Luận văn khảo sát tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại chăn nuôi bình minh huyện mỹ đức hà nội

Luận văn khảo sát tình hình viêm tử cung ở lợn nái ngoại tại trang trại Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, cung cấp thông tin hữu ích cho chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Phương Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Khảo Sát Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn NáI Tại Trang Trại Bình Minh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cấu tạo cơ quan sinh sản của lợn cái
• 2.2.1. Bộ phận sinh dục bên ngoài
• 2.2.1.1. Âm hộ (Vulva)
• 2.2.1.2. Âm vật (Clitoris)
• 2.2.1.3. Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis)
• 2.2.1.4. Tuyến vú
• 2.2.2. Bộ phận sinh dục bên trong
• 2.2.2.1. Âm đạo (Vagina)
• 2.2.2.2. Tử cung (Uterus)
• 2.2.2.3. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 2.2.2.4. Buồng trứng (Ovarium)
• 2.3. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái
• 2.3.1. Sự thành thục về tính
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp theo dõi thu thập thông tin
• 3.5.2. Phương pháp xác định một số chỉ tiêu lâm sàng của nái khỏe và nái viêm tử cung
• 3.5.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị
• 3.5.4. Phương pháp tính toán các chỉ tiêu
• 3.5.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Công tác vệ sinh thú y
• 4.4. Phòng bệnh bằng vắc xin
• 4.5. Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh
• 4.6. Kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản của trại
• 4.6.2. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung theo tháng
• 4.6.3. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ
• 4.6.4. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung theo giống lợn
• 4.6.5. Ảnh hưởng của hình thức sinh đẻ đến tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung
• 4.6.6. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung
• 4.6.7. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái sau điều trị
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Viêm Tử Cung Lợn Nái Tại Bình Minh

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi lợn phát triển mạnh mẽ, nhu cầu về số lượng và chất lượng thịt tăng cao. Việc đảm bảo năng suất sinh sản của đàn lợn nái ngoại trở nên vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, bệnh sinh sản, đặc biệt là viêm tử cung lợn nái, là một thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản và chất lượng đàn giống. Nghiên cứu này tập trung vào khảo sát tình hình mắc bệnh viêm tử cung tại trang trại chăn nuôi Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, nhằm tìm ra nguyên nhân và đề xuất các biện pháp phòng, trị bệnh hiệu quả. Bệnh viêm tử cung không chỉ ảnh hưởng đến lợn mẹ mà còn làm tăng tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Do đó, việc nghiên cứu và đưa ra giải pháp cho vấn đề này là vô cùng cấp thiết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn

Nghiên cứu về bệnh viêm tử cung ở lợn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất sinh sản của đàn lợn nái. Việc xác định nguyên nhân gây bệnh và các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Đồng thời, việc thử nghiệm các phác đồ điều trị khác nhau sẽ giúp tìm ra phương pháp điều trị tối ưu, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra. Theo tài liệu, bệnh viêm tử cung có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm vú, mất sữa, rối loạn sinh sản, thậm chí là vô sinh và tử vong.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Tại Trang Trại Bình Minh

Nghiên cứu này tập trung vào việc điều tra tình hình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh tại trang trại Bình Minh, đồng thời khảo sát tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái. Mục tiêu chính là thử nghiệm và đánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị khác nhau, từ đó đưa ra khuyến cáo phù hợp cho người chăn nuôi. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái sau điều trị, nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả của các phác đồ.

II. Nguyên Nhân Gây Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái Phân Tích

Bệnh viêm tử cung ở lợn có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố môi trường, quản lý và vi sinh vật gây bệnh. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Các yếu tố như vệ sinh chuồng trại kém, kỹ thuật đỡ đẻ không đúng cách, hoặc lợn nái bị suy giảm miễn dịch đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, một số loại vi khuẩn như E. coli, Streptococcus, và Staphylococcus cũng thường được tìm thấy trong các trường hợp viêm tử cung.

2.1. Yếu Tố Vệ Sinh Chuồng Trại Ảnh Hưởng Đến Viêm Tử Cung

Vệ sinh chuồng trại đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa bệnh viêm tử cung. Chuồng trại bẩn, ẩm ướt tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và xâm nhập vào cơ quan sinh sản của lợn nái. Việc định kỳ vệ sinh, khử trùng chuồng trại là biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Theo tài liệu, lịch sát trùng trại lợn nái cần được tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo môi trường sống sạch sẽ cho đàn lợn.

2.2. Kỹ Thuật Chăm Sóc Và Đỡ Đẻ Nguy Cơ Viêm Nhiễm

Kỹ thuật chăm sóc và đỡ đẻ không đúng cách có thể gây tổn thương cho đường sinh dục của lợn nái, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm nhiễm. Việc sử dụng dụng cụ không sạch sẽ, thao tác thô bạo trong quá trình đỡ đẻ đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung. Cần tuân thủ các quy trình vệ sinh và kỹ thuật đỡ đẻ chuẩn để bảo vệ sức khỏe sinh sản của lợn nái.

