Khảo Sát Một Số Chỉ Tiêu Chất Lượng Tinh Dịch và Bệnh Thường Gặp Của Lợn Đực Giống Landrace và PiDu

Nghiên cứu chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp ở lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP huyện Lương Sơn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lụa
• Người hướng dẫn: GSTS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Khảo Sát Một Số Chỉ Tiêu Chất Lượng Tinh Dịch Và Bệnh Thường Gặp Ở Lợn Đực Giống Landrace Và PiDu
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cấu tạo và chức năng sinh lý của cơ quan sinh dục lợn đực
• 2.3. Sinh lý bài tiết tinh dịch
• 2.4. Hình thái, cấu tạo của tinh trùng
• 2.5. Thành phần hoá học của tinh dịch
• 2.6. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tinh dịch
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch
• 2.8. Các bệnh thường xảy ra ở lợn đực giống
• 2.9. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới
• 2.9.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.9.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Đặc điểm khí hậu Xã Hợp Châu – Lương Sơn – Hòa Bình
• 4.3.2. Một số chỉ tiêu lý học của tinh dịch lợn ngoại
• 4.3.3. Thể tích tinh dịch của hai giống lợn Landrace và Pidu
• 4.3.4. Kết quả kiểm tra hoạt lực tinh trùng (A)
• 4.3.5. Kết quả kiểm tra nồng độ tinh trùng
• 4.3.6. Tổng số tinh trùng tiến thẳng trong một lần xuất tinh
• 4.3.7. Kết quả kiểm tra sức kháng của tinh trùng (R)
• 4.3.8. Kết quả kiểm tra tỷ lệ kỳ hình (K%)
• 4.3.9. Kết quả kiểm tra độ pH của tinh dịch
• 4.3.10. Tỷ lệ thụ thai của lợn nái được phối tinh của hai giống lợn Landrace và Pidu
• 4.3.11. Kết quả điều tra một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống tại trại gia công công ty CP – Huyện Lương Sơn, Tỉnh Hòa Bình
• 4.3.12. Kết quả điều trị một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống tại trại gia công công ty CP – Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Tinh Dịch Lợn Đực Giống Landrace PiDu

Nông nghiệp Việt Nam, với hơn 80% dân số làm nghề nông, coi chăn nuôi là một ngành kinh tế quan trọng. Trong đó, chăn nuôi lợn chiếm tỷ lệ lớn, cung cấp thực phẩm và phân bón. Việc nâng cao tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ nạc của đàn lợn thịt là mối quan tâm hàng đầu. Bên cạnh các phương pháp cải tiến di truyền và chăm sóc, việc tạo ra các tổ hợp lai, đặc biệt sử dụng ưu thế lai, là rất cần thiết. Các tổ hợp lai nhiều dòng giúp tăng số con sơ sinh, nâng cao tốc độ sinh trưởng, giảm chi phí thức ăn và nâng cao chất lượng thịt. Việc sử dụng tổ hợp lai để sản xuất lợn thịt thương phẩm đã được áp dụng rộng rãi. Hiện nay, Việt Nam đã nhập nhiều giống lợn ngoại cao sản như Landrace, Yorkshire, PiDu, Duroc. Trong đó, lợn Landrace và PiDu được sử dụng phổ biến nhất để lai kinh tế và phục vụ chương trình nhân giống.

1.1. Tầm quan trọng của lợn đực giống trong chăn nuôi

Ảnh hưởng của lợn đực giống tới chất lượng đàn con là rất lớn. Nhiều đặc điểm mang tính trội ở con đực như màu sắc lông, thể chất khỏe mạnh, tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn/kg TT giảm. Sức sống của đời sau phụ thuộc vào sức sống của tinh trùng: tinh trùng của lợn đực càng có sức sống cao thì khả năng sinh trưởng, phát dục, sức đề kháng bệnh tật của đời sau càng cao. Do đó, lợn đực giống chiếm một vị trí quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành chăn nuôi lợn.

1.2. Mục tiêu của khảo sát chất lượng tinh dịch lợn

Để đáp ứng nhu cầu phát triển chăn nuôi lợn hướng nạc thương phẩm, việc theo dõi, đánh giá chất lượng tinh dịch lợn đực giống là vấn đề hết sức cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng và khai thác thì lợn đực giống cũng mắc một số bệnh, làm ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi và ảnh hưởng đến cả đàn con. Xuất phát từ những yêu cầu của thực tế sản xuất, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề: “Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và PiDu tại trại gia công công ty CP - huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình”.

II. Vấn Đề Ảnh Hưởng Bệnh Đến Chất Lượng Tinh Dịch Lợn

Trong quá trình chăn nuôi, lợn đực giống thường xuyên đối mặt với nhiều thách thức về sức khỏe, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh dịch. Các bệnh nhiễm trùng, bệnh lý về đường sinh dục, và các vấn đề về dinh dưỡng đều có thể gây suy giảm khả năng sinh sản của lợn đực. Việc không kiểm soát tốt các yếu tố này có thể dẫn đến giảm năng suất, tăng chi phí điều trị, và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của trang trại. Do đó, việc nghiên cứu và tìm hiểu về các bệnh thường gặp ở lợn đực giống và ảnh hưởng của chúng đến chất lượng tinh dịch là vô cùng quan trọng.

2.1. Các bệnh thường gặp ảnh hưởng đến sinh sản lợn đực

Các bệnh như viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn, và các bệnh truyền nhiễm như dịch tả lợn châu Phi (ASF) có thể gây tổn thương trực tiếp đến cơ quan sinh sản của lợn đực giống. Điều này dẫn đến giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, ảnh hưởng đến khả năng thụ thai của lợn nái. Ngoài ra, các bệnh liên quan đến dinh dưỡng như thiếu vitamin và khoáng chất cũng có thể gây suy giảm chức năng sinh sản.

2.2. Tác động của bệnh đến các chỉ tiêu tinh dịch

Các bệnh lý có thể làm giảm thể tích tinh dịch, giảm mật độ tinh trùng, giảm khả năng di động của tinh trùng, và tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng. Những thay đổi này đều ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản của lợn đực giống. Việc theo dõi và đánh giá định kỳ các chỉ tiêu tinh dịch là cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.3. Ảnh hưởng của bệnh đến năng suất sinh sản lợn

Khi chất lượng tinh dịch suy giảm do bệnh tật, tỷ lệ thụ thai của lợn nái sẽ giảm, số lượng con sinh ra trên mỗi lứa cũng giảm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sinh sản của đàn lợn, gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc phòng ngừa và điều trị bệnh cho lợn đực giống là một phần quan trọng trong việc duy trì và nâng cao năng suất sinh sản.

