CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Một số tài liệu và bài viết về hoạt động nhóm Hoạt động nhóm là lĩnh vực đã được nghiên cứu từ lâu, có rất nhiều bài viết vẻ lĩnh vực này, trong số đó có thé kể đến: ° “Van dung các cau trúc day học hợp tác vào giảng dạy hóa hoc pho thông” của tắc giả Đảo Thị Hoàng Hoa (Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 39/2012). “Một số vẫn dé cơ sở lý luận vẻ kf năng học theo nhám cia học sinh” của tác giả Ngô Thị Thu Dung (Tap chí giáo dục, số 4/2002).
= — “Một số vấn đẻ cơ sở lý luận học hợp tác nhóm” của tác gia Lê Văn Tac (Tạp chí giáo dục. * — Bài viết “Day hoc hợp tác — một xu hướng mới của giáo dục thé kỷ XXI", của PGS. Trịnh Văn Biéu đăng trên tạp chí khoa học, s6 25, năm 2011 - trường Đại học Sư phạm Tp. “Day học hợp tác theo nhóm trong day học héa học & trưởng trung hoc phổ thông" của tác gia Đặng Thị Thanh Binh đăng trên Tạp chí Khoa học, số 25, năm 2011 - trườngĐại học Sư phạm Tp.
“Các phương pháp day học tích cực và liệu qua” của PGS.TS Trịnh Văn Biểu là giáo trình giảng dạy môn Các phương pháp dạy học hiệu quả ở trường ĐHSP Tp. Nhận xét: Các bài viết trên giúp ta có cái nhìn tổng quất vẻ day học hợp tác, đồng thời cũng cung cap thông tin, kinh nghiệm khi sử dụng hình thức hoạt động nhóm trong day học, giúp cho những ai quan tâm đến hình thức tổ chức day học hợp tác theo nhóm dé định hướng và thành công khi áp dụng vào giảng day thực tế. Một số luận văn, khóa luận viết về tô chức hoạt động nhóm trong dạy học O nước ta, trong một số năm gần đậy, các luận văn, khóa luận viết về đạy học hợp tác tương đối nhiều. Một số hình công trình nghiên cửu cỏ liên quan đến đạy học hợp tác bang hình thức hoạt động nhóm ma tôi đã tham khảo: * Luận văn thạc si khoa học giáo dục “Tổ chức hoạt động nhóm trong day và học môn hóa học ở trường trung học phổ thông - phan Hóa 10 chương trình nâng cao” của tác gid Hi A Mỗi — học viên khóa 17 (2009), trường ĐHSP TP.HCM [14] Nhận xét: Luận van có nhiều dau tư, dé tài đã hoàn thành tốt nhiệm vụ và mực tiêu dé ra, tác giá đã làm nổi bậc những ưu điểm cúa PP hoạt động nhóm trong day học hóa học, chứng mình được hình thức day học theo nhóm là khả thi và mang lại hiệu quả giáo dục cao, xây dựng được Š hình thức day học theo nhóm thích hợp với day học Hóa học ở trưởng THPT.
Thiết ké 10 bài lên lớp có vận dung Š hình thức dạy học vào trong giảng dạy. Dé tài góp phan thay đổi cách nhìn trong việc đổi mới PPDH. * Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục “Sử dụng phương pháp day học hợp tác theo nhóm nhỏ trong day học Hóa học lớp 11 — chương trình nang cao ở THPT” của tác giả Tran Thị Thanh Huyền — học viên khóa 18 (2010), trưởng ĐHSP TP. Nhận xét: Dé tài đã cung cấp thông tin về DHHT trên thé giới và cá sự phân tích nhận định riêng của tác giá.
