MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nƣớc ta đang trên con đƣờng hội nhập với nền kinh tế thế giới và khu vực, tạo ra những cơ hội lớn để đất nƣớc phát triển nhanh hơn, toàn diện hơn, sớm đƣa nƣớc ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển. Tuy nhiên việc hội nhập và thực hiện nền kinh tế thị trƣờng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên các lĩnh vực, sự phân hóa giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị ngày càng tăng, kinh tế khu vực nông thôn chậm phát triển, ngƣời dân còn hạn chế trong tiếp cận, hƣởng thụ các dịch vụ công về văn hoá, giáo dục, y tế, so với đô thị. Với đặc thù nƣớc ta có hơn 67% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn thì việc giải quyết tốt các vấn đề nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa mang tính chiến lƣợc đối với sự ổn định và phát triển bền vững của đất nƣớc.
Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng (khóa X) đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/08/2008 về vấn đề Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn. Nghị quyết đã đƣa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí đƣợc nâng cao, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dƣới sự lãnh đạo của Đảng đƣợc tăng cƣờng” [5]. Theo đó Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 phê duyệt chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới (2010-2020) và nhiều văn bản khác. Tuy nhiên theo đánh giá của Ban chỉ đạo Chƣơng trình XDNTM Trung ƣơng, các xã đạt chuẩn nông thôn mới tập trung ở địa phƣơng có kinh tế phát triển, còn ở những vùng khó khăn, tỷ lệ đạt chuẩn chƣa cao.
2 Đối với huyện Hoài Ân, việc triển khai thực hiện Chƣơng trình MTQG xây dựng nông thôn mới đã thu đƣợc những kết quả khả quan, đƣợc nhân dân đồng tình ủng hộ, cả hệ thống chính trị vào cuộc với quyết tâm cao, bộ mặt nông thôn đã có những khởi sắc rõ rệt, hạ tầng kinh tế - xã hội đƣợc cải thiện, đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã phát huy hiệu quả, kinh tế nông thôn đã có nhiều chuyển biến tích cực góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của ngƣời dân nông thôn. Bên cạnh đó còn gặp phải không ít khó khăn, nhất là lĩnh vực kinh tế nhƣ: kết cấu hạ tầng kỹ thuật nông thôn thiếu quy hoạch đồng bộ; quản lý và thực hiện quy hoạch, quản lý đất đai và tài nguyên còn nhiều bất cập; môi trƣờng ở một số vùng còn nguy cơ ô nhiễm cao; chất lƣợng lao động còn thấp, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; là huyện thuần nông, nguồn thu ngân sách hàng năm đạt thấp, nguồn lực thực hiện đầu tƣ vào thực hiện các chính sách nông nghiệp, nông dân, nông thôn còn rất hạn chế, sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, manh mún, chƣa gắn với công nghiệp hóa-hiện đại hóa, việc triển khai các Chƣơng trình, đề án giai đoạn 2021 – 2025 còn chậm. Kinh tế hợp tác xã có phát triển nhƣng chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu tổ chức lại sản xuất; liên kết, hợp tác trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ còn hạn chế. Việc áp dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất chƣa nhiều; nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chƣa phát triển dẫn đến vẫn còn nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế, do đó tỷ lệ hộ nghèo còn cao, thu nhập bình quân đầu ngƣời thấp, khoảng cách chênh lệch mức sống giữa huyện Hoài Ân và các địa phƣơng khác trong cả nƣớc còn khá cao.
Căn cứ những lý do trên tôi quyết định lựa chọn đề tài “ Quản lý nhà nƣớc về kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định” làm đề tài nghiên cứu đề án thạc sĩ nhằm góp phần vào quá trình xây dựng NTM trên quê hƣơng của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong những năm qua, vấn đề QLNN về xây dựng NTM luôn là mối quan tâm lớn của Đảng và Nhà nƣớc, đồng thời cũng là sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý. Nhiều công trình liên quan đến vấn đề này đã đƣợc công bố, trong đó có một số công trình tiêu biểu nhƣ sau: - “Chính sách nông nghiệp, nông thôn sau Nghị quyết X của Bộ Chính trị của Lê Đình Thắng chủ biên (1998), NXB Chính trị Quốc gia đã đề cập nhiều nội dung quan trọng liên quan đến chủ đề nghiên cứu, nhƣ phân tích quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam dƣới sự tác động của hệ thống chính sách, phân tích một số chính sách cụ thể nhƣ chính sách đất đai, chính sách phân phối trong phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nƣớc ta. -“Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới” của Nguyễn Sinh Cúc (2003), NXB Thống kê.