2.3. Vi Khuẩn Gây Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Nhiều loại vi khuẩn có thể gây viêm tử cung ở lợn nái, trong đó phổ biến nhất là E. coli, Streptococcus, và Staphylococcus. Các vi khuẩn này có thể xâm nhập vào tử cung qua đường sinh dục, gây viêm nhiễm và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái. Việc sử dụng kháng sinh đồ để xác định loại vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp là rất quan trọng trong quá trình điều trị.

III. Triệu Chứng Và Chẩn Đoán Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Việc nhận biết sớm các triệu chứng của bệnh viêm tử cung là rất quan trọng để có thể điều trị kịp thời và hiệu quả. Các triệu chứng thường gặp bao gồm: dịch chảy ra từ âm hộ có màu sắc và mùi bất thường, sốt, bỏ ăn, giảm năng suất sữa, và lợn nái có biểu hiện đau đớn khi đi tiểu hoặc đại tiện. Để chẩn đoán chính xác bệnh, cần kết hợp quan sát lâm sàng với các xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm máu và xét nghiệm dịch âm đạo.

3.1. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Viêm Tử Cung

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh viêm tử cung có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, một số triệu chứng thường gặp bao gồm: dịch chảy ra từ âm hộ có màu sắc và mùi bất thường (ví dụ: màu vàng, xanh, hoặc nâu, có mùi hôi), sốt, bỏ ăn, giảm năng suất sữa, và lợn nái có biểu hiện đau đớn khi đi tiểu hoặc đại tiện. Việc quan sát kỹ các biểu hiện của lợn nái là rất quan trọng để phát hiện sớm bệnh.

3.2. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn

Để chẩn đoán chính xác bệnh viêm tử cung, cần kết hợp quan sát lâm sàng với các xét nghiệm cận lâm sàng. Xét nghiệm máu có thể giúp xác định tình trạng viêm nhiễm trong cơ thể lợn nái. Xét nghiệm dịch âm đạo có thể giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, siêu âm cũng có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng tử cung.

3.3. Phân Biệt Viêm Tử Cung Cấp Tính Và Mãn Tính Ở Lợn

Viêm tử cung có thể xảy ra ở dạng cấp tính hoặc mãn tính. Viêm tử cung cấp tính thường có các triệu chứng rõ ràng và nghiêm trọng hơn, trong khi viêm tử cung mãn tính có thể không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ có các triệu chứng nhẹ. Việc phân biệt giữa hai dạng bệnh này là quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

IV. Phác Đồ Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Tại Trang Trại

Việc điều trị viêm tử cung ở lợn nái cần được thực hiện kịp thời và đúng cách để tránh các biến chứng nghiêm trọng. Phác đồ điều trị thường bao gồm việc sử dụng kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, thuốc giảm đau để giảm đau đớn cho lợn nái, và thuốc tăng cường sức đề kháng để giúp lợn nái nhanh chóng phục hồi. Ngoài ra, việc vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát khuẩn cũng là một phần quan trọng của quá trình điều trị.

4.1. Sử Dụng Kháng Sinh Trong Điều Trị Viêm Tử Cung

Việc sử dụng kháng sinh là một phần quan trọng của phác đồ điều trị viêm tử cung. Tuy nhiên, cần lựa chọn kháng sinh phù hợp với loại vi khuẩn gây bệnh và tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, gây khó khăn cho việc điều trị sau này.

4.2. Vệ Sinh Tử Cung Bằng Dung Dịch Sát Khuẩn

Vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát khuẩn là một biện pháp quan trọng để loại bỏ vi khuẩn và các chất bẩn trong tử cung. Dung dịch sát khuẩn thường được sử dụng là dung dịch muối sinh lý hoặc dung dịch iodine loãng. Việc vệ sinh tử cung cần được thực hiện nhẹ nhàng và cẩn thận để tránh gây tổn thương cho tử cung.

4.3. Thuốc Hỗ Trợ Và Tăng Cường Sức Đề Kháng Cho Lợn

Ngoài việc sử dụng kháng sinh và vệ sinh tử cung, việc sử dụng các loại thuốc hỗ trợ và tăng cường sức đề kháng cũng rất quan trọng để giúp lợn nái nhanh chóng phục hồi. Các loại thuốc này có thể bao gồm vitamin, khoáng chất, và các chất kích thích miễn dịch.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Phòng bệnh hơn chữa bệnh, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa viêm tử cung là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và thiệt hại kinh tế. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm: đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng, thực hiện đúng kỹ thuật đỡ đẻ, và tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin.

5.1. Đảm Bảo Vệ Sinh Chuồng Trại Để Phòng Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là biện pháp phòng ngừa viêm tử cung quan trọng nhất. Chuồng trại cần được vệ sinh và khử trùng định kỳ để giảm thiểu số lượng vi khuẩn gây bệnh. Cần chú ý đến việc loại bỏ phân và nước tiểu thường xuyên, đảm bảo chuồng trại luôn khô ráo và thoáng mát.

