Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lục Thị Thu Phương (chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của Th.S Vũ Thị Hải Anh và cán bộ hướng dẫn Bùi Sỹ Tú) tập trung khảo sát và phân tích thực trạng hoạt động của Ban Thanh thiếu nhi – Trường học thuộc Tỉnh Đoàn Thái Nguyên trong giai đoạn 4 tháng cuối năm 2017.

Về lý do chọn đề tài, tác giả xuất phát từ tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về vị trí trung tâm của trẻ em, thanh thiếu niên trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đóng vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng và chỉ đạo Đội TNTP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác tại địa phương, hoạt động chăm sóc và phong trào thanh thiếu nhi ở cơ sở còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế trong phương thức vận hành và quản lý, đòi hỏi việc tiếp cận thực tế để đánh giá quy trình tổ chức, chức năng tham mưu và hiệu quả triển khai các phong trào trường học.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định rõ ràng theo văn bản:

  1. Mục tiêu chung: Tìm hiểu về công tác Đoàn và phong trào thanh niên trường học, công tác Đội và phong trào thiếu nhi tại Ban Thanh thiếu nhi – Trường học Tỉnh Đoàn Thái Nguyên.
  2. Mục tiêu cụ thể:
    • Về chuyên môn nghiệp vụ: Nắm vững kiến thức về công tác Đoàn, Đội trường học; hiểu rõ các phong trào khối trường học; rèn luyện khả năng xây dựng, tổ chức và triển khai các chương trình, hoạt động của Đoàn thanh niên và Đội TNTP Hồ Chí Minh trong trường học.
    • Về thái độ và ý thức trách nhiệm: Tuân thủ kỷ luật lao động, giờ giấc làm việc như cán bộ thực thụ; chấp hành sự phân công, hướng dẫn tại cơ quan tiếp nhận; bảo mật dữ liệu và phần mềm của cơ quan.
    • Về kỹ năng sống và làm việc: Rèn luyện tác phong khiêm tốn, hòa nhã, thiết lập mối quan hệ công tác tốt với cán bộ các phòng ban; chủ động hỗ trợ cơ quan hoàn thành nhiệm vụ; nâng cao tính năng động, sáng tạo và khả năng thích nghi với môi trường hành chính - đoàn thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động nghiệp vụ, chức năng tham mưu, điều hành và các phong trào do Ban Thanh thiếu nhi – Trường học Tỉnh Đoàn Thái Nguyên phụ trách.
  • Phạm vi không gian: Cơ quan Tỉnh Đoàn Thái Nguyên (địa chỉ: Số 7, đường Đội Cấn, phường Trưng Vương, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên).
  • Phạm vi thời gian: Quá trình thực tập và thu thập dữ liệu diễn ra từ ngày 15/08/2017 đến ngày 15/12/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xác lập cơ sở lý luận dựa trên hệ thống các khái niệm chính trị – xã hội và quy định pháp lý chuyên ngành:

  • Hệ thống khái niệm: Định nghĩa về Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (tổ chức chính trị – xã hội của thanh niên Việt Nam); Đội TNTP Hồ Chí Minh (thành lập ngày 15/5/1941 tại Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng); Thanh niên (công dân từ 16 đến 30 tuổi theo Luật Thanh niên); Nhi đồng (độ tuổi từ 6 đến 8 tuổi, sinh hoạt theo Sao nhi đồng); Công tác chăm sóc thanh thiếu nhi (chức năng tham mưu xây dựng Đội, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng của Đoàn thanh niên).
  • Hệ thống văn bản pháp lý và kế hoạch căn cứ:
    • Kế hoạch số 25-KH/TU ngày 31/10/2016 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Nguyên về thực hiện Đề án số 04-ĐA/TU ngày 10/10/2016 của Tỉnh ủy về tuyên truyền, giáo dục lịch sử truyền thống cách mạng, lịch sử Đảng bộ địa phương giai đoạn 2016 – 2020.
    • Kế hoạch liên tịch số 15-KH/PH ngày 12/03/2016 giữa Hội LHTN tỉnh Thái Nguyên và Trại giam Phú Sơn 4 về giáo dục phạm nhân trong độ tuổi thanh niên giai đoạn 2016 – 2020.
    • Kế hoạch số 22-KH/UBH ngày 30/10/2017 của Ban Thư ký Hội LHTN tỉnh Thái Nguyên về Chương trình tình nguyện mùa đông năm 2017 và Xuân tình nguyện năm 2018.
  • Cơ sở thực tiễn đối sánh: Kinh nghiệm tổ chức phong trào thanh thiếu nhi năm 2016 của Tỉnh Đoàn Bình Thuận (phong trào xung kích, hỗ trợ 301,977 tỷ đồng vốn vay giải quyết việc làm), Tỉnh Đoàn Hải Dương (các đề án thanh niên nông thôn mới, hỗ trợ thanh niên công nhân, phong trào "Sinh viên 5 tốt", "Học sinh 3 rèn luyện", "Khi tôi 18"), và Tỉnh Đoàn Bắc Giang (công trình "Thắp sáng đường quê", bồi dưỡng 1.850 đoàn viên ưu tú để kết nạp 1.466 Đảng viên).

