Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về dạy học ngoại ngữ Lý thuyết về dạy học nói chung, dạy học ngoại ngữ nói riêng luôn dành được sự quan tâm các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục trên thế giới và trong nước. Kết quả tổng quan cho thấy: từ thế kỷ 19 các nhà ngôn ngữ học như: Jean Manesca, Heinrich Gottfried (1803-1865), Henry Sweet (1845-1912), Otto Jespersen (1860-1943) và Harold Palmer (1877-1949).Đã thiết lập các nguyên tắc giảng dạy ngôn ngữ và phương pháp tiếp cận dựa trên lý thuyết ngôn ngữ học, tâm lý học sư phạm…và để lại nhiều chi tiết cụ thể cho người khác tiếp tục nghiên cứu. Bước sang thế kỷ XX, sự phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, giao lưu, quan hệ giữa các quốc gia và công nghệ thông tin…đã tạo nên các mô hình dạy học đa dạng như: Dạy học dựa vào năng lực (CBE), dạy học dựa vào chuẩn đầu ra (OBE), dạy học trong môi trường học tập ảo và dạy học ngoại ngữ…[45, tr 10].
Như vậy do sự phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục và giao lưu quốc tế đã xuất hiện việc dạy và học ngoại ngữ nói chung, dạy và học tiếng Anh nói riêng là khách quan, cần thiết. Do đó, một số quốc gia châu Á như: Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…rất quan tâm đến dạy học ngoại ngữ, nhất là tiếng Anh trong nhà trường các cấp; nó là cơ sở cho các công trình nghiên cứu về dạy học ngoại ngữ xuất hiện. Kết quả khái quát lịch sử dạy học tiếng nước ngoài, hoặc dạy học tiếng Anh đã đưa ra bằng chứng của sự thành công trong dạy và học ngoại ngữ; và để tạo sự khác biệt liên thông giữa các trường, bậc học trong thực hiện các chương trình khác nhau, dẫn đến dạy học môn tiếng Anh giữa các nhà trường, cấp học cũng có những khác biệt. Quyển sách “Teaching Children English”(dạy tiếng Anh cho trẻ em), [77] do David Vale viết và được xuất bản năm 1995, sau đó được chỉnh sửa luan an 13 và tái xuất bản năm 1998 dựa theo chương trình đào tạo và phát triển giáo viên của Cambridge.
Giảng dạy môn tiếng Anh tập trung vào một phương pháp tiếp cận dựa trên hoạt động để dạy học. Xem xét các nhu cầu giáo dục và ngôn ngữ của người học và cung cấp một cái nhìn tổng quan về các kỹ thuật học thích hợp. Nó làm nổi bật tầm quan trọng của lớp học hiệu quả, hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức lớp học và các nguồn tài nguyên trong lớp học. Tác giả đã đưa ra phương pháp của giáo viên trong giảng dạy và thực hành cụ thể ở lớp học, cách tiếp cận dựa trên chủ đề, nhiệm vụ thực tế và nhiệm vụ ngôn ngữ…[77].
