CHƯƠNG 1. LÝ THUYẾT KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Định nghĩa, vai trò, nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ trong doanh nghiệp 1. Định nghĩa tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ Hàng hoá là vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán kiếm lời (bán buôn và bán lẻ).
Phần lời từ việc bán hàng hóa là phần chênh lệch giữa mua vào và bán ra. Đây là tài sản hàng tồn kho chủ yếu của doanh nghiệp thương mại. Quá trình tiêu thụ sản phẩm là quá trình các công ty đưa sản phẩm và dịch vụ do họ sản xuất ra lưu thông dưới hình thức bán hàng. Có 2 hình thức tiêu thụ là bán buôn và bán lẻ: - Bán buôn là phương thức bán hàng hóa cho doanh nghiệp khác để bán lại cho người tiêu dùng hoặc chế biến thêm.
Hàng hóa thường được bán buôn với số lượng lớn hoặc theo lô. Có hai hình thức bán buôn: bán buôn hàng qua kho và bán buôn hàng vận chuyển trực tiếp. + Bán buôn hàng hóa qua kho: Hàng hóa xuất ra từ kho doanh nghiệp. + Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Hàng hóa sau khi được mua không đem về nhập kho mà bán thẳng cho bên mua.
Có 2 phương thức bán hàng không qua kho là: Giao hàng trực tiếp hoặc chuyển hàng. - Bán lẻ là hình thức bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng cuối cùng. Việc bán hàng được thực hiện với số lượng bán lẻ nhỏ và giá cả nhìn chung ổn định. Bán lẻ có nhiều hình thức bán lẻ như: bán lẻ trực tiếp, bán trả góp, đại lý ký gửi, ký gửi, bán hàng,… Kết quả kinh doanh là chênh lệch giữa thu nhập ròng với giá trị vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý của doanh nghiệp và được xác định theo công thức sau: 4 Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh = Thu nhập ròng – Giá vốn hàng bán + Thu nhập tài chính – Chi phí tài chính – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý doanh nghiệp.
Vai trò của của kế toán tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ trong doanh nghiệp Trong quá trình lưu thông vật chất, hoạt động mua bán được thực hiện giữa sản xuất và tiêu dùng quyết định tính chất hoạt động lưu thông thương mại sản phẩm của doanh nghiệp. Tiêu dùng hàng hóa là một quá trình kinh tế bao gồm nhiều công đoạn từ nghiên cứu thị trường, xác định nhu cầu mà doanh nghiệp phải thỏa mãn, xác định các yếu tố kinh doanh và tổ chức sản xuất hoặc tổ chức mua sắm hàng hóa (DNTM) và cuối cùng là thực hiện nghiệp vụ bán hàng đạt mức cao nhất. Sự phối hợp hài hòa giữa các công đoạn kế tiếp nhau nghĩa là các công đoạn của quá trình tiêu thụ hàng hóa không thể đảo ngược mà phải được thực hiện tuần tự theo chu kỳ của chúng. Công ty không thể tổ chức sản xuất trước rồi mới nghiên cứu nhu cầu thị trường, điều này sẽ khiến sản phẩm không đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng, đồng nghĩa với việc sản phẩm, công ty không bán được.
Vai trò của kế toán tiêu thụ hàng hóa đối với doanh nghiệp Việc tiêu thụ hàng hóa đóng vai trò quan trọng quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Bởi thông qua việc tiêu thụ hàng hóa, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra thường xuyên, liên tục, việc tiêu thụ hàng hóa giúp doanh nghiệp bù đắp chi phí, đảm bảo lợi nhuận cho tương lai. Tiêu thụ hàng hóa là điều kiện để đạt được mục tiêu kinh doanh, trong đó tập trung giảm chi phí, tăng lợi nhuận. Bởi vì khi khối lượng hàng hóa tiêu thụ tăng lên thì giá thành bình quân của một đơn vị sản phẩm giảm xuống, từ đó lợi nhuận của công ty tăng lên.
Bởi vì khi sản phẩm của công ty được tiêu thụ có nghĩa là sản phẩm đó đã được người tiêu dùng chấp nhận để thỏa mãn một nhu cầu nào đó. 5 Hoạt động tiêu thụ sản phẩm có vai trò tạo ra giá trị sản phẩm. Một sản phẩm được tạo ra khi công ty đầu tư vốn vào máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu. Khi sản phẩm được bán ra, công ty sẽ nhận được một khoản tiền tương ứng với số vốn bỏ ra và lợi nhuận từ hoạt động tiêu thụ sản phẩm.
Doanh số bán sản phẩm tốt sẽ giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm bán ra, từ đó làm tăng lợi nhuận kinh doanh. Trong cơ chế thị trường, tiêu thụ sản phẩm không chỉ đơn giản là đưa sản phẩm ra thị trường mà là một quá trình hoàn chỉnh từ tìm hiểu thị hiếu người tiêu dùng đến sản xuất sản phẩm. thông qua cung ứng, quảng cáo, vận chuyển, phân phối và tổ chức bán hàng. Tiêu thụ sản phẩm là sự thể hiện sự tin tưởng của người tiêu dùng đối với nhà sản xuất.
