CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THONG BẢN DO, LƯỢC DO TRONG ÔN TAP KIÊN THỨC DIA LÍ KHU VUC VA BOC 0N ƯEI su ko iiiidddiiỷiiietaorireesdearssss-e 15 1.1 Một số vấn đề cơ bản VE bản đồ socccseccsssesescssessseccssnecssssecssusesssnseesssnsceseeessnsseeennes 15 CEE (ng - PHAN.3 Cách dùng bản đồ giáo khoa trong day học Địa lí.2 Khái quát về ôn tập trong day học Địa lí trung học phổ thông.3 Vai trò của bản đồ, lược đồ trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia lớp [|24G6 26410000 ac ee 22 1.4 Tâm sinh lí lứa tuổi học sinh trung học phổ thông — học sinh lớp 11 .5 Tình hình ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia hiện nay ở các trường THẾÊT rites Quên TỌPIIẾM:GS C02 acca aaa aa 24 CHƯƠNG II: SỬ DUNG HE THONG BẢN ĐÔ, LƯỢC DO TRONG ON TẬP KIÊN THỨC DJA LÍ KHU VỰC VÀ QUOC GIA LỚP I1.1 Khái quát nội dung chương trình sách giáo khoa Địa lí 1I.2 Thiết kế hệ thống lược đồ khu vực và quốc gia sử dụng cho õn tập kiến thức Địa N M@ wir và qiên gi ibis TÍG sec sccec b2 cieiescioaiaeeeasadgaaaoodi 28 2.1 Xác định hệ thống kiến thức, kĩ năng cần ôn tập .2 Xây dựng hệ thống câu hỏi dùng trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực va quốc giu lần TT Ga si asst i RN Tam hac 29 2.3 Thiết kế hệ thông lược đỗ phục vụ cho ôn tập.3 Sử dụng hệ thống bản đồ, lược đồ trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc 0a KV Tu Ÿỹy* vung te ircsa4tGiii034saadinucsozaa 61 AMM Ede) lL Se, a 61 2.2 Hudng dẫn học sinh ôn tập ở nha.cccscssssssesssecvesssessesseersesnennersurseesseeeneesoeees 72 CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.1 eB to 1) Lo ee ee 74 SEE CRTC MRS ONAL SP NANO Ga 74 3.3 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiém .c0cccsceccsssessssesesnneeensnsesnneceesnenee 77 PHAN KET LUẬN VA KIEN NGHỊ,. Kết luận về kết quả nghiên cứu và những đóng góp MGI. Kiến nghị về hướng sử dụng kết quả nghiên cứu.----- 82 TÀI LIEU THAM KHẢO.?ag t te ˆe 96x****e**s“***st“%*9te*eest*sss84 DHÀN MỞ ĐÀU 1. Lí đo chọn đề tài Lí luận dạy học hiện đại đã khang định, con người phat triển trong hoạt động và bằng hoạt động.
Sự đổi mới phương pháp dạy học Địa lí chỉ thành công khi phương pháp dạy học Địa lí tác động mạnh mẽ đến học sinh và phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi đưỡng cho học sinh năng lực tự hoc, lòng say mé va ý chí vươn lên trong học tập. Do vậy, muốn nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy học, chúng ta không thé không xét đến việc sử dụng các phương tiện day học trực quan trong đó có bán đồ, một phương tiện cần thiết giúp học sinh có thể chủ động khai thác và khắc sâu tốt kiến thức, điều nảy đặc biệt thẻ hiện rõ rệt nhất trong quá trình dạy học về Địa lí khu vực và quốc gia lớp 1). Từ trước đến nay, chúng ta đều đã công nhận vai trò và công dụng to lớn của ban đỗ đóng góp cho việc đổi mới phương pháp dạy học Địa li. “Néu như người làm bản dé tiếp nhận những kiến thức địa li, những thé tổng hợp địa lí và những qui luật địa lí thông qua tư duy và sử dụng những kiến thức của khoa học bản đô dé xây dựng những bản dé địa lí, thì trong giờ học, thay và trò cùng nhau khai thác những kién thức ấy trên bản đồ thông qua tư duy, phục hồi lại mỗi trường địa li.” [5, trang 150) Giáo viên dùng bản đồ để dạy, học sinh dùng bản dé dé học.