Các cuốn sách của tác giả Jeremy Harmer về: “How to teach English” (Dạy tiếng Anh như thế nào); và “The practice of English language teaching” (dạy thực hành ngôn ngữ anh), cùng với cuốn sách của tác giả Scott Thornbury [80] về: “How to teach Grammar, vocabulary, speaking, listening”,(dạy ngữ pháp, từ vựng, nghe như thế nào) nội dung những cuốn sách đó các tác giả đã phân tích chỉ ra cách thức dạy ngoại ngữ sao cho đạt hiệu quả; nhất là họ đã đưa ra một số cách thức, biện pháp của giáo viên trong giờ học trên lớp để tạo ra một lớp học sinh động, và đưa ra một số thủ thuật sư phạm để kích thích, lôi cuốn học sinh học tốt ngôn ngữ thứ hai ngoài tiếng mẹ đẻ. Có thể nói đây là những tác phẩm có tác dụng giúp đội ngũ giáo viên trong thực hiện việc dạy học ngoại ngữ nói chung, dạy học tiếng Anh nói riêng đạt kết quả trong nhà trường [80]. Một số tác phẩm như “The creative teacher”(sự sáng tạo của giáo viên) by Steve Springer, “Dramma techniques” by Alen Maley, “Teaching English to Children” by Daid Paul, và công trình nghiên cứu về “Elementary communication games” by Jill Hadfield, và bài viết của Slattery về “English for Primary teachers”(dạy tiếng Anh cho giáo viên bậc tiểu học) đã đề cập đến phương pháp dạy môn tiếng Anh, nhưng các tác giả chưa quan tâm đến việc quản lý dạy học môn tiếng Anh trong nhà trường [73]. luan an 14 Quyển sách “Computer applications in teaching second language Acquisition”( ứng dụng máy tính trong giảng dạy ngôn ngữ thứ hai) là tài liệu cơ bản cho việc giảng dạy, học tập, kiểm tra và tự kiểm tra do tác giả Carol A.Chappelle đưa ra; bài viết là một nghiên cứu kỹ lưỡng và toàn diện vào năm 2000.
Nội dung sách là một hệ thống có hiệu quả trong việc cải thiện kỹ năng dạy học và sử dụng ngôn ngữ. Tuy nhiên, việc dạy học và việc hiểu để ứng dụng vào thực tế chưa có sự tương ứng chặt chẽ và chưa đáp ứng đủ nhu cầu cấn thiết cho hoạt động dạy học trong nhà trường [76]. Trong bài “Làm thế nào để giúp người học sử dụng tiếng Anh trong lớp học” tác giả Catherine Cheehy Skeflington đã nêu ra tầm quan trọng của việc giáo viên giúp người học nói tốt tiếng Anh. Tác giả chỉ ra nguyên nhân tại sao người học chưa sử dụng tốt tiếng Anh trong lớp; từ đó nêu ra những biện pháp cụ thể để giúp người học phát huy khả năng nói tiếng Anh thường xuyên và tự tin hơn.
Tác giả Roger Ellis (1993) với các công trình nghiên cứu về “Đảm bảo chất lượng dạy học ngoại ngữ” ông cho rằng: mục đích của giảng dạy là học tập, vì vậy chất lượng của giảng dạy ngoại ngữ phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập [79]. Theo ông, một cách tiếp cận quan trọng để đảm bảo hiệu quả, chất lượng dạy học ngoại ngữ là chú trọng phát triển đội ngũ giáo viên. Với giảng dạy ở đại học, các hoạt động của giảng viên phải hướng tới đem lại việc học tập như mong muốn của sinh viên. Việc giảng dạy ngoại ngữ mang tính chất phức tạp, bởi lẽ chất lượng giảng dạy liên quan trực tiếp và gián tiếp đến giảng viên.
Đảm bảo chất lượng giảng dạy sẽ kéo theo những thay đổi về tổ chức và phát triển đội ngũ giảng viên ngoại ngữ, thậm chí ngay trong các hoạt động cụ thể của giảng viên cũng phải thay đổi, hơn nữa còn liên quan đến hệ thống và cơ chế vận hành bên trong và bên ngoài nhà trường như lập kế hoạch, đánh giá khóa học, đặc trưng của sinh viên, mẫu đánh giá…[79]. Nghiên cứu về xu hướng dạy học liên quan tới lớp học, Muhammaf AbdulMalik, Ali Murtaza, Abdul Majeed Khan (2001) trong tác phẩm “Role luan an 15 of Teachers in Managing Teaching Learning Situation”(vai trò của giáo viên trong tình huống quản lý dạy học), Interdisciplinary Journad of Contemporary Research in Bussiness, Vol.5 [82] đã xem xét vai trò của giáo viên trong các tình huống giảng dạy; xác định các vấn đề có liên quan đến tình huống dạy học mà giáo viên thường gặp phải; đề xuất các giải pháp liên quan đến dạy và học. Nghiên cứu đã chỉ ra mối quan tâm của giáo viên và tập trung vào bối cảnh môn học, sự tương tác giữa các cá nhân, kiểm soát và kỷ luật lớp học, đặc biệt là cách truyền đạt thông tin. Để giảng dạy ngoại ngữ có kết quả, ngoài yếu tố chuyên môn còn cần đảm bảo sự hợp tác, tham gia, can thiệp và liên quan của các thành viên cùng mục đích.
