MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Để tạo ra nhiều thịt lợn phục vụ cho nhu cầu thực phẩm trong nước và xuất khẩu, việc nâng cao khả năng sinh sản của đàn lợn nái ngoại nội theo mô hình trang trại luôn là mối quan tâm, mục tiêu hàng đầu của các nhà chăn nuôi và các nhà khoa học. Trong những năm gần đây, khả năng sinh sản của lợn công nghiệp ở nước ta đã có nhiều cải thiện nhờ chất lượng con giống được nâng cao và chọn lọc tốt, kĩ thuật chăm sóc nuôi dưỡng lợn nái ngoại dần được hoàn thiện và ứng dụng rộng rãi. Do đó, đã góp phần nâng cao số lứa đẻ của nái/năm từ 1,7 - 2 lứa/nái/năm lên 2,0 - 2,45 lứa/nái/năm.
Bình quân số lợn con cai sữa/nái/năm xấp xỉ 20 con/nái. Tuy nhiên so với các nước trong khu vực đặc biệt đối với các nước chăn nuôi tiên tiến thì khả năng sinh sản của lợn nái nước ta còn thấp. Theo các nhà chăn nuôi, một trong những nguyên nhân làm hạn chế khả năng sinh sản của lợn nái ngoại ở nước ta hiện nay là mắc các bệnh hội chứng M. Bệnh không những ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của lợn nái, làm giảm số lứa đẻ trong năm hoặc có thể làm mất khả năng sinh sản của lợn nái.
Không những thế bệnh đường sinh dục còn là nguyên nhân làm cho tỉ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở các đàn lợn con trong giai đoạn bú sữa mẹ tăng cao do số lượng và chất lượng của sữa mẹ bị ảnh hưởng. Đã có các nghiên cứu và đưa ra các biện pháp khắc phục riêng lẻ từng triệu chứng bệnh: viêm tử cung, viêm vú, mất sữa, tiêu chảy lợn con,. Tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu sâu và có hệ thống về hội chứng M. Vì vậy việc nghiên cứu về hội chứng M.A ở lợn nái ngoại nôi nuôi theo mô hình trang trại và tìm ra được biện pháp phòng tránh là việc làm rất cần thiết.
Với mục đích góp phần hoàn chỉnh quy trình kí thuật chăn nuôi lợn nái, giúp phòng ngừa bệnh đường sinh dục và nâng cao khả năng sinh sản của lợn nái. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát hội chứng M.A trên lợn nái sinh sản và thử nghiệm phác đồ điều trị tại trại lợn Quý Đức xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc tỉnh Thanh Hóa” 1 1 2 Mục đích và u cầu của đề tài 1. Mục tiêu chung - Đánh giá tình hình mắc bệnh M.A và biện pháp điều trị ở lợn nái sinh sản nuôi tại trại lợn Quý Đức xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa 1. Mục tiêu cụ thể - Khảo sát hội chứng M.A trên lợn nái sinh sản nuôi tại trại lợn Quý Đức xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa - Đánh giá sự của hội chứng M.A ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái và tình hình mắc bệnh lợn con phân trắng ở nái mắc hội chứng M.A và nái không bình thường.
Yêu cầu cần đạt - Khảo sát được hội chứng M. - Đánh giá được ảnh hưởng của Hội chứng M.A đến năng suất sinh sản của lợn nái. - Xác định được tình hình mắc bệnh lợn con phân trắng ở nái mắc hội chứng M. - Lựa chọn được phác đồ điều trị hiệu quả.
