Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN ~T~—~. VÌ SAO PHẢI NÂNG CAO TÍNH TÍCH CUC, TỰ LUC TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH- Chất lượng học tập phụ thuộc vào điều kiện bên trong lẫn điểu kiện bên ngoài của sự học tập. Điều kiện bên ngoài : Đó là nội dung trí thức ( được quy định cu thể bởi mục dich đào tạo của nhà trường, bởi lứa tuổi và bậc học), phương pháp dạy của thầy cô (đạo đức, trình độ, sự hiểu biết và vận dụng phương pháp giáo dục .), việc tổ chức dạy học và cơ sở vật chất Điều kiện bên trong : Đó là sự giác ngộ mục đích học tập của trò thể hiện trong nhu cầu, động cơ hứng thú học tập, vốn kinh nghiệm tri thức, trình độ phát triển trí tuệ, trình độ phát triển những kỹ năng học tập đã và dang hình thành ở học sinh. Còn quá trình day học là quá trình thống nhất giữa hai mặt dạy & học, là sự phối hợp chặt chẽ và liên tục giữa thẩy và trò trong một hoạt động chung vì mục đích duy nhất là giúp cho học sinh nắm vững kiến thức.
hình thành kỹ năng, kỹ xảo, phát triển trí tuệ và nhân cách. Do đó để chất lượng dạy và học đạt kết quả cao, không có con đường nào khác là ngoài việc truyền đạt kiến thức, người thấy phải khơi đậy và phát triển tối đa năng lực tự học, xắng tạo của học sinh tức là phải biết kết hợp hai mặt - những diéu kiện bên trong và bên ngoài môt cách biện chứng. Nói cách khác, hệ thống công việc của giáo viên chỉ có thể đạt hiệu quả khi dựa trên sự hiểu biết những cơ chế bên trong của hoạt động học tập mà để ra những biện pháp sư phạm thích hợp — những tác động bên ngoài hiệu nghiệm. Chi như vậy hoạt động dạy mới thực sự khoa học, đảm bảo tính sư phạm cao, Qua những phần trình bày trên, rõ ràng chính học sinh là chủ thể của hoạt động học tập nói riêng, của quá trình day học nói chung.
Hay nói cách khác “ Thấy giáo không còn là người truyền đạt kiến thức sẵn có, mà là người định hướng, đạo diễn cho học sinh tự mình khám phá ra chân lý, tự mình tìm ra kiến thức”. Mỗi con người chúng ta đều có 1 sở trường gì đó ở dang "tiềm năng”, nếu như nó không được khơi dậy, không được kích thích thì nó chỉ ở dạng “tiém tàng” mà thôi. Ngược lại, nếu như nó được khơi gợi, kích thích, đòi hỏi con người phải suy nghĩ, tìm tòi tức là phải tự lực đến mức cao nhất thì các tiểm năng đó sẽ thành hiện thực. Và khi sở trường được phát huy thì càng làm cho con người say mê hon, Nó sẽ là động lực thúc đẩy sự sáng tạo.
Đây là vấn để có tính lý luận đối với phương pháp dạy học hiện đại nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh. Tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực nhận thức cũng được nêu lên thành một nguyên tắc trong hệ thống các nguyên tấc dạy học, dựa trên quy luật tâm lý học sau : “Người học chỉ dễ dàng lĩnh hội được tri thức khi trí thức đó trở thành đối tượng của sự suy nghĩ của minh”. ‘Tri thức chỉ trở thành đối tượng của sự suy nghĩ của người học sinh khi người giáo viên biết cách nêu vấn để dé học sinh chủ động suy nghĩ tìm cách giải quyết vấn để một cach sáng tạo.U Sinxki đã viết : “ Ngay cả trường hợp giả thiết rằng học sinh hiểu được ý mà giáo viên giải thích cho họ thì ý này cũng không bao giờ thâm nhập vào đầu de họ một cách thật vữag chắc và tự giác, không bao giờ ud thành vốn riêng thật hoàn chỉnh của học sinh như khi họ tự tìm ra”. Người giáo viên với kiến thức khoa học phong phú, với một trình độ uyên thâm dén đâu, với một cường độ dạy tăng lên đến đâu 3 ching nữa cũng sẽ chẳng thu được kết quả gì nếu học sinh không tích cực hoạt động học tap, nắm lấy kiến thức như Ja hiện tượng "nước đổ lá khoai".
Học sinh là chủ thể trực tiếp xúc tiến quá trình hoc tập, diéu này giào viên không thể làm thay các em được, vì vậy cần xây dựng cho ho một tinh thần tự giác, một thái độ học tập tích cực. Đó là điểm tựa quan trọng để quá trình giáo dục đạt kết quả cao nhất, là cái khung, cái cốt lõi để hoạt động hoc tập của hoe sinh diễn ra tốt đẹp. Đó là điều kiện để wi thức khoa học, tinh hoa xã hội của loài người được tái hiện, lưu trữ duy trì, cùng với sự tổ chức điểu khiển, kiểm soát để hoạt động đó điển ra đúng hướng. Do đó, quá trình day học không phải người dạy trang bị cho học sinh trị thức gì mà trang bị cho họ cách tìm hiểu, trang bị con đường để chiếm lĩnh được wi thức của nhân loại.
Hơn nữa, tri thức của loài người là vô tận, đặc biệt trong sự phát triển không ngừng của thông tin hiện đại, sự tăng như vũ bão về khoa học kỹ thuật khiến cho các kiến thức giảng dạy ở nhà trường bị “lạc hậu” nhanh chóng. Nhà trưỡng dù muốn cũng không còn khả năng day đủ kiến thức cho cả loài người. Do đó, phải quan niệm lại thé nào là kiến thức cơ ban đối với người học. Trong tương lai, người ta sẽ thấy rằng diều cốt lõi trong “kiến thức cơ bản" không phải là “kiến thức” mà là phương pháp tự học, phương pháp làm việc, phương pháp tìm kiếm kiến thức mới.
