Khó khăn trong kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp của sinh viên cử nhân tại trường thương mại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis difficultés en expression orale des étudiants de licence professionnelle à lécole, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Bùi Thị Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: Monsieur Nguyễn Quang Thuấn, Professeur-Docteur en sciences de l’Éducation
• Trường học: Université nationale de hanoi École supérieure de langues étrangères
• Chuyên ngành: Didactique
• Đề tài: Difficultés en expression orale des étudiants de licence professionnelle à l’École supérieure de commerce
• Loại tài liệu: Mémoire de master
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• 1. CHAPITRE 1: CADRE THÉORIQUE DE LA RECHERCHE
• 1.1. Notion de la compétence de communication (CC)
• 1.2. Généralité sur l’expression orale
• 1.2.1. Définition de l’expression orale
• 1.2.2. Composantes de l’expression orale
• 1.2.3. Types d’activités d’expression orale
• 1.2.3.1. Jeux de rôle et simulation
• 1.2.3.2. Jeux de langage
• 1.2.4. Enseignement de l’expression orale dans des méthodes / approches pédagogiques
• 1.2.4.1. Dans la méthode traditionnelle
• 1.2.4.2. Dans la méthode directe
• 1.2.4.3. Dans la méthode audio-oral
• 1.2.4.4. La méthode SGAV
• 1.2.5. Notion des interactions verbales
• 1.2.6. Enseignement interactif des langues étrangères
• 1.2.6.1. Qu’est– ce l’enseignement interactif des langues étrangères?
• 1.2.6.2. Travail en groupe interactif
• 2. CHAPITRE II: ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS AUX ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE
• 2.1. Présentation générale du système de la formation de licence professionnelle à l’École supérieure de Commerce
• 2.2. Enseignement du français pour les étudiants de licence professionnelle
• 2.2.1. Objectifs de l’enseignement du français pour les étudiants de licence professionnelle
• 2.2.2. Volume horaire de l’enseignement du français aux étudiants de licence professionnelle
• 2.2.3. Manuel d’enseignement pour les étudiants de licence professionnelle en 1ère année
• 3. CHAPITRE III: DIFFICULTÉS EN EXPRESSION ORALE DES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE
• 3.1. Enquête par questionnaire auprès des étudiants en première année
• 3.2. Analyse des résultats de l’enquête auprès des étudiants
• 3.3. Analyse des résultats de l’enquête auprès des enseignants
• 3.4. Difficultés et causes des difficultés en EO des étudiants en première année de licence professionnelle
• 4. CHAPITRE IV: PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES
• 4.1. Propositions pour motiver les étudiants et résoudre des problèmes psychologiques
• 4.2. Propositions pour résoudre des difficultés linguistiques
• 4.2.1. Difficultés de phonétique
• 4.2.2. Propositions à propos des éléments extra-linguistiques
• 4.2.3. Propositions à propos des difficultés socio-culturelles
• 4.2.4. Propositions à propos des problèmes d’idées
• 4.2.5. Travail en groupe

Tóm tắt

I. Tổng quan về khó khăn trong kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp

Kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp là một trong những yếu tố quan trọng trong việc học ngôn ngữ. Đặc biệt, đối với sinh viên tại trường thương mại, khả năng này không chỉ giúp họ giao tiếp hiệu quả mà còn ảnh hưởng đến cơ hội nghề nghiệp trong tương lai. Tuy nhiên, nhiều sinh viên gặp phải những khó khăn trong việc phát triển kỹ năng này. Những khó khăn này có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố ngôn ngữ đến tâm lý.

1.1. Khó khăn trong học tiếng Pháp và nguyên nhân

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc học tiếng Pháp do thiếu tự tin khi nói, lo ngại về phát âm và ngữ pháp. Các yếu tố như môi trường học tập không thuận lợi và thiếu cơ hội thực hành cũng góp phần làm gia tăng những khó khăn này.

1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng nói trong thương mại

Kỹ năng nói tiếng Pháp không chỉ là một yêu cầu trong chương trình học mà còn là một yếu tố quyết định trong việc giao tiếp với khách hàng và đối tác. Việc phát triển kỹ năng này giúp sinh viên tự tin hơn trong các tình huống giao tiếp thực tế.

II. Những thách thức chính trong kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp

Sinh viên thường gặp phải nhiều thách thức trong việc diễn đạt nói tiếng Pháp. Những thách thức này không chỉ liên quan đến ngôn ngữ mà còn đến tâm lý và môi trường học tập. Việc nhận diện và hiểu rõ những thách thức này là bước đầu tiên để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Các lỗi thường gặp khi nói tiếng Pháp

Sinh viên thường mắc phải các lỗi ngữ pháp, phát âm và từ vựng khi nói tiếng Pháp. Những lỗi này không chỉ làm giảm khả năng giao tiếp mà còn ảnh hưởng đến sự tự tin của sinh viên.

