CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE DE TÀI NGHIÊN CỨU 1. Đối mới phương pháp dạy hoc 1. Phương pháp dạy học Theo TS Trịnh Văn Biéu [4]: - Phương pháp dạy hoc là một trong những thành tố quan trọng nhất của quá trình dạy học. Cùng một nội dung nhưng học sinh có hứng thú, tích cực hay không, có hiểu bài một cách sâu sắc không, phần lớn phụ thuộc vào phương pháp dạy học của người thầy, phương pháp dạy học có tầm quan trọng đặc biệt nên nó luôn luôn được người thầy phương pháp dạy học có tầm quan trọng đặc biệt nên nó luôn luôn được các nhà giáo dục quan tâm.
- Phương pháp dạy học là cách thức thực hiện phối hợp, thống nhất giữa người dạy và người học, nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ day học. Đó là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy học và hoạt động học trong quá trình day học. - Phương pháp day học theo nghĩa rộng bao gồm: + Phương tiện dạy học. + Phương thức tổ chức dạy học + Phuong pháp dạy học theo nghĩa hẹp.
Tầm quan trọng của đỗi mới phương pháp day học Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ cơ bản trở thành một nước công nghệ hoá ở trình độ hiện đại. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn lực người Việt Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao. Việc này cần được bắt đầu từ giáo dục phổ thông, mà trước hết phải xác dịnh được mục tiêu đào tạo như xác định được những gi cần đạt được (đối với người học) sau một quá trình đào tạo. Nói chung, phẩm chất và năng lực được hình thành trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng đủ và chắc chăn.
Do sự phát triển nhanh, mạnh với tốc độ mang tính năng bùng nỗ của khoa học công nghệ thể hiện qua ra đời của nhiều lí thuyết, thành tựu mới cũng như khả năng ứng dụng của chúng vào thực tế. Học vấn của nhà trường trang bị không đủ để thâu tóm hết mọi kiến thức mong muốn. Vi vậy, việc dạy học ngay nay đòi hỏi phải coi trọng dạy phương pháp, dạy cách đi tới kiến thức của loài người, trên cơ sở đó tiếp tục tự học suốt đời. Xã hội ngày nay đòi hỏi người học có học vấn hiện đại không chỉ có khả năng lấy ra từ trí nhớ dưới dạng có sẵn mà phải có năng lực chiếm lĩnh, sử dụnng các tri thức mới một cách độc lập.
Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là nhằm đáp ứng các yêu cầu đó. Hơn nữa, cùng với những biến động mạnh mẽ về kinh tế-xã hội toàn cầu, đối tượng giáo dục trong các nhà trường cũng thay đồi. Kết quả nghiên cứu tâm sinh lí của học sinh , sinh viên và những điều tra xã hội gần đây cho thấy: ở nước ta thanh thiếu niên có những thay đổi trong sự phát triển tâm — sinh lí, đó là sự thay đổi có gia tốc. Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, hiểu biết hơn, linh hoạt hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi mấy mươi năm trước đây.
Trong học tập, học sinh không thoả mãn với vai trò của người gián tiếp thu thụ động, không chỉ chấp nhận các giải pháp đã có sẵn được đưa ra. Đổi mới phương pháp dạy học nhằm giải quyết yêu cầu đó của học sinh: sự lĩnh hội độc lập các tri thức và phát triển các kĩ năng. Từ đó giúp tạo ra con người năng động, có khả năng hợp tác với nhau trong công việc, có khả năng làm việc cộng đồng; có khả năng sử dụng các phương tiện thiết bị hiện đại. Cùng với yêu cầu đó, đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng tích cực hoá người học, học tập theo nhóm, học cùng với công nghệ thông tin được tăng cường.
Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học - Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học. Chuyển trọng tâm hoạt động từ giáo viên sang học sinh. Chuyền lối học từ thông báo tái hiện sang tim tòi khám phá. - Cá thé hóa việc day học.
- Sử dụng tối ưu các phương tiện dạy học đặc biệt là ứng dụng tin học vào dạy học. - Tăng cường khả năng vận dụng kiên thức vào đời sông. Chuyên từ lôi học nặng về tiêu hóa kiên thức sang lôi học coi trọng việc vận dụng kiên thức. - Cải tiên việc kiêm tra và đánh giá kiên thức.
- Phục vụ ngày càng tốt hơn hoạt động tự học và phương châm học suốt đời. - Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học với mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của học sinh, theo cấp học, bậc học). Doi mới phương pháp dạy học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin Với sự phát triển như vũ bão của CNTT, việc phổ biến kiến thức ngày càng nhanh chóng thông qua mạng Internet, lao động của con người được đơn giản hoá và hiệu quả hơn. Do đó, việc dạy và học cũng dần thích ứng và tận dụng những thành tựu của công nghệ dé đạt được kết quả cao hơn.