Nếu làm tốt công việc bán sản phẩm, bạn không chỉ nhận ra giá trị của sản phẩm mà còn tạo được uy tín cho công ty, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của thị trường trong và ngoài nước. Vai trò của tiêu thụ nguyên vật liệu trong xã hội: Ở cấp độ xã hội, việc tiêu thụ nguyên vật liệu có vai trò cân bằng cung cầu, bởi nền kinh tế là một chỉnh thể thống nhất với các cân đối, mối quan hệ tỷ lệ nhất định. Sản phẩm được tiêu thụ tạo điều kiện cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phát triển bình thường, thông suốt, tránh mất cân bằng, duy trì sự ổn định của xã hội. Kết quả kinh doanh giúp doanh nghiệp xác định rõ nhân tố nào ảnh hưởng đến loại hình kinh doanh từ đó phát huy hơn nữa thế mạnh và tìm biện pháp khắc phục những tồn tại để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển và hoạt động kinh doanh ngày càng hiệu quả.
Nhiệm vụ của KT tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ trong doanh nghiệp Để cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, trung thực, khách quan, kế toán tiêu dùng có nhiệm vụ tính toán, tập hợp các chi phí liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh, tìm ra Thu nhập, chi phí chính xác là cơ sở xác định hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. công ty như sau. 6 - Ghi chép và báo cáo chính xác, nhanh chóng tổng lượng hàng bán ra, lượng hàng tiêu thụ, số lượng hàng gửi đi bán, các khoản khấu trừ thu nhập, tổ chức hạch toán chi tiết tốt về số lượng, chủng loại và giá trị bán hàng. - Cung cấp thông tin kịp thời về tình hình tiêu thụ phục vụ công tác quản lý sản xuất kinh doanh của công ty.
Thông báo cho khách hàng về tình trạng thanh toán thường xuyên, kịp thời theo khách hàng và hợp đồng. Kế toán doanh thu 1. Chuẩn mực kế toán doanh thu, các nguyên tắc kế toán sử dụng trong ghi nhận doanh thu 1. Chuẩn mực kế toán về doanh thu Hệ thống chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế: - Nguyên tắc của IFRS 15 là doanh thu được ghi nhận khi hàng hóa hoặc dịch vụ được chuyển giao cho khách hàng, với giá giao dịch.
Doanh thu được ghi nhận theo nguyên tắc 5 bước dưới đây: + Bước 1: “Xác định hợp đồng với khách hàng” + Bước 2: “Xác định các nghĩa vụ riêng biệt trong hợp đồng” + Bước 3: “Xác định giá giao dịch” + Bước 4: “Phân bổ các giá trị hợp đồng cho các nghĩa vụ trong hợp đồng” + Bước 5: “Ghi nhận doanh thu khi nghĩa vụ được thực hiện” (Nguồn: Giáo trình Kế toán tài chính, PGS.TS Nghiêm Văn Lợi, NXB Tài chính) Chuẩn mực kế toán Việt Nam: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam về ghi nhận doanh thu theo nguyên tắc kế toán, doanh nghiệp áp dụng Chuẩn mực số 14 (VSA14 – “Doanh thu và thu nhập khác”) 7 Chuẩn mực kế toán số 14 quy định và hướng dẫn nguyên tắc, phương pháp kế toán thu nhập và thu nhập khác, bao gồm: Các loại thu nhập, thời điểm ghi nhận thu nhập, phương pháp kế toán thu nhập và thu nhập khác làm cơ sở lập báo cáo tài chính kế toán. Tiêu chuẩn này được công bố và công bố theo Thông tư số 89/2002/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 09/10/2002. - Thời điểm ghi nhận doanh thu Theo đoạn 10, 11, 13, 15, VAS 14 thì: Doanh thu bán hàng được ghi nhận nếu đồng thời đáp ứng năm điều kiện sau: (1) Công ty đã chuyển phần lớn rủi ro và lợi ích liên quan đến quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa sang người mua. Những rủi ro mà doanh nghiệp có thể gặp phải như: hàng hóa hư hỏng, kém chất lượng, mẫu mã lỗi thời, mùi vị… Trong trường hợp công ty tiếp tục chịu phần lớn rủi ro về quyền sở hữu thì quyền sở hữu hàng hóa có nhiều hình thức khác nhau, như: + Công ty tiếp tục có trách nhiệm pháp lý thông thường để đảm bảo hoạt động bình thường của tài sản không đảm bảo.
+ Thanh toán tiền hàng còn bấp bênh vì phụ thuộc vào khách hàng. + Hàng giao đến vẫn đang chờ lắp đặt, việc lắp đặt đã được thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng nhưng công ty chưa hoàn thiện. + Trường hợp người mua có quyền hủy việc mua hàng vì những lý do được ghi trong hợp đồng mua bán và công ty không chắc chắn hàng hóa có được trả lại hay không thì lợi nhuận liên quan đến việc chiếm hữu hàng hóa là thu nhập hoặc lợi nhuận từ việc bán hàng. hàng hóa, thu nhập dự kiến từ việc sử dụng hàng hóa Nếu công ty 8 đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích nêu trên thì doanh thu bán hàng được ghi nhận là thu nhập (2) Công ty không còn quyền kiểm soát với tư cách là chủ sở hữu hàng hóa.
chuyển giao hàng hóa và quyền đặt hàng. Trong hầu hết các trường hợp, quyền sở hữu được chuyển giao cùng lúc với việc kiểm soát hàng hóa cho người mua. Nhưng trong một số trường hợp, hai quyền này khác nhau, ví dụ: Khi hàng hóa được bán theo lô, quyền sở hữu và quyền kiểm soát đã qua nhưng quyền sở hữu chưa chuyển giao, điều này đồng nghĩa với phần lớn rủi ro và lợi ích của việc sở hữu hàng hóa. Hàng hóa vốn có nghĩa là sự chuyển giao quyền kiểm soát cho người mua, mặc dù quyền sở hữu hợp pháp vẫn thuộc về người bán.
Người mua chỉ trở thành chủ sở hữu thực sự khi nghĩa vụ thanh toán được hoàn thành.