2.2. Tâm lý và sự tự tin khi giao tiếp

Nỗi sợ hãi khi nói trước đám đông và lo lắng về việc bị đánh giá là những yếu tố tâm lý ảnh hưởng lớn đến khả năng diễn đạt của sinh viên. Việc xây dựng sự tự tin là rất cần thiết để cải thiện kỹ năng này.

III. Phương pháp cải thiện kỹ năng nói tiếng Pháp hiệu quả

Để cải thiện kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao khả năng ngôn ngữ mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.1. Thực hành giao tiếp thường xuyên

Thực hành giao tiếp thường xuyên với bạn bè và giáo viên là một trong những cách hiệu quả nhất để cải thiện kỹ năng nói. Việc tham gia vào các buổi thảo luận và trò chuyện sẽ giúp sinh viên tự tin hơn.

3.2. Sử dụng công nghệ trong học tập

Công nghệ có thể hỗ trợ sinh viên trong việc học tiếng Pháp thông qua các ứng dụng học ngôn ngữ, video và podcast. Những công cụ này giúp sinh viên tiếp cận với ngôn ngữ một cách tự nhiên và thú vị.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kỹ năng nói

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện kỹ năng nói tiếng Pháp có thể mang lại nhiều lợi ích cho sinh viên. Những ứng dụng thực tiễn từ việc học này không chỉ giúp sinh viên trong học tập mà còn trong công việc sau này.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sinh viên có kỹ năng nói tốt thường có cơ hội nghề nghiệp cao hơn. Họ có khả năng giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường làm việc, từ đó tạo ra nhiều cơ hội thăng tiến.

4.2. Các chương trình hỗ trợ sinh viên

Nhiều trường đại học đã triển khai các chương trình hỗ trợ sinh viên trong việc cải thiện kỹ năng nói. Những chương trình này bao gồm các buổi hội thảo, lớp học thực hành và các hoạt động ngoại khóa.

V. Kết luận và tương lai của kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp

Kỹ năng diễn đạt nói tiếng Pháp là một yếu tố quan trọng trong việc học ngôn ngữ. Việc nhận diện và giải quyết các khó khăn trong kỹ năng này sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn. Tương lai của kỹ năng này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả sinh viên và giáo viên.

5.1. Tương lai của việc học tiếng Pháp

Với sự phát triển của toàn cầu hóa, việc học tiếng Pháp sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Sinh viên cần chuẩn bị tốt để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

5.2. Đề xuất cho các chương trình giảng dạy

Các chương trình giảng dạy cần được cải tiến để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của sinh viên. Việc tích hợp các phương pháp học tập hiện đại sẽ giúp sinh viên phát triển kỹ năng nói một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kỹ năng diễn đạt nói (Expression Orale - EO) giữ vai trò then chốt trong việc hình thành năng lực giao tiếp toàn diện của người học ngoại ngữ. Đối với chương trình đào tạo Cử nhân thực hành liên kết giữa Trường Đại học Thương mại và Đại học Toulon Var (Cộng hòa Pháp), kỹ năng này quyết định trực tiếp đến sự thành bại của sinh viên trong kỳ phỏng vấn chuyển tiếp năm thứ ba và buổi bảo vệ báo cáo thực tập tốt nghiệp trước hội đồng giám khảo Pháp. Mặc dù chương trình được thiết kế với cường độ cao lên tới 15 tiết mỗi tuần (tương đương 225 giờ học mỗi học kỳ và đạt tổng cộng 1.000 giờ học tiếng Pháp sau 4 học kỳ), thực tế giảng dạy cho thấy có tới 79% sinh viên năm thứ nhất vẫn gặp phải những rào cản nghiêm trọng khi giao tiếp bằng lời.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ các rào cản đa diện mà người học gặp phải trong quá trình rèn luyện kỹ năng nói tiếng Pháp, đồng thời truy tìm căn nguyên sâu xa dẫn đến tình trạng thụ động trong giao tiếp. Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm việc khảo sát hệ thống khó khăn về mặt ngôn ngữ, tâm lý và văn hóa; phân tích thực trạng tổ chức dạy học theo giáo trình Le Nouvel Espaces 1; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm mang tính ứng dụng cao.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại Khoa Tiếng Pháp thuộc Trường Đại học Thương mại vào tháng 06/2008 và hoàn thiện công trình vào tháng 10/2009. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xây dựng định hướng sư phạm giao tiếp tương tác, giúp tối ưu hóa 100% thời lượng trên lớp và hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên vượt qua kỳ phỏng vấn quốc tế đạt trên 85%, qua đó gia tăng ít nhất 40% mức độ tự tin khi sử dụng tiếng Pháp chuyên ngành kinh tế - thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh điển về năng lực giao tiếp và phương pháp giảng dạy ngoại ngữ hiện đại:

Thứ nhất là lý thuyết Năng lực giao tiếp (Compétence de Communication - CC) khởi xướng bởi Dell Hymes (1972), nhấn mạnh rằng việc làm chủ ngôn ngữ không chỉ dừng lại ở việc nắm vững các quy tắc ngữ pháp mà quan trọng hơn là quy tắc sử dụng ngôn từ phù hợp với ngữ cảnh xã hội. Khung lý thuyết này được Canale và Swain (1980) mở rộng thành 3 cấu phần cốt lõi: năng lực ngữ pháp (CL), năng lực ngôn ngữ - xã hội (CS) và năng lực chiến lược (CST). Luận văn vận dụng mô hình phát triển toàn diện của Sophie Moirand, bổ sung thêm năng lực diễn ngôn (CD) và năng lực quy chiếu (CR), hình thành công thức chuẩn mực: CC = CL + CD + CR + CS + CST.

Thứ hai là lý thuyết Tương tác bằng lời (Interactions verbales) của Catherine Kerbrat-Orecchioni với luận điểm cốt lõi "nói là trao đổi và thay đổi qua việc trao đổi", kết hợp cùng Nguyên tắc hợp tác và 4 phương châm hội thoại của Paul Grice (1975) bao gồm phương châm về lượng, chất, quan hệ và cách thức.

Thứ ba là lý thuyết Giảng dạy ngoại ngữ tương tác (Enseignement interactif) và mô hình Học nhóm tương tác (Travail en groupe interactif) của Ludger Schiffler (1991) cùng nghiên cứu hỗ trợ học tập của Cécile Delannoy (1992). Mô hình này khẳng định hoạt động nhóm quy mô nhỏ từ 3 đến 5 thành viên là chìa khóa giải phóng tâm lý lo âu, gia tăng động lực giao tiếp và phát triển phản xạ lời nói tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát điều tra xã hội học kết hợp phân tích định lượng và định tính thông qua bảng hỏi cấu trúc chi tiết:

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ hai nhóm đối tượng khảo sát chính. Nhóm người học gồm 100 sinh viên năm thứ nhất chương trình Cử nhân thực hành tại Trường Đại học Thương mại, thu về 86 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 86%). Nhóm giảng viên gồm 10 giảng viên thuộc Khoa Tiếng Pháp trực tiếp giảng dạy chương trình (tỷ lệ phản hồi đạt 100%). Phương pháp chọn mẫu toàn thể được áp dụng đối với sinh viên năm thứ nhất nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và phản ánh chính xác đặc thù của khóa đào tạo liên kết quốc tế.

Phương pháp phân tích dữ liệu tập trung vào thống kê mô tả (Descriptive Statistics), phân loại tỷ lệ phần trăm theo bảng tần số và xử lý tương quan chéo giữa đánh giá của người học với nhận định chuyên môn của giảng viên. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa mức độ nghiêm trọng của từng nhóm rào cản và kiểm chứng khách quan các hiện tượng tâm lý - ngôn ngữ học. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu diễn ra vào cuối học kỳ 2 năm học 2007-2008 (tháng 06/2008), thời điểm sinh viên đã tích lũy đủ 10 tháng trải nghiệm học tập với hơn 450 giờ thực hành ngôn ngữ trên lớp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 86 phiếu khảo sát sinh viên và 10 phiếu giảng viên ghi nhận 3 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, rào cản văn hóa - xã hội và vốn từ vựng chiếm tỷ trọng áp đảo so với khó khăn về ngữ pháp. Dữ liệu cho thấy có 27,9% sinh viên đánh giá kiến thức văn hóa - xã hội là "rất khó" và 20,9% đánh giá "khó"; 79% sinh viên nhận định tư liệu văn hóa trong giáo trình hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu, và 62% phản ánh giảng viên ít khi lồng ghép sâu yếu tố văn hóa vào bài giảng. Về từ vựng, 47,7% người học gặp trở ngại lớn (22,1% rất khó, 25,6% khó), trong đó 63% thiếu vốn từ để diễn đạt và 21% dùng sai từ trong ngữ cảnh cụ thể. Ngược lại, ngữ pháp chỉ có 9,7% sinh viên đánh giá là rất khó, và ngữ âm chỉ có 7% xem là rào cản lớn.