Đây là công trình nghiên cứu rất công phu của tác giả bởi ngoài những phân tích có tính thuyết phục về quá trình đổi mới nông nghiệp Việt Nam sau gần 20 năm, công trình còn cung cấp hệ thống tƣ liệu về phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta nhƣ là Niên giám thống kê nông nghiệp thu nhỏ. Công trình đã luận rõ quá trình đổi mới, hoàn thiện chính sách nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta trong những năm đổi mới, những thành tựu và những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Những gợi mở về những vấn đề cần giải quyết của phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta nhƣ vấn đề đầu tƣ, vấn đề phân hoá giàu nghèo, nâng cao khả năng cạnh tranh, xuất khẩu nông sản… - Chuyên đề “Quản lý nhà nước về nông nghiệp, nông thôn” của Phạm Kim Giao (2004), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đi sâu phân tích 2 nội dung đó là: Thứ nhất, quan điểm, mục tiêu và định hƣớng phát triển nông nghiệp, nông thôn; Thứ hai, một số nội dung chủ yếu của QLNN về nông thôn.
Nêu ra những thành tựu và hạn chế trong quá trình QLNN về nông thôn, đồng thời, nêu những giải pháp để làm tốt công tác QLNN về nông thôn 4 thời gian đến nhƣ: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và cơ cấu kinh tế nông thôn; phát huy vai trò và đổi mới hoạt động của các thành phần kinh tế, phát triển công nghiệp dịch vụ, quản lý quy hoạch xây dựng các điểm dân cƣ, quản lý xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn, quản lý các vấn đề xã hội an ninh và trật tự nông thôn. -“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam - Hôm nay và mai sau”, của TS. Đặng Kim Sơn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia 2008. Tác phẩm đề cập đến thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay, những thành tựu và khó khăn; đề xuất những định hƣớng và kiến nghị chính sách nhằm đƣa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển.
- "Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn" do tác giả Vũ Văn Phúc chủ biên, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012. Công trình là tập hợp các bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ quan Trung ƣơng, địa phƣơng, các ngành, các cấp về xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam, gồm những vấn đề lý luận chung về xây dựng nông thôn mới, kinh nghiệm quốc tế về xây dựng nông thôn mới, thực tiễn và kết quả bƣớc đầu trong xây dựng nông thôn mới ở một số địa bàn trên phạm vi cả nƣớc, đặc biệt là các địa bàn thí điểm xây dựng nông thôn mới. Một số luận văn thạc sĩ cũng nghiên cứu về lĩnh vực này, nhƣ|: - Đề tài “Đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam” của Hoàng Sỹ Kim, luận văn thạc sĩ Hành chính công năm 2001 đã chú trọng đến những giải pháp nhằm đổi mới quản lý nhà nƣớc về nông nghiệp của Việt Nam. - Đề tài “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới – từ thực tiễn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh” của Huỳnh Trần Huy, luận văn thạc sĩ Quản lý công năm 2013 đã chú trọng đến những giải pháp quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới.
- Đề tài “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới ở huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi” của Nguyễn Thị Ánh Hồng (2017), Luận văn Thạc 5 sĩ Quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia. Tác giả làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn QLNN về XD NTM ở huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Chỉ ra những thuận lợi, khó khăn, tồn tại và nguyên nhân của nó để đƣa ra những giải pháp để hoàn thiện QLNN về XD NTM ở địa phƣơng này. Ngoài ra còn nhiều công trình, đề tài, bài viết đã đƣợc công bố, xuất bản, đăng trên các báo và tạp chí nghiên cứu quản lý nhà nƣớc về vấn đề này.
Các công trình nghiên cứu nói trên đều có những đóng góp nhất định về mặt lý luận và thực tiễn quản lý nhà nƣớc về nông thôn, nhƣng tất cả các công trình trên chỉ nghiên cứu trên phạm vi rộng, hoặc nghiên cứu ở các địa phƣơng khác, chƣa có đề tài nào tiếp cận nghiên cứu quản lý nhà nƣớc trong xây dựng nông thôn mới nói riêng về mảng về kinh tế. Vì vậy, chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể, có hệ thống về QLNN đối với xây dựng nông thôn mới trong lĩnh vực kinh tế trên địa bàn huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nƣớc về kinh tế trong xây dựng nông thôn mới của huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định, đề án tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thiết thực, khả thi nhằm hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về kinh tế trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định đến 2025. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Quản lý nhà nƣớc về kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định.