lOMoARcPSD|39211872 Thành phố Bắc Ninh ngày nay là trung tâm của vùng Quan họ, nơi tập trung hầu hết các làng Quan họ gốc (31 làng trong tổng số 44 làng Quan họ gốc của tỉnh Bắc Ninh), là quê hương của Đức Vua Bà - Thủy tổ Quan họ ở làng Viêm Xá (xã Hòa Long) với câu ca truyền đời của người Quan họ: Thủy tổ Quan họ làng ta, Những lời ca xướng, Vua Bà sinh ra. Vì vậy, Thành phố Bắc Ninh chính là nơi khởi nguồn của Dân ca Quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa được UNESCO tôn vinh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Làng Diềm là cái nôi của dân ca Quan họ Bắc Ninh, nay là thông Viêm Xá, phường Hòa Long, Tp Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. (Các địa danh nhóm chúng em lựa chọn để khảo sát: -Đình Diềm -Đền Cùng giếng Ngọc -Cổng làng Diềm -Đền thờ Vua bà Thủy tổ Quan họ -Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh.
Đình Diềm (hay còn gọi là đình làng Viêm Xá) ở Bắc Ninh là một công trình kiến trúc tiêu biểu của vùng Kinh Bắc với lối kiến trúc đình làng Bắc Bộ. Đình được xây dựng vào năm 1692, dưới thời Hậu Lê, và là nơi thờ cúng Ngũ vị Thành Hoàng gồm Trương Hống, Trương Hát, Đức bà (Vua bà Thủy tổ Quan họ), Quan Đô Thống, Giáp Ngọ, và Ngũ Vị Bảo Hựu 1. Kiến trúc tổng thể: Đình Diềm có bố cục truyền thống với nhà tiền tế và đại đình. Nguyên bản đình gồm ba gian và hai chái, tạo thành một tổng thể khép kín.
Hiện nay, đình còn lại một gian và hai chái sau nhiều lần trùng tu. Vật liệu xây dựng: Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Toàn bộ đình được làm bằng gỗ lim, một loại gỗ quý có độ bền cao. Các cấu trúc chính như cột, kèo, dui, câu đầu đều được chế tác từ gỗ lim. Nền đình trước đây được làm bằng gỗ, hiện đã được thay thế bằng nền gạch 3.
Kết cấu kiến trúc: Tòa đại đình có bốn mái, với các đao cong uốn lượn, tạo nên vẻ đẹp uy nghi. Bên trong đình, các cột cái có chu vi lớn (lên đến 2,14 mét) chịu lực nâng đỡ cho cả tòa đình. Kiến trúc đình được trang trí bằng các hình rồng, mây chạm khắc tinh xảo, đặc trưng cho nghệ thuật điêu khắc thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.
Đặc điểm nổi bật: Đình Diềm nổi tiếng với bức cửa võng được chạm khắc tinh xảo, cao 7 mét và gồm 4 tầng, mỗi tầng chạm khắc các hình rồng và các hoa văn phức tạp. Bức cửa võng này được công nhận là bảo vật Quốc gia vào tháng 1 năm 2020. Bảo tồn và giá trị văn hóa: Đình Diềm không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là một di tích lịch sử quan trọng, nơi lưu giữ nhiều đạo sắc phong và bài vị các vị thần. Đình Diềm cũng đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh và văn hóa của người dân Viêm Xá, là nơi tổ chức nhiều lễ hội truyền thống và hoạt động cộng đồng.
Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Nhờ sự gìn giữ và trùng tu của người dân địa phương, đình Diềm vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ và giá trị văn hóa lịch sử của mình, trở thành một điểm đến quan trọng cho du khách muốn tìm hiểu về kiến trúc và văn hóa Bắc Bộ CHI TIẾT: Đình Diềm (Viêm Xá) là một công trình kiến trúc đặc sắc của làng quê Bắc Bộ, với nhiều chi tiết kiến trúc độc đáo và giá trị văn hóa cao. Sau đây là phân tích chi tiết về các cấu trúc trong đình Diềm: 1. Tiền tế Vị trí và vai trò: Tiền tế là gian nhà đầu tiên của đình, nằm ngay sau cổng chính. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ cúng bái và các hoạt động cộng đồng.