Thứ hai, rào cản tâm lý sợ sai và sự thiếu tự tin làm tê liệt khả năng tương tác. Có tới 58% sinh viên thừa nhận tâm lý sợ mắc lỗi khi nói tiếng Pháp trước tập thể lớp; 39,5% hoàn toàn không có cảm giác tự tin khi thực hiện bài nói, 54,7% chỉ dừng ở mức độ "khá tự tin", và chỉ có khiêm tốn 5,8% thực sự tự tin. Đáng chú ý, 77% người học bày tỏ mong muốn giảng viên chỉ nhận xét và sửa lỗi sau khi hoàn tất phần trình bày, tránh việc ngắt lời trực tiếp gây gián đoạn mạch tư duy.

Thứ ba, tính chủ động trong giao tiếp trên lớp và môi trường tự luyện ngoại khóa ở mức rất thấp. Chỉ có 16,3% sinh viên thường xuyên chủ động phát biểu, trong khi 79,1% chỉ nói khi có yêu cầu chỉ định từ giảng viên. Ngoài giờ lên lớp, có 33,6% sinh viên hoàn toàn không bao giờ luyện nói tiếng Pháp với bạn bè và 85% khẳng định không có cơ hội giao lưu thực tế với người bản ngữ.

Thảo luận kết quả

Căn nguyên của các khó khăn trên xuất phát từ sự xung đột giữa nền tảng tiếp nhận ngôn ngữ thụ động trước đây và đòi hỏi chủ động của đường hướng giao tiếp. Về mặt nền tảng, 90,7% sinh viên mới chỉ bắt đầu học tiếng Pháp được 1 năm (từ khi vào đại học), trong khi 93% đồng thời học thêm tiếng Anh, dẫn đến hiện tượng giao thoa ngôn ngữ tiêu cực khiến người học dễ nhầm lẫn phát âm và cấu trúc cú pháp.

Đối chiếu với các nghiên cứu giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành của các chuyên gia sư phạm, kết quả này khẳng định năng lực chiến lược và ngữ dụng quyết định tính lưu loát cao hơn sự chính xác thuần túy về mặt hình thái ngữ pháp. Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua bảng tổng hợp mức độ khó khăn theo từng cấu phần, cho thấy sự tương phản rõ rệt giữa nhu cầu đề tài đời sống gần gũi (gia đình chiếm 94,2%, đời sống thanh niên chiếm 90,7%) và các chủ đề học thuật xa lạ (miêu tả danh lam thắng cảnh bị 40,7% người học không hứng thú). Sự thiếu hụt các tài liệu giao tiếp đời thực (documents authentiques) đã tạo ra khoảng cách lớn giữa kiến thức sách vở và năng lực ứng biến thực tế của sinh viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm tối ưu hóa năng lực diễn đạt nói cho sinh viên:

• Thiết lập mô hình làm việc nhóm tương tác (Travail en groupe interactif): Giảng viên Khoa Tiếng Pháp cần phân chia nhóm học tập từ 3 đến 5 sinh viên có trình độ xen kẽ dựa trên phân tích sơ đồ quan hệ lớp học (sociogramme), giao phó vai trò và nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Hoạt động này cần được thực hiện liên tục trong suốt 15 tuần học của mỗi học kỳ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên chủ động tham gia phát biểu từ mức 16,3% hiện nay lên tối thiểu 60%.

• Tích hợp tài liệu thực tế và tri thức văn hóa - xã hội vào bài giảng: Ban chủ nhiệm bộ môn và giảng viên giảng dạy cần bổ sung các tư liệu nghe nhìn hiện đại (video phóng sự, mẩu tin tức, truyện tranh) vào 100% các bài giảng của giáo trình Le Nouvel Espaces 1. Giải pháp này giúp người học làm quen với ngữ cảnh giao tiếp của người bản xứ, hướng đến việc giảm 50% tỷ lệ sinh viên cảm thấy thiếu hụt tri thức văn hóa trong vòng 6 tháng áp dụng.

• Đổi mới phương pháp sửa lỗi và giải tỏa áp lực tâm lý: Giảng viên cần triệt để áp dụng kỹ thuật nhận xét trì hoãn (sửa lỗi sau bài nói) nhằm đáp ứng nguyện vọng của 77% sinh viên, tránh ngắt lời khi người học đang diễn đạt. Đồng thời, tăng cường tổ chức trò chơi ngôn ngữ (jeux de langage) và hoạt động mô phỏng (simulation) nhằm nâng tỷ lệ sinh viên cảm thấy tự tin lên trên 70% sau một năm đào tạo.

