Khám Phá Khu Di Tích Lý Thường Kiệt Tại Xã Tam Giang, Huyện Yên Phong, Tỉnh Bắc Ninh

Khám phá khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, nơi lưu giữ giá trị lịch sử văn hóa đặc sắc.

• Tác giả: Nguyễn Đắc Hào
• Người hướng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Kim Chi
• Trường học: Đại học Nội vụ Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý xã hội
• Đề tài: Khám Phá Khu Di Tích Lý Thường Kiệt Tại Xã Tam Giang, Huyện Yên Phong, Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khu Di Tích Lý Thường Kiệt Bắc Ninh 50 60 ký tự

Tỉnh Bắc Ninh sở hữu hệ thống di tích lịch sử và văn hóa phong phú, được xây dựng qua nhiều triều đại. Đây là những danh thắng lịch sử có giá trị, thu hút du khách từ khắp nơi. Bắc Ninh hiện có 1.558 di tích lịch sử văn hóa, trong đó có những di tích tiêu biểu như Chùa Dâu, Chùa Bút Tháp, Chùa Phật Tích, khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý. Các di tích này không chỉ là những công trình kiến trúc độc đáo mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Sự quan tâm và đầu tư vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích này là vô cùng quan trọng, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh. Đặc biệt, khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang, huyện Yên Phong là một điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử hào hùng của dân tộc.

1.1. Vị trí chiến lược của Tam Giang trong lịch sử dân tộc

Xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh không chỉ là một vùng đất với vẻ đẹp thiên nhiên trù phú mà còn là một địa điểm mang ý nghĩa lịch sử to lớn đối với dân tộc Việt Nam. Nơi đây từng là một phần quan trọng của phòng tuyến sông Như Nguyệt, một trong những chiến lũy vững chắc đã góp phần vào chiến thắng vang dội trước quân xâm lược Tống vào năm 1077. Vị trí chiến lược này đã khiến Tam Giang trở thành một vùng đất thiêng liêng, gắn liền với tên tuổi của Lý Thường Kiệt và những chiến công hiển hách của quân và dân ta. Lịch sử hào hùng này càng làm tăng thêm giá trị văn hóa và du lịch của khu vực.

1.2. Giá trị văn hóa tâm linh của khu di tích Lý Thường Kiệt

Khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang không chỉ là một công trình lịch sử mà còn là một trung tâm văn hóa tâm linh quan trọng của địa phương. Đền thờ Lý Thường Kiệt là nơi người dân đến để tưởng nhớ công lao của vị tướng tài ba, đồng thời cầu mong sự bình an, may mắn cho gia đình và cộng đồng. Các lễ hội truyền thống được tổ chức tại khu di tích cũng là dịp để người dân thể hiện lòng thành kính, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Sự kết hợp giữa lịch sử hào hùng và văn hóa tâm linh đã tạo nên sức hút đặc biệt cho khu di tích, thu hút du khách từ khắp nơi đến tham quan và chiêm bái.

II. Thách Thức Bảo Tồn Khu Di Tích Lý Thường Kiệt 55 ký tự

Mặc dù có giá trị lịch sử, văn hóa to lớn, khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị. Hoạt động du lịch diễn ra tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ và quản lý chặt chẽ, gây ra lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng đến cảnh quan di tích. Nguồn kinh phí đầu tư cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Ý thức bảo vệ di sản của một bộ phận người dân và du khách còn chưa cao, dẫn đến tình trạng xâm hại di tích. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết những thách thức này, đảm bảo khu di tích được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững.

2.1. Tác động của hoạt động du lịch tự phát đến di tích

Hoạt động du lịch tự phát, thiếu quy hoạch và quản lý chặt chẽ, đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến khu di tích Lý Thường Kiệt. Tình trạng xả rác bừa bãi, lấn chiếm không gian di tích, gây ồn ào mất trật tự là những vấn đề nhức nhối. Việc buôn bán hàng rong, chèo kéo khách du lịch cũng làm ảnh hưởng đến vẻ đẹp tôn nghiêm của di tích. Hơn nữa, do thiếu sự hướng dẫn và kiểm soát, nhiều du khách còn có những hành vi thiếu văn minh, xâm hại đến các hiện vật và công trình kiến trúc trong khu di tích. Cần có những biện pháp chấn chỉnh kịp thời để hạn chế những tác động tiêu cực này.