Kiến trúc: Tiền tế có kiến trúc đơn giản nhưng chắc chắn, thường gồm ba gian và hai chái. Toàn bộ cấu trúc được làm bằng gỗ lim, với các chi tiết chạm khắc rồng, mây rất tinh xảo. Đại đình Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Vị trí và vai trò: Đại đình là gian nhà chính, nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng nhất và là trung tâm của các hoạt động tín ngưỡng. Kiến trúc: Đại đình có kết cấu bốn mái, với các đầu đao cong vút, tạo nên vẻ đẹp uy nghi và bề thế.
Bên trong đại đình, bốn cột cái lớn (chu vi 2,14 mét) chịu lực cho toàn bộ công trình. Các cột, kèo, dui đều làm bằng gỗ lim, bào trơn, đóng bén, soi gờ chỉ thẳng tay. Trên các cấu trúc này, nhiều hình rồng, mây được chạm khắc nổi bật. Cửa võng Vị trí và vai trò: Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Cửa võng là một trong những chi tiết đặc sắc nhất của đình Diềm, nằm ở gian giữa, trước bàn thờ chính.
Kiến trúc: Cửa võng cao 7 mét, gồm bốn tầng được chạm khắc tinh xảo với các hình rồng, hoa văn phức tạp. Đây là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, thể hiện kỹ thuật chạm khắc đỉnh cao của nghệ nhân thời Lê Trung Hưng. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail. Các chi tiết kiến trúc khác Cột và kèo: Các cột và kèo của đình đều được làm bằng gỗ lim, với chu vi lớn và khả năng chịu lực cao.
Các cột này không chỉ có chức năng kết cấu mà còn được chạm khắc tinh xảo, tạo nên giá trị nghệ thuật cao. Mái đình: Mái đình có bốn mái, với các đầu đao cong vút lên trời. Kiểu mái này không chỉ giúp thoát nước mưa tốt mà còn tạo ra hình ảnh mỹ quan cho toàn bộ công trình. Nền đình: Nền đình trước đây được làm bằng gỗ, nâng lên khoảng 70 cm so với mặt đất.
Hiện nay, nền gỗ đã được thay thế bằng nền gạch để đảm bảo độ bền vững theo thời gian. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail. Các trang trí và điêu khắc Chạm khắc rồng và mây: Các chi tiết chạm khắc rồng và mây là điểm nhấn nghệ thuật của đình, thể hiện sự tài hoa của nghệ nhân và mang ý nghĩa phong thủy, bảo vệ và mang lại sự thịnh vượng cho làng. Hoành phi, câu đối: Trong đình còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối có giá trị văn hóa lịch sử cao, thể hiện tinh thần và tâm linh của người dân địa phương.
Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 II. Đền Cùng - Giếng Ngọc Đền Cùng Giếng Ngọc thuộc địa phận làng Diềm, xã Hòa Long , thành phố Bắc Ninh , tỉnh Bắc Ninh là chốn địa linh nổi tiếng,là nơi có dòng nước ngọt lành chứa đựng nhiều câu chuyện ly kỳ về những “ông cá thần” mong cầu những điều tốt lành , sức khỏe , sự nghiệp. Cổng vào Đền Cùng – Giếng Ngọc được thiết kế với 1 lối chính và 2 lối phụ, mỗi lối đều được lắp cổng sắt kiên cố. • Ngói cổng sử dụng là ngói âm dương là một loại ngói đặc biệt được sử dụng trong các công trình truyền thống, ngói này được cấu tạo từ 1 viên gói dương và 1 viên ngói âm xếp đan xen với nhau nằm ở phần hình chóp của mái, ngói âm được tráng men ở mặt lõm còn ngói dương được tráng men ở mặt lồi kết hợp với nhau tạo thành một hình dạnh hoàn chỉnh và cân đối • Cổng đền được xây gồm 3 lớp : lớp đầu tiên là gach đất nung, lớp xi măng, rồi cuối cùng là chát vôi điểm thêm bên ngoài là những hoa văn ,chữ nho tạo tạo vẻ đẹp hài hoa.