Bảng so sánh PPDH trước đây và PPDH ứng dụng CNTT PPDH trước đây PPDH ứng dụng CNTT - phân bảng - Kết hợp phan bảng với trình Về phương pháp trình chiếu điện tử bày - thầy đọc, trò chép - đối thoại, diễn giải, trình bày - mấy chiêu overhead ( - mấy chiếu multimedia, giúp Về phương tiện trình | hình ảnh tĩnh) thé hiện được kiến thức trực chiếu quan như mô hình dây chuyền sản xuất, cơ chế phản úứng. Tiến hành trực tiếp Tiến hành trực tiếp kết hợp Về thí nghiệm mô phỏng sinh động trên máy những thí nghiệm độc hại, tốn kém - chủ yếu là kênh chữ Multimedia với hình ảnh, Về phương tiện truyền phim, tiéng nói âm thanh tải thông tin - SGK thuần chữ sinh động -SGK, website, e-book. Déc thoai, day dé Huong dan, tô chức các hoạt Vai trò của GV động giúp học sinh động não, thảo luận Thụ động nghe giảng và Được giao lưu, trò chơi, thảo Vai trò của HS học thuộc lòng luận, làm việc nhóm. Sự phát triên nhanh chóng của khoa học và công nghệ từ cuôi thê kỉ XX đên nay đã tạo ra một khối lượng thông tin khổng lồ, vượt qua mọi dự đoán.
Vì vậy, khả năng thu nhận và xử lí thông tin một cách nhanh chóng và chính xác là một yêu cầu quan trọng trong cuộc sông hiện đại. Điều đó cũng có nghĩa là phải thay đổi tiêu chí đào tạo trong xã hội hiện nay, phải thay đôi từ mục tiêu là khả năng ghi nhớ sang khả năng tìm kiếm, thu nhận và xử lí thông tin đề đạt tới mục tiêu đặt ra. Hiện nay, hầu như không còn tranh cãi về việc có nên hay không nên áp dụng công nghệ giáo dục mới trong trường học. Mọi người đều đồng ý rằng HS cần phải được tiếp cận với máy tính, internet và các công nghệ hiện đại khác.
Khả năng sử dụng những công nghệ này cũng chính là điềm thiết yếu cho việc chuẩn bị nghé nghiệp cho HS. Khái niệm tự học Theo Từ điền Giáo dục học-NXB Từ điểnBách khoa 200118], tự học là * quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện ki năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của GV và sự quản lí trực tiếp của cơ sở giáo duc, dao tạo”. Tự học thẻ hiện bằng cách đọc tài liệu giáo khoa, sách báo các loại, nghe radio, truyền hình, nghe nói chuyện, báo cáo, tham quan bảo tàng, triển lãm, xem phim, xem kịch, giao tiếp với người học, với các chuyên gia và những người hoạt động thực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau. Người tự học phải biết cách chọn tài liệu, tìm ra những điểm chính, điểm quan trojng của tài liệu đã học, đã nghe, phải biết ghi chép những điều can thiết, biết viết gtóm tat và làm dé cương, biết cách tra cứu từ điển và sách tham khảo , biết cách làm việc trong thư viện.
Cốt lõi của học là tự học. Người học phải qua một quá tình rèn luyện lâu dài mới lim ra phương pháp tự học hiệu quả, phù hợp với mình. Do đó, tự học doi hỏi người tự học phải có tính độc lập, tự chủ, tự giác và kiên trì cao. Các hình thức tự học Theo PGS.
có nhiều hình thức tự học nhưng có thẻ chia làm ba hình thức chính: - Tự học có người hướng dan: Người học tự tim tai iệu dé đọc, hiểu và vận dụng các kiến thức. Cách học này gây nhiều khó khăn cho người học vì mất rất niều thời gian và đòi héi sự kiên trì, khả năng tự học cao. - Tự học có hướng dan: Người học có GV hướng dẫn từ xa bằng các phương tiện nghe nhìn và các phương tiện thông tin khác. - Tự học có hướng dẫn trực tiếp: người học có tài liệu và được trao đổi trực tiếp VỚI GV một số tiết trong ngày, trong tuần để GV hướng dẫn, giảng giải sau đó về nhà tự học.
Trong thực tế, có thé học theo nhiều kiểu khác nhau nhưng dưới hìnnh thức nào thì tự học vẫn là cốt lõi của quá trình học. Tự học đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiếp thu tri thức và hoàn thiện nhân cách của con người. Vai trò của tự học Theo xu thế giáo dục hiện đại, người học đứng ở vi trí trung tâm của quá trình day học, người day học chỉ đóng vai trò định hướng, cô van cho quá trình ấy. Vì thế, người học cần phải chủ động, tích cực trong việc học của mình.
Muốn chủ động, người học bắt buộc phải có công đoạn chuẩn bị kĩ lưỡng nội dung bai mới ở nha để khi đến lớp người học mới có đủ khả năng làm chủ quá trình chiếm lĩnh tri thức. Bên cạnh đó, việc năm vững nội dung bài cũ cũng là một tiền đề quan trọng giúp người học tự tin hơn trong việc nghiên cứu bài mới. Muốn làm tốt cả hai yêu cầu trên, người học bắt buộc phải có năng lực tự học vì những kiến thức tự do đem lại mới là những kiến thức bền vững nhất. Thời gian tự học không những giúp người học ôn tập lại những gì nghe giảng trên lớp mà còn là thời gian đề người học vận dụng tìm tòi, suy ngẫm những bài tập, những kiến thức khó theo cách riêng của mình.