CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tong quan về cây xoài 1.1 Nguồn gốc và sự phân bố cây xoài Cây xoài (Mangifera indica), loại cây trồng nhiệt đới có nguồn gốc từ An Độ và được trồng phổ biến ở Việt Nam. Có 3 vùng có thể được coi là nơi phát sinh của cây xoài, khu vực Ấn Độ và Đông Dương, vùng biên giới An Độ và Myanmar và khu vực Đông Nam A, trong các nước Đông NamÁ thì Thái Lan cũng được xem là nơi xoài bắt Nguồn, xoài không phải là một cây trồng bản địa ở Indonesia, nó chỉ được đưa và trồng ở một vài hồn đảo trong thới gian gần đây (Bompard, 2009) Có thể ở các vùng giáp ranh như Miến Điện, Việt Nam, Malaysia, Lào, Campuchia. Đến nay, trên thé giới có tới gần 90 nước trồng xoai với diện tích hàng triệu hecta. Việt Nam cũng có thể là một trong những nơi xuất xứ của xoài.
Ngoài những chứng cứ do nhiều tác giả viết, còn có chứng cứ thực tế là xoài có mặt ở khắp nơi trong nước, với nhiều giống xoài dại lâu năm ở những vùng còn hoang sơ như đọc theo sông suối, theo biên giới Việt - Lào và xoài có cả ở nơi dân cư đông đúc như ngoại thành Hà Nội. Một bằng chứng nữa là xoài ở Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Philippin thường thuộc nhóm đa phôi, còn ở An Độ, Pakistan, Bangladesh phan lớn là đơn phôi, theo một nghiên cứu trong số 325 giống xoài ở miền Nam Án Độ thì có tới 315 giống là đơn phôi (Nguyễn văn Luật, 2009). Theo Nguyễn Văn Kế (2014), xoài được trồng ở khoảng 100 nước và vùng lãnh thé khác nhau, trong đó Châu A chiếm 80%, Châu Mỹ 13%, Châu Phi 7%. Ở Châu A, xoài được trông chủ yêu ở Đông Nam A và Trung Quốc.
Ở Việt Nam, xoài được trông ở hầu hết các tỉnh và tập trung nhiều nhất ở các tỉnh Nam Bộ: Đồng Tháp, Tiền Giang, Đồng Nai. Theo Niêm Giám Thống Kê của Tổng cục Thống Kê (2011), điện tích xoài được gieo trồng ước tính khoảng 86.400 ha và diện tích thu hoạch là 71.800 ha, riêng tinh Đồng Tháp có khoảng 9.2 Phân loại Xoài tên khoa học Mangiferra indica L. Thuộc họ Anacardiaceae, ho nay con bao gồm các cây như cóc (spondias cytherea Sonn), Điều (Anacardium occidentale L), Quéo (Mangifera reba Piere),.3 Phân loại khoa học cây xoài Theo trung tâm dt liệu thực vật Viet Nam (2018), xoài được phân loại như sau: Giới: Plante Ngành: Magnoliophyta Lớp: Magnoliopsida Bộ: Sapindales Họ: Anacardiaceae Chi: Mangifera Loài: Mangifera india 1.4 Đặc điểm thực vat hoc 1.1 Than va tan Xoài là dai mộc, tán rộng, cay trồng bằng hạt có thé cao tới 30 — 40 m và có thé sông từ 100 — 300 năm, nhưng nếu là cây ghép thì tan hẹp và thấp (10 — 15 m), cây mau cỗi. Tan có dạng hình cầu, nhiều cành.
Than san sùi và có các vết nứt dọc theo thân cây. Các biện pháp kỹ thuật cần áp dụng như cắt tỉa, trồng dày dé khống chế chiều cao và đường kinh tán cây giúp cho việc chăm sóc, bao trái, thu hoạch dễ dàng hơn.2 Rễ Phần lớn rễ phân bố ở tang đất từ 0 — 50 cm ở những vùng có mực nước ngầm thấp hay đất cát, rễ có thé ăn rất sâu (6 — 8 m). Tuy nhiên, phan lớn rễ tập trung trong phạm vi cách gốc khoảng 2 m. Ở Pakistan khi đào bộ rễ cây xoài 18 tuổi thấy bộ rễ ăn xa tới 9 m, nhưng phần lớn rễ tập trung trong phạm vi cách gốc 2 m, xuống sâu chỉ thấy có rễ cái và những rễ này có thé ăn sâu tới 6 — 8 m.