Thiết kế một sé giáo án có vận dung DHHT, đã khắc phục được tình trạng “ăn theo” của các học sinh lười nhắc trong hoạt động nhóm. Dé tài cũng đưa ra một vài đề xuất phương án đánh giá. Tuy nhiên cách đánh gia hoạt động của cá nhân và nhóm & một số bài lên lớp còn chưa phù hợp thực fe. * - Khóa luận tốt nghiệp “Thứ nghiệm phương pháp hợp tác nhóm nhỏ và phương pháp đóng vai trong day hoc môn hóa lớp 10 nâng cao nhằm phát huy tink tích cực của HS" của sinh viên Nguyễn Thị Khánh Chi (2007), trường DHSP TP.
* Khóa luận tốt nghiệp “Hoạt động nhóm trong dạy học hóa học ở trưởng THPT” của sinh viên Phan Thị Thùy Trang (2008), trường ĐHSP TP. Nhận xét:các khóa luận trên bước dau tìm hiểu cơ sở lí luận về phương pháp day học theo nhóm, đúc kết được một số kinh nghiệm khi tổ chức nhóm. Tuy nhiên phan lí luận còn chưa đây đủ, chỉ tiết; phan thực nghiệm còn chưa đánh giá được tính hiệu quả về sự phát triển các kp năng hoạt động của HS; chưa làm noi bậc các biện pháp nang cao liệu quả hoạt động nhám. Tóm lại, các tài liệu nêu ra trên đều có giá trị cá vẻ lý luận lẫn thực tiễn từ đỏ rút ra được nhiều bài học bỏ ích, những gợi ý quan trọng.
Em đã tiếp thu có chọn lọc, kẻ thừa và phát triển một số ý tưởng của các tác giả đi trước dé làm nên tảng cho khóa luận tốt nghiệp của mình. Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) 1. Những nét đặc trưng của đổi mới PPDH [5, tr.114], [18] Với mục tiều đây nhanh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển nên kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập với các nước trong khu vực và trên thể giới, đòi hỏi giáo dục nước nhà phải đào tạo nên những con người lao động có tính sáng tạo, thích ứng với sự phát triển nhanh và đa dang của xã hội. Các PPDH truyền thông tuy đã khăng định được nhừng thành công nhất định, nhưng vẫn t còn nhiều hạn chế.
Phổ biến vẫn là thuyết trình, thiên vẻ truyền thụ kiến thức một chiều, áp đặt, không đáp ứng được các yêu cầu đã nêu. Do đó chúng ta phải đổi mới PPDH theo hướng dạy cách học, cách suy nghĩ, dạy phương pháp tư duy. Cụ thẻ là: - Phát huy tính chủđộng, sing tạo trong qua trình nhận thức, van dụng. - — Tạo điều kiện dé học sinh tự phát hiện, tìm hiểu, đặt và giái quyết vẫn đẻ.
- Tăng cường trao đôi, thảo luận. - Tạo điều kiện hợp tác trong nhóm. - Tao điều kiện cho học sinh tudanh giá, đánh giá lẫn nhau. - Tận dụng trí thức thực té của học sinh để xây đựng kiến thức mới.
Như vậy đổi mới PPDH nói chung và PPDH hóa học nói riêng là một yêu cầu khách quan và là một nhu cầu tat yêu của xã hội học tập. Một số xu hướng đôi mới phương pháp day học hiện nay [1, tr.15] Trên thé giới và ở nước ta hiện nay đang có rất nhiều công trình nghiên cứu, thử nghiệm vẻ đổi mới PPDH theo các hướng khác nhau. Sau đây là một số xu hướng cơ bản: - Phát huy tính tích cực, tự lực. chủ động, sáng tạo của người học.
Chuyên trọng tâm hoạt động tử GV sang HS. Chuyén lỗi học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi, khám phá. Tạo điều kiện cho HS học tập tích cực, chúđộng, sang tạo. - Phục vụ ngày càng tốt hơn hoạt động tự học và phương châm học suốt đời.
Không chỉ đạy kiến thức mà còn đạy cách học, trang bị cho HS phương pháp học tập, phương pháp tự học. - Tang cường rèn luyện năng lực tư duy. kha năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực te. Chuyên từ lỗi học nặng vẻ tiêu hoá kiến thức sang lỗi học coi trọng việc vận dung kiến thức.