III. Phương Pháp Khảo Sát Chất Lượng Tinh Dịch Lợn Landrace PiDu

Để đánh giá chất lượng tinh dịch của lợn đực giống Landrace và PiDu, cần áp dụng một quy trình khảo sát khoa học và chính xác. Quy trình này bao gồm việc thu thập mẫu tinh dịch, phân tích các chỉ tiêu lý hóa, và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng. Các phương pháp phân tích hiện đại giúp xác định chính xác mật độ tinh trùng, khả năng di động, hình thái tinh trùng, và các chỉ số khác liên quan đến khả năng sinh sản của lợn đực.

3.1. Quy trình thu thập và bảo quản mẫu tinh dịch

Việc thu thập mẫu tinh dịch cần được thực hiện đúng kỹ thuật để đảm bảo tính chính xác của kết quả phân tích. Mẫu tinh dịch nên được thu thập vào buổi sáng, sau khi lợn đực đã được nghỉ ngơi và không bị căng thẳng. Sau khi thu thập, mẫu tinh dịch cần được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp để duy trì chất lượng tinh trùng cho đến khi phân tích.

3.2. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tinh dịch lợn

Các chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng tinh dịch bao gồm: thể tích tinh dịch, hoạt lực tinh trùng, nồng độ tinh trùng, tỷ lệ tinh trùng kỳ hình, và độ pH của tinh dịch. Các chỉ tiêu này cung cấp thông tin toàn diện về khả năng sinh sản của lợn đực giống. Theo Nguyễn Thiện và cs (1993) [18] thì lượng tinh dịch trung bình của lợn đực nội: 200 - 300 ml, lợn đực ngoại: 300 - 500 ml.

3.3. Phương pháp phân tích tinh dịch hiện đại

Các phương pháp phân tích tinh dịch hiện đại bao gồm sử dụng máy phân tích tinh trùng tự động, kỹ thuật nhuộm huỳnh quang để đánh giá hình thái tinh trùng, và các xét nghiệm sinh hóa để đánh giá chức năng của tinh trùng. Các phương pháp này giúp tăng độ chính xác và hiệu quả của việc đánh giá chất lượng tinh dịch.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu So Sánh Landrace và PiDu Về Tinh Dịch

Nghiên cứu so sánh chất lượng tinh dịch giữa lợn đực giống Landrace và PiDu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về các chỉ tiêu sinh sản. Lợn Landrace thường có thể tích tinh dịch lớn hơn, trong khi lợn PiDu có thể có mật độ tinh trùng cao hơn. Tuy nhiên, sự khác biệt này có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chế độ dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc, và tuổi của lợn đực. Việc hiểu rõ sự khác biệt này giúp người chăn nuôi lựa chọn giống lợn đực phù hợp với mục tiêu sản xuất.

4.1. So sánh thể tích tinh dịch giữa hai giống lợn

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn Landrace thường có thể tích tinh dịch lớn hơn so với lợn PiDu. Điều này có thể liên quan đến kích thước cơ thể và khả năng sản xuất tinh dịch của mỗi giống. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thể tích tinh dịch cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài.

4.2. So sánh mật độ và khả năng di động tinh trùng

Một số nghiên cứu cho thấy lợn PiDu có thể có mật độ tinh trùng cao hơn so với lợn Landrace. Tuy nhiên, khả năng di động của tinh trùng có thể tương đương giữa hai giống. Việc đánh giá cả mật độ và khả năng di động là quan trọng để xác định chất lượng tinh dịch tổng thể.

4.3. So sánh tỷ lệ tinh trùng dị dạng giữa Landrace và PiDu

Tỷ lệ tinh trùng dị dạng có thể khác nhau giữa lợn Landrace và PiDu. Các yếu tố như bệnh tật, stress, và dinh dưỡng kém có thể làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng. Việc kiểm soát các yếu tố này là quan trọng để duy trì chất lượng tinh dịch tốt.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Chọn Lọc Lợn Đực Giống Chất Lượng Cao

Kết quả khảo sát chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp ở lợn đực giống Landrace và PiDu có ý nghĩa quan trọng trong việc chọn lọc và quản lý đàn lợn đực giống. Việc sử dụng các chỉ tiêu tinh dịch để đánh giá khả năng sinh sản giúp người chăn nuôi lựa chọn những con đực có chất lượng tinh trùng tốt nhất, từ đó nâng cao năng suất sinh sản của đàn lợn. Ngoài ra, việc phòng ngừa và điều trị bệnh cho lợn đực giống cũng là một phần quan trọng trong việc duy trì chất lượng tinh dịch và đảm bảo hiệu quả kinh tế.

5.1. Sử dụng chỉ tiêu tinh dịch để chọn lọc đực giống

Các chỉ tiêu như thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng, khả năng di động, và tỷ lệ tinh trùng dị dạng có thể được sử dụng để đánh giá khả năng sinh sản của lợn đực giống. Việc chọn lọc những con đực có chỉ số tinh dịch tốt nhất giúp cải thiện năng suất sinh sản của đàn lợn.

5.2. Quản lý dinh dưỡng và sức khỏe cho lợn đực giống

Chế độ dinh dưỡng và quản lý sức khỏe đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng tinh dịch của lợn đực giống. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ vitamin, khoáng chất, và các chất dinh dưỡng cần thiết để hỗ trợ chức năng sinh sản. Việc phòng ngừa và điều trị bệnh cũng là một phần quan trọng trong việc duy trì sức khỏe sinh sản.

5.3. Tối ưu hóa quy trình thụ tinh nhân tạo cho lợn

Việc sử dụng tinh dịch chất lượng cao trong quy trình thụ tinh nhân tạo giúp tăng tỷ lệ thụ thai và số lượng con sinh ra trên mỗi lứa. Cần đảm bảo quy trình thụ tinh nhân tạo được thực hiện đúng kỹ thuật và trong điều kiện vệ sinh tốt để đạt hiệu quả cao nhất.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Chất Lượng Tinh Dịch Lợn

Nghiên cứu về chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp ở lợn đực giống Landrace và PiDu đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch, phát triển các phương pháp phân tích tinh dịch tiên tiến hơn, và tìm kiếm các giải pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả hơn. Điều này giúp người chăn nuôi có thể quản lý đàn lợn đực giống một cách hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

6.1. Hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của môi trường

Nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, và ánh sáng đến chất lượng tinh dịch của lợn đực giống là cần thiết. Điều này giúp người chăn nuôi có thể điều chỉnh điều kiện chăn nuôi để tối ưu hóa chức năng sinh sản.