Trồng xoài bằng hạt và cây ghép có gốc cây là thực sinh thì rễ cọc phát triển ăn thắng xuống tầng sâu của đất. Trồng bằng cành chiết hoặc cành giâm thì rễ mọc ra xung quanh gốc tạo hệ rễ chùm, không có rễ cọc, bộ rễ này không ăn sâu bằng rễ cây thực sinh.3 Lá và cơi La xoài dài khoảng từ 15 — 40 em, rộng 5 — 7,5 cm mọc trên các long ngắn và mọc nhiều hơn trên các cành mang hoa. Lá mọc thành từng đợt gọi là ky phat ngọn hay kỳ phat lá (nông dân hay là “coi ngọn”). Mỗi năm ra từ 2 — 4 kỳ, mỗi kỳ phat lá làm ngọn đài 20 — 60 cm.
Kiểm soát cơi ngọn và màu lá khá quan trọng trong quá trình xử lí ra hoa. Đường kính cơi ngọn to, số lá nhiều, các cơi ngọn không mọc quá dày sẽ cho kết quả ra hoa tốt.4 Phát hoa và hoa xoài Xoài được trồng bằng hạt sau 6 — 8 năm mới bat đầu ra hoa (riêng đối với xoài Bưởi ra hoa sớm hơn, khoảng 3 năm tuổi thì cây ra hoa). Đối với xoài ghép thông thường sau 3 năm xoài ra hoa. Hoa mọc thành chùm, phát hoa có 2 kiểu tùy giống; kiểu hình tháp nhọn có cuống chính dài khoảng 30 — 50 cm, đường kính phan lớn có dạng đáy hẹp khoảng 20 — 30 em, kiểu hình nón có cuống chính ngắn và đường kính đáy rộng.
Số lượng nhảnh bên thay đổi tùy thuộc vào giống và tình trạng dinh dưỡng của cây. Một phát hoa xoài có rất nhiều hoa, khoảng vài trăm đến vài ngàn hoa, gồm hoa đực và hoa cái. Hoa thụ phấn chủ yêu nhờ côn trùng, và sự thụ phan phụ thuộc vào thời tiết.5 Trái và hạt Xoài thuộc loại qua nhân cứng. Trái xoài có nhiêu dạng: tròn, bau dục, dai.
Vỏ trái có màu từ xanh đên vàng và đỏ. Hạt xoài có bao cứng, ngoài bao hạt có nhiêu xơ. Hạt xoài có 2 loại: hạt đa phôi (xoài Đông Nam Á) và hạt một phôi (xoải Ấn Đội.5 Đặc điểm sinh thái Theo Lê Thanh Phong (2001), một số đặc điểm sinh thái của cây xoài như sau: Khí hậu: Xoài có thé chịu được nhiệt độ từ 4-10°C đến 46°C, nhưng tốt nhất ở 24- 27°C. Nhiệt độ cao gây hại cho sự sinh trưởng của cây, nếu âm độ không khí thấp.
Dù có khả năng chiu hạn, xoài rất cần nước dé cho sản lượng cao. Sản lượng xoài tương quan chặt với lượng mưa hằng năm. Xoài có thé mọc ở độ cao dưới 1200 m, nhưng tốt nhất từ 600 m trở xuống. Trồng càng cao, xoài tré hoa càng muộn, cứ lên cao 120 m (hay tăng 1° vĩ độ) thì cây trỗ hoa trễ hơn 4 ngày.
Đất: Xoài mọc tốt trên nhiều loại đất, nhưng tốt nhất là đất cát hay thịt pha cát, thoát thủy tốt; có thủy cấp không sâu quá 2,5 m. So với những cây ăn trái nhiệt đới khác, xoài có lẽ là cây chịu úng tốt nhất. Dat nhẹ, kém màu mỡ giúp cây dé cho nhiều hoa và đậu trái; trong lúc đất màu mỡ, đủ nước chỉ giúp cây phát triển tốt, nhưng cho it trái Xoài chịu được pH từ 5,5 - 7,0. Dat chua (pl=5) làm cây phát triển kém.6 Tình hình xuất, nhập khẩu của cây xoài trong nước và quốc tế 1.1 Quốc tế Theo tổng giám đốc hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu xoài Pê-ru (APEM), trong năm tài chính 2017-2018 Pê-ru đã xuất khẩu 200 nghìn tan xoài, tăng 11% so với năm tài chính 2016-2017.