Với phương pháp giảng dạy của thầy, trò có phương pháp học tập tương ứng. Thay chuẩn bị bản đồ cho bài giảng, thì học sinh cũng cần chuẩn bị bản đồ để tiếp thu bài giảng, vừa nghe giảng vừa ghi chép trên bản đồ. Từ đó mà việc day học Địa lí nói chung và việc day học Địa lí về một khu vực hay quốc gia nào đó nói riêng không thể không có bản đồ. Nhưng, chỉ đối với hoạt động dạy học thôi sao? Hay bản đổ còn có công đụng gì khác nữa mà chúng ta có thé đã biết nhưng chưa khai thác được hết? Chúng ta dùng bản đồ chủ yếu dé day bài mới, để giúp học sinh tiếp cận với kiến thức mới một cách chủ động hơn, để kiểm tra bài cũ bằng những lược đề câm, lược 46 tréng,.
nhưng còn công tác ôn tập một tiết, ôn tập học ki thì sao? Thiết nghĩ lúc này, khi giáo viên đã xây dựng cho học sinh thói quen học tập cùng với bản đỗ thì chính những kiến thức mà học sinh thu được từ các bản đồ, lược dé trong quá trình học bải mới đó cần được giáo viên nâng lên và hệ thống một cách khoa học, logic để làm nén tảng, cơ sở cho học sinh ôn tập nội dung kiến thức của một khu vực hay quốc gia. Sự thật là các bản 6, lược đồ trong sách giáo khoa đều là các loại bản đồ, lược đồ tĩnh có nhiều chỉ tiết chồng chéo lên nhau, học sinh có thể khó quan sát. Mỗi bai học Địa lí khu vực hay quốc gia, học sinh phải tìm hiểu tat cả các đặc điểm về tự nhiên (địa hình, khoáng sản, khí hậu, sông ngòi. về kinh tế - xã hội (sự phân bố dân cư, phân bố các ngành nông nghiệp, công nghiép,.) của khu vực hay quốc gia đó, nhưng các ban đồ, lược đổ phục vụ cho từng đơn vị kiến thức đó trong sách giáo khoa không có đầy đủ tất cả.
việc thiết kế một hệ thống với đầy đủ các bản đồ, lược đồ của khu vực và quốc gia theo mỗi đơn vị kiến thức trọng tâm khi tìm hiểu về một khu vực hay một quốc gia mà với nó, giáo viên và học sinh có thể sử dụng linh động nhất theo mục đích của mình sẽ giúp hình thành cho học sinh thói quen học tập với bản đồ, qua đó phát huy được tính tích cực, sáng tạo của học sinh. Và một khi đã rèn luyện được thành thạo kĩ năng bản đồ cho học sinh trong quá trình dạy học thì các công việc ôn tập, kiểm tra, đánh giá sẽ trở nên dé dang hơn cho cả người dạy và người học, chất lượng dạy học sẽ được cải thiện. Những lí do trên là nguyên nhân tôi quyết định chon dé tai khóa luận tốt nghiệp của mình: “Sir dụng hệ thống bản đồ, lược đồ trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11”. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu cách thức sử dụng bản đồ, lược đồ dé ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11 nhằm giúp bồi dường cho học sinh năng lực tự học, lòng say mê học tập, giúp cho giáo viên có thêm một cách thức ôn tập mới, sinh động, hiệu quả.