6.2. Phát triển các phương pháp bảo quản tinh dịch tiên tiến

Phát triển các phương pháp bảo quản tinh dịch tiên tiến giúp duy trì chất lượng tinh trùng trong thời gian dài hơn. Điều này giúp người chăn nuôi có thể sử dụng tinh dịch từ những con đực giống tốt nhất cho nhiều lứa đẻ, từ đó tăng hiệu quả sản xuất.

6.3. Nghiên cứu về di truyền và chất lượng tinh dịch

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa di truyền và chất lượng tinh dịch giúp người chăn nuôi có thể chọn lọc những con đực giống có tiềm năng di truyền tốt về khả năng sinh sản. Điều này giúp cải thiện chất lượng tinh dịch của đàn lợn qua nhiều thế hệ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi đóng vai trò thiết yếu khi phục vụ nhu cầu thực phẩm tiêu dùng nội địa, xuất khẩu và cung cấp nguồn phân bón cho trồng trọt. Nhằm đáp ứng đòi hỏi của sản xuất hàng hóa về nâng cao tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ nạc ở đàn lợn thương phẩm, phương pháp lai kinh tế và khai thác ưu thế lai đã được triển khai rộng rãi. Nhiều giống lợn ngoại cao sản đã được nhập khẩu để thực hiện các tổ hợp lai, trong đó hai giống lợn Landrace và PiDu (con lai 50% Duroc và 50% Pietrain) giữ vị trí then chốt. Con đực giống có tác động trực tiếp và sâu rộng đến chất lượng đàn con thông qua các đặc tính di truyền trội về tầm vóc, tốc độ tăng khối lượng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Đặc biệt, sức sống và phẩm chất của tinh trùng quyết định trực tiếp đến sức đề kháng và khả năng phát triển của thế hệ sau.

Tuy nhiên, trong điều kiện chăn nuôi công nghiệp tại miền Bắc Việt Nam, lợn đực giống ngoại thường chịu ảnh hưởng bất lợi từ các yếu tố tiểu khí hậu chuồng nuôi, chế độ khai thác và nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm hoặc ngoại khoa, dẫn đến suy giảm phẩm chất tinh dịch. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn sản xuất, tác giả Nguyễn Thị Lụa đã thực hiện đề tài nhằm theo dõi, đánh giá khả năng sản xuất tinh dịch và tình hình dịch bệnh trên đàn đực giống ngoại tại cơ sở chăn nuôi quy mô bán công nghiệp.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Đánh giá một số chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch của hai giống lợn đực Landrace và PiDu.
2. Xác định tỷ lệ mắc một số bệnh thường gặp ở đàn lợn đực giống nuôi tại trại.
3. Cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm phát triển chăn nuôi lợn đực giống và nâng cao chất lượng thế hệ con.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn đực giống thuộc hai giống Landrace và PiDu; tinh dịch khai thác từ hai giống lợn này; đàn lợn nái được phối giống bằng tinh dịch khảo sát; đàn lợn đực giống theo dõi bệnh lý gồm 14 cá thể.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi gia công của Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam tại xã Hợp Châu, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành từ ngày 01/07/2014 đến ngày 16/12/2014; các số liệu khí hậu và chỉ tiêu chất lượng tinh dịch được thu thập, phân tích tập trung liên tục trong 4 tháng (tháng 8, tháng 9, tháng 10 và tháng 11 năm 2014).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên các cơ sở giải phẫu học, sinh lý học sinh dục và thụ tinh nhân tạo gia súc. Về mặt sinh lý, hệ sinh dục lợn đực gồm dịch hoàn (nặng 300 - 800 g ở lợn trưởng thành, thực hiện chức năng nội tiết và sản xuất tinh trùng), bao dịch hoàn, dịch hoàn phụ, các tuyến sinh dục phụ (tuyến tinh nang, tuyến tiền liệt, tuyến Cowper) và dương vật có cấu tạo đầu hình mũi khoan dài 20 - 40 cm khi cương cứng. Tinh thanh do các tuyến phụ bài tiết chiếm 93 - 96% khối lượng tinh dịch, đóng vai trò pha loãng và kích thích vận động tạm thời nhưng làm tiêu hao nhanh năng lượng dự trữ của tinh trùng. Phản xạ xuất tinh ở lợn đực diễn ra qua 3 giai đoạn: giai đoạn đầu tiết 10 - 20 ml dịch trong suốt không có tinh trùng; giai đoạn giữa kéo dài 1 - 2 phút tiết 100 - 120 ml dịch giàu tinh trùng; giai đoạn cuối bài tiết 150 - 200 ml chủ yếu từ các tuyến phụ trong thời gian 4 - 5 phút.

Để đánh giá chất lượng tinh dịch, tác giả áp dụng hệ thống phương pháp kiểm nghiệm phòng thí nghiệm kết hợp theo dõi lâm sàng:

• Xác định thể tích tinh dịch ($V$, tính bằng ml): Sử dụng cốc thủy tinh có vạch chia độ, miệng cốc phủ 3 - 4 lớp gạc khử trùng nhằm lọc bỏ keo phèn ngay khi khai thác; đọc kết quả đo tại mặt cong dưới của bề mặt tinh dịch trên mặt phẳng ngang tầm mắt.
• Kiểm tra hoạt lực tinh trùng ($A$): Đánh giá tỷ lệ tinh trùng vận động tiến thẳng theo thang điểm từ 0 đến 1, căn cứ quy trình kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (1983). Thao tác thực hiện trên phiến kính có đậy lamen, gia nhiệt ở 37 - 39°C và quan sát dưới kính hiển vi có độ phóng đại 200 lần.
• Xác định nồng độ tinh trùng ($C$, đơn vị triệu tinh trùng/ml): Sử dụng buồng đếm hồng cầu - bạch cầu. Tinh nguyên được hút đến vạch 0,5 của ống pha loãng bạch cầu, sau đó hút dung dịch NaCl 3% đến vạch 11 (pha loãng 20 lần). Tinh dịch sau khi lắc đều được đưa vào buồng đếm, tiến hành đếm số tinh trùng trong 5 ô nhỡ (gồm 80 ô con có diện tích mỗi ô là 1/400 $mm^2$ và chiều sâu 0,1 mm) dưới độ phóng đại 100 lần. Nồng độ được tính toán theo công thức: $$C = n \times 50.000$$ (với $n$ là tổng số tinh trùng đếm được trong 80 ô con).
• Đánh giá sức kháng của tinh trùng ($R$, tính bằng lần): Ứng dụng phương pháp hai lọ với dung dịch NaCl 1% nhằm kiểm tra độ bền của màng lipoprotein. Tinh dịch ban đầu được pha loãng 1.000 lần ($r_0$), sau đó bổ sung từng lượng 0,1 ml NaCl 1% cho đến khi toàn bộ tinh trùng ngừng chuyển động hoàn toàn, tính theo công thức: $$R = r_0 + n \times r$$
• Xác định tỷ lệ tinh trùng kỳ hình ($K%$): Làm tiêu bản phết mỏng tinh dịch, sấy khô, nhuộm màu bằng dung dịch eosin hoặc xanh methylen, quan sát dưới kính hiển vi ở độ phóng đại 400 - 600 lần; kiểm tra ngẫu nhiên 300 - 500 tinh trùng để tính tỷ lệ phần trăm cá thể có bất thường hình thái (cụt đuôi, méo đầu, bẹp đầu, hai đầu).
• Đo chỉ số pH: Sử dụng giấy đo pH nhúng trực tiếp giọt tinh dịch trong 3 giây và so màu với bảng chuẩn, lặp lại 3 lần để lấy giá trị trung bình. Tiêu chuẩn đối chiếu căn cứ theo TCVN (1982) đối với tinh dịch lợn ngoại (dao động từ 6,8 đến 8,1).
• Theo dõi các chỉ tiêu cảm quan: Màu sắc, mùi hăng/tanh đặc trưng và độ vẩn đục (phân cấp từ + đến +++++).
• Xác định tỷ lệ thụ thai: Thống kê số lượng lợn nái có chửa thực tế chia cho tổng số lợn nái được gieo tinh nhân tạo bằng tinh dịch của từng giống lợn.
• Giám sát dịch bệnh và điều trị: Khảo sát lâm sàng trên 14 lợn đực giống, thống kê bệnh lý xuất hiện (suyễn lợn, tiêu chảy, vỡ móng/viêm móng, ghẻ, thối loét da thịt) và áp dụng các phác đồ dùng thuốc đặc hiệu (kháng sinh Hanocyclin, thuốc ngâm CuSO4, thuốc bôi ngoài da Sebacil pour-on).