Năm tài chính 2017-2018 vừa mới kết thúc, đây là mức kỷ lục mới về xoài xuât khâu của Pê-ru. Theo Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương Việt Nam năm 2018, trong năm tài chính 2017-2018, 65% lượng xoài xuất khâu của Pê-ru được xuất khẩu sang thị trường châu Au (tăng từ mức 60% trong năm tài chính 2016-2017). Lượng hang xuất khẩu sang Hoa Kỳ chỉ chiếm 30%, giảm so với mức 35% trong năm tài chính trước đó, còn lại 5% khối lượng xoài được xuất khẩu sang các thị trường như: Niu-Di- 6 lân, Ch¡i-lê, Trung Quốc, Nhật Ban va Hàn Quốc. Thị phần xuất khâu tới Hoa Kỳ giảm do tuyết rơi nhiều ở bờ biến phía đông của Hoa Kỳ vào cuối năm 2017 làm hạn chế vận chuyên các lô hàng tới Hoa Kỳ.
Vì vậy, các nhà xuất khâu Pê-ru đã chuyên hưởng sang các thị trường truyền thống trong khu vực châu Âu. Theo CBI (2018), Châu Âu nhập khẩu phần lớn xoài từ các nước đang phát triển. Từ năm 2013 đến năm 2017, nhập khẩu xoài châu Âu (bao gồm măng cụt và ôi) từ các nước đang phát triển tăng từ 461 triệu Euro lên 737 triệu Euro. Nguồn cung còn lại từ các nước ngoài châu Âu khác như Israel hay Hoa Kỳ, và được bồ sung từ xoài được sản xuất ở châu Âu của Tây Ban Nha.
Ở châu Au, nước nhập khẩu xoài tươi hàng đầu từ các nhà cung cấp không thuộc châu Âu là Hà Lan, tiếp theo là Đức và Anh. Năm 2017, Ha Lan là nước chịu gần 28% nhập khẩu xoài của châu Âu. Trong những năm gần đây, Úc xuất khâu khoảng 8% sản lượng (4.000 tấn năm), trong đó sang bốn thị trường chính (chiếm 80%) là Hongkong (2012-2013: 1.932 tan), New Zealand (2012-2013: 595 tan), Singapore (2012-2013: 570 tan) và Các tiểu vương quốc A rap thống nhất (UAE) (2012-2013: 483 tan). Tuy nhiên, trong mùa vụ xoài 2014-2015, xuất khẩu xoài tăng tới 30% so với cùng kỳ năm trước, đạt 7.000 tan, do Úc mở được thị trường Mỹ và Indonesia.
Với hai thị trường mới có dân số 600 triệu dân, Úc dự kiến sẽ xuất khâu khoảng 8.000 tấn trong năm 2016/2017 và kỳ vọng xuất khâu được 20% sản lượng trong 5 năm tới.2 Trong nước Ngày 19/9/2016, chuyến xoài đầu tiên của Việt Nam đã vượt qua được hang rao kiểm dịch nghiêm ngặt của Úc và được tiêu thụ tại hệ thống siêu thị NP Supermarket ở Thành phố Perth, Tây Uc và được quảng cáo là “Vua của xoài xanh — Lan đầu tiên có mặt ở Perth”. Xoài xanh Việt Nam được ban với giá $14. Day là loại xoài da xanh Cao Lãnh (Đồng Tháp). Theo Trung tâm Xúc tiến Đầu tư - Thương mại - Du lịch Tiền Giang (2018), trong 5 tháng đầu năm 2018, xuất khâu xoài đạt kim ngạch lớn thứ 4 sau các mặt hàng thanh long, sầu riêng và nhãn, đạt 124,52 triệu USD, chiếm 9,7% tỷ trọng trong tông kim ngạch xuất khẩu quá và quả hạch, tăng so với 6,2% tỷ trọng trong 5 tháng đầu năm 2018 và ghi nhận tốc độ tăng trưởng 84,5%.
Việt Nam xuất khẩu xoài sang 39 thi 7 trường trên thế giới trong 5 tháng đầu năm 2018. Trong đó, xuất khâu sang thị trường Trung Quốc dat 111,79 triệu USD, chiếm 89,8% tỷ trọng trong tông kim ngạch xuất khẩu xoài, tăng so với 82,9% tỷ trọng trong 5 tháng đầu năm 2017 và ghi nhận tốc độ tăng trưởng 99,8%. Đảng chú ý, xuất khâu xoài sang nhiều thị trường tăng trưởng trong 5 tháng đầu năm như Nga tăng 341%, đạt 724 nghìn USD; Thái Lan tăng 359 9%. Pháp tăng 304,5%; UAE tăng 339,7%.2 Tong quan về nắm Colletotrichum spp., bệnh than thư trên cây trồng 1.