1 3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực ti n của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Số liệu nghiên cứu là cơ sở bổ sung vào tài liệu tham khảo về hội chứng M.A trên lợn nái sinh sản, đồng thời làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu khoa học của sinh viên và giảng viên chuyên ngành chăn nuôi thú y. Ý nghĩa thực tiễn Qua kết quả nghiên cứu về hội chứng M.A trên lợn nái từ đó làm cơ sở để ngành chăn nuôi lợn trên cả nước nói chung và các trang trại chăn lợn nái tại Thanh Hóa nói riêng có biện pháp, kế hoạch nhằm phòng và trị bệnh cho đàn nái ngoại từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2 1 Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục và sinh lý sinh sản của lợn cái 2. Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục của lợn cái Cũng giống như các loài gia súc khác, cơ quan sinh dục lợn nái gồm: bộ phận sinh dục bên ngoài và bộ phận sinh dục bên trong. + Bộ phận sinh dục bên ngoài - Âm môn(Vulva): Còn gọi là âm hộ (Vulva) nằm phía dưới hậu môn và ngăn cách với hậu môn bởi vùng hồi âm. Bên ngoài có 2 môi đính với nhau ở mép trên và mép dưới.
Môi âm hộ có sắc tố đen, tuyến mồ hôi, tuyến bã tiết ra chất nhờn trong và hơi dính. - Âm vật: Âm vật có cấu tạo giống như dương vật nhưng thu nhỏ lại và là tạng cương của đường sinh dục cái, được dính vào phần trên khớp bán động ngồi, bị bao xung quanh bởi thể hổng. Âm vật được phủ bởi lớp niêm mạc có chữa các đầu mút thần kinh cảm giác, lớp thể hổng và tổ chức liên kết bao bọc gọi là mạc âm vật. - Tiền đình Là giới hạn giữa âm đạo và âm hộ.
Tiền đình bao gồm: - Màng trinh là một nếp gấp gồm 2 lá, phía trước thông với âm đạo, phía sau thông với âm hộ. Màng trinh gồm các sợi cơ đàn hồi ở giữa và do 2 lá niêm mạc gấp lại một nếp. - Lỗ niệu đạo ở sau và dưới màng trinh. - Hành tiền đình là 2 tạng cương ở 2 bên lỗ niệu đạo.
Cấu tạo giống thể hổng ở bao dương vật con đực. Tiền đình có một số tuyến, các tuyến này xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật. + Bộ phận sinh dục bên trong 3 - Âm đạo (Vagina): Phía trước là tiền đình có màng trinh che lỗ âm đạo, phía sau là tử cung (tính từ ngoài vào trong). Âm đạo là một cái ống tròn để chứa cơ quan sinh dục đực khi giao phối, đồng thời là bộ phận cho thai đi ra ngoài trong qúa trình đẻ.
Cấu tạo âm đạo chia làm 3 lớp: Lớp ngoài là tổ chức liên kết. Lớp giữa là lớp cơ trơn gồm: cơ dọc ngoài, cơ vòng bên. Các lớp cơ âm đạo liên kết với các cơ ở cổ tử cung. Lớp niêm mạc có chứa nhiều tế bào thượng bì, gấp nếp dọc hai bên nhiều hơn ở giữa.
- Tử cung: Tử cung của các loài động vật có vú đều có 2 sừng, một thân và một cổ tử cung. Đối với lợn hậu bị thì toàn bộ tử cung nằm trong xoang chậu, phía trên là trực tràng, phía dưới là bàng quang. Khi đã đẻ nhiều lứa thì tử cung nằm trong xoang bụng. Tử cung là nơi làm tổ của hợp tử, ở đây hợp tử phát triển được là nhờ vào chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ cung cấp qua lớp nội mạc tử cung.
Trong giai đoạn đầu hợp tử sống được nhờ vào noãn hoàng, một phần nhờ vào sữa mẹ thống qua cơ chế thẩm thấu. Sau này giữa mẹ và thai hình thành hệ thống nhau thai. Niêm mạc tử cung và dịch tử cung giữ vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển tinh trùng và trứng, tham gia điều hòa chức năng thể vàng, đảm nhận sự làm tổ, mang thai và đẻ. Cổ tử cung: Là phần ngoài tử cung, cổ tử cung của lợn dài và tròn, không gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau do đó dễ dàng cho việc thụ tinh nhân tạo đồng thời cũng dễ gây sảy thai (Đặng Quang Nam, Phạm Đức Chương, 2002).