2.2. Hạn chế về nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn di sản

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác bảo tồn khu di tích Lý Thường Kiệt là sự hạn chế về nguồn lực đầu tư. Nguồn kinh phí dành cho việc trùng tu, tôn tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng và các hoạt động bảo tồn khác còn rất hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều công trình kiến trúc bị xuống cấp, hư hỏng, cảnh quan di tích bị xập xệ. Việc thiếu kinh phí cũng gây khó khăn cho việc tổ chức các hoạt động nghiên cứu, quảng bá, giới thiệu về giá trị của di tích đến công chúng.

III. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Di Tích 58 ký tự

Để bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản, trong đó chú trọng đến việc quản lý chặt chẽ các hoạt động du lịch, bảo vệ cảnh quan môi trường và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Tăng cường đầu tư nguồn lực cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích, nâng cấp cơ sở hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực. Nâng cao ý thức bảo vệ di sản cho cộng đồng thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục. Phát huy vai trò của cộng đồng trong việc tham gia bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

3.1. Quy hoạch du lịch gắn liền với bảo tồn di sản văn hóa

Việc xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản là một giải pháp then chốt để bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích Lý Thường Kiệt một cách bền vững. Quy hoạch cần xác định rõ các khu vực bảo tồn nghiêm ngặt, khu vực phát triển du lịch và khu vực dịch vụ hỗ trợ. Đồng thời, cần có các quy định cụ thể về quản lý hoạt động xây dựng, kinh doanh dịch vụ, bảo vệ môi trường và giữ gìn cảnh quan trong khu di tích. Quy hoạch cũng cần chú trọng đến việc phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, tạo ra những trải nghiệm độc đáo cho du khách.

3.2. Tăng cường nguồn lực đầu tư cho bảo tồn và trùng tu

Để khắc phục tình trạng xuống cấp của các công trình kiến trúc và cơ sở hạ tầng trong khu di tích Lý Thường Kiệt, cần tăng cường nguồn lực đầu tư cho công tác trùng tu, tôn tạo và nâng cấp. Nguồn vốn có thể huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn xã hội hóa và các tổ chức quốc tế. Việc đầu tư cần được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo chất lượng công trình và giữ gìn tối đa giá trị nguyên gốc của di tích. Đồng thời, cần có kế hoạch bảo trì, bảo dưỡng thường xuyên để kéo dài tuổi thọ của các công trình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu 55 ký tự

Kết quả nghiên cứu về khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong lĩnh vực du lịch, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử, tâm linh hấp dẫn, thu hút du khách. Trong lĩnh vực giáo dục, kết quả nghiên cứu được sử dụng để biên soạn tài liệu giảng dạy về lịch sử, văn hóa địa phương, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ di sản cho thế hệ trẻ. Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chính sách, quy định về bảo tồn và phát huy giá trị di tích một cách hiệu quả.

4.1. Phát triển du lịch văn hóa và tâm linh tại khu di tích

Khu di tích Lý Thường Kiệt có tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa và tâm linh. Các hoạt động du lịch có thể bao gồm tham quan các công trình kiến trúc cổ, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa địa phương, tham gia các lễ hội truyền thống, chiêm bái tại đền thờ Lý Thường Kiệt. Để thu hút du khách, cần xây dựng các tour du lịch độc đáo, kết hợp giữa tham quan di tích và trải nghiệm văn hóa địa phương. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, đảm bảo sự hài lòng của du khách.

4.2. Giáo dục về lịch sử và văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ

Việc giáo dục về lịch sử và văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Lý Thường Kiệt. Cần đưa nội dung về lịch sử, văn hóa địa phương vào chương trình giảng dạy tại các trường học. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, tham quan di tích, tìm hiểu về các lễ hội truyền thống để học sinh có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với di sản văn hóa. Phát động các phong trào thi đua tìm hiểu về lịch sử, văn hóa địa phương, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động bảo tồn di sản.

V. Kết Luận và Tương Lai Khu Di Tích 52 ký tự

Khu di tích Lý Thường Kiệt tại xã Tam Giang là một di sản văn hóa, lịch sử vô giá của dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước mà còn là của toàn xã hội. Với những giải pháp đồng bộ và sự chung tay góp sức của cộng đồng, khu di tích Lý Thường Kiệt sẽ ngày càng được bảo tồn và phát huy giá trị, trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn và một trung tâm văn hóa tâm linh quan trọng của tỉnh Bắc Ninh.

5.1. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản văn hóa

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Người dân địa phương là những người trực tiếp sinh sống và gắn bó với di tích, có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn di tích. Cần nâng cao ý thức bảo vệ di sản cho cộng đồng thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn di sản, như bảo vệ cảnh quan môi trường, giữ gìn trật tự an ninh, tham gia các lễ hội truyền thống.