5.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Và Chăm Sóc Lợn Nái Hợp Lý

Chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng là rất quan trọng để tăng cường sức đề kháng cho lợn nái. Cần cung cấp đủ protein, vitamin, và khoáng chất cho lợn nái, đặc biệt là trong giai đoạn mang thai và cho con bú. Ngoài ra, cần đảm bảo lợn nái được vận động đầy đủ và tránh bị stress.

5.3. Kỹ Thuật Đỡ Đẻ Đúng Cách Giảm Nguy Cơ Viêm Nhiễm

Thực hiện đúng kỹ thuật đỡ đẻ là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ tổn thương cho đường sinh dục của lợn nái. Cần sử dụng dụng cụ sạch sẽ và thao tác nhẹ nhàng trong quá trình đỡ đẻ. Nếu gặp khó khăn trong quá trình đỡ đẻ, cần nhờ đến sự trợ giúp của bác sĩ thú y.

VI. Kết Quả Nghiên Cứu Và Đề Xuất Về Viêm Tử Cung Lợn

Dựa trên kết quả nghiên cứu tại trang trại Bình Minh, có thể đưa ra một số đề xuất về phòng ngừa và điều trị viêm tử cung ở lợn nái. Cần tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, cải thiện chế độ dinh dưỡng và chăm sóc lợn nái, và áp dụng các phác đồ điều trị hiệu quả. Ngoài ra, cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả hơn.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Phác Đồ Điều Trị Đã Thử Nghiệm

Cần đánh giá kỹ lưỡng hiệu quả của các phác đồ điều trị đã thử nghiệm để lựa chọn phác đồ phù hợp nhất cho từng trường hợp cụ thể. Việc đánh giá cần dựa trên các chỉ tiêu như tỷ lệ khỏi bệnh, thời gian điều trị, và chi phí điều trị.

6.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Cải Thiện Quy Trình Chăn Nuôi

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các biện pháp cải thiện quy trình chăn nuôi để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung. Các biện pháp này có thể bao gồm việc cải thiện hệ thống thông gió, tăng cường vệ sinh chuồng trại, và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Viêm Tử Cung

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị viêm tử cung hiệu quả hơn. Các hướng nghiên cứu có thể bao gồm việc nghiên cứu về các loại vắc xin mới, các loại kháng sinh mới, và các biện pháp tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho lợn nái.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phát triển, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm gia tăng cả về số lượng lẫn chất lượng, ngành chăn nuôi lợn đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức chăn nuôi lợn nội truyền thống tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sang mô hình chăn nuôi lợn ngoại theo quy mô công nghiệp. Phương thức này đòi hỏi đàn giống có năng suất sinh sản cao nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, trong điều kiện chăn nuôi thâm canh mật độ cao, các bệnh lý đường sinh sản xuất hiện phổ biến và trở thành nguyên nhân chính gây suy giảm năng suất đàn nái.

Trong số các bệnh sinh sản, bệnh viêm tử cung ở lợn nái ngoại chiếm tỷ lệ đáng kể. Bệnh không chỉ gây tổn thương trực tiếp trên đường sinh dục lợn mẹ—dẫn đến sảy thai, thai chết lưu, chậm động dục hoặc vô sinh—mà còn là căn nguyên phát sinh hội chứng viêm vú - viêm tử cung - mất sữa (MMA). Độc tố từ quá trình viêm làm suy giảm chất lượng và sản lượng sữa mẹ, khiến lợn con theo mẹ mắc hội chứng tiêu chảy với tỷ lệ cao, làm suy giảm phẩm cấp đàn giống và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Mặt khác, các tài liệu hướng dẫn quy trình phòng trị chuẩn hóa trên đàn nái ngoại tại thực địa còn hạn chế. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Khảo sát tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại chăn nuôi Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh" được thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Điều tra tình hình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh của trại.
2. Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái nuôi tại trang trại.
3. Thử nghiệm 2 phác đồ điều trị và đánh giá hiệu quả điều trị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại sinh sản bao gồm các giống thuần Landrace, Yorkshire và con lai giữa hai giống này (F1 Landrace × Yorkshire).
• Không gian nghiên cứu: Trang trại chăn nuôi lợn thuộc Công ty Cổ phần Bình Minh, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội.
• Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu thực nghiệm và theo dõi trực tiếp diễn ra từ ngày 25/05/2015 đến ngày 25/11/2015; kết hợp hồi cứu số liệu quản lý kỹ thuật của trang trại giai đoạn từ năm 2013 đến tháng 11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng giải phẫu học và sinh lý học sinh sản gia súc cái, kết hợp cơ chế bệnh sinh học thú y:

• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý sinh dục lợn cái: Cơ quan sinh dục gồm bộ phận bên ngoài (âm hộ, âm vật, tiền đình, tuyến vú với 5–8 đôi vú) và bộ phận bên trong (âm đạo dài 10–12 cm; tử cung sừng kép gồm 2 sừng dài 50–100 cm, thân tử cung dài 3–5 cm, cổ tử cung dài 10–18 cm có các gờ thịt cài răng lược; ống dẫn trứng; buồng trứng chứa khoảng 70.000 noãn bào). Hoạt động sinh sản chịu sự điều hòa của trục thần kinh - thể dịch thông qua các kích tố: LH, FSH, Oestrogen, Progesterone (duy trì thai kỳ từ thể vàng), Oxytocin (co bóp tử cung, tống thải thai và tiết sữa), Relaxin (giãn nở xương chậu và cổ tử cung), Inhibin và Prostaglandin F2α (PGF2α gây thoái hóa thể vàng). Chu kỳ động dục kéo dài trung bình 21 ngày (dao động 18–22 ngày), thời gian mang thai trung bình 114 ngày (110–118 ngày), thời gian sinh đẻ kéo dài 2–6 giờ.
• Cơ chế bệnh sinh viêm tử cung: Quá trình viêm thường khởi phát do vi khuẩn xâm nhập khi cổ tử cung mở (lúc động dục hoặc sinh đẻ), tổn thương niêm mạc do can thiệp đỡ đẻ khó hoặc thụ tinh nhân tạo sai kỹ thuật, sót nhau, lây nhiễm chéo từ lợn đực hoặc nhiễm khuẩn ngược dòng từ đường tiết niệu. Khi viêm nhiễm cấp tính, tế bào nội mạc tử cung tiết PGF2α làm tiêu hủy thể vàng sớm, hạ thấp nồng độ progesterone dẫn đến sảy thai. Trường hợp nội độc tố E. coli xâm nhập sẽ ức chế tiết prolactin từ tuyến yên, gây mất sữa ở lợn mẹ.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học được triển khai tại trang trại:

• Phương pháp thu thập thông tin dịch tễ: Thống kê hồi cứu dữ liệu sổ sách của kỹ sư quản lý trang trại từ năm 2013 đến tháng 11/2015; lập sổ theo dõi lâm sàng hàng ngày đối với đàn nái sinh sản tại trại để ghi nhận các ca bệnh.
• Phương pháp chẩn đoán lâm sàng: Đánh giá trạng thái sinh lý, thân nhiệt (nái khỏe: 38,5–39,5°C; nái bệnh sốt tăng 1,5–2,0°C), tần số hô hấp (nái khỏe: trung bình 14,53 nhịp/phút, dao động 8–18 nhịp/phút; nái viêm tử cung: trung bình 20,54 nhịp/phút), màu sắc và mùi dịch rỉ viêm qua âm đạo.

Thể viêm	Sốt	Màu sắc dịch viêm	Mùi dịch viêm	Phản ứng đau	Tình trạng ăn uống
Viêm nội mạc tử cung (VNMTC)	Sốt nhẹ	Trắng, trắng xám	Tanh	Đau nhẹ	Bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn
Viêm cơ tử cung (VCTC)	Sốt nhẹ	Hồng, nâu đỏ	Tanh thối	Đau rõ hơn	Bỏ ăn hoàn toàn
Viêm tương mạc tử cung (VTMTC)	Sốt cao	Nâu rỉ sắt	Thối khắm	Đau có phản ứng mạnh	Bỏ ăn hoàn toàn

• Phương pháp bố trí thử nghiệm phác đồ điều trị: Chọn mẫu các cá thể nái mắc bệnh có triệu chứng lâm sàng tương đồng, phân bổ đều vào 2 phác đồ điều trị kéo dài từ 4 đến 6 ngày:

Danh mục can thiệp	Phác đồ I	Phác đồ II
Thuốc tiêm toàn thân	- Oxytocin MD: 2 ml/con/lần, tiêm liên tục 3 ngày. - Vetrimoxin-LA: tiêm bắp 1 ml/15 kg TT, tiêm cách nhật. - B.complex: tiêm bắp 1 ml/10 kg TT, ngày 1 lần. - Lutalyse: 2 ml/con, tiêm bắp 1 liều duy nhất.	- Oxytocin MD: 2 ml/con/lần, tiêm liên tục 3 ngày. - Vetrimoxin-LA: tiêm bắp 1 ml/15 kg TT, tiêm cách nhật. - B.complex: tiêm bắp 1 ml/10 kg TT, ngày 1 lần. - Lutalyse: 2 ml/con, tiêm bắp 1 liều duy nhất.
Điều trị cục bộ (Thụt rửa tử cung)	Thụt rửa bằng 50 ml nước cất + 1 triệu UI Penicillin + 1 g Streptomycin, định kỳ 2 ngày/lần, liên tục trong 6 ngày.	Thụt rửa bằng dung dịch Biocid-30 (pha 1 ml Biocid-30 trong 2000 ml nước sạch), sử dụng 1000–2000 ml dung dịch/con/lần, chờ 30 phút để dịch viêm tống xuất ra ngoài.
Thuốc bổ trợ & Hộ lý	Bổ sung dung dịch sinh lý mặn, sinh lý ngọt, Analgin C; kết hợp vệ sinh chuồng trại sạch sẽ.	Bổ sung dung dịch sinh lý mặn, sinh lý ngọt, Analgin C; kết hợp vệ sinh chuồng trại sạch sẽ.