Toàn bộ dữ liệu thu thập được xử lý thống kê sinh vật học theo phương pháp của Nguyễn Văn Thiện (2008) trên phần mềm Microsoft Excel, xác định các thông số: số trung bình mẫu ($\bar{X}$), sai số trung bình ($m_X$), độ lệch tiêu chuẩn ($S_X$) và hệ số biến dị ($C_v%$).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này làm rõ vị trí chiến lược của ngành chăn nuôi lợn trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đồng thời chỉ ra xu thế tất yếu của việc ứng dụng các tổ hợp lai hướng nạc nhiều dòng nhằm tăng trọng nhanh, giảm chi phí thức ăn trên mỗi kilogam tăng khối lượng và nâng cao phẩm chất thịt xẻ. Tác giả phân tích vai trò quyết định của lợn đực giống Landrace thuần và tổ hợp lai PiDu trong công tác nhân giống, gieo tinh nhân tạo tại tỉnh Hòa Bình; qua đó xác định ba mục tiêu cụ thể, yêu cầu kỹ thuật cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận trong việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu giống vật nuôi.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Nội dung chương tổng quan hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế về:

• Đặc điểm giải phẫu - sinh lý cơ quan sinh dục đực, cơ chế bài tiết tinh thanh và phản xạ giao phối.
• Cấu trúc siêu vi của tinh trùng gồm đầu mang acrosome (chứa enzyme hyaluronidase và acrosine phá vỡ màng trứng), cổ thân chứa ty lạp thể cung cấp năng lượng qua hoạt tính ATPase, và đuôi vận động.
• Thành phần sinh hóa của tinh dịch (chất điện giải, protein, fructose, axit xitric) và các tiêu chuẩn kiểm nghiệm phẩm chất tinh dịch ($V$, $A$, $C$, $VAC$, $R$, $K%$, pH).
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch: đặc điểm giống, cá thể, tuổi khai thác, mức dinh dưỡng (nhu cầu 140 - 160 g protein tiêu hóa/đơn vị thức ăn ở lợn ngoại, bổ sung vitamin A, D, E và khoáng Ca, P, Zn), tần suất khai thác (3 - 4 ngày/lần đối với lợn ngoại), kỹ thuật thao tác và điều kiện tiểu khí hậu chuồng nuôi.
• Triệu chứng lâm sàng và nguyên tắc phòng trị năm chứng bệnh phổ biến ở lợn đực giống: suyễn lợn do Mycoplasma, bệnh vỡ móng/viêm móng, bệnh đường tiêu hóa, bệnh ghẻ do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei, và bệnh thối loét da thịt do nhiễm khuẩn hoại tử (Streptococcus, Spherophorus, Necrophorus).
• Lịch sử nghiên cứu thụ tinh nhân tạo và kiểm tra phẩm chất tinh dịch lợn trên thế giới từ những năm 1930 (Liên Xô, Pháp, Na Uy...) và tại Việt Nam từ năm 1958 đến nay.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm nghiên cứu tại Trại gia công của Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình trong chu kỳ 6 tháng (01/07/2014 đến 16/12/2014). Tác giả mô tả chi tiết từng quy trình thực nghiệm: quy trình thu nhận và lọc keo phèn tinh dịch bằng cốc đong chuyên dụng; quy trình kiểm tra hoạt lực $A$ trên kính hiển vi giữ nhiệt 37 - 39°C; phương pháp pha loãng tinh dịch và đếm nồng độ $C$ trên buồng đếm hồng cầu - bạch cầu; kỹ thuật hai lọ chuẩn độ sức kháng $R$ bằng NaCl 1%; quy trình phết tiêu bản và nhuộm màu đánh giá tỷ lệ dị hình $K%$; kỹ thuật đo pH bằng chỉ thị màu; phương pháp thống kê tỷ lệ đậu thai trên đàn nái phối giống; và phương pháp điều tra dịch bệnh lâm sàng. Cuối chương là các công thức toán thống kê sinh học áp dụng để tính toán các tham số đặc trưng của mẫu nghiên cứu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ kết quả công tác thực địa và số liệu nghiên cứu chuyên đề:

• Công tác phục vụ sản xuất: Chăm sóc nuôi dưỡng đàn đực giống, huấn luyện thành công 3 cá thể lợn đực hậu bị nhảy giá lấy tinh; pha chế, bảo tồn tinh dịch; thực hiện công tác vệ sinh thú y và hoàn thành tiêm phòng 100% các loại vắc xin Dịch tả lợn, Lở mồm long móng (LMLM) và vắc xin Respisure phòng bệnh Suyễn lợn cho 94 cá thể lợn tại trại.
• Khảo sát điều kiện khí hậu: Thu thập số liệu khí tượng 4 tháng tại Lương Sơn, ghi nhận nhiệt độ và độ ẩm thực tế đều cao hơn mức sinh lý tối ưu cho lợn đực (nhiệt độ tối ưu là 17 - 18°C, độ ẩm tối ưu là 76 - 80%).
• Đánh giá các chỉ tiêu lý học: Tinh dịch của cả hai giống Landrace và PiDu đều đạt màu trắng sữa đồng nhất, mùi hăng tanh đặc trưng, độ vẩn đạt mức +++ trở lên.
• Khảo sát thể tích tinh dịch ($V$): Lợn Landrace đạt trung bình 284,3 ± 4,65 ml ($C_v = 7,42%$, $n=91$); lợn PiDu đạt 280,83 ± 1,73 ml ($C_v = 2,48%$, $n=69$). Thể tích tinh dịch có xu hướng tăng dần từ tháng 8 đến tháng 11 khi thời tiết chuyển mát mẻ.
• Khảo sát hoạt lực tinh trùng ($A$): Lợn Landrace đạt 0,74 ± 0,003; lợn PiDu đạt 0,76 ± 0,005. Hoạt lực có mức biến dị thấp ($C_v < 4%$) và duy trì ổn định qua các tháng.
• Khảo sát nồng độ tinh trùng ($C$): Lợn Landrace đạt bình quân 212,92 ± 0,99 triệu/ml; lợn PiDu đạt 228,78 ± 1,95 triệu/ml. Nồng độ tinh trùng của giống PiDu cao hơn giống Landrace ở mọi thời điểm kiểm tra.
• Chỉ tiêu tổng hợp $VAC$: Số tinh trùng tiến thẳng trong một lần xuất tinh của Landrace đạt 44,89 ± 0,95 tỷ; PiDu đạt 49,51 ± 1,71 tỷ.
• Sức kháng của tinh trùng ($R$): PiDu thể hiện sức kháng vượt trội đạt 3980,28 ± 0,87 lần, trong khi Landrace đạt 3482,98 ± 1,09 lần.
• Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình ($K%$): Giữ ở mức rất thấp, đạt 3,62 ± 0,01% ở Landrace và 3,53 ± 0,13% ở PiDu.
• Độ pH tinh dịch: Ổn định ở mức kiềm nhẹ, Landrace đạt 7,14 ± 0,01 và PiDu đạt 7,29 ± 0,02.
• Tỷ lệ thụ thai ở đàn nái: Tỷ lệ thụ thai tăng đều từ tháng 8 đến tháng 11; tinh dịch Landrace đạt tỷ lệ thụ thai từ 87,80% đến 94,20%, tinh dịch PiDu đạt từ 80,00% đến 92,00%.
• Tình hình bệnh tật và điều trị: Điều tra trên 14 lợn đực giống ghi nhận 4 con mắc bệnh (tỷ lệ 28,57%), bao gồm 2 con vỡ móng/viêm móng (14,28%), 1 con mắc bệnh ghẻ (7,14%) và 1 con thối loét da thịt (7,14%); không ghi nhận ca mắc bệnh suyễn lợn hay tiêu chảy. Phác đồ điều trị bằng Hanocyclin kết hợp ngâm móng CuSO4, bôi Sebacil pour-on và thủ thuật ngoại khoa đạt tỷ lệ khỏi bệnh 100%.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng kết về chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Landrace và PiDu tại trại đạt tiêu chuẩn cấp nhà nước ở mức độ khá, đồng thời khẳng định hiệu quả của các biện pháp vệ sinh thú y, tiêm phòng định kỳ và điều trị bệnh nội - ngoại khoa trên đàn đực giống.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về phẩm chất tinh dịch của hai giống lợn đực ngoại trong điều kiện tiểu khí hậu miền núi tỉnh Hòa Bình:

Chỉ tiêu chất lượng tinh dịch	Giống Landrace ($n = 91$)	Giống PiDu ($n = 69$)
Thể tích tinh dịch bình quân ($V$, ml)	284,3 ± 4,65	280,83 ± 1,73
Hệ số biến dị thể tích ($C_v%$)	7,42	2,48
Hoạt lực tinh trùng bình quân ($A$)	0,74 ± 0,003	0,76 ± 0,005
Nồng độ tinh trùng bình quân ($C$, triệu/ml)	212,92 ± 0,99	228,78 ± 1,95
Tổng số tinh trùng tiến thẳng ($VAC$, tỷ)	44,89 ± 0,95	49,51 ± 1,71
Sức kháng tinh trùng bình quân ($R$, lần)	3482,98 ± 1,09	3980,28 ± 0,87
Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình bình quân ($K%$)	3,62 ± 0,01	3,53 ± 0,13
Độ pH bình quân	7,14 ± 0,01	7,29 ± 0,02

Hiệu quả thụ tinh nhân tạo trên đàn lợn nái biến động tăng dần từ tháng 8 đến tháng 11:

• Tinh dịch giống Landrace: Tháng 8 đạt 87,80% (36/45 nái có chửa); Tháng 9 đạt 90,00% (36/40 nái); Tháng 10 đạt 92,50% (37/40 nái); Tháng 11 đạt đỉnh 94,20% (33/35 nái).
• Tinh dịch giống PiDu: Tháng 8 đạt 80,00% (24/30 nái); Tháng 9 đạt 84,00% (21/25 nái); Tháng 10 đạt 86,60% (26/30 nái); Tháng 11 đạt 92,00% (24/26 nái).

Số liệu điều tra bệnh lý và kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị trên 14 lợn đực giống:

Tên bệnh khảo sát	Số con theo dõi	Số con mắc bệnh	Tỷ lệ mắc (%)	Phác đồ điều trị đã áp dụng	Tỷ lệ khỏi (%)
Bệnh vỡ móng, viêm móng	14	2	14,28	Tiêm bắp Hanocyclin (1 - 2 ml/20 kg thể trọng) kết hợp ngâm chân dung dịch CuSO4	100 (2/2 con)
Bệnh ghẻ (Sarcoptes scabiei)	14	1	7,14	Sebacil pour-on (2 - 4 ml/kg thể trọng) bôi trực tiếp dọc sống lưng	100 (1/1 con)
Bệnh thối loét da thịt	14	1	7,14	Thủ thuật ngoại khoa xử lý vết loét kết hợp bôi kháng sinh tại chỗ	100 (1/1 con)
Bệnh suyễn lợn	14	0	0,00	Không áp dụng	-
Hội chứng tiêu chảy	14	0	0,00	Không áp dụng	-
Tổng số	14	4	28,57	Phối hợp theo từng bệnh chứng	100 (4/4 con)

