Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC 1. Vấn đề cơ bản về cán bộ, công chức 1. Khái niệm cán bộ, công chức Thuật ngữ cán bộ - công chức gắn liền với sự ra đời của nhà nước, ở các nước phương Tây từ nửa cuối thế kỷ XIX, ở nhiều nước đã thực hiện chế độ cán bộ - công chức với thời gian tương đối lâu; “Cán bộ - công chức được hiểu là những công dân được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý thường xuyên trong tổ chức của Nhà nước ở Trung ương và địa phương kể cả ở trong nước hay ở nước ngoài, đã được xếp vào ngạch và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”[20; tr 6]. Thuật ngữ “cán bộ” được sử dụng ở Việt Nam rất đa dạng và với những nội hàm tương đối khác nhau ở các thời điểm khác nhau, đôi khi được sử dụng chung để chỉ cả cán bộ, công chức và viên chức (chẳng hạn khi nói tới quy hoạch cán bộ, đạo đức của người cán bộ,…).
Từ giác độ hành chính, theo quy định của Luật cán bộ, công chức Việt Nam năm 2008 và Luật viên chức Việt Nam năm 2010, giữa các thuật ngữ “cán bộ”, “công chức” và “viên chức” có sự khác biệt. Cán bộ, công chức ở Việt Nam không chỉ là những người làm trong bộ máy nhà nước mà trong cả hệ thống chính trị, trải ra trên tất cả các cấp hành chính. Trong đó, cán bộ, công chức cấp huyện là những cán bộ, công chức làm việc ở cấp huyện. Luật cán bộ - công chức của CHDCND Lào năm 2020 quy định rõ rằng: “Cán bộ, công chức là công dân Lào được biên chế, bầu cử hoặc bổ nhiệm giữ một chức vụ nào đó trong tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận xây dựng đất nước và các tổ chức quần chúng cấp Trung ương và địa phương hoặc đại diện của 9 nước CHDCND Lào đi công tác ở nước ngoài và các tổ chức quốc tế, được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước”[21; tr 1].
Theo luật Cán bộ, công chức nước CHDCND Lào năm 2020 “Cán bộ là nhà lãnh đạo cấp cao và là người lãnh đạo, quản lý được bầu cử hoặc bổ nhiệm giữ một chức vụ nào đó trong tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận xây dựng đất nước và các tổ chức quần chúng cấp Trung ương và địa phương. Công chức là người có chức vụ hành chính, chuyên viên, nhân viên được bầu cử, bổ nhiệm giữ chức vụ hành chính, chức vụ chuyên viên hoặc được biên chế vào một chức vụ nào đó trong tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận xây dựng đất nước và các tổ chức quần chúng cấp Trung ương và địa phương”[21; tr 1]. Đặc điểm, vai trò, nhiệm vụ của cán bộ, công chức cấp huyện 1. Đặc điểm của cán bộ, công chức cấp huyện Thứ nhất, CBCC cấp huyện là những người lãnh đạo, quản lý làm việc trong cơ quan nhà nước là người trực tiếp thực thi quyền lực nhà nước trong các cơ quan nhà nước, là chủ thể trực tiếp áp dụng các quy định của pháp luật vào trong thực tiễn để giải quyết các vụ việc cụ thể phát sinh.
Họ thực hiện quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn thực thi công vụ đã được pháp luật quy định theo nguyên tắc: CBCC cấp huyện được làm những gì pháp luật cho phép. CBCC được nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để có khả năng và yên tâm trong thực thi công vụ. Thứ hai, CBCC cấp huyện là những người lãnh đạo, quản lý tổ chức thực thi pháp luật, thực thi quyền lực nhà nước, do vậy CBCC cấp huyện phải là những người có trình độ, am hiểu pháp luật, áp dụng pháp luật một cách chính xác rõ nét và sáng tạo. Trong quá trình áp dụng pháp luật, họ chính là người sáng tạo ra pháp luật, tham mưu đưa ra các quy định pháp luật mới phù hợp góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền.
10 Thứ ba, CBCC cấp huyện là công bộc quan trọng của nhân dân. Trong nhà nước CHDCND Lào, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, nhà nước ra đời với sứ mệnh duy nhất là phục vụ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân. Do vậy, CBCC cấp huyện phải đặt sứ mệnh phục vụ nhân dân lên hàng đầu vì họ là những người được nhân dân tin tưởng giao phó, họ là những người hưởng lương từ ngân sách nhà nước mà được hình thành từ các nguồn do nhân dân đóng góp, vì vậy xét về mặt đạo lý và pháp lý họ phải hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, phải là công bộc của nhân dân. Thứ tư, CBCC cấp huyện là người lãnh đạo, quản lý lực lượng lao động chuyên nghiệp, có tính chuyên môn hóa cao với các hoạt động diễn ra thường xuyên, liên tục trên phạm vi rộng và mang tính phức tạp.