• Phương pháp tính toán và xử lý số liệu: Tính toán tỷ lệ mắc bệnh (%), tỷ lệ điều trị khỏi (%), tỷ lệ phối giống đạt (%), thời gian điều trị trung bình (ngày/con) theo phương pháp thống kê sinh học của Nguyễn Văn Thiện và cs (2002), xử lý dữ liệu trên phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu nâng cao năng suất sinh sản đàn nái ngoại nuôi công nghiệp, phân tích thực trạng bệnh lý viêm tử cung gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng con giống và tăng tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con. Xác lập 3 mục tiêu nghiên cứu và nêu rõ ý nghĩa khoa học cùng ý nghĩa thực tiễn trong việc xác định giải pháp điều trị an toàn, giảm thiểu tổn thất kinh tế cho cơ sở chăn nuôi.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật chi tiết cấu tạo giải phẫu đường sinh dục cái, sinh lý chu kỳ tính (các giai đoạn trước động dục, động dục, sau động dục, yên tĩnh), sinh lý mang thai và cơ chế ba thời kỳ của quá trình sinh đẻ (mở cổ tử cung, sổ thai, sổ nhau từ 10–50 phút). Tổng quan các yếu tố nguyên nhân gây bệnh viêm tử cung, cơ chế sinh bệnh học, hậu quả (sảy thai, giảm tiết sữa, ức chế động dục trở lại), phân loại 3 thể bệnh lâm sàng (VNMTC gồm thể cata có mủ và màng giả, VCTC, VTMTC). Đồng thời, tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước của Vtrekaxova (1983), Sobko (1987), Madec (1991, 1995), Lê Xuân Cường (1986), Hồ Văn Nam (1997), Nguyễn Văn Thanh (2002, 2003), Trần Tiến Dũng (2002, 2004), Phùng Thị Vân (2004), Nguyễn Xuân Bình (2005).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả quy chuẩn nghiên cứu thực địa tại Trại lợn Công ty CP Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội (25/05/2015 – 25/11/2015). Xác định các chỉ tiêu theo dõi dịch tễ (tỷ lệ mắc theo năm từ 2013–2015, theo tháng, theo lứa đẻ, theo giống và theo hình thức sinh đẻ). Chi tiết hóa quy trình xác định chỉ tiêu lâm sàng, bảng tiêu chí phân biệt 3 thể bệnh, quy trình kỹ thuật của Phác đồ I và Phác đồ II, cùng các công thức tính toán chỉ tiêu thống kê sinh vật học.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương phản ánh hai hợp phần công việc chính:

1. Công tác phục vụ sản xuất tại trang trại:

   • Quy trình nuôi dưỡng: Nái chửa tuần 1–12 ăn cám 566SF (2 kg/con/ngày, 1 bữa); tuần 13–14 ăn cám 566SF (3–3,5 kg/con/ngày, 1 bữa); từ tuần 15 trở đi ăn cám 567F (3–3,5 kg/con/ngày, 1 bữa). Nái chờ đẻ ăn 3 kg/ngày (chia 2 bữa), giảm xuống 1,5 kg/bữa trước ngày đẻ 3 ngày; sau đẻ 2 ngày tăng dần 0,5–1 kg/ngày. Lợn con theo mẹ được bấm nanh, cắt rốn khi sinh; 2–3 ngày tuổi bấm số tai, cắt đuôi, tiêm sắt và uống phòng tiêu chảy; 3–7 ngày tuổi uống phòng cầu trùng (Totrazil); 4–5 ngày tuổi thiến đực; 4–6 ngày tuổi tập ăn cám 550F; 16–18 ngày tuổi tiêm phòng dịch tả; cai sữa lúc 21–26 ngày tuổi.
   • Quy trình vệ sinh thú y và vắc xin: Áp dụng nguyên tắc "cùng vào cùng ra" (trống chuồng 3 tuần sau khi vệ sinh vôi xút và tiêu độc). Thực hiện lịch sát trùng hàng tuần từ thứ Hai đến Chủ Nhật. Tiêm phòng vắc xin đạt tỷ lệ 100%: lợn con tiêm sắt, phòng tiêu chảy MD Nor 100, Totrazil, Mycoplasma; lợn hậu bị tiêm PRRS (24 tuần tuổi), Pavo khô thai (25, 29 tuần tuổi), Coglapest dịch tả (26 tuần tuổi), Begonia giả dại (27, 30 tuần tuổi), Aftopor LMLM (28 tuần tuổi); nái sinh sản tiêm Coglapest (10 tuần chửa) và Aftopor (12 tuần chửa).
   • Kết quả điều trị các bệnh thông thường tại trại:
     • Tiêu chảy: Điều trị 280 con, khỏi 274 con (tỷ lệ 97,86%) bằng CP Nor 100 + Gentamycin + Atropin.
     • Phân trắng lợn con (E. coli): Điều trị 250 con, khỏi 247 con (tỷ lệ 98,80%) bằng CP Nor 100 + Atropin + men tiêu hóa, điện giải.
     • Viêm phổi (suyễn do M. hyopneumoniae): Điều trị 87 con, khỏi 86 con (tỷ lệ 98,85%) bằng MD Tylogenta L.A + Bromhexine 0,3% + Gluco KC Namin.
     • Viêm khớp (Streptococcus suis): Điều trị 7 con, khỏi 7 con (tỷ lệ 100%) bằng Lincomycin 10% + Dexamethasone 3% kết hợp xoa bóp cồn Methylsalicilat 10%/dầu long não.
     • Viêm tử cung chung tại trại: Điều trị 76 con, khỏi 72 con (tỷ lệ 96,05%) bằng Vetrimoxin L.A hoặc Hitamox L.A kết hợp thụt rửa.
     • Hecni âm nang: Phẫu thuật 15 con, khỏi 15 con (tỷ lệ 100%).
     • Can thiệp đẻ khó: Can thiệp trợ sản và phẫu thuật mổ bắt con 2 ca thành công (tỷ lệ 100%) bằng gây tê Novocain 3% (50 ml), rạch cơ bên phải, lấy thai và rắc Penicillin 2 triệu UI + Streptomycin 4 g vào xoang bụng.