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, công trình đã xác lập các dẫn liệu thực nghiệm về giống lợn lai PiDu trong điều kiện chăn nuôi tại tỉnh Hòa Bình. Tác giả chứng minh giống lợn PiDu tuy có thể tích xuất tinh tương đương Landrace nhưng sở hữu ưu thế rõ rệt về nồng độ tinh trùng ($C$), sức kháng ($R$) và tổng số tinh trùng tiến thẳng ($VAC$). Kết quả này khẳng định khả năng thích nghi và tiềm năng sản xuất tinh của giống lợn lai PiDu khi nuôi dưỡng tại các cơ sở chăn nuôi gia công miền Bắc Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn thực tiễn phát sinh từ điều kiện triển khai đề tài tốt nghiệp:

• Thời gian thu thập số liệu phẩm chất tinh dịch và diễn biến khí hậu chỉ diễn ra tập trung trong 4 tháng (tháng 8 đến tháng 11/2014), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ 4 mùa của miền Bắc, đặc biệt là giai đoạn nắng nóng khắc nghiệt của mùa hè (tháng 5, 6, 7) và giá rét của mùa đông (tháng 12, tháng 1).
• Quy mô đàn đực giống theo dõi bệnh lý dừng lại ở 14 cá thể do giới hạn cơ học của đàn giống hiện có tại trạm gia công.
• Nghiên cứu chưa đi sâu đánh giá chất lượng sinh sản của đàn con sinh ra từ hai nguồn tinh dịch này (như số con sơ sinh/ổ, khối lượng sơ sinh, tỷ lệ sống cai sữa và phẩm chất thân thịt thương phẩm).

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất: Kéo dài thời gian theo dõi liên tục trong nhiều năm nhằm đánh giá sự biến thiên chất lượng tinh dịch theo mùa vụ và tuổi thọ khai thác của lợn đực; đồng thời nghiên cứu bổ sung các công thức môi trường pha loãng bảo tồn tinh dịch chuyên biệt cho giống lợn PiDu nhằm nâng cao hiệu quả thụ tinh nhân tạo.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận mang giá trị tư liệu chuyên môn thực tế cho sinh viên và học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Chăn nuôi - Thú y khi chuẩn bị đề cương nghiên cứu hoặc thực tập tốt nghiệp tại các trang trại chăn nuôi lợn:

• Cung cấp hướng dẫn chi tiết về các bước thao tác kỹ thuật phòng thí nghiệm: kỹ thuật đếm nồng độ tinh trùng bằng buồng đếm bạch cầu, phương pháp pha loãng chuẩn độ xác định sức kháng $R$, và phương pháp phết nhuộm đánh giá tỷ lệ tinh trùng dị hình $K%$.
• Cung cấp tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên và người quản lý trang trại lợn giống về định mức chỉ tiêu sinh lý tinh dịch của lợn đực ngoại ($V$, $A$, $C$, $VAC$, $R$, pH); quy trình quản lý khai thác tinh dịch; lịch tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn lợn giống (vắc xin Dịch tả, vắc xin LMLM, vắc xin Respisure phòng Suyễn); cùng phác đồ can thiệp lâm sàng đối với các bệnh tổn thương móng và bệnh ngoài da ở lợn đực giống.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống lợn PiDu trong nghiên cứu có cơ cấu di truyền như thế nào và phẩm chất tinh dịch có gì khác biệt so với giống Landrace?
Lợn PiDu là tổ hợp lai 2 máu ngoại giữa 50% giống Duroc và 50% giống Pietrain, được chọn lọc nhằm thừa hưởng ưu thế về tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ nạc cao. Trong nghiên cứu này, lợn PiDu đạt nồng độ tinh trùng bình quân (228,78 ± 1,95 triệu/ml) và sức kháng tinh trùng (3980,28 ± 0,87 lần) cao hơn rõ rệt so với lợn Landrace thuần (nồng độ đạt 212,92 ± 0,99 triệu/ml và sức kháng đạt 3482,98 ± 1,09 lần).

2. Phương pháp xác định nồng độ tinh trùng ($C$) được tác giả tiến hành qua những bước kỹ thuật nào?
Tác giả sử dụng buồng đếm hồng cầu - bạch cầu. Tinh nguyên được hút đến vạch 0,5 của ống pha loãng bạch cầu, sau đó hút tiếp dung dịch NaCl 3% đến vạch 11 để đạt tỷ lệ pha loãng 20 lần. Sau khi lắc đều và loại bỏ 3 - 4 giọt đầu, dung dịch được tra vào buồng đếm. Tác giả đếm số tinh trùng trong 5 ô nhỡ (gồm 80 ô con, diện tích 1/400 $mm^2$, sâu 0,1 mm) dưới kính hiển vi độ phóng đại 100 lần và tính toán theo công thức $C = n \times 50.000$ (triệu/ml).

3. Tỷ lệ thụ thai của đàn lợn nái được gieo tinh từ hai giống lợn biến động ra sao trong thời gian theo dõi?
Tỷ lệ thụ thai ở cả hai nguồn tinh dịch đều tăng dần từ tháng 8 đến tháng 11 năm 2014. Tinh dịch lợn Landrace cho tỷ lệ đậu thai tăng từ 87,80% (tháng 8) lên 94,20% (tháng 11). Tinh dịch lợn PiDu cho tỷ lệ đậu thai tăng từ 80,00% (tháng 8) lên 92,00% (tháng 11). Tháng 11 đạt kết quả cao nhất ở cả hai giống.

4. Đàn lợn đực giống tại cơ sở nghiên cứu mắc những bệnh gì và hiệu quả điều trị đạt mức độ nào?
Khảo sát lâm sàng trên 14 cá thể lợn đực giống ghi nhận 4 con mắc bệnh (tỷ lệ 28,57%), cụ thể: bệnh vỡ móng/viêm móng chiếm 14,28% (2 con), bệnh ghẻ chiếm 7,14% (1 con), và bệnh thối loét da thịt chiếm 7,14% (1 con). Bệnh suyễn lợn và hội chứng tiêu chảy không xuất hiện (0%). Áp dụng phác đồ điều trị bằng Hanocyclin kết hợp ngâm CuSO4 (cho bệnh móng), Sebacil pour-on (cho bệnh ghẻ) và thủ thuật ngoại khoa kết hợp bôi kháng sinh tại chỗ (cho bệnh loét thịt), tỷ lệ điều trị khỏi bệnh đạt 100% (4/4 con).