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu gồm:

  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, nghiên cứu các văn bản hành chính, văn kiện Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ X, giáo trình nghiệp vụ xây dựng Đoàn, lịch sử Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Thái Nguyên, và báo cáo công tác các tháng 8, 9, 10, 11, 12 năm 2017 của Ban Thanh thiếu nhi – Trường học.
  • Phương pháp quan sát trực tiếp: Tham gia vào các quy trình làm việc thực tế tại cơ quan, theo dõi hoạt động tiếp nhận, xử lý, soạn thảo công văn, xin dấu và lưu trữ văn bản; trực tiếp quan sát việc triển khai các sự kiện cấp tỉnh.
  • Phương pháp phân tích tổng hợp so sánh: Xử lý các số liệu hành chính, dữ liệu nhân sự, cơ cấu dân số, số liệu hoạt động phong trào qua các mốc thời gian để làm rõ các mặt thuận lợi, khó khăn trong công tác thanh thiếu nhi trường học.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc tìm hiểu hoạt động thực tế của cơ quan chuyên trách Đoàn cấp tỉnh, xác định mục tiêu nghiên cứu và xây dựng kế hoạch thực tập chi tiết từ ngày 20/08/2017 đến ngày 25/12/2017. Lịch trình gồm 5 giai đoạn: tìm hiểu môi trường cơ sở (20/08 – 25/08/2017), nghiên cứu văn bản tại Ban Thanh thiếu nhi – Trường học (26/08 – 31/08/2017), tham gia trực tiếp công tác chuyên môn (01/09 – 15/12/2017), tổng kết đợt thực tập (16/12/2017) và hoàn thiện báo cáo (17/12 – 25/12/2017).

Phần 2: Tổng quan

Nội dung chương tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan Tỉnh Đoàn và Ban Thanh thiếu nhi – Trường học. Ban chịu trách nhiệm tham mưu cho Ban Chấp hành (BCH), Ban Thường vụ (BTV) Tỉnh Đoàn về công tác Đoàn trong các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề, cao đẳng, đại học; thực hiện nhiệm vụ Thường trực Hội đồng Đội tỉnh; tham mưu công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, công tác Hội Sinh viên.

Chương này cũng tổng kết bài học kinh nghiệm từ các mô hình tổ chức Đoàn tại Bình Thuận, Hải Dương và Bắc Giang, chỉ ra tầm quan trọng của việc đổi mới phương thức giáo dục truyền thống, đa dạng hóa mô hình câu lạc bộ, tổ, đội, nhóm và nâng cao chất lượng đoàn viên mới kết nạp.

Phần 3: Kết quả thực tập

Chương này trình bày toàn diện các kết quả khảo sát thực tế tại tỉnh Thái Nguyên và cơ quan Tỉnh Đoàn, bao gồm:

Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội địa bàn

Thái Nguyên gồm 9 đơn vị hành chính (TP. Thái Nguyên, TP. Sông Công, TX. Phổ Yên, và 6 huyện: Phú Bình, Đồng Hỷ, Võ Nhai, Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương) với 180 xã (125 xã vùng cao, miền núi). Theo số liệu thống kê năm 2016, dân số toàn tỉnh đạt 1,227 triệu người (nam: 602.700 người, nữ: 624.300 người); dân số đô thị chiếm 34,31% (421.100 người) và nông thôn chiếm 65,69% (806.000 người). Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên là 0,99%. Toàn tỉnh có 46 dân tộc cùng sinh sống, trong đó người Kinh chiếm 73,1% dân số. Mật độ dân số có sự phân hóa mạnh giữa các khu vực, cao nhất tại TP. Thái Nguyên (1.627 người/km²) và thấp nhất tại huyện Võ Nhai (72 người/km²).