2. Kết quả nghiên cứu chuyên đề bệnh viêm tử cung: Đánh giá dịch tễ tỷ lệ mắc bệnh trên đàn nái theo tháng theo dõi, theo lứa đẻ, theo giống lợn và hình thức sinh đẻ; phân tích hiệu quả điều trị và khả năng hồi phục các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của nái sau điều trị giữa 2 phác đồ thử nghiệm.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các chỉ số then chốt về tình hình mắc bệnh viêm tử cung tại cơ sở, khẳng định tính hiệu quả của các phác đồ điều trị thử nghiệm và kiến nghị các giải pháp quản lý vệ sinh chuồng đẻ, kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và can thiệp sản khoa nhằm hạn chế tối đa tỷ lệ phát sinh bệnh.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp cụ thể các kết quả công tác điều trị lâm sàng và can thiệp ngoại khoa - sản khoa trên đàn lợn tại trại Bình Minh:

Bệnh / Hội chứng bệnh lý	Số lượng điều trị (con)	Số lượng khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Thuốc / Biện pháp can thiệp chính
Tiêu chảy lợn	280	274	97,86	CP Nor 100, Gentamycin, Atropin (3–5 ngày)
Phân trắng lợn con	250	247	98,80	CP Nor 100, Atropin, điện giải, men tiêu hóa
Viêm phổi (Suyễn lợn)	87	86	98,85	MD Tylogenta L.A, Bromhexine 0,3%, Gluco KC Namin
Viêm khớp (S. suis)	7	7	100,00	Lincomycin 10% + Dexamethasone 3%, cồn Methylsalicilat
Viêm tử cung nái (chung)	76	72	96,05	Vetrimoxin L.A / Hitamox L.A + thụt rửa tử cung
Hecni âm nang	15	15	100,00	Phẫu thuật đưa ruột vào xoang bụng, khâu lỗ bẹn
Can thiệp đẻ khó	2	2	100,00	Thủ thuật trợ sản, tiêm Oxytocin (4–6 ml) / Phẫu thuật mổ lấy thai

Đóng góp của nghiên cứu đối với công tác thú y thực địa:

• Giải pháp kỹ thuật đề xuất: Thiết lập quy trình chẩn đoán phân biệt 3 thể bệnh viêm tử cung dựa trên các triệu chứng lâm sàng đặc trưng (thân nhiệt, dịch rỉ, phản ứng đau); chuẩn hóa quy trình hộ lý nái chửa theo tuần tuổi thai; xây dựng quy trình can thiệp sản khoa vô trùng khi đỡ đẻ khó và thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh chuồng đẻ (lau sạch dịch ối, thu gom nhau thai ngay sau khi sổ thai).
• Đóng góp thực tiễn: Thử nghiệm thành công 2 phác đồ điều trị viêm tử cung kết hợp kháng sinh toàn thân (Vetrimoxin-LA), kích thích co bóp tống dịch viêm (Oxytocin MD, Lutalyse) và thụt rửa sát trùng cục bộ (kháng sinh Penicillin + Streptomycin hoặc dung dịch Biocid-30), mang lại tỷ lệ hồi phục cao và rút ngắn thời gian điều trị cho đàn nái ngoại nuôi công nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi một cơ sở chăn nuôi (Trang trại chăn nuôi lợn Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội) với thời gian theo dõi thực địa tập trung trong 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015). Đề tài chủ yếu đánh giá dựa trên các triệu chứng lâm sàng, dịch tễ học mô tả và hiệu quả điều trị thực nghiệm, chưa tiến hành phân lập định danh chi tiết các chủng vi khuẩn gây bệnh trong phòng thí nghiệm hoặc kiểm tra tính kháng thuốc qua kháng sinh đồ chuyên sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát dịch tễ viêm tử cung trên nhiều hệ thống trang trại chăn nuôi công nghiệp với quy mô và điều kiện tiểu khí hậu khác nhau; phân lập và xác định độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập từ dịch viêm tử cung; tiếp tục theo dõi dài hạn năng suất sinh sản (số con sơ sinh sống/lứa, khối lượng cai sữa) của đàn nái qua nhiều lứa đẻ liên tiếp sau khi được điều trị khỏi bệnh.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên môn phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y, cũng như đội ngũ kỹ sư chăn nuôi, bác sĩ thú y trực tiếp quản lý kỹ thuật tại các trang trại lợn nái sinh sản.

