Chương 1, tác giả đã giới thiệu các thông tin chi tiết về khóa luận giúp người đọc hiểu rõ hơn về tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu cũng như có cái nhìn tổng quan về mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu được sử dụng và bố cục của bài nghiên cứu. Từ đây, tác giả thực hiện lược khảo các nghiên cứu trước và trình bày cơ sở lý thuyết về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại ngân hàng thương mại cổ phần. 5 2 CHƯƠNG 2: CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Nội dung chương 2 trình bày những tìm hiểu của tác giả về những nghiên cứu có liên quan trước đây và đề cập đến cơ sở lý thuyết gồm khái niệm của tiền lương và các khoản trích theo lương, các công thức tính lương và tỷ lệ các khoản trích theo lương được quy định bởi pháp luật. Đồng thời, chương này cũng giới thiệu về các tài khoản kế toán áp dụng cho công tác tính lương tại ngân hàng và một số bút toán thường xuyên phát sinh khi hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương.1 Các nghiên cứu trước Trên Tạp chí Tài chính, tác giả Lê Hồng Kỳ (2021), thực hiện nghiên cứu đề tài “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp”.
Bài viết đã trao đổi về những thuận lợi và khó khăn ở công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đang tác động mạnh mẽ. Bài viết cũng đề xuất những đánh giá chung và các giải pháp nâng cao hiệu quả kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại các doanh nghiệp hiện nay. Tuy nhiên, do sự hạn chế về độ dài của bài đăng tạp chí, bài viết này chỉ đề cập ngắn gọn đến những vấn đề về kế toán tiền lương tại doanh nghiệp dưới sự tác động của đại dịch COVID-19 mà chưa triển khai các nội dung cụ thể trong công tác kế toán. Bài đăng “Chế độ kế toán tiền lương và một số lưu ý đối với hạch toán tiền lương tại doanh nghiệp” của Tạp chí Tài chính vào kỳ 1 tháng 11 năm 2019 đã trình bày các quy định chung về chế độ kế toán tiền lương đối với các doanh nghiệp.
Bài viết mô tả cụ thể về kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 334 – “Phải trả người lao động” cũng như cách hạch toán và một số nội dung cần lưu ý trong quá trình hạch toán kế toán tiền lương tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên, điểm hạn chế của bài viết này là chỉ trình bày lại một cách ngắn gọn những quy định và cách hạch toán trong Thông tư 200/2014/TT-BTC về Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp nên còn khá nặng về lý thuyết, chưa gắn với thực tế tại các doanh nghiệp. 6 Tác giả Nguyễn Thanh Toàn (2023) đã thực hiện khóa luận nghiên cứu đề tài “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại công ty TNHH Kiyohara Việt Nam” với nội dung là tổng hợp lý thuyết cũng như cập nhật những quy định về tiền lương và các khoản trích theo lương theo pháp luật hiện hành tại Việt Nam. Bài viết cũng mô tả chi tiết về thực trạng kế toán tiền lương tại công ty TNHH Kiyohara.
Sau cùng, tác giả đưa ra những nhận xét và đề xuất các kiến nghị với mục đích góp phần hoàn thiện hơn về công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp. Tác giả Bùi Trương Hoài Ngọc (2023) với đề tài khóa luận “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại công ty TNHH SX TM may túi xách ba lô Hợp Phát”. Bài viết đã phản ánh thực tế về quy trình hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp. Đồng thời, tác giả cũng đưa ra nhận xét về những ưu điểm và nhược điểm của công tác kế toán tại đơn vị cũng như đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại công ty Hợp Phát.
Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Toàn (2023) và Bùi Trương Hoài Ngọc (2023) đã tổng hợp lý thuyết và quy trình thực tế về công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại các doanh nghiệp – nội dung vốn đã được quy định chặt chẽ trong Thông tư 200 cũng như trong các Giáo trình Kế toán tài chính và các tài liệu tham khảo khác. Ngoài ra, các nghiên cứu này đã cung cấp được thông tin chi tiết về quy trình kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại các doanh nghiệp cụ thể nhưng đó là các doanh nghiệp sản xuất hay thương mại. Do vậy, các đề tài này vẫn chưa thật sự có liên hệ trực tiếp với đề tài kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương ở ngân hàng thương mại cổ phần mà người viết đang thực hiện. Tác giả Phạm Thị Thùy Ngân (2022) đã thực hiện đề tài khóa luận nghiên cứu về “Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Krông Bông”.