Theo Trần Tiến Dũng, Dương Đình Long, Nguyễn Văn Thanh (2002) [6], thì cổ tử cung lợn dài 10- 18cm. Thân tử cung: Thân tử cung của lợn ngắn, độ dài khoảng 3 - 5 cm nối giữa sừng tử cung và cổ tử cung theo chiều dọc. Sừng tử cung: Sừng tử cung của lợn dài, ngoằn nghèo, như ruột non dài 4 0,5- 1m. Ở lợn thì làm tổ ở đều 2 bên sừng tử cung.
Tử cung được cấu tạo bởi 3 lớp: - Lớp tương mạc (Perimetrium): là lớp màng sợi, dai, chắc phủ mặt ngoài tử cung và nối tiếp vào hệ thống các dây chằng. - Lớp cơ trơn (Myometrium): Giữ vai trò quan trọng trong việc đẩy thai ra ngoài. Nó có cấu tạo khá phức tạp, là lớp cơ trơn khỏe nhất trong cơ thể. Bên trong các cơ trơn có những sợi liên kết đàn hồi và tĩnh mạch lớn.
Các lớp cơ đan vào nhau làm cho tử cung chắc, có tính đàn hồi cao. Do vậy, nó có đặc tính co thắt. Theo Trần Thị Dân (2004) [3] trương lực co càng cao (tử cung trở nên càng cứng) khi có nhiều Oestrogen trong máu và trương lực co giảm (tử cung mềm) khi có nhiều Progesterone trong máu. Vai trò của cơ tử cung là góp phần cho sự di chuyển của tinh trùng và chất nhày trong cơ tử cung, đồng thời đẩy thai ra ngoài khi sinh đẻ.
Khi mang thai, sự co thắt của cơ tử cung giảm khi dưới tác dụng của Progesterone, nhờ vậy phôi thai có thể bám chắc vào tử cung. - Lớp nội mạc tử cung: Là lớp niêm mạc màu hồng được phủ bởi lớp tế bào biểu mô hình trụ, xen kẽ có các ống đổ của các tuyến nhày tử cung. Nhiều tế bào biểu mô kéo dài thành lông rung. Trên niêm mạc có các nếp gấp.
Lớp nội mạc tử cung có chức năng tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển và duy trì sự sống của tinh trùng trong thời gian di chuyển đến ống dẫn trứng. Dưới ảnh hưởng của Estrogen, các tuyến tử cung phát triển từ lớp màng nhày, xâm nhập vào lớp dưới màng nhày và cuộn lại. Tuy nhiên các tuyến chỉ đạt khả năng phân tiết tối đa khi có tác dụng của Progesterone. Sự phân tiết của tuyến tử cung thay đổi tùy theo giai đoạn của chu kỳ lên giống.
- Ống dẫn trứng (Oviductus): Còn goị là vòi Fallop nằm ở màng treo buồng trứng, gồm có phễu, phần rộng, phần eo. Phễu mở ra để tiếp nhận noãn và có những sợi lông nhung để gia tăng diện tích tiếp xúc với buồng trứng khi xuất noãn. Phễu tiếp xúc với phần rộng, phần rộng bằng ½ chiều dài của ống dẫn trứng, đường kính tương đối lớn 5 và có mặt trong có nhiều nếp gấp với tế bào biểu mô có lông nhỏ. Phần eo nối tiếp với sừng tử cung, nó có thành dày hơn phần rộng và ít nếp gấp.
Cấu tạo của ống dẫn trứng gồm có 3 lớp: Phía ngoái cùng là lớp sợi liên kết, giữa là lớp cơ trơn và phía trong cùng là lớp niêm mạc có các tế bào thượng bì tạo thành nhung mao.