5.2. Hướng phát triển bền vững cho khu di tích Lý Thường Kiệt

Để khu di tích Lý Thường Kiệt phát triển bền vững, cần có một chiến lược dài hạn, dựa trên sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Cần tiếp tục đầu tư vào công tác trùng tu, tôn tạo di tích, nâng cấp cơ sở hạ tầng và phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Phát triển du lịch cộng đồng là một hướng đi tiềm năng, giúp tạo ra thu nhập cho người dân địa phương và góp phần vào công tác bảo tồn di sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục đề tài gồm 3 chư¢ng sau: Chư¢ng 1: C¢ sá lý luận về di tích và tổng quan về khu di tích đền Xà , xã Tam Giang , huyện Yên Phong , tỉnh Bắc Ninh Chư¢ng 2: Kh¿o sát giá trị khu di tích Lý Thưßng Kiệt tại xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Chư¢ng 3 : Đề xuÁt gi¿i pháp b¿o tồn và phát huy giá trị khu di tích Lý Thưßng Kiệt tại xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. [10] Ch°¢ng 1 C¡ Sâ LÝ LUÀN VÀ DI TÍCH VÀ TâNG QUAN VÀ KHU DI TÍCH LÝ TH¯àNG KIÆT, Xà TAM GIANG , HUYÆN YÊN PHONG , TÈNH B¾C NINH 1. Khái quát vÁ di tích lËch sÿ 1.

Định nghĩa về di tích lịch sử Di tích lịch sử-vn hóa là những không gian vật chÁt cÿ thể, khách quan, trong đó có chăa đựng các điển hình lịch sử, do tập thể hoặc cá nhân con ngưßi trong lịch sử sáng tạo ra. Như vậy, á một măc độ hẹp h¢n có thể thÁy rằng di tích lịch sử-vn hóa là những dÁu tích, dÁu vết hoạt động cāa con ngưßi trong quá trình lịch sử còn sót lại. ĐÁt nước Việt Nam tr¿i qua h¢n hai nghìn nm giữ nước và dựng nước. Trang sử hào hùng Áy được ghi lại bằng nhiều loại hình sử liệu khác nhau: di tích-di vật, hình ¿nh, chữ viết, ngôn ngữ truyền miệng.

Trong sá những nguồn sử liệu Áy thì di tích lịch sử-vn hóa đóng vai trò như một nguồn sử liệu vật chÁt quan trọng. Nó cho chúng ta một sá thông tin trực tiếp từ những hoạt động cāa con ngưßi trong quá khă mà nhiều nguồn sử liệu khác không hoặc không có điều kiện đề cập tới (dĩ nhiên, các nguồn sử liệu khác cũng có những ưu thế riêng). Thông tin từ những nguồn sử liệu này đã giúp cho các nhà nghiên cău lịch sử có những bằng chăng để khẳng định thêm sự có mặt cāa nhóm cộng đồng cư dân đã sáng và tồn tại trên m¿nh đÁt này. Di tích lịch sử-vn hóa là những không gian vật chÁt cÿ thể, khách quan, trong đó có chăa đựng các điển hình lịch sử, do tập thể hoặc cá nhân con ngưßi trong lịch sử sáng tạo ra.

[11] Như vậy, á một măc độ hẹp h¢n có thể thÁy rằng di tích lịch sử-vn hóa là những dÁu tích, dÁu vết hoạt động cāa con ngưßi trong quá trình lịch sử còn sót lại. Di tích lịch sử-vn hóa được phân chia thành các loại như: di tích kh¿o cổ, di tích lịch sử, di tích vn hóa-nghệ thuật. Trong bài viết này, chúng tôi phân tích nguồn sử liệu trực tiếp từ các loại hình di tích nói trên. Những thông tin trực tiếp từ những di tích Áy sẽ góp phần nghiên cău lịch sử Việt Nam.

Đặc điểm của các di tích lịch sử Dựa theo đặc điểm, tính chÁt chúng ta có 2 dạng di tích lịch sử : A, Các di tích kh¿o cổ. Chúng ta đều biết con ngưßi xuÁt hiện trên trái đÁt từ kā thă tư (còn gọi là kā Nhân sinh), cÿ thể h¢n nữa, con ngưßi đã xuÁt hiện cách chúng ta kho¿ng hai triệu nm. Còn chữ viết do con ngưßi sáng tạo ra thì xuÁt hiện muộn h¢n nhiều, mới cách chúng ta kho¿ng 6 nghìn nm (tăc 4 nghìn nm trước Công nguyên). Nhưng chúng ta vẫn biết được ngưßi xưa xuÁt hiện trên m¿nh đÁt hình chữ S này từ khi nào.

