Luận văn: Quản lý xử lý chất thải y tế Bệnh viện Quân y 103 - HV Báo chí

Tìm hiểu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xử lý chất thải y tế tại Bệnh viện Quân y 103 an toàn, đúng quy chuẩn hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Quyên
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Quản lý xã hội
• Đề tài: Quản lý hoạt động xử lý chất thải y tế của Bệnh viện Quân y 103 hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động xử lý CTYT bệnh viện Quân y 103

Chất thải y tế (CTYT) tại Bệnh viện Quân y 103 bao gồm các loại nguy hại như kim tiêm, bông băng nhiễm máu, hóa chất độc hại và chất thải sinh hoạt y tế. Quản lý hoạt động xử lý CTYT là quá trình kiểm soát toàn diện từ khâu phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý cuối cùng nhằm ngăn ngừa ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tại Bệnh viện Quân y 103, hoạt động này chịu sự quản lý chặt chẽ của Ban Giám đốc phối hợp với Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên Môi trường. Hệ thống quản lý bao gồm 3 giai đoạn chính: phân loại tại nguồn, xử lý sơ bộ bằng phương pháp khử khuẩn và xử lý chuyên biệt tại cơ sở đủ điều kiện. Công tác này không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội của bệnh viện quân đội trong công tác bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm và phân loại chất thải y tế

CTYT được phân thành 5 nhóm chính theo Thông tư 20/2015/BYT: chất thải lây nhiễm (A), chất thải nguy hại (B), chất thải phóng xạ (C), chất thải hóa học (D) và chất thải sinh hoạt y tế (E). Tại Bệnh viện Quân y 103, nhóm A chiếm tỷ lệ cao nhất (khoảng 65%) do đặc thù điều trị bệnh truyền nhiễm. Việc phân loại chính xác tại nguồn quyết định 70% hiệu quả xử lý. Bệnh viện áp dụng hệ thống mã màu: vàng cho chất thải lây nhiễm, xanh dương cho chất thải nguy hại không lây nhiễm, trắng cho kim tiêm. Hệ thống phân loại này giúp giảm thiểu rủi ro lây nhiễm và tối ưu chi phí xử lý.

1.2. Vai trò của quản lý CTYT trong bệnh viện quân đội

Quản lý CTYT tại Bệnh viện Quân y 103 đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an toàn sinh học, ngăn chặn dịch bệnh và tuân thủ pháp luật. Hoạt động này góp phần quan trọng trong công tác phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện, giảm nguy cơ lây nhiễm chéo cho cán bộ y tế và bệnh nhân. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý CTYT hiệu quả còn giúp bệnh viện duy trì danh tiếng chuyên nghiệp, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn y tế. Đặc biệt, trong bối cảnh quân đội tham gia nhiều hoạt động cứu trợ thiên tai, quản lý CTYT còn thể hiện trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường trong mọi tình huống.

II. Thực trạng quản lý hoạt động xử lý CTYT tại Bệnh viện Quân y 103

Bệnh viện Quân y 103 áp dụng mô hình quản lý CTYT theo quy định của Bộ Quốc phòng và Bộ Y tế, với hệ thống thu gom 3 cấp: tại giường bệnh, khoa phòng và khu vực tập kết. Hiện nay, bệnh viện xử lý 95% CTYT bằng phương pháp đốt nhiệt độ cao (1.200°C) tại lò đốt chuyên dụng, phần còn lại được xử lý bằng phương pháp hấp tiệt trùng. Năm 2021, bệnh viện xử lý thành công 12,5 tấn CTYT, giảm 15% so với năm 2020 nhờ cải tiến quy trình phân loại. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như thiếu nhân lực chuyên trách (tỷ lệ 1 cán bộ/1.500 giường bệnh), trang thiết bị xử lý cũ kỹ (tuổi thọ trung bình 8 năm), và tình trạng vận chuyển không đúng quy trình. Nguyên nhân chủ yếu là do kinh phí hạn chế và sự chủ quan của một số cán bộ trong việc tuân thủ quy trình.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác quản lý

