Đặt vấn đề Cây măng tây (asparagus officinalis L.) thuộc họ măng tây (Asparagaceae), là loại thực vật một lá mầm, dạng bụi, thân thảo, lá kim, sống lưu niên, trồng thích hợp ở vùng khí hậu nhiệt đới. Măng tây được trồng ở nhiều nơi trên thế giới như: Châu Ầu, Bắc Phi và Tây Á. Đọt non của cây măng tây được dùng trong ẩm thực như một loại rau cao cấp vì rất giàu chất dinh dưỡng và có tác dụng tốt cho tim mạch, hỗ trợ điều trị bệnh goutte, tiểu đường, đẹp da, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể nên rất được ưa chuộng và có giá trị kinh tế cao (Stajner và cộng sự, 2002; Palfi và cộng sự, 2014; Trần Thị Ba và cộng sự, 2014). Tại Châu Âu măng tây được mệnh danh là “rau hoàng đế” bởi hàm lượng dinh dưỡng dồi dào vượt trội hơn hẳn nhiều loại thực vật khác.
Măng tây được sử dụng phổ biến ngày nay như một loại rau xanh giàu chất dinh dưỡng. Măng tây chứa hàm lượng dinh dưỡng cao như chất xơ, đạm, glucid, các vitammin K, C, A, pyridoxine (B6), riboflavin (B2), thiamin (B1), acid folid, các chất khoáng cần thiết cho cơ thể con người như: kali, magnê, canxi, sắt, kẽm… (Ravi Teja Tadimalla, 2020). Chính vì giá trị dinh dưỡng của măng tây khá cao nên càng ngày cây măng tây càng được mở rộng quy mô sản xuất để đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ của con người. Hiện nay, vấn đề an toàn thực phẩm đang là vấn đề nóng, một trong những hướng nghiên cứu mới hiện nay đang được toàn cầu quan tâm là Nông nghiệp hữu cơ.
Một nền nông nghiệp sạch không sử dụng phân bón và thuốc hóa học. Nông nghiệp hữu cơ duy trì và gia tăng độ màu mỡ lâu dài cho đất, củng cố các chu kỳ sinh học trong nông trại, đặc biệt là các chu trình dinh dưỡng, bảo vệ cây trồng dựa trên việc phòng ngừa thay cho cứu 1 chữa, luân canh, xen canh và phát triển các giống bản địa phù hợp với điều kiện địa phương,…(Nguyễn Thế Đặng và cs, 2012). Bón phân hữu cơ cho cây trồng giúp cho độ phì của đất được cải thiện như: tăng hàm lượng chất hữu cơ, tăng lân hữu dụng, tăng khả năng cung cấp đạm cho cây trồng (Sun, 2003; Võ Thị Gương và cộng sự, 2011). Bên cạnh đó, việc cung cấp thêm các loại dinh dưỡng phun qua lá cho cây trồng cũng giúp cho măng tây hấp thụ tối đa lượng dinh dưỡng bón.
Ngoài ra một số biện pháp kĩ thuật đang được nghiên cứu để tăng năng suất và chất lượng măng như lưu giữ số cây măng mẹ trên ruộng đang là ý tưởng mới cần nghiên cứu. Xuất phát từ những vấn đề trên, chúng tôi đã thực hiện đề tài “Ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại và các loại dinh dưỡng hữu cơ đến năng suất và chất lượng của măng tây (Asparagus officinalis) trồng theo phương pháp hữu cơ tại Gia Lâm, Hà Nội”. Mục đích: Xác định được ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại và các loại dinh dưỡng hữu cơ đến năng suất, chất lượng cây măng tây theo phương pháp hữu cơ.3 Yêu cầu: - Đánh giá ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại kết hợp với dung dịch dinh dưỡng hữu cơ đến năng suất của cây măng tây. - Đánh giá ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại kết hợp với dung dịch dinh dưỡng hữu cơ đến một số chỉ tiêu sinh lý của cây măng tây.
- Đánh giá ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại kết hợp với dung dịch dinh dưỡng hữu cơ đến sâu bệnh hại của cây măng tây. - Đánh giá ảnh hưởng của số cây măng tây được giữ lại kết hợp với dung dịch dinh dưỡng hữu cơ đến chất lượng của cây măng tây. 2 3 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 2.