Cũng từ đây nhu cầu "học tập suốt đời" sẽ trở thành nhu cẩu bức bách và việc rèn luyện cho học sinh thái độ tích cực, tự lực trong học tập là một điều cực kỳ quan trọng. Dưới chế độ mới, với quan điểm giáo dục mdi, vai trò của học sinh được đánh giá đúng din hun, Với đà phát triển của nền văn minh nhân loại, yêu cầu về nhân tố con người trong xã hội dat ra cũng cao hơn. Khi yêu cầu đối với con người càng cao, con người cần phải được tôn trọng. Không thể nhỏi nhét các em học tập với một chương trình học quá sức, cũng không thể dùng những biện pháp lạc hậu, lỗi thời để dổn ép, cưỡng bức các em học tập.
Lối học ấy, có lẽ vì sợ, vì đối phó, các em sẽ "thuộc bài” song sẽ rất chóng quên nếu không nấm vững cốt lõi, hiểu sâu sắc vấn để được học. Hơn nữa, diéu đó còn gây ảnh hưởng đến tâm lý, tư tưởng tình cảm và cả nhân các của học sinh. Các em trở nên thụ động trong học tập, chỉ biết "chờ đợi” những lời nói của thầy để ghi chép, học thuộc là xong "bổn phận”, làm hạn chế năng lực trí tuệ, Ốc sáng tạo của các em, giới hạn sự phát triển của cá nhân. Xây dựng tính tích cực trong học tập cho học sinh là làm cho các em ý thức được trách nhiệm và quyển lợi đối với việc học của mình, có thái độ đúng đắn với hoạt động này, học bằng cả sức lực trí tuệ và nổ lực của bản thân mình để nắm lấy kiến thức.
Nâng cao tính tích cực và tự lực trong học tập sẽ phát huy cực đại tính năng động, tính sáng tạo của các em. Chữ “tích cực " này thể hiện ở chỗ nó có chiéu sâu, nó tạo ra cơ hội cho người học, cho cái đối tượng, cái trung tâm, phát huy được cái trí tuệ, cái tư duy, cái thông minh của minh.” (Pham Văn Đồng) -ˆ l2 TRONG HỌC TẠP : Hoạt động học tập của học sinh là một biến thể độc đáo của hoạt động nhận thức, nó cũng tuân theo các qui luật của hoạt động nhận thức. Bồi dưỡng, xây dựng các hành động học tập cho học sinh chính 14 việc xây dựng cấu trúc và hình thành cơ chế hoạt động này - theo đúng con đường của hoạt động nhận thức : từ trực quan sinh động đến tư đuy trừu tượng, đến thực tiễn - đòi hỏi có mối liên hệ chặt chẽ và tác động qua lại của ba khâu này trong một thể thống nhất. Mật khác, xem xét dưới góc độ của một hoạt động nhận thức thì yếu tố hàng đầu phải nói đến là động cơ của nhận thức - có liên quan chật chẽ đến hứng thú nhận thức.
Một hành động được tiến hành khi chủ thể xác định được mục đích của hành động đó - hãnh động của con người mang tính mục đích. Mục đích đúng đắng sẽ dẫn tới hành động đúng din và ngược lại, Bên cạnh ý thức giác ngộ mục dich là vấn dé tình cảm quy định thái độ đối với công việc đó và ảnh hưởng đến chất lượng làm việc. Tinh tích cực học tập biểu thị qua thái độ học tập nghiêm túc, say sưa không mệt mỏi ở tinh thin tự giác cao độ. Khi đứng trước một vấn để (nội dung học tập ) thì chủ thể bằng moi cách nổ lực tự bản thân mình chiếm lĩnh cho kỳ được — quá trình lĩnh hội đó được đặt trong sự điều khiển và tổ chức của giáo viên - nhưng học sinh phải thực sự là chủ thể của boạt động học tập của mình.
Phát huy trí lực, đầu tư công sức vào việc tìm hiểu, giải quyết những mâu thuẫn của vấn dé, mâu thuẫn của sự lĩnh hội để nắm bắt trọn vẹn một vấn dé mot cách sáng tạo và chủ động. Để có được điểu này, vé mặt chủ quan — chủ thể phải có đông cư đúng đấn làm đòn bẩy cho hoạt động của mình, đồng thời phải có một “cái vốn” căn bản để làm cơ sở cho việc tiếp nhận tiếp theo trong quá trình học tập - tránh sự hụt hãng và đứt đoạn trong quá trình hoạt động học tập. Vé mặt khách quan, phải có những tác động tích cực đúng hướng — người giáo viên giữ trung tâm tác đông này - muốn vậy phải hiểu rõ đối tượng của mình về nhiều mặt : đặc điểm tâm lý, lứa tuổi, trình độ. ngoài ra các yếu tố khác như môi trường, cơ sở vật chất.
cũng chỉ phối không nhỏ. Như vậy, để nâng cao chất lượng dạy học thì hoạt động học tập của học sinh cẩn được giáo viên bồi dưỡng chăm chút từ nhiều khía cạnh. Qua nghiên cứu lý luận về quá trình day học và kết quả thăm đò thực tế, ta có thể khái quát bốn nguyên tắc chung dim bảo việc nâng cao tích cực trong hoạt động học tập của học sinh : |. Hình thành hứng thú nhận thức, tạo động cơ đúng din 2.
Kích thích óc chủ động, sáng tạo trong học tập 3.