Luyện tập Ankin lần 1 và lần 2, bài kiểm tra 30 phút Ôn tập giữa kỳ, bản tường trình Bài thực hành số 5). Số liệu điểm số được thống kê qua bảng tần số, bảng tần suất, bảng tần suất tích lũy và các tham số đặc trưng (điểm trung bình $\bar{X}$, độ lệch chuẩn $S$, hệ số biến thiên $V$). Đồ thị đường lũy tích của lớp thực nghiệm luôn nằm về phía bên phải và thấp hơn đường lũy tích của lớp đối chứng, chứng minh chất lượng học tập của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng.
• Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm:
  • Chuẩn bị tâm lý cho học sinh trước khi thành lập nhóm hợp tác.
  • Tạo sự phụ thuộc tích cực giữa các thành viên (phụ thuộc vào mục tiêu, điểm thưởng, phân chia vai trò).
  • Chọn lọc chính xác nội dung thích hợp cho thảo luận nhóm (tránh nội dung quá dễ hoặc quá khó).
  • Giáo viên thường xuyên theo dõi, bao quát hoạt động của từng nhóm để hỗ trợ và điều chỉnh kịp thời.
  • Quản lý chặt chẽ và đảm bảo thời gian dự kiến cho từng hoạt động.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu định lượng: Khảo sát 101 học sinh THPT khẳng định nhu cầu và sự hứng thú cao đối với dạy học hợp tác (85,15% công nhận phát triển kỹ năng xã hội, 92,08% thấy việc học thoải mái). Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Gia Định qua các bài kiểm tra cho thấy lớp áp dụng hoạt động nhóm đạt điểm trung bình cao hơn, tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng và độ phân tán điểm số ổn định hơn so với lớp đối chứng dạy theo lối truyền thống.
• Giải pháp và sản phẩm cụ thể:
  • Xây dựng hệ thống 9 nguyên tắc sư phạm định hướng cho việc soạn thảo giáo án có hoạt động nhóm.
  • Hoàn thiện quy trình 11 bước thiết kế bài học hợp tác môn Hóa học.
  • Đề xuất 4 hình thức tổ chức hoạt động nhóm phù hợp với đặc thù bộ môn Hóa học THPT: nhóm chuyên gia, nhóm chia sẻ kết quả, nhóm thí nghiệm, nhóm báo cáo sản phẩm.
  • Xây dựng trọn bộ 4 giáo án minh họa và phiếu đánh giá chi tiết cho phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao.
• Đóng góp học thuật: Kế thừa và phát triển lý thuyết dạy học hợp tác của các công trình đi trước, cụ thể hóa các cấu trúc hợp tác quốc tế (Jigsaw, STAD, TGT, Kagan) vào điều kiện dạy học thực tế môn Hóa học tại Việt Nam; cung cấp bộ tiêu chí đánh giá và biện pháp kỹ thuật giúp khắc phục triệt để hiện tượng học sinh ỷ lại ("ăn theo") trong hoạt động nhóm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực trạng mới được thực hiện trên 101 học sinh tại 2 trường THPT trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh (THPT Gia Định và THPT Võ Thị Sáu); phạm vi thiết kế giáo án và thực nghiệm sư phạm chỉ tập trung vào 4 bài học cụ thể thuộc phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao trong thời lượng của một khóa luận tốt nghiệp đại học.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng việc thiết kế các kế hoạch bài dạy có tổ chức hoạt động nhóm cho toàn bộ chương trình Hóa học THPT (bao gồm Hóa học 10, Hóa học 11 vô cơ và Hóa học 12).
  • Triển khai thực nghiệm sư phạm trên quy mô lớn hơn ở nhiều trường THPT với các vùng miền và đối tượng học sinh có học lực đa dạng để kiểm chứng toàn diện tính hiệu quả.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tư liệu chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Tham khảo cơ sở lý luận về dạy học hợp tác, các cấu trúc nhóm (Jigsaw, STAD, TGT, Kagan) và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm.
• Giáo viên Hóa học tại các trường THPT: Trực tiếp sử dụng quy trình 11 bước thiết kế giáo án, 4 hình thức tổ chức nhóm môn Hóa và 4 bộ giáo án mẫu (bài luyện tập, bài ôn tập, bài báo cáo dự án, bài thực hành thí nghiệm) kèm bảng tiêu chí đánh giá để đổi mới phương pháp giảng dạy trên lớp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đề xuất bao nhiêu hình thức tổ chức hoạt động nhóm cho môn Hóa học và đó là những hình thức nào?