Quy mô lực lượng thanh thiếu nhi và tổ chức Đoàn tỉnh Thái Nguyên

Toàn tỉnh có 333.923 thanh thiếu nhi trong độ tuổi 16 – 30, chiếm 32% dân số toàn tỉnh. Cơ cấu thanh niên phân bổ theo khối gồm: thanh niên trường học chiếm 78%, thanh niên nông thôn chiếm 9%, thanh niên công nhân chiếm 6,5%.

Tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Thái Nguyên quản lý 21 đầu mối trực thuộc (9 đơn vị quận, huyện, thị, thành; 9 đơn vị trực thuộc; 2 cơ sở Đoàn trực thuộc), gồm 5.241 chi đoàn, 570 đoàn cơ sở với 123.380 đoàn viên. Tổ chức Hội LHTN có 159.133 hội viên sinh hoạt tại 186 Ủy ban Hội cấp cơ sở; Đội TNTP Hồ Chí Minh có 413 liên đội.

Cơ cấu nhân lực và bộ máy tổ chức cơ quan Tỉnh Đoàn Thái Nguyên

Bộ máy lãnh đạo gồm Bí thư (đ/c Ngô Thế Hoàn) và 3 Phó Bí thư: đ/c Nguyễn Mỹ Linh (Phó Bí thư Thường trực), đ/c Phạm Thị Thu Hiền, đ/c Đoàn Quang Duy. Hệ thống phòng ban chuyên môn gồm: Văn phòng; Ban Tổ chức – Kiểm tra; Ban Tuyên giáo; Ban Thanh niên công nhân, nông thôn và đô thị; Ban Đoàn kết tập hợp thanh niên; Ban Thanh thiếu nhi – Trường học và Trung tâm Dạy nghề Thanh niên.

STT Chỉ tiêu phân loại Phân nhóm Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
1 Tổng số cán bộ Toàn cơ quan 44 100,0
2 Giới tính Nam 20 45,5
Nữ 24 54,5
3 Trình độ chuyên môn Đại học, cao học 40 90,9
Cao đẳng 4 9,1
4 Độ tuổi 22 – 35 tuổi 38 86,4
35 – 55 tuổi 6 13,6
5 Thành phần dân tộc Dân tộc thiểu số 35 79,5
Dân tộc đa số (Kinh) 9 20,5

(Nguồn: Báo cáo khóa luận, trích xuất từ Danh sách cán bộ cơ quan Tỉnh Đoàn năm 2017)

Hoạt động chuyên môn của Ban Thanh thiếu nhi – Trường học năm 2017

Tác giả đã tổng hợp các chương trình trọng điểm do Ban chủ trì và phối hợp triển khai trong năm 2017:

  • Tháng 1/2017: Khai mạc Hội thi Olympic toàn quốc các môn khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh "Ánh sáng soi đường" lần thứ II (phối hợp Đoàn trường ĐH Y Dược Thái Nguyên).
  • Tháng 2/2017: Tổ chức cuộc thi "Giáo viên làm cán bộ Đoàn giỏi" (phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh).
  • Tháng 4/2017: Tổ chức "Ngày hội Khi tôi 18" năm học 2016 – 2017 (phối hợp Đoàn trường THPT Ngô Quyền); Tổng kết, trao giải cuộc thi "Ánh sáng soi đường" lần thứ II.
  • Tháng 5/2017: Tham dự Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ huyện Võ Nhai và Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ huyện Đồng Hỷ lần thứ XXI.
  • Tháng 6 - 7/2017: Phối hợp Quân khu I tổ chức chương trình "Học kỳ trong quân đội".
  • Tháng 7/2017: Tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2017).
  • Tháng 8/2017: Chủ trì tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp tỉnh Thái Nguyên lần thứ XII.
  • Tháng 9/2017: Tham mưu tổ chức Trại hè cấp tỉnh cho thiếu nhi; Hội nghị tập huấn GV – TPT Đội năm học 2017 – 2018 và Tổng kết công tác Đội năm học 2016 – 2017; Hội nghị Tổng kết công tác Đoàn trường học và tuyên dương "Học sinh 3 rèn luyện" cấp tỉnh.
  • Tháng 10/2017: Phối hợp chuẩn bị và tổ chức Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Thái Nguyên lần thứ XIV.
  • Tháng 11/2017: Tổ chức Vòng Chung kết cấp tỉnh Cuộc thi Tìm hiểu lịch sử, văn hóa dân tộc "Tự hào Việt Nam" lần thứ II năm 2017.
  • Tháng 12/2017: Tổ chức Liên hoan tuyên truyền ca khúc cách mạng tỉnh Thái Nguyên năm 2017.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp cụ thể các kết quả công tác và chỉ ra những đóng góp về mặt thực tiễn quản trị tổ chức Đoàn thể tại địa phương:

  1. Kết quả đạt được của tổ chức:

    • Hoàn thành đầy đủ các chỉ tiêu công tác Đoàn và phong trào trường học năm 2017, nổi bật là việc tổ chức thành công Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ cấp tỉnh lần thứ XII và phối hợp tổ chức Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Thái Nguyên lần thứ XIV.
    • Triển khai hiệu quả các phong trào khối học sinh, sinh viên như phong trào "Học sinh 3 rèn luyện", cuộc thi "Ánh sáng soi đường", cuộc thi "Tự hào Việt Nam".
    • Quản lý và duy trì hoạt động của 413 liên đội trường học trên toàn tỉnh, tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên – tổng phụ trách Đội bước vào năm học mới 2017 – 2018.
  2. Những tồn tại, hạn chế được nhận diện:

    • Nhận thức về quản lý nhà nước đối với thanh niên tại một số cấp ủy, chính quyền cơ sở chưa thực sự sâu sắc, còn phụ thuộc vào tổ chức Đoàn.
    • Chưa xây dựng được các đề án, chương trình độc lập dành riêng cho thanh niên; các đánh giá chủ yếu tách từ các chương trình lồng ghép của các sở, ban, ngành.
    • Chức năng, nhiệm vụ giữa cơ quan quản lý nhà nước về thanh niên và tổ chức chính trị - xã hội còn điểm trùng lặp; bộ máy chuyên trách công tác thanh niên còn mỏng về nhân lực.
    • Một số tổ chức Hội trực thuộc Tỉnh Đoàn như Hội Sinh viên, Hội đồng Đội, Hội LHTN chưa có biên chế cán bộ chuyên trách riêng và chưa được bố trí ngân sách hoạt động độc lập hàng năm.
  3. Giải pháp kiến nghị của tác giả:

    • Đối với cấp ủy Đảng, Chính quyền: Tăng cường lãnh đạo, kiểm tra việc thực hiện Luật Thanh niên; bố trí nguồn kinh phí và quỹ đất cho các công trình thanh thiếu nhi; xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng giữa cơ quan quản lý nhà nước và Tỉnh Đoàn.
    • Đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt chi đoàn, liên đội cho phù hợp với tâm lý thanh thiếu niên hiện đại; đẩy mạnh công tác tập huấn kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ Đoàn - Đội khối trường học; chủ động tham mưu đề xuất các cơ chế, chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của nghiên cứu: Khóa luận thực hiện trong khuôn khổ một đợt thực tập tốt nghiệp cử nhân với thời gian khảo sát thực tế giới hạn trong 4 tháng cuối năm 2017. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa trên quan sát nhật ký công việc và phân tích tài liệu thứ cấp tại văn phòng Tỉnh Đoàn, chưa thực hiện các đợt điều tra khảo sát định lượng sâu bằng bảng hỏi trên diện rộng đối với đội viên, học sinh, sinh viên tại các liên đội vùng cao.
  • Hướng phát triển tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả phong trào thanh niên trường học theo chu kỳ một nhiệm kỳ công tác Đoàn (5 năm); tiến hành khảo sát định lượng đánh giá mức độ tiếp nhận và tác động thực tế của các danh hiệu thi đua ("Sinh viên 5 tốt", "Học sinh 3 rèn luyện", "Cháu ngoan Bác Hồ") đối với động lực học tập và rèn luyện của thanh thiếu niên trên địa bàn tỉnh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Công tác xã hội, Quản lý công và Xã hội học tham khảo về cơ cấu tổ chức, phương thức lập kế hoạch và quy trình xử lý văn bản hành chính trong hệ thống cơ quan Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cấp tỉnh.
  • Cán bộ Đoàn, cán bộ Đội và giáo viên làm Tổng phụ trách Đội tại các trường phổ thông tham khảo khung danh mục các hoạt động thường niên, quy trình tham mưu tổ chức sự kiện cấp tỉnh (như Trại hè thiếu nhi, Hội thi Giáo viên làm cán bộ Đoàn giỏi, Hội thi Olympic các môn khoa học Mác - Lênin).
  • Các nhà nghiên cứu quan tâm đến dữ liệu nhân khẩu học, cơ cấu thanh thiếu nhi và thực trạng nhân sự cơ quan chuyên trách Tỉnh Đoàn Thái Nguyên năm 2017.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu thanh thiếu nhi trong độ tuổi 16 – 30 tại tỉnh Thái Nguyên năm 2017 phân bổ như thế nào?
Theo số liệu thống kê trong khóa luận, toàn tỉnh có 333.923 thanh thiếu nhi trong độ tuổi 16 – 30 (chiếm 32% dân số tỉnh). Trong đó, thanh niên khối trường học chiếm tỷ trọng lớn nhất với 78%, thanh niên nông thôn chiếm 9% và thanh niên khối công nhân chiếm 6,5%.