Các nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao bao gồm:

1. Bảng tiêu chí lâm sàng chẩn đoán phân biệt các thể bệnh viêm nội mạc tử cung, viêm cơ tử cung và viêm tương mạc tử cung.
2. Chi tiết kỹ thuật của hai phác đồ điều trị kết hợp thuốc toàn thân (Vetrimoxin-LA, Lutalyse, Oxytocin) và thụt rửa cục bộ (Penicillin + Streptomycin hoặc Biocid-30).
3. Định mức dinh dưỡng và quy trình chăm sóc nái mang thai theo từng giai đoạn tuần tuổi (sử dụng cám 566SF, 567F) và quy trình nuôi dưỡng đàn lợn con từ sơ sinh đến cai sữa (sử dụng cám 550F).
4. Lịch trình vệ sinh sát trùng chuồng trại định kỳ theo tuần và biểu lịch vắc xin phòng bệnh chi tiết cho lợn con, lợn hậu bị và nái sinh sản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài khảo sát bệnh viêm tử cung trên những đối tượng giống lợn nào và tại cơ sở nào?
Đề tài thực hiện khảo sát trên đàn lợn nái ngoại sinh sản thuộc các giống thuần Landrace, Yorkshire và con lai F1 giữa hai giống này, được nuôi dưỡng theo phương thức công nghiệp tại Trang trại chăn nuôi Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội.

2. Bệnh viêm tử cung ở lợn nái được phân chia thành những thể bệnh nào và có đặc điểm gì để nhận biết?
Bệnh được phân loại thành 3 thể chính:

• Viêm nội mạc tử cung: Sốt nhẹ, dịch viêm màu trắng hoặc trắng xám, mùi tanh, lợn đau nhẹ, bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn.
• Viêm cơ tử cung: Sốt nhẹ, dịch viêm màu hồng hoặc nâu đỏ lẫn tổ chức thối rữa, mùi tanh thối, lợn đau rõ, bỏ ăn hoàn toàn.
• Viêm tương mạc tử cung: Sốt cao, dịch viêm màu nâu rỉ sắt lẫn mủ và tổ chức hoại tử, mùi thối khắm, lợn đau dữ dội, bỏ ăn hoàn toàn, có nguy cơ kế phát viêm phúc mạc.

3. Sự khác biệt căn bản trong can thiệp cục bộ giữa Phác đồ I và Phác đồ II là gì?
Cả hai phác đồ đều dùng chung phác đồ tiêm toàn thân (Oxytocin MD 2 ml/con, Vetrimoxin-LA 1 ml/15 kg TT, B.complex 1 ml/10 kg TT, Lutalyse 2 ml/con liều duy nhất). Điểm khác biệt nằm ở khâu thụt rửa tử cung:

• Phác đồ I: Thụt rửa bằng dung dịch thể tích nhỏ gồm 50 ml nước cất + 1 triệu UI Penicillin + 1 g Streptomycin (2 ngày/lần, liên tục trong 6 ngày).
• Phác đồ II: Thụt rửa bằng dung dịch thể tích lớn gồm 1000–2000 ml dung dịch Biocid-30 nồng độ 1/2000 (1 ml Biocid-30 pha trong 2000 ml nước sạch), bơm vào tử cung và chờ 30 phút để tống xuất dịch viêm.

4. Lịch tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn lợn nái sinh sản và hậu bị tại trang trại Bình Minh được bố trí như thế nào?

• Lợn hậu bị: Tiêm PRRS tai xanh (24 tuần tuổi), Pavo khô thai (25 và 29 tuần tuổi), Coglapest dịch tả (26 tuần tuổi), Begonia giả dại (27 và 30 tuần tuổi), Aftopor LMLM (28 tuần tuổi).
• Lợn nái sinh sản: Tiêm Coglapest phòng dịch tả lúc 10 tuần chửa và Aftopor phòng lở mồm long móng lúc 12 tuần chửa.