Dựa vào những chiếc rng hóa thạch cāa ngưßi-vượn trong hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai á Lạng S¢n, chúng ta biết được con ngưßi đã sinh sáng trên đÁt Việt Nam ít nhÁt cách ngày nay nửa triệu nm. Dựa vào những công cÿ đá cāa ngưßi nguyên thāy á núi Đọ, Quan Yên, Núi Nuông á Thanh Hóa; hang Giòn, Dầu Giây thuộc vùng Xuân Lộc tỉnh Đồng Nai, chúng ta biết được con ngưßi đã sinh sáng trên m¿nh đÁt này suát từ Nam ra tới Bắc cách chúng ta kho¿ng 300 nghìn nm (niên đại cāa S¢ kỳ đá cũ). Trước đây, khi nghiên cău lịch sử Việt Nam, có thßi nhiều nhà nghiên cău lịch sử cho rằng Việt Nam dựng nước vào kho¿ng hai nghìn nm trước Công nguyên tăc là bán nghìn nm cách ngày nay (vào thßi Vn hóa Phùng nguyên trong Kh¿o cổ học). à Vn hóa Phùng Nguyên, dÁu tích vn hóa vật chÁt cāa [12] ngưßi xưa để lại chỉ là đồ đá được mài nhẵn toàn thân, đồ gám, chưa có đồ dùng bằng đồng, chỉ có xỉ đồng, gỉ đồng.

Với sá lượng và loại hình công cÿ bằng đá như vậy, nhiều nhà nghiên cău ngày nay cho rằng về hạ tầng c¢ sá, á nền vn hóa Phùng Nguyên, chưa thể có s¿n phẩm dư thừa trong xã hội. Và như vậy chưa thể có sự phân hóa giai cÁp, chưa xuÁt hiện kẻ giàu ngưßi nghèo và do đó dẫn tới chưa thể hình thành nhà nước. Các nhà nghiên cău còn cho rằng nhà nước s¢ khai á Việt Nam chỉ có thể xuÁt hiện á nền vn hóa Đông S¢n (niên đại má đầu vào kho¿ng 800-700 nm trước Công nguyên). Bái vì á nền vn hóa này, công cÿ lao động và đồ dùng bằng đồng chiếm ưu thế, đã xuÁt hiện đồ sắt, cÿ thể là công cÿ lao động và vũ khí bằng sắt.

Kết luận trên là hoàn toàn có c¢ sá vì vào thßi điểm tư¢ng tự, trên thế giới cũng xuÁt hiện nhiều nhà nước s¢ khai. Để có được kết luận quan trọng này, các nhà nghiên că lịch sử một lần nữa lại dựa vào những sử liệu vật chÁt tại các loại hình di tích kh¿o cổ học. Chúng ta biết rằng, khi chưa xuÁt hiện chữ viết, việc nghiên cău lịch sử các dân tộc trên thế giới phần lớn là dựa vào những sử liệu vật chÁt do hoạt động cāa con ngưßi để lại trong quá khă. Ngày nay, cũng không ít nhà sử học cho rằng vào thßi Hùng Vư¢ng chưa thể có đồ sắt, có chng chỉ là đồ đồng.

Câu chuyện Thánh Gióng với các chi tiết <ngựa sắt", <áo giáp sắt=, <roi sắt= có chng chỉ là những ước m¢ cāa ngưßi Việt cổ về một thă kim loại có nhiều tính nng tác dÿng ưu việt, lại có hiệu qu¿ h¢n kim loại bằng đồng. Nhưng trên thực tế, việc khai quật các di tích dưới chân thành Cổ Loa (vào trước thßi đại An Dư¢ng Vư¢ng) các nhà khoa học đã thu được nhiều đồ vật bằng sắt. Đây là những chăng că vật chÁt quan trọng giúp chúng ta khẳng định vào thßi kỳ xa xưa, ít nhÁt là sớm h¢n thßi đại An Dư¢ng Vư¢ng, đồ sắt đã xuÁt hiện á nước ta. [13] Một điều thú vị nữa là á câu chuyện truyền thuyết Thánh Gióng có một chi tiết khiến các nhà nghiên cău lịch sử lâu nay vẫn nghi ngß là: vào thßi Hùng Vư¢ng, <giặc Ân= sang cướp nước ta.