Các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương đều được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định nhằm quản lý, điều hành xã hội theo pháp luật và bằng pháp luật, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội làm cho xã hội ổn định và phát triển. Những hoạt động đó diễn ra hàng ngày đều trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến đời sống của người dân. Do vậy, CBCC cấp huyện là lực lượng lao động quan trọng mang tính chuyên nghiệp, thực hiện công vụ thường xuyên, liên tục, có trình độ chuyên môn hóa cao để giải quyết các vấn đề thuộc phạm vi điều hành của mình một cách nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả. CBCC cấp huyện mang tính ổn định, luôn mang tính kế thừa và không ngừng được nâng cao về chất lượng.
Thứ năm, CBCC cấp huyện là những người lãnh đạo, quản lý thực thi công vụ trong các cơ quan phòng, ban, ngành trực thuộc huyện chịu sự chỉ đạo, lãnh đạo, quản lý, kiểm tra của cấp trên. CBCC cấp huyện là những người trực tiếp tiếp xúc với công dân trong quá trình giải quyết công việc; là những người trực tiếp triển khai các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước vào giải quyết quyền, lợi ích hợp pháp cho nhân dân cũng như trực tiếp lắng nghe, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của đồng nghiệp và nhân dân địa phương. 11 Thứ sáu, CBCC cấp huyện là cầu nối, là chất keo kết dính giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Vai trò của cán bộ, công chức cấp huyện Thứ nhất, Là nguồn nhân lực quan trọng có vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy HCNN, đưa các chính sách và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trở thành thực tiễn và tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt được những yêu cầu của thực tiễn cuộc sống để phản ánh kịp thời với cấp trên, là một trong những nguồn lực quan trọng trong việc thực hiện công cuộc CNH, HĐH đất nước.
Thứ hai, CBCC cấp huyện có vị trí, vai trò quyết định trong việc triển khai tổ chức thực hiện thắng lợi các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước tại huyện. Thông qua họ mà ý Đảng, lòng dân tạo thành một khối thống nhất, làm cho Đảng, Nhà nước “ăn sâu, bám rễ” trong quần chúng nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước. Như vậy, chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước có đi vào cuộc sống, trở thành hiện thực sinh động hay không, tùy thuộc phần lớn vào sự tuyên truyền và tổ chức vận động nhân dân của CBCC cấp huyện. Thứ ba, Cán bộ, công chức cấp huyện có vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước nói chung và chính quyền cấp huyện nói riêng.
Bởi vì họ là những người trực tiếp gắn bó với địa phương, am hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân địa phương, đồng thời là người đại diện cho nhân dân trong việc cung cấp thông tin cho cấp trên để đưa ra quyết định quản lý đúng đắn. Thứ tư, Cán bộ, công chức cấp huyện là những người trực tiếp hòa giải những xung đột, mâu thuẫn tranh chấp trong nội bộ nhân dân, thực hiện hóa quyền làm chủ cơ sở của nhân dân… Vì vậy, trình độ và phẩm chất của đội ngũ này có ảnh hưởng rất lớn đến sự vận hành liên tục và hiệu quả của bộ máy nhà nước. Thực tế cũng chứng minh: Nơi nào quan tâm đầy đủ và làm tốt công tác 12 cán bộ, có đội ngũ cán bộ vững mạnh thì nơi ấy tình hình chính trị xã hội ổn định, kinh tế văn hóa phát triển, quốc phòng - an ninh được giữ vững, mọi chủ trương chính sách của Đảng được triển khai có hiệu quả. Ngược lại, ở đâu CBCC nói chung và CBCC cấp huyện nói riêng không được quan tâm, để xảy ra tình trạng tham nhũng, ủa quyền, hách dịch thì nơi đó tình hình địa phương gặp nhiều khó khăn, phức tạp, dễ bị kẻ xấu lợi dụng.
Thứ năm, Cán bộ, công chức cấp huyện là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng hệ thống chính trị cấp huyện, là trung tâm đoàn kết, tập hợp mọi tiềm năng, nguồn lực của địa phương, động viên mọi tầng lớp nhân dân ra sức thi đua hoàn thành thắng lợi các mục tiêu về kinh tế - xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của huyện. Nhiệm vụ của cán bộ, công chức cấp huyện Tại Điều 54 Luật cán bộ, công chức nước CHDCND Lào số 74/QH, ban hành 18/12/2015 quy định: - Nhiệm vụ chung của cán bộ, công chức cấp huyện: “Thứ nhất, thực hiện nhiệm vụ một cách thường xuyên, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả; Thứ hai, tham gia hoạt động các công việc của cơ quan tổ chức nơi trực thuộc; Thứ ba, tạo điều kiện thuận lợi và phục vụ nhân dân chân thành, nhanh nhẹn, trung thực và bình đẳng; Thứ tư, báo cáo thường xuyên về thực hiện công việc cho cấp trên đúng hiện thực; Thứ năm, thực hiện các nhiệm vụ khác theo luật quy định” [21, tr 15].