2. Đội ngũ cán bộ cơ quan Tỉnh Đoàn Thái Nguyên năm 2017 có đặc điểm cơ cấu ra sao?
Cơ quan Tỉnh Đoàn có tổng số 44 cán bộ. Về giới tính: 20 nam (45,5%), 24 nữ (54,5%). Về trình độ: 40 người có trình độ đại học, cao học (90,9%) và 4 người trình độ cao đẳng (9,1%). Về độ tuổi: 38 người trong độ tuổi trẻ 22 – 35 tuổi (86,4%) và 6 người từ 35 – 55 tuổi (13,6%). Về thành phần dân tộc: 35 cán bộ là người dân tộc thiểu số (79,5%) và 9 cán bộ là người dân tộc đa số/Kinh (20,5%).

3. Ban Thanh thiếu nhi – Trường học đã chủ trì và phối hợp tổ chức những sự kiện lớn nào trong 4 tháng cuối năm 2017?
Trong giai đoạn này, Ban đã tham mưu và tổ chức: Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ tỉnh Thái Nguyên lần thứ XII (tháng 8); Trại hè cấp tỉnh, Hội nghị tập huấn GV – TPT Đội và Tổng kết công tác Đoàn – Đội trường học năm học 2016 – 2017 (tháng 9); chuẩn bị Đại hội Đoàn toàn tỉnh lần thứ XIV (tháng 10); Vòng Chung kết Cuộc thi "Tự hào Việt Nam" lần thứ II (tháng 11); và Liên hoan tuyên truyền ca khúc cách mạng tỉnh Thái Nguyên (tháng 12).

4. Tổ chức Hội nào đặt tại Tỉnh Đoàn Thái Nguyên có cán bộ chuyên trách hưởng phụ cấp theo quyết định của tỉnh?
Theo báo cáo của khóa luận, trong số các tổ chức Hội trực thuộc hoặc do Tỉnh Đoàn bảo trợ (gồm Hội Sinh viên, Hội đồng Đội, Hội LHTN, Hội Doanh nghiệp trẻ, Hội Cựu TNXP), chỉ có Hội Cựu Thanh niên xung phong (TNXP) có cán bộ chuyên trách hưởng phụ cấp theo quyết định của tỉnh; các hội còn lại chưa có biên chế cán bộ riêng và chưa được cấp ngân sách hoạt động độc lập.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lục Thị Thu Phương đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và phản ánh chi tiết thực trạng tổ chức bộ máy, chức năng nhiệm vụ cùng các phong trào hành động của Ban Thanh thiếu nhi – Trường học Tỉnh Đoàn Thái Nguyên năm 2017. Thông qua việc thu thập số liệu hành chính và nhật ký thực tập thực tế, công trình đã làm rõ vai trò tham mưu nòng cốt của Ban đối với công tác Đoàn khối trường học và Hội đồng Đội tỉnh. Đồng thời, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập về cơ chế biên chế, ngân sách cho các tổ chức Hội trực thuộc và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý thanh thiếu nhi trên địa bàn tỉnh.