Qua cổng Tam quan Đền Cùng đó chính là quần thể kiến trúc cổ kính, hài hòa, không gian đền thoáng đãng với nhiều cây cổ thụ rợp bóng mát. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Từ cổng ngoài bước vào khuôn viên của Đền Giếng, ta bắt gặp một ngôi nhà làm trên tám trụ đá,gọi là Cầu Giếng. Nhà Chòi Cổ • Đền Cùng là nơi thờ tự hai nàng công chúa triều Lý vốn có công lập làng và truyền nghề cho dân. • Đến thời vua Bảo Thái cho dựng ngôi đền trên 8 cột đá vững chắc.
Cột đá là là một bộ phận quan trọng thiết yếu không thể thiếu ở bất kì công trình nào. Cột đá thường được sử dụng ở đền thờ không chỉ giúp nâng đỡ công trình mà còn là dấu ấn nghệ thuật và biểu tượng tâm linh. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Nhà chòi cổ sử dụng ngói mũi hài là dòng ngói đất nung được thiết kế phần đầu bo tròn đến ngữa thì móc cong và hất ngược lên giống như những chiếc hài ngày xưa. Ngoài ra cũng có nhiều nhà khảo cổ gọi loại ngói này là ngói cánh sen.
Sự xuất hiện của những ngói này đã giúp mang đến một không gian vừa cổ kính vừa trang nghiêm lại vừa giữ được sự bình yên và thư thái. Ngói này còn có ưu điểm không hấp thụ nhiệt quá nhiều nên sẽ giúp không gian mát vào mùa hè do được nung ở nhiệt độ cao nên loại ngói này có độ bền trước sự thay dổi của thời tiết , điều này rất phù hợp với các công trình mang tính tâm linh. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Dầm nhà chòi được làm bằng gỗ , có dạng hình dọc có chức năng tăng khả năng chịu lực, sức ép Ở giữa sân là Giếng Ngọc có hình bán nguyệt rộng chừng 20m2,gồm 11 bậc gạch, 4 bậc đá và 1 bậc gỗ lim ở sát mét giếng, giếng có hình chữ nhật , phía đối diện lên xuống được bo tròn hai góc ,dưới đáy giếng là lớp đá ong tự nhiên sâu khoảng 10m, nước Giếng Ngọc xanh ngọc bích, trong có thể nhìn sâu dưới đáy. Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Bao quanh giếng và các bậc đi xuống được xây bằng gạch qu, gạch đỏ được cấu tạo từ thành phần chính là đất sét trải qua quá trình nung trong lò gạch ở nhiệt độ cao nên nó rất chắc và cứng không dễ nưt vỡ khi chịu tác dụng của lực hay thời tiết, bề mặt gạch có độ sần chống khả năng trơn trượt, rêu mốc tốt, độ bền cao Dưới những bậc gạch đỏ là lớp đá phiến là một loại đá phổ biến không hấp thụ nước Downloaded by mon hon (monmon1@gmail.com) lOMoARcPSD|39211872 Lớp tiếp theo của Giếng Ngọc là gỗ lim , gỗ lim có kết cấu chắc chắn , độ cứng cao , độ bền cao đặc biệt là ở dưới nước,có khả năng chống chọi mối mọt và mục nát phù hợp với các ứng dụng ngoài trời và điều kiện ẩm ướt.
Cuối cùng là lớp đá ong tự nhiên,đây là loại đá giàu nhôm và sắt được hình thành ở các vùng đất ẩm ướt, thấm nước vì có nhiều lỗ hổng nhưng nhưng khi đưa lên mặt được lại kết thành đá rất chắc chắn.