Giặc Ân á đây là giặc nào? Có ph¿i thßi Ân-Thư¢ng á phía Bắc Trung Quác cùng thßi không. Khi khai quật các di chỉ thuộc Vn hóa Phùng Nguyên (từ 2000 đến 1500 nm trước Công nguyên) các nhà sử học đã thu thập được những hiện vật rÁt lạ, lúc đầu chưa biết chúng là gì và nguồn gác chúng từ đâu. Gần đây các nhà sử học Trung Quác đã tiến hành khai quật các di chỉ thuộc thßi Ân-Thư¢ng, họ cũng thu được những hiện vật được gọi tên là <nha chư¢ng=. Khi đưa các =nha chư¢ng= do chúng ta khai quật á di chỉ Phùng Nguyên và so sánh với các nha chư¢ng tìm thÁy á Trung Quác thì giáng hệt nhau.

Dùng phư¢ng pháp các bon phóng xạ để kiểm tra niên đại các hiện vật được khai quật á hai địa điểm khác nhau, cách xa nhau hàng ngàn cây sá thì thÁy chúng có cùng niên đại với nhau. Đây là một chăng că khoa học để khẳng định rằng vào thßi Hùng Vư¢ng ngưßi Ân-Thư¢ng á phía bắc Trung Quác có quan hệ giao lưu vn hóa với chúng ta. Còn ngưßi Ân có trá thành giặc Ân theo truyền thuyết hay không thì chưa thể khẳng định được. Cũng có thể là ngưßi đßi sau thêm thắt vào để cho câu chuyện dân gian có săc hÁp dẫn đến kỳ lạ.

Những dẫn chăng á trên mà chúng tôi đưa ra chỉ nhằm chăng minh một điều rằng, trong các nguồn sử liệu dùng để nghiên cău lịch sử dân tộc thì sử liệu vật thật( hay còn gọi là sử liệu trực tiếp) nhiều khi góp phần rÁt quan trọng không thể thiếu được, chúng cung cÁp cho những nhà nghiên cău lịch sử những chăng că không thể chái cãi mà á các nguồn sử liệu khác còn có sự nghi ngại và chưa rõ nguồn gác. [14] B, Các di tích vn hóa-nghệ thuật Di tích lịch sử-vn hóa là một bộ phận quan trọng cāa di s¿n vn hóa dân tộc. Di tích là những gì còn lại so với thßi gian. Như vậy nói một cách khác chúng đều là di tích lịch sử.

Và, các di tích vn hóa, như vậy cũng đồng thßi là di tích lịch sử. Nói di tích lịch sử-vn hóa á đây là muán nói di tích lịch sử hay di tích vn hóa. Nhưng thưßng thì hai loại di tích này đồng thßi vừa có tính chÁt lịch sử vừa có tính chÁt vn hóa. Di tích vn hóa - nghệ thuật là một loại hình cāa di tích lịch sử-vn hoá mà á đó chăa đựng nhiều thông tin.

Do đó, các di tích vn hóa-nghệ thuật cũng là những nguồn sử liệu trực tiếp quan trọng mà các nhà nghiên cău á nhiều lĩnh vực có thể sử dÿng. Nguồn sử liệu tại các di tích vn hóa-nghệ thuật tạm thßi có thể chia ra làm hai, đó là sử liệu trực tiếp từ b¿n thân di tích và sử liệu từ các di vật có trong di tích. Đái với loại thă nhÁt (trực tiếp từ các di tích), chúng ta có thể nhận biết được bình đồ kiến trúc cāa các di tích tr¿i qua các thßi đại thông qua các dÁu vết còn sót lại. Ví dÿ, ta có thể biết được kiến trúc các ngôi đình cāa thế kỉ XVI chỉ có bình đồ chữ nhÁt.

Nghĩa là á thế kỉ XVI các ngôi đình á Việt Nam (hay đúng h¢n là á miền Bắc Việt Nam) chỉ có một tòa đại đình. Sang thế kỉ XVII, kiến trúc đình làng đã thay đổi. à thßi kì này ngưßi ta đã dựng hậu cung liền sau tòa đại đình làm cho mặt bằng kiến trúc lúc này có hình chuôi vồ hay chữ <đinh=. Hậu cung là n¢i thß Thần, điều này chăng tß từ nay, Thần luôn luôn có mặt á đình, không giáng như trước kia thần được thß á đền hay á nghè, miếu và chỉ được rước ra đình trong những ngày hội.

Sang đến thế kỉ XVIII, dựa vào các đ¢n nguyên kiến trúc còn lại, chúng ta thÁy rằng mặt bằng các đ¢n nguyên kiến trúc đình làng trá nên đa dạng h¢n, [15] phăc tạp h¢n.