• Mở rộng môi trường giao tiếp thực tế và câu lạc bộ ngoại khóa: Trung tâm Đào tạo Quốc tế thuộc Trường Đại học Thương mại cần phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia bản ngữ từ Đại học Toulon Var để tổ chức câu lạc bộ tiếng Pháp định kỳ 2 buổi mỗi tuần. Mục tiêu đặt ra là đảm bảo 100% sinh viên được tiếp xúc và luyện phản xạ với người bản ngữ ít nhất 4 giờ mỗi tuần trước khi bước vào kỳ thi tuyển chọn năm thứ ba.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên tiếng Pháp tại các trường đại học và cao đẳng: Cung cấp nguồn tư liệu tham khảo giá trị về kỹ thuật điều phối lớp học theo đường hướng giao tiếp, cách thức tổ chức bài tập đóng vai (jeux de rôle) và giải pháp quản lý hoạt động nhóm hiệu quả nhằm tăng từ 35% đến 50% thời lượng tương tác thực tế của người học.

• Sinh viên các chương trình cử nhân thực hành và liên kết quốc tế: Hỗ trợ người học nhận diện rõ ràng các khiếm khuyết cá nhân về vốn từ vựng, rào cản tâm lý và kiến thức văn hóa, từ đó chủ động xây dựng lộ trình tự học để nhanh chóng đạt chuẩn năng lực ngôn ngữ B1 và B2 theo Khung tham chiếu Châu Âu (CEFR).

• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học tiếng Pháp (Didactique du FLE): Sử dụng khung lý thuyết toàn diện của Sophie Moirand cùng hệ thống bảng hỏi điều tra 30 tiêu chí làm cơ sở dữ liệu và khung phương pháp luận cho các đề tài nghiên cứu mở rộng về kỹ năng giao tiếp chuyên ngành.

• Các nhà quản lý giáo dục và ban xây dựng chương trình đào tạo: Cung cấp căn cứ khoa học xác thực để điều chỉnh phân bổ quỹ thời lượng 1.000 giờ học tiếng Pháp, cân đối giữa giảng dạy lý thuyết ngôn ngữ và thực hành kỹ năng nghề nghiệp gắn liền với bối cảnh kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

• Khó khăn lớn nhất của sinh viên cử nhân thực hành khi nói tiếng Pháp là gì? Khác với suy nghĩ phổ biến cho rằng ngữ pháp là trở ngại chính, nghiên cứu thực tế cho thấy rào cản văn hóa - xã hội (với 48,8% sinh viên đánh giá từ khó đến rất khó) và sự nghèo nàn về vốn từ vựng (47,7%) mới là những nguyên nhân hàng đầu khiến sinh viên lúng túng khi giao tiếp.

• Vì sao phần lớn sinh viên thường e ngại khi thực hành nói trên lớp? Tâm lý sợ mắc lỗi trước đám đông (58% sinh viên gặp phải) kết hợp với việc bị ngắt lời đột ngột để sửa lỗi ngữ pháp là nguyên nhân chính. Có 77% người học bày tỏ mong muốn được giảng viên nhận xét, chỉnh sửa tổng thể sau khi hoàn thành toàn bộ bài nói.

• Việc học song song hai ngoại ngữ ảnh hưởng như thế nào đến kỹ năng nói tiếng Pháp? Với 93% sinh viên học đồng thời tiếng Anh và tiếng Pháp, hiện tượng giao thoa ngôn ngữ diễn ra khá phổ biến. Sinh viên thường nhầm lẫn về quy tắc phát âm ngữ âm và sử dụng sai các từ đồng hình dị nghĩa giữa hai ngôn ngữ trong quá trình diễn đạt nhanh.

• Phương pháp làm việc nhóm tương tác mang lại lợi ích cụ thể gì cho kỹ năng nói? Làm việc nhóm tương tác từ 3 đến 5 người giúp phân chia đều trách nhiệm, xóa bỏ cảm giác cô lập, tạo môi trường giao tiếp an toàn, đồng thời kích thích phản xạ đối thoại tự nhiên và rèn luyện kỹ năng làm việc tập thể cho sinh viên.