5. Điều kiện nhiệt độ và độ ẩm tại huyện Lương Sơn trong thời gian khảo sát ảnh hưởng thế nào đến chất lượng tinh dịch?
Số liệu khí tượng trạm Hòa Bình cho thấy nhiệt độ và độ ẩm trong các tháng 8, 9, 10, 11 tại Lương Sơn đều cao hơn ngưỡng thích hợp sinh lý của lợn đực ngoại (17 - 18°C và 76 - 80%). Khi nhiệt độ và độ ẩm giảm dần từ tháng 8 sang tháng 11 (thời tiết chuyển sang khô hanh, mát mẻ hơn), thể tích tinh dịch xuất tinh ($V$), tổng số tinh trùng tiến thẳng ($VAC$) và tỷ lệ thụ thai của đàn nái ở cả hai giống lợn đều có xu hướng tăng lên rõ rệt.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Lụa đã phản ánh chi tiết các chỉ tiêu lý học, sinh lý và phẩm chất tinh dịch của hai giống lợn đực ngoại Landrace và PiDu nuôi dưỡng tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, khẳng định các chỉ số kiểm nghiệm đều đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cấp nhà nước. Giống lợn lai PiDu thể hiện các chỉ số nồng độ tinh trùng, sức kháng và tổng lượng tinh trùng tiến thẳng ưu việt so với Landrace thuần, đồng thời đảm bảo tỷ lệ thụ thai cao khi phối giống nhân tạo cho đàn nái thương phẩm. Đề tài cũng ghi nhận cơ cấu bệnh lý phổ biến trên đàn đực giống gồm các tổn thương về móng và da, chứng minh hiệu quả tuyệt đối của các phác đồ điều trị nội khoa kết hợp can thiệp thú y tại chỗ. Công trình là tài liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cho công tác quản lý giống, kỹ thuật gieo tinh nhân tạo và kiểm soát dịch tễ tại các trang trại lợn công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt Vấn Đề Ở nước ta, nông nghiệp là ngành quan trọng vì có trên 80% dân số cả nước làm nghề nông. Trong nông nghiệp thì chăn nuôi là một trong những ngành quan trọng, trong đó chăn nuôi lợn chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu vật nuôi. Chăn nuôi lợn cung cấp thực phẩm cho người tiêu dùng và cho xuất khẩu, cung cấp phân bón cho ngành trồng trọt. Một vấn đề mà những người chăn nuôi luôn quan tâm là làm thế nào để đàn lợn thịt có tốc độ sinh trưởng nhanh và đạt tỷ lệ nạc cao.

Vì vậy, bên cạnh các phương pháp như nâng cao tiến bộ di truyền, chọn lọc, kết hợp chăm sóc nuôi dưỡng và hiện đại hóa chuồng trại… thì việc tạo ra những tổ hợp lai trên cơ sở kết hợp được một số đặc điểm của mỗi giống, mỗi dòng và đặc biệt việc sử dụng ưu thế lai trong chăn nuôi lợn là rất cần thiết. Những tổ hợp lai nhiều dòng, giống khác nhau đều làm tăng số con sơ sinh/ổ, nâng cao tốc độ sinh trưởng, giảm chi phí thức ăn/kg khối lượng, nâng cao năng suất và chất lượng thịt nạc, rút ngắn thời gian nuôi… Vì vậy, việc sử dụng tổ hợp lai để sản xuất lợn thịt thương phẩm đã được áp dụng rộng rãi. Hiện nay, để nâng cao năng suất và chất lượng thịt lợn, nước ta đã nhập vào rất nhiều giống lợn ngoại cao sản như: Landrace, Yorkshire, PiDu, Duroc.Trong số đó, lợn Landrace và PiDu được sử dụng phổ biến nhất để lai kinh tế và phục vụ chương trình nhân giống, lai giống. Ảnh hưởng của lợn đực giống tới chất lượng đàn con là rất lớn, nhiều đặc điểm mang tính trội ở con đực như màu sắc lông, thể chất khỏe mạnh, tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn/kg TT giảm.

Sức sống của đời sau phụ thuộc vào sức sống của tinh trùng: tinh trùng của lợn đực càng có sức sống cao thì khả năng sinh trưởng, phát dục, sức đề kháng bệnh tật của đời sau càng cao, nên lợn đực giống chiếm một vị trí quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành chăn nuôi lợn. 2 Để đáp ứng nhu cầu phát triển chăn nuôi lợn hướng nạc thương phẩm, việc theo dõi, đánh giá chất lượng tinh dịch của lợn đực giống là vấn đề hết sức cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng và khai thác thì lợn đực giống cũng mắc một số bệnh, làm ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi và ảnh hưởng đến cả đàn con. Xuất phát từ những yêu cầu của thực tế sản xuất, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề: “Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và PiDu tại trại gia công công ty CP - huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Đánh giá một số chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch của hai giống lợn Landrace và PiDu. Xác định tỷ lệ mắc một số bệnh thường gặp ở lợn đực giống nuôi tại trại Từ đó có cơ sở khoa học để áp dụng các biện pháp kỹ thuật, nhằm phát triển chăn nuôi lợn đực giống và chất lượng thế hệ con của chúng. Yêu cầu của đề tài Nắm được cơ sở khoa học về các chỉ tiêu tinh dịch để đánh giá phẩm chất tinh dịch lợn đạt kết quả có tính thuyết phục cao. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu đóng góp vào cơ sở dữ liệu về các chỉ tiêu đánh giá phẩm chất tinh dịch lợn đực, qua đó có các biện pháp để tăng khả năng sản xuất của lợn đực, năng cao năng suất sinh sản của lợn nái, tạo ra thế hệ con lai có phẩm chất tốt. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học đánh giá chất lượng tinh dịch để chọn lọc đực giống tốt. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2.

Cấu tạo và chức năng sinh lý của cơ quan sinh dục lợn đực Cơ quan sinh dục lợn bao gồm: dịch hoàn, bao dịch hoàn, dịch hoàn phụ, các tuyến sinh dục phụ, dương vật và bao dương vật. - Dịch hoàn: Nằm trong bao dịch hoàn, có chức năng nội tiết (tiết ra hormone sinh dục) và ngoại tiết (sản xuất ra tinh trùng). Dịch hoàn có hình trứng, có khối lượng khi trưởng thành từ 300 – 800 g. Tất cả các giai đoạn phát triển của tế bào sinh dục đều diễn ra ở dịch hoàn.

- Bao dịch hoàn: là phần bao phủ bên ngoài dịch hoàn tạo thành một khối lồi hình bán cầu và chia thành 2 thuỳ không rõ ràng. Bao dịch hoàn nằm sau vùng bẹn, dưới hậu môn. Bao dịch hoàn có chức năng chứa và bảo vệ dịch hoàn. - Dịch hoàn phụ (thượng dịch hoàn): Là một thể kéo dài hình ngoằn ngoèo, gồm 3 phần: đầu, thân, đuôi.