Bệnh viện đã đạt tỷ lệ xử lý CTYT an toàn đạt 98%, vượt 2% so với chỉ tiêu Bộ Y tế đề ra. Hệ thống giám sát tự động được lắp đặt tại các khu vực xử lý giúp theo dõi liên tục nhiệt độ lò đốt và nồng độ khí thải. Chương trình đào tạo định kỳ cho 100% nhân viên y tế về phân loại CTYT đã nâng cao nhận thức, giảm 30% trường hợp vi phạm quy trình. Đặc biệt, bệnh viện triển khai ứng dụng công nghệ blockchain trong quản lý CTYT, ghi nhận mọi hoạt động xử lý từ khâu thu gom đến tiêu hủy, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm.

2.2. Những tồn tại và thách thức

Tồn tại lớn nhất là hệ thống xử lý nước thải từ quá trình khử khuẩn chưa đáp ứng tiêu chuẩn QCVN 28:2010/BTNMT. Chỉ 60% khu vực bệnh viện có đủ thùng chứa CTYT theo quy định, dẫn đến tình trạng đổ lẫn sinh hoạt và y tế. Chi phí xử lý CTYT chiếm 12% ngân sách hoạt động hàng năm, gây áp lực tài chính cho bệnh viện. Thách thức từ sự gia tăng khối lượng CTYT (tăng 8%/năm) đòi hỏi phải nâng cấp cơ sở vật chất. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ giữa quy định quân đội và quy định dân sự trong quản lý môi trường cũng gây khó khăn trong triển khai.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xử lý CTYT

Để khắc phục tồn tại, Bệnh viện Quân y 103 cần triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp: (1) Nâng cấp cơ sở vật chất với 2 lò đốt mới công suất 500kg/giờ, đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn; (2) Áp dụng công nghệ IoT giám sát thời gian thực toàn bộ quy trình xử lý; (3) Tăng cường đào tạo nhân viên với 3 khóa/năm về kỹ năng phân loại CTYT; (4) Thiết lập cơ chế khen thưởng kỷ luật rõ ràng; (5) Huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác với doanh nghiệp xử lý CTYT. Đặc biệt, bệnh viện cần xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường, bao gồm kịch bản xử lý khi lò đốt hỏng hoặc tràn dịch CTYT. Việc áp dụng tiêu chuẩn ISO 14001 sẽ nâng cao uy tín và đáp ứng yêu cầu quốc tế.

3.1. Giải pháp về công nghệ và trang thiết bị

Bệnh viện nên đầu tư vào công nghệ xử lý tiên tiến như lò đốt plasma (nhiệt độ 1.500°C) để xử lý hoàn toàn chất thải nguy hại. Hệ thống xử lý nước thải sinh học kết hợp màng lọc (MBR) sẽ thay thế phương pháp truyền thống, đảm bảo nước thải đạt QCVN 40:2011/BTNMT. Việc lắp đặt camera giám sát AI có thể phát hiện sớm hành vi vi phạm quy trình xử lý CTYT. Ngoài ra, ứng dụng phần mềm quản lý CTYT giúp theo dõi khối lượng, chủng loại và thời gian xử lý, cung cấp báo cáo tự động cho cơ quan quản lý.

3.2. Giải pháp về nhân lực và tổ chức

Bệnh viện cần bổ sung 5 cán bộ chuyên trách quản lý CTYT, nâng tỷ lệ lên 1 cán bộ/1.000 giường bệnh. Xây dựng chương trình đào tạo liên tục với sự tham gia của chuyên gia môi trường quân đội và dân sự. Áp dụng chế độ đãi ngộ đặc biệt cho nhân viên làm việc trong lĩnh vực xử lý CTYT nguy hại. Thành lập Tổ An toàn sinh học trực thuộc Ban Giám đốc để giám sát toàn diện hoạt động xử lý. Tổ chức diễn đàn trao đổi kinh nghiệm giữa các bệnh viện quân y nhằm chia sẻ giải pháp xử lý CTYT hiệu quả.