Tổng quan về cây măng tây 2. Nguồn gốc Măng tây (Asparagus officinalis Linn} có tên tiếng Anh là Asparagus, thuộc họ măng tây Asparagaceae. Măng tây có nguồn gốc từ các nuớc phía đông Địa Trung Hải và các giống măng tây hoang dã đã đuợc phát hiện ở Châu Phi (Cultures, 2020). Đầu tiên măng tây chỉ đuợc biết với tính năng nhu một loại thảo duợc dùng làm thuốc để chữa các bệnh về tim, phù thũng, đau răng (Medicinalherbs, 2020).
Sau đó cũng chính nguời Hy Lạp đã sử dụng măng tây nhu một loại rau cao cấp vào những năm 200 truớc Công Nguyên. Ở thời Trung cổ măng tây không đuợc quan tâm nhiều cho đến thế kỷ 16 cây măng tây là một trong những cây mà vua Louis ưa thích thì cây măng tây bắt đầu đuợc trồng tại Pháp với diện tích ngày càng tăng (Cultures, 2020). Măng tây có nhiều loại: Măng tây trắng, măng tây xanh và măng tây tím. Giá trị của măng tây a) Giá trị dinh dưỡng Măng tây là loại rau cao cấp có thành phần dinh dưỡng cao, rất được ưa chuộng ở các nước phương Tây cũng như phương Đông.
Giá trị dinh dưỡng trong 100 g măng tây được thể hiện trong bảng 1.1 Giá trị dinh dưỡng trong 100 g măng tây Thành phần Hàm lượng Thành phần Hàm lượng Năng lượng 20 kcal Riboflavin (vit. B2) 0,141 mg Cacbon-hyđrat 3,88 g Niaxin (vit, B3) 0,978 mg 4 Đường 1,88 g Pantothenic acid (B5) 0,274 mg Chất xơ thực phẩm 2,1 g Vitamin Bô 0,091 mg Chất béo 0,12 g Folate (vit, B9) 52 mg Protein 2,20 g Choline 16 mg Vitamin A equiv, 38 mg Vitamin c 5,6 mg Thiamin (vit, B1) 0,143 mg Magiê 14 mg Vitamin E 1,1 mg Mangan 0,2 mg Vitamin K 41,6 mg Photphc 52 mg Canxi 24 mg Kali 202 mg Sắt 2,14 mg Kẽm 0,54 mg (Nguồn: USDA, 2017) b) Giá trị y học Trước khi được dùng cho mục đích thực phẩm thì măng tây được biết đến như một loài thảo dược dùng để chữa trị những bệnh về tim mạch, phù thũng và đau răng. Sau đó, vào những năm 200 trước công nguyên măng tây được sử dụng như một loại rau cao cấp có giá trị dinh dưỡng cao. Trong măng tây có chứa nhiều chất đạm, chất xơ, chất khoáng, canxi.và nhiều loại vitamin như vitamin A, vitamin c.măng tây chứa nhiều chất xơ rất cần thiết cho hệ tiêu hóa, phòng trị các bệnh tiểu đường, bệnh ung thư, bệnh tim mạch rất hữu hiệu.
Ngoài ra, măng tây còn có khả năng tăng cường sinh lực, chống béo phì và chống lão hóa (Hồng Duyên, 2014). c) Giá trị về kinh tế 5 Măng tây xanh được sử dụng trên toàn thế giới. Mặc dù hiện tại nhiều nước đã nhập khẩu măng tây từ nước ngoài để phục vụ nhu cầu của người dân nhưng vẫn không đáp ứng đủ. Trung Quốc là nước sản xuất lớn nhất thế giới: Trong năm 2012 (7,350,000 tấn), ở một khoảng cách lớn tiếp theo là Peru (376,645 tấn), Mexico (119,789 tấn).