Dịch hoàn phụ là nơi xuất phát các ống dẫn tinh. - Các tuyến sinh dục phụ: bao gồm tuyến tinh nang, tuyến tiền liệt và niệu đạo, tuyến cowper. Tuyến sinh dục phụ có chức năng bài tiết ra tinh thanh. - Dương vật và bao dương vật: Dương vật có hình dạng mũi khoan gồm 2 phần: + Phần gốc hay còn gọi là phần cố định, nằm trong vùng đáy chậu giữa khum ngồi và bao dịch hoàn, được bao bọc bởi mạng lưới mao mạch thần kinh và mô liên kết.

+ Phần thân hay còn gọi là phần tự do thò ra ngoài khi dương vật cương cứng và đưa vào đường sinh dục cái khi giao phối. Trong tình trạng không hoạt động thì phần tự do nằm trong bao dương vật. 4 Dương vật được hình thành từ niệu quản dương vật, các thể xốp, thể hổng, các tổ chức liên kết huyết quản và các sợi chun. Khi con vật chuẩn bị giao phối, máu từ các đám rối tĩnh mạch trong kẽ vách ngăn dồn đẩy vào các xoang của thể hổng, thể xốp gây nên hiện tượng cương cứng dương vật.

Đầu dương vật hình mũi khoan, khi giao phối hoặc lấy tinh dương vật thò ra ngoài từ 20 - 40 cm tuỳ theo giống, lứa tuổi, và khối lượng cơ thể. Sinh lý bài tiết tinh dịch Khi lợn thành thục về tính (8 - 9 tháng tuổi, khối lượng đạt 80 – 100 kg đối với lợn ngoại) thì có thể giao phối hoặc lấy tinh. Hoạt động sinh dục của lợn đực là tập hợp hàng loạt các phản xạ không điều kiện phức tạp bao gồm: - Phản xạ hưng phấn: Thần kinh con vật bị kích thích, nhịp tim tăng, lưu lượng máu vận chuyển nhiều, các dây thần kinh cảm thụ hưng phấn sẵn sàng đón nhận sự tiếp xúc va chạm. - Phản xạ cương cứng: Dương vật cứng lên, do phần thể hổng của dương vật bị xung huyết.

- Phản xạ nhảy: Con vật nhảy lên mình con cái hoặc nhảy lên ôm giá. - Phản xạ giao phối: Xuất hiện đồng thời với phản xạ nhảy. Con vật thực hiện phản xạ nhảy, đồng thời đưa dương vật vào âm đạo của con cái. Mông con đực co giật liên tục, nhờ đó mà dương vật và âm đạo được cọ xát với nhau.

- Phản xạ bắn tinh: Theo Nguyễn Thiện và cs (1993) [18] có thể quan sát thấy 3 giai đoạn xuất tinh của lợn đực như sau: + Giai đoạn đầu tiết ra 10 - 20 ml dịch trong suốt không có tinh trùng, chất này có tác dụng rửa đường niệu đạo chuẩn bị cho tinh trùng di chuyển. + Giai đoạn giữa kéo dài 1 - 2 phút tiết ra khoảng 100 - 120 ml chất dịch gồm tinh trùng và các chất phân tiết của các tuyến sinh dục phụ như: tiền liệt, tinh nang, cowper… 5 + Giai đoạn cuối là sự bài tiết chủ yếu của các tuyến sinh dục phụ, giai đoạn này tiết ra khoảng 150 - 200 ml, số lượng tinh trùng giai đoạn này ít, thời gian kéo dài 4 - 5 phút. Hình thái, cấu tạo của tinh trùng * Hình thái và kích thước: Tinh trùng lợn là một tế bào sinh dục nhỏ, có hình dạng giống nòng nọc, đầu có hình chùy. Chiều dài tinh trùng khoảng 37,3 - 62,3 µm.

trong đó chiều dài đầu là 7,2 - 10,2 µm thể tích tinh trùng khoảng 0,65 - 21,5 µm3. Tinh trùng chứa khoảng 25% vật chất khô và 75% là nước. Trong vật chất khô thì 50% là protein, 13,2% là lipit và khoảng 1,8% là khoáng. * Cấu tạo: Tinh trùng lợn cấu tạo gồm 3 phần chính: Đầu, cổ thân và đuôi.

- Đầu tinh trùng: gồm 2 phần chính là nhân và thể acrosome (thể đỉnh). Nhân: Ngoài cùng của nhân là màng nhân, phía trước gắn với thể Acrosome thành mũ chóp trước, phía sau gắn với màng ngoài của tinh trùng. Thành phần của nhân chủ yếu là chromatine đặc, đồng nhất với nó bao gồm ADN và các protit thuộc nhóm protamin. Thể Acrosome: Nằm bên trong màng sinh chất và ở phía đỉnh đầu tinh trùng, vì vậy người ta còn gọi là thể đỉnh.

Màng trước của acrosome dính sát với màng ngoài của tinh trùng và màng sau dính với màng nhân làm thành mũ chóp trước của tinh trùng. Dịch chứa trong thể acrosome là một thể dịch đặc, đồng nhất, trong thành phần của nó có các enzyme cần thiết cho quá trình thụ tinh giữa trứng và tinh trùng. Phần phía trên của thể acrosome chứa enzyme hyaluronidase có tác dụng phá huỷ vành phóng xạ của tế bào trứng, trong khi đó phần sau của thể acrosome chứa enzyme acrosine có vai trò trong việc chọc thủng vùng trong suốt của tế bào trứng. Ngoài ra, thể acrosome còn chứa các enzyme photphatase axit, esterase, hydrolase axit.

6 Thể acrosome của tinh trùng có vai trò rất quan trọng trong quá trình thụ tinh, nên ngoài việc đánh giá chất lượng tinh trùng qua các chỉ tiêu thông thường, người ta còn đánh giá phẩm chất tinh trùng thông qua thể acrosome nhờ sự phát sáng của nó trong môi trường acrota. Theo Nguyễn Tấn Anh (1985) [3], dùng dung dịch acrota cùng với tinh dịch soi trên kính hiển vi nền đen để kiểm tra sự phát sáng của tinh trùng. Theo một số tác giả thì chất protein của acrosome dễ bị trương phồng trong môi trường axit, vì vậy khi bảo tồn tinh dịch nên chú ý vì acrosome dễ bị phá huỷ làm mất khả năng thụ thai. - Phần cổ thân: Cổ thân là vùng phức hợp do nguyên sinh chất dồn ép tạo thành.

Trong phần cổ thân có 2 loại cặp hạt là: Cặp hạt trung tâm và 9 cặp hạt bên. Từ 9 cặp hạt bên xuất phát ra 9 cặp sợi bên, được phân chia thành từng đoạn sáng tối xen kẽ nhau đi theo hình xoắn trôn ốc về phía đuôi. Bao xung quanh sợi bên là hệ thống ty lạp thể (Mitochondria).