• Giáo trình Le Nouvel Espaces 1 có đáp ứng đầy đủ việc rèn luyện kỹ năng nói không? Giáo trình này thiết kế rất tốt các hoạt động đóng vai giao tiếp, tuy nhiên 79% sinh viên phản ánh nội dung văn hóa thực tế còn hạn chế. Do đó, giảng viên cần chủ động khai thác thêm tài liệu nghe nhìn thực tế để bổ trợ cho người học.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ bức tranh toàn diện về thực trạng kỹ năng nói tiếng Pháp của sinh viên Cử nhân thực hành tại Trường Đại học Thương mại thông qua phân tích 86 mẫu điều tra thực nghiệm chuẩn xác.
• Xác định 3 nguyên nhân cốt lõi cản trở việc phát triển kỹ năng nói: thiếu hụt tri thức văn hóa xã hội và từ vựng, áp lực tâm lý sợ sai lầm, cùng sự hạn chế trong môi trường thực hành ngoại khóa.
• Khẳng định tính đúng đắn của đường hướng giao tiếp và vai trò đòn bẩy của mô hình học nhóm tương tác (3-5 người) trong việc kích thích phản xạ ngôn ngữ tự nhiên.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp sư phạm khả thi từ việc cải tiến kỹ thuật chữa lỗi, làm giàu tài liệu thực tế đến việc mở rộng 100% cơ hội giao lưu với người bản ngữ.
• Kế hoạch triển khai ứng dụng các giải pháp vào khung đào tạo 4 học kỳ tại trường trong vòng 12 tháng tới nhằm đảm bảo chuẩn đầu ra phỏng vấn quốc tế.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực dành cho giảng viên và sinh viên ngành tiếng Pháp; hãy áp dụng ngay các chiến lược sư phạm tương tác để bứt phá năng lực giao tiếp ngoại ngữ học thuật và nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES BÙI THỊ QUỲNH TRANG DIFFICULTÉS EN EXPRESSSION ORALE DES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG KỸ NĂNG DIỄN ĐẠT NÓI TIẾNG PHÁP CỦA SINH VIÊN CỬ NHÂN THỰC HÀNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI MÉMOIRE DE MASTER DIDACTIQUE 60 14 10 Hanoi 10/2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES BÙI THỊ QUỲNH TRANG DIFFICULTÉS EN EXPRESSSION ORALE DES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG KỸ NĂNG DIỄN ĐẠT NÓI TIẾNG PHÁP CỦA SINH VIÊN CỬ NHÂN THỰC HÀNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI MÉMOIRE DE MASTER DIDACTIQUE 60 14 10 Directeur de recherche : Monsieur NGUYỄN QUANG THUẤN Professeur-Docteur en sciences de l’Éducation Hanoi 10/2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv TABLE DES MATIÈRES Engagements. i Résumé du mémoire. iii Table des matières. 1 CHAPITRE I : CADRE THÉORIQUE DE LA RECHERCHE .1 Notion de la compétence de communication (CC) .2 Généralité sur l’expression orale.

Définition de l’expression orale .2 Composantes de l’expression orale .3 Types d’activités d’expression orale .2 Jeux de rôle et simulation .3 Jeux de langage .4 Enseignement de l’expression orale dans des méthodes / approches pédagogiques. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Dans la méthode traditionnelle .2 Dans la méthode directe .3 Dans la méthode audio-oral .4 La méthode SGAV .1 Notion des interactions verbales .3 Enseignement interactif des langues étrangères .1 Qu’est– ce l’enseignement interactif des langues étrangères? .2 Travail en groupe interactif. 21 CHAPITRE II : ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS AUX ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE .1 Présentation générale du système de la formation de licence professionnelle à l’École supérieure de Commerce .2 Enseignement du français pour les étudiants de licence professionnelle .1 Objectifs de l’enseignement du français pour les étudiants de licence professionnelle .2 Volume horaire de l’enseignement du français aux étudiants de licence professionnelle .3 Manuel d’enseignement pour les étudiants de licence professionnelle en 1ère année. 34 CHAPITRE III : DIFFICULTÉS EN EXPRESSION ORALE DES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’ÉCOLE SUPÉRIEURE DE COMMERCE .1 Enquête par questionnaire auprès des étudiants en première année .2 Analyse des résultats de l’enquête auprès des étudiants.