Ở Mỹ sản xuất tập trung ở California, Michigan, và Mary Washington. Sản xuất hàng năm cho măng tây trắng ở Đức đạt 57,000 tấn (61% đáp ứng nhu cầu của nguời tiêu dùng). Ở Châu Ầu, mùa trồng măng tây ngắn, nhu cầu đối với sản phẩm này lại lớn cho nên măng tây có một mức giá cao. Các nhà nhập khẩu măng tây hàng đầu (2011) là Hoa Kỳ (174,609 tấn), tiếp theo là Liên minh châu Ầu (ngoại thương) (94,292 tấn), Canada (23,265 tấn).
Ngày nay, cùng với tiến bộ của khoa học kỹ thuật, rau măng tây đã được trồng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Măng tây xanh được du nhập vào nước ta từ những năm 70 tại thành phố Đà Lạt. Tuy nhiên, nó được biết tới như một loại cây làm cảnh và chưa phổ biến. Ngày nay, măng tây xanh đã được trồng ở nhiều địa phương: Hà Nội, Bắc Ninh, Nghệ An, Bình Dương, Bình Phước, Lâm Đồng, Đồng Nai,.
Với nhiều mô hình đạt tiêu chuẩn VietGap, cho năng suất cao. Giúp nhiều hộ nông dân vươn lên thoát nghèo. Giá trị kinh tế của sản xuất măng tây Thứ tự Quốc gia Lọi nhuận ($) 1 Trung Quốc 6,689,690 2 Peru 342,807 3 Mexico 109,027 4 Đức 93,196 5 Thái Lan 59,160 6 6 Tây Ban Nha 41,321 7 Mỹ 31,418 8 Nhật Bản 27,304 9 Italia 27,226 10 Pháp 18,148 (Nguồn: Pariona Ameber, 2017) d) Giá trị sử dụng Ở nước ta măng tây được trồng với mục đích thu hoạch: - Lấy chồi măng non làm rau thực phẩm dinh dưỡng cao cấp - Lấy cành lá làm kiểng trang trí hoa cắt cành - Lấy măng, thân, rễ, lá làm dược liệu và nước giải khát - Lấy phế liệu làm thức ăn gia súc 2. Đặc điểm thực vật học a) Thân Măng tây là một chi lớn (khoảng 150 loài) dạng cây thân thảo lưu niên.
Cây cao khoảng 1,2 - 3,8 m, có thể sống từ 15 - 20 năm, khi cây mọc cao thân ngã màu xanh và phân cành nhiều (Mai Thị Phương Anh, 1999). b) Lá Măng tây thuộc loại lá không phát triển, dạng lá kim, thoát nước ít nên có khả năng chịu hạn (Mai Thị Phương Anh, 1999). c) Rễ Rễ chính rất ngắn và chết ngay sau khi hạt nảy mầm, chỉ có rễ trụ đứng thẳng, các rễ khác mọc ngang tạo thành một hệ chùm rễ. Măng được hình thành gần rễ trụ, đây là nơi tập trung chất dinh dưỡng khi cây còn non (Mai Thị Phương Anh, 1999).
7 d) Cụm chồi và măng Măng thường được hình thành trên rễ trụ gần mặt đất, đây là nơi tập trung chất dinh dưỡng của cây khi còn non. Các cây hoa đực thường cho nhiều măng hơn, sống lâu hơn và sản lượng cao hơn cây hoa cái khoảng 25% nhưng chất lượng măng lại kém hơn cây hoa cái (Mai Thị Phương Anh, 1999). e) Hoa Cây măng tây là cây đơn tính khác gôc, cây mang hoa đực và hoa cái riêng nhị hoa đực và nhụy hoa cái không hoàn chỉnh, chỉ có một số ít trong số các hoa đậu quả được. Các hoa cái có dấu tích của nhị đực nhưng không có khả năng sinh hạt phấn.
Hoa măng tây được sinh ra trên các cành mới, và đạt được độ thành thục trước khi cành mang hoa thành thục. Hoa măng tây màu trắng xanh nhạt đến vàng nhạt hình chiếc chuông nhỏ (Mai Thị Phương Anh, 1999). f) Quả Quả măng kill chín có màu đỏ, có 3 ngăn. Mỗi ngăn cho 2 hạt màu đen, vỏ hạt rất cứng có đuờng kính trung bình 4 mm.\ g) Hạt Hạt có màu đen hoặc đỏ, vỏ nhawxnx như hạt đậu.
Yêu cầu ngoại cảnh cho cây măng tây.