Đặt Vấn Đề Ở nước ta, nông nghiệp là ngành quan trọng vì có trên 80% dân số cả nước làm nghề nông. Trong nông nghiệp thì chăn nuôi là một trong những ngành quan trọng, trong đó chăn nuôi lợn chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu vật nuôi. Chăn nuôi lợn cung cấp thực phẩm cho người tiêu dùng và cho xuất khẩu, cung cấp phân bón cho ngành trồng trọt. Một vấn đề mà những người chăn nuôi luôn quan tâm là làm thế nào để đàn lợn thịt có tốc độ sinh trưởng nhanh và đạt tỷ lệ nạc cao.
Vì vậy, bên cạnh các phương pháp như nâng cao tiến bộ di truyền, chọn lọc, kết hợp chăm sóc nuôi dưỡng và hiện đại hóa chuồng trại… thì việc tạo ra những tổ hợp lai trên cơ sở kết hợp được một số đặc điểm của mỗi giống, mỗi dòng và đặc biệt việc sử dụng ưu thế lai trong chăn nuôi lợn là rất cần thiết. Những tổ hợp lai nhiều dòng, giống khác nhau đều làm tăng số con sơ sinh/ổ, nâng cao tốc độ sinh trưởng, giảm chi phí thức ăn/kg khối lượng, nâng cao năng suất và chất lượng thịt nạc, rút ngắn thời gian nuôi… Vì vậy, việc sử dụng tổ hợp lai để sản xuất lợn thịt thương phẩm đã được áp dụng rộng rãi. Hiện nay, để nâng cao năng suất và chất lượng thịt lợn, nước ta đã nhập vào rất nhiều giống lợn ngoại cao sản như: Landrace, Yorkshire, PiDu, Duroc.Trong số đó, lợn Landrace và PiDu được sử dụng phổ biến nhất để lai kinh tế và phục vụ chương trình nhân giống, lai giống. Ảnh hưởng của lợn đực giống tới chất lượng đàn con là rất lớn, nhiều đặc điểm mang tính trội ở con đực như màu sắc lông, thể chất khỏe mạnh, tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn/kg TT giảm.
Sức sống của đời sau phụ thuộc vào sức sống của tinh trùng: tinh trùng của lợn đực càng có sức sống cao thì khả năng sinh trưởng, phát dục, sức đề kháng bệnh tật của đời sau càng cao, nên lợn đực giống chiếm một vị trí quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành chăn nuôi lợn. 2 Để đáp ứng nhu cầu phát triển chăn nuôi lợn hướng nạc thương phẩm, việc theo dõi, đánh giá chất lượng tinh dịch của lợn đực giống là vấn đề hết sức cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng và khai thác thì lợn đực giống cũng mắc một số bệnh, làm ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi và ảnh hưởng đến cả đàn con. Xuất phát từ những yêu cầu của thực tế sản xuất, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề: “Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và PiDu tại trại gia công công ty CP - huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình”.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Đánh giá một số chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Landrace và PiDu. Xác định tỷ lệ mắc một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống nuôi tại trại Từ đó có cơ sở khoa học để áp dụng các biện pháp kỹ thuật, nhằm phát triển chăn nuôi lợn đực giống và chất lượng thế hệ con của chúng. Yêu cầu của đề tài Nắm được cơ sở khoa học về các chỉ tiêu tinh dịch để đánh giá phẩm chất tinh dịch lợn đạt kết quả có tính thuyết phục cao. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu đóng góp vào cơ sở dữ liệu về các chỉ tiêu đánh giá phẩm chất tinh dịch lợn đực, qua đó có các biện pháp để tăng khả năng sản xuất của lợn đực, năng cao năng suất sinh sản của lợn nái, tạo ra thế hệ con lai có phẩm chất tốt. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học đánh giá chất lượng tinh dịch để chọn lọc đực giống tốt. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2.