Nghiên cứu về dạy học ngoại ngữ gắn với phong cách giảng dạy của người dạy và phong cách học tập của người học, tác giả James và Milan đã chỉ ra ý nghĩa của nguyên tắc học tập và giảng dạy tích cực có thể đem lại thành tích học tập cao; và nhận định rằng để có được những tác động tích cực đến người học thì hoạt động dạy ngoại ngữ phải áp dụng các nguyên tắc tích cực khi thực hiện hoạt động sư phạm trong lớp học cụ thể biểu hiện qua bốn khía cạnh: bối cảnh học tập – tạo không khí cởi mở và thoải mái của lớp học, chuẩn bị bài (tư duy, kế hoạch bài học cụ thể và sáng tạo trước mỗi giờ dạy), thể hiện trong khi giảng (thực hiện tốt nhất bài học theo kế hoạch) và nâng cao dần kỹ năng sử dụng ngôn ngữ (tìm kiếm và sử dụng các ý kiến phản hồi). Khi các yếu tố này được quản lý chặt chẽ hoặc được thực hiện thành thạo trong bài giảng của giáo viên thì việc dạy ngoại ngữ có kết quả [47]. Nghiên cứu của Leithwood và cộng sự (2006) về mối quan hệ giữa nhà trường và dạy học ngoại ngữ của giáo viên cho rằng yếu tố lãnh đạo có thể ảnh hưởng tới 5 -7% sự khác biệt trong thành tích học tập của người học, vì sự giám sát các tiêu chuẩn của dạy và học…Còn theo giáo sư James.Clauson Trường Đại học Virrginia cho rằng: “Dạy học ngoại ngữ rất phong phú, thú vị vì bản thân nó cung cấp cho ta những hiểu biết về con người, văn luan an 16 hoá, địa lý, chính trị…của một dân tộc. Ngoại ngữ không hề khô cứng, nó khô cứng là do chính cái cách mà người dạy truyền tải nó”.Nhìn chung, hiện nay ở nhiều nước trên thế giới việc dạy và học tiếng Anh đã và đang rất được phát triển ở tất cả các bậc học, nhất là ở các trường đào tạo nghề và trường đại học.
Như vậy, từ các công trình nghiên cứu về dạy học ngoại ngữ nói chung, dạy học tiếng Anh nói riêng của các tác giả nước ngoài cho thấy, kết quả nghiên cứu đạt được gắn liền với sự phát triển của lý luận dạy học và những vấn đề về nội dung, hình thức, phương pháp dạy học ngoại ngữ, các thủ pháp kích thích hứng thú, tính tích cực của người học và hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả và đảm bảo chất lượng dạy học ngoại ngữ.giúp tác giả có cơ sở, điểm tựa lý luận để nghiên cứu làm rõ hướng nghiên cứu về quản lý dạy học dạy học tiếng Anh trong đề tài luận án có cơ sở khoa học hơn. Ở Việt Nam, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, khoa học giáo dục dần hoàn thiện, tiếp cận với thế giới. Trong quá trình đó, xuất hiện nhiều hướng nghiên cứu, quan điểm, bình diện khác nhau về dạy học ngoại ngữ nói chung, dạy học tiếng Anh nói riêng, nhằm nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ trong nhà trường.