Tác giả đề xuất 4 hình thức tổ chức hoạt động nhóm phù hợp với đặc trưng môn Hóa học: (1) Tổ chức hoạt động nhóm chuyên gia (dựa trên cấu trúc Jigsaw); (2) Tổ chức hoạt động nhóm chia sẻ kết quả học tập; (3) Tổ chức hoạt động nhóm có sử dụng thí nghiệm; (4) Tổ chức hoạt động nhóm báo cáo sản phẩm tại lớp.

2. Khóa luận sử dụng 5 "nguyên tắc vàng" của hoạt động nhóm theo tác giả nào?

Tác giả trích dẫn và áp dụng 5 nguyên tắc vàng của Johnson D.T bao gồm: (1) Phụ thuộc tích cực; (2) Trách nhiệm cá nhân; (3) Tương tác tích cực trực tiếp; (4) Kỹ năng xã hội; (5) Đánh giá rút kinh nghiệm.

3. Kết quả khảo sát thực trạng 101 học sinh THPT phản ánh điều gì về hoạt động nhóm?

Khảo sát cho thấy học sinh rất yêu thích hoạt động nhóm; 85,15% nhận thấy giúp phát triển kỹ năng hợp tác/giao tiếp, 92,08% cảm thấy giờ học thoải mái không áp lực, và 91,10% thấy hoàn thành được nhiệm vụ khó nhờ cộng tác. Tuy nhiên, các giáo viên THPT mới chỉ "thỉnh thoảng" hoặc "hiếm khi" tổ chức hoạt động nhóm trong giờ học Hóa.

4. Tác giả đã thiết kế giáo án minh họa hoàn chỉnh cho những bài học cụ thể nào?

Có 4 giáo án thuộc chương trình Hóa hữu cơ 11 nâng cao được thiết kế chi tiết: (1) Bài "Luyện tập Ankin"; (2) Bài "Ôn tập thi giữa học kỳ II phần Hidrocacbon no và không no"; (3) Bài "Nguồn hidrocacbon thiên nhiên"; (4) "Bài thực hành số 5: Tính chất của etanol, glixerol và phenol".

5. Khóa luận khuyến nghị quy mô nhóm và thời lượng cho một hoạt động nhóm trong tiết học như thế nào?

Khóa luận khuyến nghị mỗi tiết học chỉ nên tổ chức từ 1 đến 2 hoạt động nhóm, mỗi hoạt động kéo dài khoảng 7-10 phút. Quy mô nhóm phải linh hoạt theo nhiệm vụ: nhóm đôi (2 học sinh) cho phân loại đơn giản, nhóm 3-4 hoặc 5-6 học sinh cho bài tập/thí nghiệm, và nhóm lớn 8-12 học sinh cho dự án nghiên cứu nguồn hidrocacbon kéo dài từ 2 đến 4 tuần.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vương Lê Ái Thảo đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong môn Hóa học THPT. Tác giả đã đề xuất thành công 9 nguyên tắc, quy trình 11 bước thiết kế bài giảng, 4 hình thức tổ chức nhóm chuyên biệt và xây dựng 4 giáo án minh họa phần Hóa hữu cơ 11 nâng cao. Kết quả khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Gia Định đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả rõ rệt của phương pháp trong việc nâng cao kết quả học tập và phát triển kỹ năng xã hội cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Một số tài liệu và bài viết về hoạt động nhóm Hoạt động nhóm là lĩnh vực đã được nghiên cứu từ lâu, có rất nhiều bài viết vẻ lĩnh vực này, trong số đó có thé kể đến: ° “Van dung các cau trúc day học hợp tác vào giảng dạy hóa hoc pho thông” của tắc giả Đảo Thị Hoàng Hoa (Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 39/2012). “Một số vẫn dé cơ sở lý luận vẻ kf năng học theo nhám cia học sinh” của tác giả Ngô Thị Thu Dung (Tap chí giáo dục, số 4/2002).