Tác giả đã mô tả thực trạng công tác tiền lương của một đơn vị hành chính sự nghiệp cũng như vận dụng các kiến thức đã học để phân tích ra những ưu điểm và nhược điểm trong bộ phận Kế toán. Từ đó, bài nghiên cứu cũng nêu ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích 7 theo lương tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Krông Bông. Tuy nhiên, công tác kế toán tại một đơn vị hành chính sự nghiệp vẫn khác biệt rất nhiều so với các ngân hàng thương mại cổ phần – vấn đề mà người viết đang nghiên cứu. Tác giả Vũ Kim Thành (2019) đã thực hiện luận văn thạc sĩ với đề tài “Hoàn thiện quy chế trả lương tại Ngân hàng thương mại TNHH một thành viên Đại Dương” trình bày các lý thuyết về xây dựng quy chế trả lương và thực trạng quy chế tiền lương tại Ngân hàng Đại Dương.
Đồng thời, tác giả vận dụng các kiến thức vào nghiên cứu thực tiễn để đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy chế trả lương tại đơn vị. Mặc dù vậy, khe hổng của luận văn nghiên cứu này là tác giả Vũ Kim Thành chỉ mới tập trung nghiên cứu về cách xây dựng quy chế lương tại tại Ngân hàng Thương mại TNHH Đại Dương, hoàn toàn không đề cập đến lý quy trình kế toán hạch toán và quy trình luân chuyển chứng từ khi tính và thanh toán lương tại ngân hàng. Tác giả Lê Thị Băng Tâm (2014) đã thực hiện luận văn nghiên cứu về đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý tiền lương tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Hà Nội”. Bài viết trình bày tổng quan về lý thuyết quản lý tiền lương và công tác quản lý tiền lương thực tế tại Ngân hàng TMCP Công Thương – chi nhánh Hà Nội.
Đồng thời, tác giả cũng đưa ra những đánh giá về quy chế quản lý tiền lương cũng như đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tiền lương tại Ngân hàng TMCP Công Thương – chi nhánh Hà Nội. Có thể nói, luận văn của tác giả Lê Thị Băng Tâm đã phân tích sâu về quy chế quản lý tiền lương tại một ngân hàng thương mại cổ phần. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu vẫn chưa mô tả chi tiết về công tác kế toán cũng như quy trình kế toán hạch toán tiền lương tại ngân hàng. Quá trình tìm hiểu các nghiên cứu có liên quan trước đây cho thấy rằng các công trình nghiên cứu trước đây đã thực hiện đầy đủ quy trình nghiên cứu để làm rõ các vấn đề đáng quan tâm trong công tác kế toán tiền lương tại doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo hiểu biết của tác giả thông qua nghiên cứu, các luận văn và khóa luận trước đây vẫn chưa làm rõ về cơ sở lý thuyết khi hạch toán cũng như công tác kế toán tiền lương tại các ngân hàng. Do vậy, bài viết này sẽ tập trung tìm hiểu về cơ sở lý thuyết hạch toán cũng như công tác kế toán tiền lương tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt với mục tiêu làm sáng tỏ những vấn đề chưa được nghiên 8 cứu, góp phần cung cấp thêm thông tin và kiến thức có liên quan về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương ở ngân hàng thương mại cổ phần.2 Cơ sở lý thuyết về tiền lương và các khoản trích theo lương tại ngân hàng thương mại cổ phần 2.1 Tổng quan về tiền lương 2.1 Khái niệm về tiền lương Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều định nghĩa về tiền lương tùy theo những lĩnh vực khác nhau và góc độ tiếp cận vấn đề. Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tiền lương là một phần thu nhập quốc dân biểu hiện bằng tiền mà người lao động nhận được để bù đắp cho lao động đã bỏ ra tuỳ theo số lượng và chất lượng của người lao động đó. Theo khái niệm của Tổ chức lao động quốc tế (International Labour Organization - ILO): ‘’Tiền lương là sự trả công hay thu nhập, có thể biểu hiện bằng tiền, được ấn định bằng thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động hoặc bằng pháp luật,do người sử dụng lao động trả cho người lao động theo một hợp đồng lao động bằng văn bản hay bằng miệng, cho một công việc hay những dịch vụ đã thực hiện hay sẽ phải thực hiện’’.
Tại Việt Nam, căn cứ theo Điều 90 của Bộ Luật Lao động 2019, tiền lương được định nghĩa là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Ngoài ra, khái niệm tiền lương theo “Giáo trình kế toán tài chính” (Nguyễn Quỳnh Hoa - Nhà xuất bản Tài chính, 2020) của Trường đại học Ngân hàng TP.HCM là: “Tiền lương, tiền công là số tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động mà họ đóng góp cho doanh nghiệp nhằm đảm bảo người lao động đủ để tái sản xuất sức lao động và nâng cao, bồi dưỡng sức lao động”. Bên cạnh đó, tiền lương theo khái niệm của “Giáo trình Kế toán tài chính” (Hà Xuân Thạch – Nhà xuất bản Kinh tế TP.HCM, 2018) – Trường đại học Mở TP.