5. Khi phát sinh ca đẻ khó cần can thiệp phẫu thuật tại trang trại, quy trình mổ lấy thai được tiến hành ra sao?
Phẫu thuật viên cố định lợn nằm nghiêng trái, sát trùng vùng mổ bằng cồn Iod 5%, gây tê tại chỗ bằng Novocain 3% (liều 50 ml). Vị trí vết mổ ở bên phải, cách giao điểm của đường kẻ từ mỏm hông xuống bụng và đường kẻ song song cột sống khoảng 2–3 cm về phía trước. Rạch một đường dài 15–20 cm chéo từ trên xuống dưới, tách cơ và phúc mạc, lôi sừng tử cung ra rạch 10–15 cm dọc sừng tử cung để lấy thai và bóc nhau. Sau đó đưa kháng sinh Penicillin 2 triệu UI + Streptomycin 4 g vào xoang bụng, khâu phục hồi theo từng lớp tổ chức và sát trùng, đặt gạc dẫn lưu.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Phương đã cung cấp bức tranh toàn diện về tình hình dịch tễ bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái ngoại nuôi công nghiệp tại Trại lợn Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Nghiên cứu đã xác lập các tiêu chí lâm sàng rõ ràng để phân biệt 3 thể bệnh viêm tử cung, đồng thời thử nghiệm thành công các phác đồ điều trị kết hợp thuốc toàn thân và thụt rửa cục bộ đạt tỷ lệ khỏi bệnh cao. Các số liệu thực nghiệm và quy trình chăn nuôi - thú y được mô tả chi tiết trong công trình có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn trực tiếp cho công tác phòng trị bệnh sinh sản ở lợn nái ngoại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, chất lượng và nhu cầu cuộc sống tăng lên không ngừng, kéo theo đó nhu cầu về số lượng và chất lượng thịt cũng tăng cao. Để đáp ứng nhu cầu đó, ngành chăn nuôi lợn đang phát triển mạnh, sản phẩm của ngành không những phục vụ cho nhu cầu trong nước mà còn mở rộng xuất khẩu. Trước đây, năng suất chăn nuôi thấp là do người chăn nuôi quen với tập quán nuôi lợn nội và tận dụng các phụ phẩm trong nông nghiệp để nuôi. Hiện nay, năng suất chăn nuôi cao hơn rất nhiều lần do người chăn nuôi đã biết nuôi lợn ngoại theo hình thức nuôi công nghiệp.

Để chăn nuôi lợn ngoại đạt hiệu quả cao, bên cạnh các yếu tố về thức ăn, chuồng trại, kỹ thuật chăn nuôi… thì yếu tố đầu tiên cần được đảm bảo là có đàn giống tốt, điều này phụ thuộc rất lớn vào năng suất sinh sản của đàn lợn nái ngoại. Đối với đàn lợn nái ngoại nuôi theo phương thức nuôi công nghiệp thì bệnh sinh sản rất phổ biến và là nguyên nhân chính làm giảm năng suất sinh sản, trong số đó bệnh viêm tử cung chiếm tỷ lệ khá cao. Bệnh viêm tử cung không những làm ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của lợn mẹ mà còn là một trong những nguyên nhân làm cho tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con đang trong thời gian theo mẹ tăng cao, do đó chất lượng của đàn giống bị ảnh hưởng. Nếu không điều trị kịp thời có thể kế phát viêm vú, mất sữa, nặng có thể dẫn tới rối loạn sinh sản, chậm sinh, vô sinh, viêm phúc mạc… và chết.

Bệnh viêm tử cung gây ra thiệt hại rất lớn cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi lợn nái sinh sản, nhưng các tài liệu hướng dẫn người chăn nuôi quy trình phòng và trị bệnh lại rất ít, nhất là bệnh ở lợn nái. Vì vậy, việc nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân và đưa ra được biện pháp phòng, trị bệnh viêm tử cung là rất cần thiết. Do vậy, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại chăn nuôi Bình Minh, huyện Mỹ Đức, Hà Nội và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Điều tra tình hình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh của trại.

- Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái nuôi tại trang trại. - Thử nghiệm 2 phác đồ điều trị và đánh giá hiệu quả điều trị. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm những hiểu biết về bệnh viêm tử cung ở lợn, là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả.

Ý nghĩa trong thực tiễn - Xác định được một số thuốc có hiệu lực và độ an toàn cao trong điều trị - Hạn chế được những thiệt hại do bệnh gây ra bệnh viêm tử cung ở lợn, đề phòng, hạn chế được mầm bệnh. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Cấu tạo cơ quan sinh sản của lợn cái Cơ quan sinh sản của lợn cái bao gồm hai bộ phận: Bộ phận sinh dục bên ngoài và bộ phận sinh dục bên trong.

Bộ phận sinh dục bên ngoài Âm hộ (Vulva) Bộ phận sinh dục ngoài của con cái nằm dưới hậu môn. Phía ngoài âm hộ có hai môi (Labia vulva) nối liền hai môi bằng hai mép (Bimavulva), trên hai môi của âm môn có sắc tố đen và nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng và tuyến tiết mồ hôi.