= — “Một số vấn đẻ cơ sở lý luận học hợp tác nhóm” của tác gia Lê Văn Tac (Tạp chí giáo dục. * — Bài viết “Day hoc hợp tác — một xu hướng mới của giáo dục thé kỷ XXI", của PGS. Trịnh Văn Biéu đăng trên tạp chí khoa học, s6 25, năm 2011 - trường Đại học Sư phạm Tp. “Day học hợp tác theo nhóm trong day học héa học & trưởng trung hoc phổ thông" của tác gia Đặng Thị Thanh Binh đăng trên Tạp chí Khoa học, số 25, năm 2011 - trườngĐại học Sư phạm Tp.

“Các phương pháp day học tích cực và liệu qua” của PGS.TS Trịnh Văn Biểu là giáo trình giảng dạy môn Các phương pháp dạy học hiệu quả ở trường ĐHSP Tp. Nhận xét: Các bài viết trên giúp ta có cái nhìn tổng quất vẻ day học hợp tác, đồng thời cũng cung cap thông tin, kinh nghiệm khi sử dụng hình thức hoạt động nhóm trong day học, giúp cho những ai quan tâm đến hình thức tổ chức day học hợp tác theo nhóm dé định hướng và thành công khi áp dụng vào giảng day thực tế. Một số luận văn, khóa luận viết về tô chức hoạt động nhóm trong dạy học O nước ta, trong một số năm gần đậy, các luận văn, khóa luận viết về đạy học hợp tác tương đối nhiều. Một số hình công trình nghiên cửu cỏ liên quan đến đạy học hợp tác bang hình thức hoạt động nhóm ma tôi đã tham khảo: * Luận văn thạc si khoa học giáo dục “Tổ chức hoạt động nhóm trong day và học môn hóa học ở trường trung học phổ thông - phan Hóa 10 chương trình nâng cao” của tác gid Hi A Mỗi — học viên khóa 17 (2009), trường ĐHSP TP.HCM [14] Nhận xét: Luận van có nhiều dau tư, dé tài đã hoàn thành tốt nhiệm vụ và mực tiêu dé ra, tác giá đã làm nổi bậc những ưu điểm cúa PP hoạt động nhóm trong day học hóa học, chứng mình được hình thức day học theo nhóm là khả thi và mang lại hiệu quả giáo dục cao, xây dựng được Š hình thức day học theo nhóm thích hợp với day học Hóa học ở trưởng THPT.

Thiết ké 10 bài lên lớp có vận dung Š hình thức dạy học vào trong giảng dạy. Dé tài góp phan thay đổi cách nhìn trong việc đổi mới PPDH. * Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục “Sử dụng phương pháp day học hợp tác theo nhóm nhỏ trong day học Hóa học lớp 11 — chương trình nang cao ở THPT” của tác giả Tran Thị Thanh Huyền — học viên khóa 18 (2010), trưởng ĐHSP TP. Nhận xét: Dé tài đã cung cấp thông tin về DHHT trên thé giới và cá sự phân tích nhận định riêng của tác giá.