Cấu tạo và chức năng sinh lý của cơ quan sinh dục lợn đực Cơ quan sinh dục lợn bao gồm: dịch hoàn, bao dịch hoàn, dịch hoàn phụ, các tuyến sinh dục phụ, dương vật và bao dương vật. - Dịch hoàn: Nằm trong bao dịch hoàn, có chức năng nội tiết (tiết ra hormone sinh dục) và ngoại tiết (sản xuất ra tinh trùng). Dịch hoàn có hình trứng, có khối lượng khi trưởng thành từ 300 – 800 g. Tất cả các giai đoạn phát triển của tế bào sinh dục đều diễn ra ở dịch hoàn.
- Bao dịch hoàn: là phần bao phủ bên ngoài dịch hoàn tạo thành một khối lồi hình bán cầu và chia thành 2 thuỳ không rõ ràng. Bao dịch hoàn nằm sau vùng bẹn, dưới hậu môn. Bao dịch hoàn có chức năng chứa và bảo vệ dịch hoàn. - Dịch hoàn phụ (thượng dịch hoàn): Là một thể kéo dài hình ngoằn ngoèo, gồm 3 phần: đầu, thân, đuôi.
Dịch hoàn phụ là nơi xuất phát các ống dẫn tinh. - Các tuyến sinh dục phụ: bao gồm tuyến tinh nang, tuyến tiền liệt và niệu đạo, tuyến cowper. Tuyến sinh dục phụ có chức năng bài tiết ra tinh thanh. - Dương vật và bao dương vật: Dương vật có hình dạng mũi khoan gồm 2 phần: + Phần gốc hay còn gọi là phần cố định, nằm trong vùng đáy chậu giữa khum ngồi và bao dịch hoàn, được bao bọc bởi mạng lưới mao mạch thần kinh và mô liên kết.
+ Phần thân hay còn gọi là phần tự do thò ra ngoài khi dương vật cương cứng và đưa vào đường sinh dục cái khi giao phối. Trong tình trạng không hoạt động thì phần tự do nằm trong bao dương vật. 4 Dương vật được hình thành từ niệu quản dương vật, các thể xốp, thể hổng, các tổ chức liên kết huyết quản và các sợi chun. Khi con vật chuẩn bị giao phối, máu từ các đám rối tĩnh mạch trong kẽ vách ngăn dồn đẩy vào các xoang của thể hổng, thể xốp gây nên hiện tượng cương cứng dương vật.
Đầu dương vật hình mũi khoan, khi giao phối hoặc lấy tinh dương vật thò ra ngoài từ 20 - 40 cm tuỳ theo giống, lứa tuổi, và khối lượng cơ thể. Sinh lý bài tiết tinh dịch Khi lợn thành thục về tính (8 - 9 tháng tuổi, khối lượng đạt 80 – 100 kg đối với lợn ngoại) thì có thể giao phối hoặc lấy tinh. Hoạt động sinh dục của lợn đực là tập hợp hàng loạt các phản xạ không điều kiện phức tạp bao gồm: - Phản xạ hưng phấn: Thần kinh con vật bị kích thích, nhịp tim tăng, lưu lượng máu vận chuyển nhiều, các dây thần kinh cảm thụ hưng phấn sẵn sàng đón nhận sự tiếp xúc va chạm. - Phản xạ cương cứng: Dương vật cứng lên, do phần thể hổng của dương vật bị xung huyết.
- Phản xạ nhảy: Con vật nhảy lên mình con cái hoặc nhảy lên ôm giá. - Phản xạ giao phối: Xuất hiện đồng thời với phản xạ nhảy. Con vật thực hiện phản xạ nhảy, đồng thời đưa dương vật vào âm đạo của con cái. Mông con đực co giật liên tục, nhờ đó mà dương vật và âm đạo được cọ xát với nhau.