Cá thé hoá việc day học. Việc day học thích ứng với năng lực và điều kiện của từng ngưởi học & mức độ từ thấp đến cao. Biện pháp: chia nhỏ lớp, day học theo nhóm nhỏ,. - _ Tăng cường sứ dụng thông tin trên mạng, sử dụng tối ưu các phương tiện day học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào day học.
Từng bước đôi mới việc kiểm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra trí nhớđơn thuận, khuyến khích việc kiểm tra khả năng suy luận, vận dụng kiến thức; str dung nhiều loại hình kiểm tra thích hợp với từng môn học. - — Gắn day học với nghiên cứu khoa học ở mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của HS, theo cấp học. Tô chức hoạt động nhóm trong day học 1. Khái niệm nhóm và hoạt động nhóm [1], [2] 9 Nhóm là tập hợp những con người có hành vi tương tác lan nhau, dé thực hiện các mục tiêu (chung và riêng) và thoả mãn các nhu cầu cá nhân.
Hoạt động nhóm trong dạy học (hay còn gọi là đạy học hợp tác) là một hình thức tô chức day học mà trong đó HS không làm việc cá nhãn riêng lẻ mà làm việc tập thé đưới sự hưởng dẫn cúa giáo việc. Trong hoạt động nhóm có nhiều mỗi quan hệ giao tiếp: giữa các HS với nhau, giữa GV với từng HS.103] Hoạt động nhóm cho phép các thành viên trong nhóm chia sẻ những ban khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây đựng phương pháp nhận thức Trong hoạt động nhóm, quá trình học tập trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau vẻ kiến thức, kĩ năng và phương pháp học tập, kĩ năng giao tiếp và các kĩ năng xã hội khác. Các giai đoạn phát triển của nhóm [9] Có 4 giai đoạn chính trong sự hình thành và phát triển của nhóm hợp tác: hình thành, sóng gió, chuẩn hóa và thẻ hiện. —_—— | Comment (U6): Cần có đồ» rqudre Theo .| + Hình thành: Các cá nhân rời rac tham gia vào và hình thành nhóm làm việc.
Tâm lý thường thấy là háo hức, kỳ vọng, nghi ngờ, lo âu. + Sóng gió: Công việc bat đầu được triển khai một cách chậm chap, day trắc trở. Các cá nhân bộc lộ tính cach, thói quen, sở thích và bat dau va chạm mạnh với nhau. Mau thuẫn nay sinh và thậm chi dẫn tới xung đột, de dọa sự đỗ vỡ của nhóm.
Mức độ không hài lòng tăng dan, cảm giác bắt mãn tăng lên. + Chuẩn héa: Các mâu thuẫn và van dé đang tôn tại được đàn xếp và giải quyết. Các quan hệ đi vào ôn định. Các tiêu chuẩn được hình thành và hoàn thiện.
Các cá nhân chấp nhận thực tại của nhau. Quan hệ bạn bè, đồng đội thực sự hình thành trong giải đoạn này. Sự chân thành, tin tưởng trở nên rõ nét hơn. - Thể hiền: Day là giai đoạn phát triển cao nhất của nhóm hợp tác.
Cảm giác tin tưởng, hòa nhập. gắn kết mạnh mẽ. Sự háo hức thé hiện rõ. Mức độ cam kết vẻ công việc cao.
Cảm giác trưởng thành thực thuở tat ca các thành viên của nhóm. Trong giải đoạn sau đó, nêu việc duy trì tốt, nhóm tiếp tục thé hiện tốt, nêu không, sẽ đi vào giai đoạn tan rã. Việc kết thúc hoạt đồng cũng đưa nhóm hợp tác bước vào giai đoạn này. Những nét đặc thù của hoạt động nhóm [16, tr.