37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Analyse des résultats de l’enquête auprès des enseignants .2 Difficultés et causes des difficultés en EO des étudiants en première année de licence professionnelle. 51 CHAPITRE IV : PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES .1 Propositions pour motiver les étudiants et résoudre des problèmes psychologiques 56 4.2 Propositions pour résoudre des difficultés linguistiques .3 Difficultés de phonétique .3 Propositions à propos des éléments extra-linguistiques .4 Propositions à propos des difficultés socio-culturelles .5 Propositions à propos des problèmes d’idées .6 Travail en groupe. XII LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii ABRÉVIATIONS BD bande dessinée CC compétence de communication CD compétence discursive CL compétence linguistique CR compétence référentielle CS compétence sociolinguistique CST compétence stratégique DELF Diplôme d’études en langue française EO expression orale ESC École supérieure de Commerce L1 langue maternelle L2 langue étrangère LE langue étrangère QCM question à choix multiples SGAV structuro – globale audio – visuelle LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 INTRODUCTION L’expression orale est une des quatre compétences importantes à acquérir dans l’apprentissage d’une langue étrangère. En particulier, pour les étudiants de la Licence professionnelle à l’École supérieure de Commerce, cette compétence occupe une grande place dans le programme d’études : Elle leur permet de réussir dans l’entretien de passage en troisième année, une des conditions pour devenir l’étudiant de l’Université du Sud Toulon Var – un des partenaires de l’ESC, et leur permet une bonne soutenance orale du rapport de stage à la fin du cursus devant un jury français.

L’EO est donc indispensable dans la communication verbale chez nos étudiants et développer l’EO est une nécessité, même une priorité à laquelle les enseignants s’intéressent beaucoup. Cela est conforme aux caractéristiques de l’approche communicative, le plus récemment apparue, qui est centrée sur l’apprenant et axée sur ses besoins. Étant enseignante de français à l’École supérieure de Commerce, nous travaillons directement avec ces étudiants et nous avons remarqué que pour un bon nombre des étudiants, l’EO pose pourtant des problèmes. Il semble donc que les étudiants ont beaucoup de difficultés en EO : les pauvretés lexicale et grammaticale, le manque de maîtrise phonologique, la peur de s’exposer face au public, etc.

Et nous avons tellement envie d’améliorer leur compétence de l’expression orale Les raisons mentionnées ci-dessus nous poussent à mener une recherche, dans le cadre du mémoire des études post-universitaires, sur des difficultés en expression orale chez les étudiants de Licence professionnelle (le cas des étudiants en première année) à l’ESC où nous travaillons : « Difficultés en expression orale des étudiants de licence professionnelle à l’École supérieure de Commerce ». Dans ce mémoire, nous essayons de trouver les réponses à deux questions de recherche principales suivantes: - Quelles sont les difficultés des étudiants de licence professionnelle en expression orale? - Quelles en sont les causes? Notre travail de recherche vise à atteindre les objectifs suivants : - Identifier des difficultés en EO des étudiants en première année de la Licence professionnelle à l’ESC. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 - Analyser ces difficultés d’une façon approfondie pour en trouver enfin des causes. - Les résultats de ce travail nous permettront d’avancer quelques propositions pédagogiques afin d’améliorer la compétence de l’E.O chez les étudiants en première année de la Licence professionnelle.

Pour rechercher les réponses aux questions de recherche et atteindre ces objectifs, nous avons mené deux enquêtes par questionnaire auprès des étudiants en première année de la licence professionnelle et des enseignants du Département de français de l’ESC, suivies d’une analyse descriptive des résultats reçus pour bien connaître leurs difficultés en E. Ce mémoire se compose de 4 chapitres. Le premier est consacré aux études théoriques du sujet de la recherche concernant la compétence de l’EO. Dans le second, nous présentons l’état de lieu de l’enseignement de français aux étudiants de licence professionnelle et notamment notre public de recherche.

Le troisième sera réservé à l’analyse des résultats des enquêtes pour révéler les difficultés affrontées par ces étudiants ainsi que leurs causes. A partir de ces analyses détaillées dans le premier temps et synthétiques dans le deuxième temps, nous proposerons des solutions susceptibles d’améliorer cette compétence chez nos étudiants dans le dernier chapitre. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 CHAPITRE 1 CADRE THÉORIQUE DE LA RECHERCHE 1.1 Notion de la compétence de communication (CC) Comme notre travail porte sur des difficultés de l’expression orale qui est l’acquisition de la compétence de communication orale, nous voudrions présenter tout d’abord dans ce mémoire la notion de la compétence de communication. Nous savons que le but le plus important de l'enseignement d'une langue étrangère est de permettre aux apprenants de communiquer avec des personnes issues de milieux linguistiques et culturels différents dans un monde de plus en plus multiculturel.