Thiết kế một sé giáo án có vận dung DHHT, đã khắc phục được tình trạng “ăn theo” của các học sinh lười nhắc trong hoạt động nhóm. Dé tài cũng đưa ra một vài đề xuất phương án đánh giá. Tuy nhiên cách đánh gia hoạt động của cá nhân và nhóm & một số bài lên lớp còn chưa phù hợp thực fe. * - Khóa luận tốt nghiệp “Thứ nghiệm phương pháp hợp tác nhóm nhỏ và phương pháp đóng vai trong day hoc môn hóa lớp 10 nâng cao nhằm phát huy tink tích cực của HS" của sinh viên Nguyễn Thị Khánh Chi (2007), trường DHSP TP.

* Khóa luận tốt nghiệp “Hoạt động nhóm trong dạy học hóa học ở trưởng THPT” của sinh viên Phan Thị Thùy Trang (2008), trường ĐHSP TP. Nhận xét:các khóa luận trên bước dau tìm hiểu cơ sở lí luận về phương pháp day học theo nhóm, đúc kết được một số kinh nghiệm khi tổ chức nhóm. Tuy nhiên phan lí luận còn chưa đây đủ, chỉ tiết; phan thực nghiệm còn chưa đánh giá được tính hiệu quả về sự phát triển các kp năng hoạt động của HS; chưa làm noi bậc các biện pháp nang cao liệu quả hoạt động nhám. Tóm lại, các tài liệu nêu ra trên đều có giá trị cá vẻ lý luận lẫn thực tiễn từ đỏ rút ra được nhiều bài học bỏ ích, những gợi ý quan trọng.

Em đã tiếp thu có chọn lọc, kẻ thừa và phát triển một số ý tưởng của các tác giả đi trước dé làm nên tảng cho khóa luận tốt nghiệp của mình. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) 1. Những nét đặc trưng của đổi mới PPDH [5, tr.114], [18] Với mục tiều đây nhanh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển nên kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập với các nước trong khu vực và trên thể giới, đòi hỏi giáo dục nước nhà phải đào tạo nên những con người lao động có tính sáng tạo, thích ứng với sự phát triển nhanh và đa dang của xã hội. Các PPDH truyền thông tuy đã khăng định được nhừng thành công nhất định, nhưng vẫn t còn nhiều hạn chế.

Phổ biến vẫn là thuyết trình, thiên vẻ truyền thụ kiến thức một chiều, áp đặt, không đáp ứng được các yêu cầu đã nêu. Do đó chúng ta phải đổi mới PPDH theo hướng dạy cách học, cách suy nghĩ, dạy phương pháp tư duy. Cụ thẻ là: - Phát huy tính chủđộng, sing tạo trong qua trình nhận thức, van dụng. - — Tạo điều kiện dé học sinh tự phát hiện, tìm hiểu, đặt và giái quyết vẫn đẻ.

- Tăng cường trao đôi, thảo luận. - Tạo điều kiện hợp tác trong nhóm. - Tao điều kiện cho học sinh tudanh giá, đánh giá lẫn nhau. - Tận dụng trí thức thực té của học sinh để xây đựng kiến thức mới.

Như vậy đổi mới PPDH nói chung và PPDH hóa học nói riêng là một yêu cầu khách quan và là một nhu cầu tat yêu của xã hội học tập. Một số xu hướng đôi mới phương pháp day học hiện nay [1, tr.15] Trên thé giới và ở nước ta hiện nay đang có rất nhiều công trình nghiên cứu, thử nghiệm vẻ đổi mới PPDH theo các hướng khác nhau. Sau đây là một số xu hướng cơ bản: - Phát huy tính tích cực, tự lực. chủ động, sáng tạo của người học.

Chuyên trọng tâm hoạt động tử GV sang HS. Chuyén lỗi học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi, khám phá. Tạo điều kiện cho HS học tập tích cực, chúđộng, sang tạo. - Phục vụ ngày càng tốt hơn hoạt động tự học và phương châm học suốt đời.