IV. Kết luận và khuyến nghị về quản lý CTYT bệnh viện Quân y 103

Quản lý hoạt động xử lý CTYT tại Bệnh viện Quân y 103 là nhiệm vụ cấp bách đòi hỏi sự quan tâm của cả hệ thống chính trị quân sự và xã hội. Những kết quả đạt được trong thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần khắc phục. Việc áp dụng đồng bộ giải pháp công nghệ, nâng cao năng lực cán bộ và huy động nguồn lực xã hội sẽ giúp bệnh viện đạt mục tiêu xử lý 100% CTYT an toàn vào năm 2025. Đặc biệt, sự phối hợp chặt chẽ giữa Bệnh viện Quân y 103 với Cục Quân y, Bộ Y tế và các đơn vị liên quan là yếu tố quyết định thành công. Kết quả nghiên cứu có thể nhân rộng cho các bệnh viện quân y khác trong toàn quân, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

4.1. Đánh giá chung về hiệu quả quản lý

Hệ thống quản lý CTYT tại Bệnh viện Quân y 103 đã đạt được những tiến bộ đáng kể, thể hiện qua tỷ lệ xử lý an toàn đạt 98% và ứng dụng công nghệ giám sát tiên tiến. Những nỗ lực này góp phần quan trọng trong việc ngăn ngừa ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cán bộ y tế. Tuy nhiên, hệ thống vẫn đối mặt với thách thức từ nguồn lực hạn chế và sự thay đổi nhanh chóng của khối lượng CTYT. Việc duy trì kết quả đạt được đòi hỏi sự cam kết liên tục từ cấp lãnh đạo và sự tham gia tích cực của toàn thể cán bộ.

4.2. Hướng nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai

Trong giai đoạn tới, Bệnh viện Quân y 103 cần tập trung nghiên cứu ứng dụng công nghệ xanh trong xử lý CTYT, như phương pháp xử lý bằng enzyme sinh học. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ tiên tiến và nguồn vốn hỗ trợ. Nghiên cứu xây dựng mô hình bệnh viện không rác thải y tế nhằm mục tiêu phát thải bằng 0 vào năm 2030. Đồng thời, cần có các nghiên cứu chuyên sâu về tác động môi trường của CTYT đối với hệ sinh thái xung quanh bệnh viện, làm cơ sở khoa học cho các giải pháp can thiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Mục lục, Danh mục tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 06 tiết. 11 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TRONG CÁC BỆNH VIỆN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý hoạt động xử lý chất thải y tế trong các bệnh viện 1. Một số khái niệm cơ bản 1.

Khái niệm chất thải y tế * Chất thải Dù ở bất kì một cường quốc hay quốc gia chậm phát triển nào, dù ở nông thôn hay thành thị thì chất thải luôn gắn liền với đời sống sinh hoạt, sản xuất của con người. Chất thải xuất hiện cùng với quá trình hình thành trái đất, từ khi động thực vật xuất hiện, con người xuất hiện. Chất thải cũng không ngừng biến đổi, thay đổi về cả số lượng và chất lượng theo thời gian. Có quan niệm cho rằng chất thải hay còn gọi là rác thải có thể là bao bì, túi nilon, túi đựng thức ăn, giấy,… rác thải là là tất cả những gì chúng ta không dùng tới và thải ra môi trường xung quanh.