Nhiệm vụ nghiên cứu Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc sử dụng bản đồ, lược đồ trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11. Tìm hiểu thực tiễn công tác ôn tập kiến thức Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11 của giáo viên và học sinh hiện nay. 10 Xác định hệ thống kiến thức cơ bản của các bài học Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11. Xây dựng hệ thống các câu hỏi dùng trong ôn tập và kiểm tra, đánh giá học ki hai lớp 11.
Thiết kế hệ thống lược đồ Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11 phục vụ cho công tác tô chức ôn tập của giáo viên va việc tự học của học sinh. Xây dựng qui trình hướng dẫn giáo viên tô chức ôn tập học kì hai lớp 11 thông qua việc sử dụng hệ thống lược đồ Địa lí khu vực và quốc gia, hướng dẫn học sinh tự học với phần mẻm tự học với bản đồ - lược đồ Địa lí khu vực và quốc gia. Thực nghiệm việc sử dụng hệ thống ban đỏ, lược đỏ khu vực vả quốc gia ở lớp |1 trong tiết ôn tập học kì hai để tăng thêm tính thực tiễn cho đẻ tai. Giới hạn đề tài Dựa vào hệ thống lược đỗ trong sách giáo khoa là chủ yếu, bên cạnh đó bỏ sung một số lược 46 can thiết để thiết kế hệ thong các lược đồ của Nhật Bản, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc), khu vực Đông Nam A.
Sử dụng hệ thống lược đồ tự thiết kế dùng trong tiết ôn tập học kì hai lớp 11. Lich sử nghiên cứu Đã có nhiều người từng nghiên cứu về đề tài phương pháp sử dụng bàn đồ trong day học Địa lí 11, cũng đã có nhiều lược đồ Địa lí được xây dựng, thiết kế. Tuy nhiên, chưa cỏ dé tai nào đi sâu nghiên cứu vẻ việc dùng hệ thống các bản đỏ, lược đỗ trong ôn tập kiến thức Địa lí khu vực, quốc gia lớp 11. Có thé ké đến hai tác giả có đề tài luận văn tốt nghiệp liên quan sau: Đầu tiên là Nguyễn Đại Hồng Phúc, với dé tải luận văn tốt nghiệp “Phương pháp sử dụng bản đồ trong việc giảng day Địa lí ở trường THPT”, khoa Địa li, trường DH Sư phạm Tp.HCM, niên khóa 1995 — 1999.
Tác giả đã làm rõ vai trò của bản đồ trong dạy học địa lí, nêu lên cụ thể, rõ rang nội dung của bản 44, phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác tri thức từ ban đò. bên cạnh đó còn đưa ra một số hướng dẫn học sinh khai thác tri thức từ bản 48 qua một số bải học cụ thẻ. Phương pháp chủ yếu ma tác giả sử dụng lả cho học sinh điển nội dung vào lược đồ câm dé củng cế kiến thức, lược đồ cảm mà tác giả sử dụng được vẽ tay nên còn một số hạn chế về tính chính xác, thẩm mĩ, tuy nhiên tác giả đã có nhiều ứng dụng thiết thực và mang lại hiệu quả cao khi giảng đạy. Đặc biệt, cỏ một vi dụ, tác giả sử dụng phương pháp xếp chồng bản dd, yêu cầu học sinh giải thích sự phân bé của các vùng công nghiệp quan trọng của An Độ.
Phương pháp xếp chồng theo ý của tác giả trong ví dụ trên có nghĩa là cho học sinh quan sát lần lượt các bản đồ công nghiệp An Độ và nông nghiệp Án Độ dé trả lời câu hỏi. Một ví du nữa tuy không ghi rõ là sử dụng phương pháp xếp chồng bản đồ nhưng vẫn thẻ hiện rõ, đỏ là bài Trung Quốc. Tác giả sử dụng lược đồ công nghiệp Trung Quốc, yêu cầu học sinh xác định các đặc khu kinh tế sau đó dùng bản đồ tự nhiên dé giải thích.