Không chỉ đạy kiến thức mà còn đạy cách học, trang bị cho HS phương pháp học tập, phương pháp tự học. - Tang cường rèn luyện năng lực tư duy. kha năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực te. Chuyên từ lỗi học nặng vẻ tiêu hoá kiến thức sang lỗi học coi trọng việc vận dung kiến thức.

Cá thé hoá việc day học. Việc day học thích ứng với năng lực và điều kiện của từng ngưởi học & mức độ từ thấp đến cao. Biện pháp: chia nhỏ lớp, day học theo nhóm nhỏ,. - _ Tăng cường sứ dụng thông tin trên mạng, sử dụng tối ưu các phương tiện day học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào day học.

Từng bước đôi mới việc kiểm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra trí nhớđơn thuận, khuyến khích việc kiểm tra khả năng suy luận, vận dụng kiến thức; str dung nhiều loại hình kiểm tra thích hợp với từng môn học. - — Gắn day học với nghiên cứu khoa học ở mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của HS, theo cấp học. Tô chức hoạt động nhóm trong day học 1. Khái niệm nhóm và hoạt động nhóm [1], [2] 9 Nhóm là tập hợp những con người có hành vi tương tác lan nhau, dé thực hiện các mục tiêu (chung và riêng) và thoả mãn các nhu cầu cá nhân.

Hoạt động nhóm trong dạy học (hay còn gọi là đạy học hợp tác) là một hình thức tô chức day học mà trong đó HS không làm việc cá nhãn riêng lẻ mà làm việc tập thé đưới sự hưởng dẫn cúa giáo việc. Trong hoạt động nhóm có nhiều mỗi quan hệ giao tiếp: giữa các HS với nhau, giữa GV với từng HS.103] Hoạt động nhóm cho phép các thành viên trong nhóm chia sẻ những ban khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây đựng phương pháp nhận thức Trong hoạt động nhóm, quá trình học tập trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau vẻ kiến thức, kĩ năng và phương pháp học tập, kĩ năng giao tiếp và các kĩ năng xã hội khác. Các giai đoạn phát triển của nhóm [9] Có 4 giai đoạn chính trong sự hình thành và phát triển của nhóm hợp tác: hình thành, sóng gió, chuẩn hóa và thẻ hiện. —_—— | Comment (U6): Cần có đồ» rqudre Theo .| + Hình thành: Các cá nhân rời rac tham gia vào và hình thành nhóm làm việc.

Tâm lý thường thấy là háo hức, kỳ vọng, nghi ngờ, lo âu. + Sóng gió: Công việc bat đầu được triển khai một cách chậm chap, day trắc trở. Các cá nhân bộc lộ tính cach, thói quen, sở thích và bat dau va chạm mạnh với nhau. Mau thuẫn nay sinh và thậm chi dẫn tới xung đột, de dọa sự đỗ vỡ của nhóm.

Mức độ không hài lòng tăng dan, cảm giác bắt mãn tăng lên. + Chuẩn héa: Các mâu thuẫn và van dé đang tôn tại được đàn xếp và giải quyết. Các quan hệ đi vào ôn định. Các tiêu chuẩn được hình thành và hoàn thiện.

Các cá nhân chấp nhận thực tại của nhau. Quan hệ bạn bè, đồng đội thực sự hình thành trong giải đoạn này. Sự chân thành, tin tưởng trở nên rõ nét hơn. - Thể hiền: Day là giai đoạn phát triển cao nhất của nhóm hợp tác.

Cảm giác tin tưởng, hòa nhập. gắn kết mạnh mẽ. Sự háo hức thé hiện rõ. Mức độ cam kết vẻ công việc cao.

Cảm giác trưởng thành thực thuở tat ca các thành viên của nhóm. Trong giải đoạn sau đó, nêu việc duy trì tốt, nhóm tiếp tục thé hiện tốt, nêu không, sẽ đi vào giai đoạn tan rã. Việc kết thúc hoạt đồng cũng đưa nhóm hợp tác bước vào giai đoạn này. Những nét đặc thù của hoạt động nhóm [16, tr.