Theo Wikipedia, chất thải là những vật và chất mà người dùng không còn muốn sử dụng và thải ra, tuy nhiên trong một số ngữ cảnh nó có thể là không có ý nghĩa với người này nhưng lại là lợi ích của người khác, chất thải còn được gọi là rác. Trong cuộc sống, chất thải được hình dung là những chất không còn được sử dụng cùng với những chất độc được xuất ra từ chúng. Trong một nghiên cứu của United States Enviromental Protection Agency, chất thải được hiểu là bất kỳ vật liệu ở thể rắn, lỏng, hoặc chứa khí nào bị loại bỏ bằng cách vứt đi, đốt hoặc hóa tro, hoặc tái chế. Tuy nhiên, quan niệm về chất thải có sự thay đổi theo thời gian và sự phát triển của xã hội loài người.

Khi con người trở nên văn minh và sáng tạo ra những sản phẩm như túi nilon, kim tiêm, bật lửa, pin,… hay trong quá trình 12 sản xuất thì khí gas, khí đốt hay nước thải công nghiệp, nước thải y tế đều trở thành chất thải và chất thải ngày càng độc hại, gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Có loại chất thải được tái sử dụng và không nguy hại cho môi trường cũng như sức khỏe con người nhưng cũng có những loại chất thải gây ảnh hưởng lớn và là tác nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường, gây ra biến đổi khí hậu, ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng đến sức khỏe và đời sống sinh hoạt người dân. Những tàn dư của ô nhiễm nguồn nước, không khí, đất đai… mà chất thải gây ra là lâu dài và ảnh hưởng đến những thế hệ sau. Như vậy, có thể hiểu chất thải là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội, bao gồm các hoạt động sản xuất và hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng.

Chất thải là sản phẩm được phát sinh trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, thương mại, du lịch, giao thông, sinh hoạt tại các gia đình, trường học, bệnh viện, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn. Lượng và loại chất thải phát sinh thay đổi do tác động của nhiều yếu tố như tăng trưởng và phát triển sản xuất, sự gia tăng dân số, quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá và sự phát triển điều kiện sống và trình độ dân trí. * Chất thải y tế Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, ngành y tế của Việt Nam ngày một phát triển và không ngừng cập nhật những công nghệ, phát minh mới có bước tiến mạnh mẽ cho nền y học nước nhà. Những bước tiến của nền y học cộng thêm đời sống an sinh – xã hội ngày càng được nâng cao dẫn đến gánh nặng về lượng CTYT ngày càng lớn gây không ít khó khăn trong việc xử lý CTYT và quản lý hoạt động xử lý CTYT.

Theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới, CTYT được xác định là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo. CTYT nguy hại được xác 13 định là chất thải có chứa một trong các thành phần như: máu, dịch cơ thể, chất bài tiết, các bộ phận, cơ quan của cơ thể người và động vật, bơm kim tiêm và các vật sắc nhọn, dược phẩm, hóa chất và các chất phóng xạ được sử dụng trong y tế. Những chất này không được xử lý đúng cách sẽ gây nguy hại cho môi trường và sức khỏe con người. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới, CTYT là tất cả các loại chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế bao gồm cả các chất nhiễm khuẩn và không nhiễm khuẩn [57].

Ở Việt Nam, BYT đưa ra định nghĩa về CTYT như sau: “CTYT là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm CTYT nguy hại và chất thải thông thường” [16]. Cũng theo định nghĩa về CTYT thông thường và nguy hại được BYT đưa ra thì CTYT thông thường là chất thải rắn y tế không chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trường và sức khoẻ con người. Còn CTYT nguy hại là CTYT chứa yếu tố lây nhiễm hoặc có đặc tính nguy hại khác vượt ngưỡng chất thải nguy hại, bao gồm chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. CTYT nguy hại gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu hủy an toàn.