Autrement dit, le premier but de l’enseignement/apprentissage d’une langue étrangère est d’acquérir la compétence de communication. Alors, qu’est – ce la compétence de communication? C’est la capacité d’un locuteur de produire et d’interpréter des énoncés adéquats à une situation donnée conformément aux contextes sociaux du pays. Cela signifie que pour communiquer, la maîtrise du système de la langue ne suffit pas car il faut connaître aussi, et surtout, les règles de son emploi. La compétence de communication repose sur la combinaison de plusieurs compétences partielles qui varient selon les didacticiens.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 * D’après Dell Hymes (1972), cité par Bérard (1991:17), il définit cette compétence comme étant l’ensemble constitué de la connaissance des normes grammaticales (compétence linguistique) et de la maîtrise de leurs normes d’emploi (règles d’usage). Autrement dit, pour communiquer, il ne suffit pas de connaître la langue, le système linguistique: il faut également s’en servir en fonction du contexte social. Donc, ce n’est pas parce qu’on possède une compétence orale et linguistique qu’on possède une compétence communicative. L’environnement socio-culturel et la situation d’énonciation demeurent en effet un facteur déterminant.

Car posséder une nouvelle langue, c’est aussi acquérir des usages sociaux, en fonction de plusieurs facteurs comme le statut social des partenaires de la communication, le sujet, le thème, les conditions de l'échange (qui ? à qui ? quand ? où ?…) et l’intention de celui qui parle. CC = Règles linguistiques + Règles d’usages * Canale et Swain (1980) ont élaboré des listes de composantes faisant partie de la compétence communicative. Ils distingue ainsi trois facteurs de la compétence communicative: la compétence grammaticale ou linguistique (CL), la compétence sociolinguistique (CS) et la compétence stratégique (CST). - La compétence grammaticale comprend la connaissance d’élements lexicaux et de règles de morphologie, de syntaxe, de grammaire sémantique de la phrase, de phonologie.

- La compétence sociolinguistique intègre une composante socioculturelle (comprenant des règles sociales qui gouvernent l’usage de la langue, le contexte social est donc important pour la langue) et une composante discursive qui est « la maîtrise des différentes formes de discours ». - La compétence stratégique est entendue comme l'ensemble des stratégies de communication (verbale et non verbale) qui permettent de combler les ratés des échanges entre interlocuteurs en restaurant le naturel qui caractérise les interactions langagières normales. CC = CL + CS + CST LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 * Enfin, la définition de la compétence de communication que nous citons dans ce mémoire, c’est celle de Sophie Moirand. Cette définition est conçue comme la plus complète.

Elle identifie quatre composantes pour communiquer. - La composante linguistique: la connaissance et l’appropriation (la capacité de les utiliser) des modèles phonétiques, lexicaux, grammaticaux et textuels du système de la langue. - La composante discursive (CD): la connaissance et l’appropriation des différentes types de discours et de leur organisation en fonction des paramètres de la situation de communication dans laquelle ils sont produits et interprétés. - La composante référentielle (CR): la connaissance des domaines d’expérience et des objets du monde et de leurs relations.

- La composante socioculturelle: la connaissance et l’appropriation des règles sociales et des normes d’interaction entre les individus et les institutions, la connaissance de l’histoire culturelle et des relations entre les objets sociaux. Sophie Moirand ajoute encore une autre compétence dans sa définition. Elle reconnaît par ailleurs que la compétence stratégique ne se réalise qu'au moment de l'actualisation des autres compétences à travers les phénomènes de compensation qui relèvent de « stratégies individuelles de communication ». CC = CL+ CD + CR + CS + CST 1.1 Compétence linguistique C’est la compétence de base.

Elle consiste à pouvoir formuler et interpréter des phrases grammaticalement correctes et composées de mots pris dans leur sens habituel. Elle exige, à la réalisation des actes de parole, la maîtrise de la compréhension et expression orales et écrites, en fonction de la connaissance des éléments lexicaux, des règles de morphologie, de syntaxe, de grammaire sémantique et de phonologie nécessaires pour pouvoir les pratiquer. La compétence lexicale. C’est la connaissance du vocabulaire et la capacité de l’utiliser.

Cette compétence se compose d’éléments lexicaux (des formules stéréotypées; des locutions figées, des structures figées, des mots isolés) et d’éléments grammaticaux (des articles, des pronoms, des prépositions,etc). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 La compétence grammaticale. C’est la connaissance des ressources grammaticales de la langue et la capacité de les utiliser : la morphologie (la structure interne des mots) et la syntaxe (l’organisation des mots en phrases). Les compétences phonologique et phonétique.

Elles supposent une connaissance de perception et de la production et une aptitude à percevoir et à produire les phonèmes, la composition phonétique des mots, la prosodie et la phonétique de la phrase.