- Phản xạ bắn tinh: Theo Nguyễn Thiện và cs (1993) [18] có thể quan sát thấy 3 giai đoạn xuất tinh của lợn đực như sau: + Giai đoạn đầu tiết ra 10 - 20 ml dịch trong suốt không có tinh trùng, chất này có tác dụng rửa đường niệu đạo chuẩn bị cho tinh trùng di chuyển. + Giai đoạn giữa kéo dài 1 - 2 phút tiết ra khoảng 100 - 120 ml chất dịch gồm tinh trùng và các chất phân tiết của các tuyến sinh dục phụ như: tiền liệt, tinh nang, cowper… 5 + Giai đoạn cuối là sự bài tiết chủ yếu của các tuyến sinh dục phụ, giai đoạn này tiết ra khoảng 150 - 200 ml, số lượng tinh trùng giai đoạn này ít, thời gian kéo dài 4 - 5 phút. Hình thái, cấu tạo của tinh trùng * Hình thái và kích thước: Tinh trùng lợn là một tế bào sinh dục nhỏ, có hình dạng giống nòng nọc, đầu có hình chùy. Chiều dài tinh trùng khoảng 37,3 - 62,3 µm.
trong đó chiều dài đầu là 7,2 - 10,2 µm thể tích tinh trùng khoảng 0,65 - 21,5 µm3. Tinh trùng chứa khoảng 25% vật chất khô và 75% là nước. Trong vật chất khô thì 50% là protein, 13,2% là lipit và khoảng 1,8% là khoáng. * Cấu tạo: Tinh trùng lợn cấu tạo gồm 3 phần chính: Đầu, cổ thân và đuôi.
- Đầu tinh trùng: gồm 2 phần chính là nhân và thể acrosome (thể đỉnh). Nhân: Ngoài cùng của nhân là màng nhân, phía trước gắn với thể Acrosome thành mũ chóp trước, phía sau gắn với màng ngoài của tinh trùng. Thành phần của nhân chủ yếu là chromatine đặc, đồng nhất với nó bao gồm ADN và các protit thuộc nhóm protamin. Thể Acrosome: Nằm bên trong màng sinh chất và ở phía đỉnh đầu tinh trùng, vì vậy người ta còn gọi là thể đỉnh.
Màng trước của acrosome dính sát với màng ngoài của tinh trùng và màng sau dính với màng nhân làm thành mũ chóp trước của tinh trùng. Dịch chứa trong thể acrosome là một thể dịch đặc, đồng nhất, trong thành phần của nó có các enzyme cần thiết cho quá trình thụ tinh giữa trứng và tinh trùng. Phần phía trên của thể acrosome chứa enzyme hyaluronidase có tác dụng phá huỷ vành phóng xạ của tế bào trứng, trong khi đó phần sau của thể acrosome chứa enzyme acrosine có vai trò trong việc chọc thủng vùng trong suốt của tế bào trứng. Ngoài ra, thể acrosome còn chứa các enzyme photphatase axit, esterase, hydrolase axit.
6 Thể acrosome của tinh trùng có vai trò rất quan trọng trong quá trình thụ tinh, nên ngoài việc đánh giá chất lượng tinh trùng qua các chỉ tiêu thông thường, người ta còn đánh giá phẩm chất tinh trùng thông qua thể acrosome nhờ sự phát sáng của nó trong môi trường acrota. Theo Nguyễn Tấn Anh (1985) [3], dùng dung dịch acrota cùng với tinh dịch soi trên kính hiển vi nền đen để kiểm tra sự phát sáng của tinh trùng. Theo một số tác giả thì chất protein của acrosome dễ bị trương phồng trong môi trường axit, vì vậy khi bảo tồn tinh dịch nên chú ý vì acrosome dễ bị phá huỷ làm mất khả năng thụ thai. - Phần cổ thân: Cổ thân là vùng phức hợp do nguyên sinh chất dồn ép tạo thành.
Trong phần cổ thân có 2 loại cặp hạt là: Cặp hạt trung tâm và 9 cặp hạt bên. Từ 9 cặp hạt bên xuất phát ra 9 cặp sợi bên, được phân chia thành từng đoạn sáng tối xen kẽ nhau đi theo hình xoắn trôn ốc về phía đuôi. Bao xung quanh sợi bên là hệ thống ty lạp thể (Mitochondria).