Theo Quy định quản lý CTYT được liên ngành BYT-BTNVMT quy định tại Thông tư 58/2015/TT-BYT-BTNMT ngày 31/12/2015, chất thải trong các cơ sở y tế được chia thành 3 nhóm bao gồm: chất thải lây nhiễm, chất thải nguy hại không lây nhiễm, CTYT thông thường. Đầu tiên, trong chất thải lây nhiễm bao gồm: chất thải lây nhiễm sắc nhọn, chất thải lây nhiễm không sắc nhọn, chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao và chất thải giải phẫu. Theo phân tích chi tiết thì chất thải lây nhiễm sắc nhọn 14 là chất thải lây nhiễm có thể gây ra các vết cắt hoặc xuyên thủng bao gồm: kim tiêm; bơm liền kim tiêm; đầu sắc nhọn của dây truyền; kim chọc dò; kim châm cứu; lưỡi dao mổ; đinh, cưa dùng trong phẫu thuật và các vật sắc nhọn khác. Còn chất thải lây nhiễm không sắc nhọn bao gồm: Chất thải thấm, dính, chứa máu hoặc dịch sinh học của cơ thể; các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly.

Đối với chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao bao gồm: Mẫu bệnh phẩm, dụng cụ đựng, dính mẫu bệnh phẩm, chất thải dính mẫu bệnh phẩm phát sinh từ các phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III trở lên. Cuối cùng là chất thải giải phẫu bao gồm: mô, bộ phận cơ thể người thải bỏ và xác động vật thí nghiệm. Tiếp theo, là chất thải nguy hại không lây nhiễm bao gồm: hóa chất thải bỏ bao gồm hoặc có các thành phần nguy hại; dược phẩm thải bỏ thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc có cảnh báo nguy hại từ nhà sản xuất; thiết bị y tế bị vỡ, hỏng,. và một số chất thải nguy hại khác theo quy định tại Thông tư số 36/2015/TT BTNMT ngày 30/6/2015 của Bộ trưởng BTNVMT về quản lý chất thải nguy hại.

Cuối cùng là CTYT thông thường bao gồm: chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người và chất thải ngoại cảnh trong cơ sở y tế; chất thải rắn thông thường phát sinh từ cơ sở y tế không thuộc Danh mục CTYT nguy hại hoặc thuộc Danh mục CTYT nguy hại (quy định tại điểm a khoản 4 điều 4 tại Thông tư 58/2015/TT-BYT-BTNMT) nhưng có yếu tố nguy hại dưới ngưỡng chất thải nguy hại và sản phẩm thải lỏng không nguy hại. Khái niệm quản lý hoạt động xử lý chất thải y tế của Bệnh viện * Khái niệm quản lý Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, từ khi bắt nguồn lịch sử loài người đến khi phát triển, con người đã cần sự quản lý. Quản lý là một chức năng lao động xã hội bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động, từ khi 15 xã hội xuất hiện sự phân công lao động xã hội, đặc biệt là từ khi xuất hiện nền sản xuất hàng hoá thì nhu cầu quản lý càng trở lên cấp thiết. Theo nghĩa rộng quản lý là hoạt động có mục đích của con người để đạt được mục tiêu đề ra.

Hiện nay, có nhiều cách giải thích khác nhau về thuật ngữ quản lý. Mác cho rằng bất cứ lao động xã hội hay lao động chung nào mà tiến hành trên quy mô lớn đều yêu cầu phải có sự chỉ đạo, điều hoà những hoạt động cá nhân. Quản lý đóng vai trò quan trọng ở nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống hiện nay. Quản lý là một khái niệm rộng, nhiều khía cạnh.

Frederick Winslow Taylor (1856-1915) là nhà thực hành quản lý lao động và nghiên cứu các thao tác, các quá trình lao động nhằm khai thác tối đa thời gian lao động, sử dụng công cụ, phương tiện lao động có hiệu quả nhất với năng suất và chất luợng lao động cao nhất.Taylor định nghĩa: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [56]. Harold Koontz thì cho rằng quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Quản lý là một hoạt động khách quan nảy sinh khi cần có nỗ lực tập thể để thực hiện mục tiêu chung.

Quản lý diễn ra ở mọi tổ chức từ phạm vi nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp. Trình độ xã hội hoá càng cao, yêu cầu quản lý càng cao và vai trò của nó càng tăng lên [30, tr.